9. пот̣т̣хапа̄дасуттам̣
пот̣т̣хапа̄дапарибба̄джакаваттху
406. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена пот̣т̣хапа̄до парибба̄джако самайаппава̄даке тиндука̄чӣре екаса̄лаке маллика̄йа а̄ра̄ме пат̣ивасати махатийа̄ парибба̄джакапариса̄йа саддхим̣ тим̣саматтехи парибба̄джакасатехи. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси.
407. атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘атиппаго кхо та̄ва са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ йена самайаппава̄дако тиндука̄чӣро екаса̄лако маллика̄йа а̄ра̄мо, йена пот̣т̣хапа̄до парибба̄джако тенупасан̇камеййа’’нти. атха кхо бхагава̄ йена самайаппава̄дако тиндука̄чӣро екаса̄лако маллика̄йа а̄ра̄мо тенупасан̇ками.
408. тена кхо пана самайена пот̣т̣хапа̄до парибба̄джако махатийа̄ парибба̄джакапариса̄йа саддхим̣ нисинно хоти унна̄динийа̄ учча̄саддамаха̄садда̄йа анекавихитам̣ тираччха̄накатхам̣ катхентийа̄. сеййатхидам̣ – ра̄джакатхам̣ чоракатхам̣ маха̄маттакатхам̣ сена̄катхам̣ бхайакатхам̣ йуддхакатхам̣ аннакатхам̣ па̄накатхам̣ ваттхакатхам̣ сайанакатхам̣ ма̄ла̄катхам̣ гандхакатхам̣ н̃а̄тикатхам̣ йа̄накатхам̣ га̄макатхам̣ нигамакатхам̣ нагаракатхам̣ джанападакатхам̣ иттхикатхам̣ сӯракатхам̣ висикха̄катхам̣ кумбхат̣т̣ха̄накатхам̣ пуббапетакатхам̣ на̄наттакатхам̣ локаккха̄йикам̣ самуддаккха̄йикам̣ итибхава̄бхавакатхам̣ ити ва̄.
409. аддаса̄ кхо пот̣т̣хапа̄до парибба̄джако бхагавантам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣; дисва̄на сакам̣ парисам̣ сан̣т̣хапеси – ‘‘аппасадда̄ бхонто хонту, ма̄ бхонто саддамакаттха. айам̣ саман̣о готамо а̄гаччхати. аппасаддака̄мо кхо со а̄йасма̄ аппасаддасса ван̣н̣ава̄дӣ. аппева на̄ма аппасаддам̣ парисам̣ видитва̄ упасан̇камитаббам̣ ман̃н̃еййа̄’’ти. евам̣ вутте те парибба̄джака̄ тун̣хӣ ахесум̣.
410. атха кхо бхагава̄ йена пот̣т̣хапа̄до парибба̄джако тенупасан̇ками. атха кхо пот̣т̣хапа̄до парибба̄джако бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ету кхо, бханте, бхагава̄. сва̄гатам̣, бханте, бхагавато. чирассам̣ кхо, бханте, бхагава̄ имам̣ парийа̄йамака̄си, йадидам̣ идха̄гамана̄йа. нисӣдату, бханте, бхагава̄, идам̣ а̄санам̣ пан̃н̃атта’’нти.
нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане. пот̣т̣хапа̄допи кхо парибба̄джако ан̃н̃атарам̣ нӣчам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо пот̣т̣хапа̄дам̣ парибба̄джакам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘ка̄йа нуттха [ка̄йа ноттха (сйа̄. ка.)], пот̣т̣хапа̄да, етарахи катха̄йа саннисинна̄, ка̄ ча пана во антара̄катха̄ виппаката̄’’ти?
абхисан̃н̃а̄ниродхакатха̄
411. евам̣ вутте пот̣т̣хапа̄до парибба̄джако бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘тит̣т̣хатеса̄, бханте, катха̄, йа̄йа майам̣ етарахи катха̄йа саннисинна̄. неса̄, бханте, катха̄ бхагавато дуллабха̄ бхависсати паччха̄пи савана̄йа. пурима̄ни, бханте, диваса̄ни пуриматара̄ни, на̄на̄титтхийа̄нам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ котӯхаласа̄ла̄йа саннисинна̄нам̣ саннипатита̄нам̣ абхисан̃н̃а̄ниродхе катха̄ удапа̄ди – ‘катхам̣ ну кхо, бхо, абхисан̃н̃а̄ниродхо хотӣ’ти? татрекачче евама̄хам̣су – ‘ахетӯ аппаччайа̄ пурисасса сан̃н̃а̄ уппаджджантипи нируджджхантипи. йасмим̣ самайе уппаджджанти, сан̃н̃ӣ тасмим̣ самайе хоти. йасмим̣ самайе нируджджханти, асан̃н̃ӣ тасмим̣ самайе хотӣ’ти. иттхеке абхисан̃н̃а̄ниродхам̣ пан̃н̃апенти.
‘‘таман̃н̃о евама̄ха – ‘на кхо пана метам̣ [на кхо на̄метам̣ (сӣ. пӣ.)], бхо, евам̣ бхависсати. сан̃н̃а̄ хи, бхо, пурисасса атта̄. са̄ ча кхо упетипи апетипи. йасмим̣ самайе упети, сан̃н̃ӣ тасмим̣ самайе хоти. йасмим̣ самайе апети, асан̃н̃ӣ тасмим̣ самайе хотӣ’ти. иттхеке абхисан̃н̃а̄ниродхам̣ пан̃н̃апенти.
‘‘таман̃н̃о евама̄ха – ‘на кхо пана метам̣, бхо, евам̣ бхависсати. санти хи, бхо, саман̣абра̄хман̣а̄ махиддхика̄ маха̄нубха̄ва̄. те имасса пурисасса сан̃н̃ам̣ упакад̣д̣хантипи апакад̣д̣хантипи. йасмим̣ самайе упакад̣д̣ханти, сан̃н̃ӣ тасмим̣ самайе хоти. йасмим̣ самайе апакад̣д̣ханти, асан̃н̃ӣ тасмим̣ самайе хотӣ’ти. иттхеке абхисан̃н̃а̄ниродхам̣ пан̃н̃апенти.
‘‘таман̃н̃о евама̄ха – ‘на кхо пана метам̣, бхо, евам̣ бхависсати. санти хи, бхо, девата̄ махиддхика̄ маха̄нубха̄ва̄. та̄ имасса пурисасса сан̃н̃ам̣ упакад̣д̣хантипи апакад̣д̣хантипи. йасмим̣ самайе упакад̣д̣ханти, сан̃н̃ӣ тасмим̣ самайе хоти. йасмим̣ самайе апакад̣д̣ханти, асан̃н̃ӣ тасмим̣ самайе хотӣ’ти. иттхеке абхисан̃н̃а̄ниродхам̣ пан̃н̃апенти.
‘‘тасса майхам̣, бханте, бхагавантам̣йева а̄раббха сати удапа̄ди – ‘ахо нӯна бхагава̄, ахо нӯна сугато, йо имесам̣ дхамма̄нам̣ сукусало’ти. бхагава̄, бханте, кусало, бхагава̄ пакатан̃н̃ӯ абхисан̃н̃а̄ниродхасса. катхам̣ ну кхо, бханте, абхисан̃н̃а̄ниродхо хотӣ’’ти?
сахетукасан̃н̃уппа̄даниродхакатха̄
412. ‘‘татра, пот̣т̣хапа̄да, йе те саман̣абра̄хман̣а̄ евама̄хам̣су – ‘ахетӯ аппаччайа̄ пурисасса сан̃н̃а̄ уппаджджантипи нируджджхантипӣ’ти, а̄дитова тесам̣ апараддхам̣. там̣ кисса хету? сахетӯ хи, пот̣т̣хапа̄да, саппаччайа̄ пурисасса сан̃н̃а̄ уппаджджантипи нируджджхантипи. сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ уппаджджати, сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ нируджджхати’’.
413. ‘‘ка̄ ча сиккха̄’’ти? бхагава̄ авоча – ‘‘идха, пот̣т̣хапа̄да, татха̄гато локе уппаджджати арахам̣, самма̄самбуддхо…пе… (йатха̄ 190-212 ануччхедесу, евам̣ виттха̄ретаббам̣). евам̣ кхо, пот̣т̣хапа̄да, бхиккху сӣласампанно хоти…пе… тассиме пан̃чанӣваран̣е пахӣне аттани саманупассато па̄моджджам̣ джа̄йати, памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведети, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. со вивиччева ка̄мехи, вивичча акусалехи дхаммехи, савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. тасса йа̄ пурима̄ ка̄масан̃н̃а̄, са̄ нируджджхати. вивекаджапӣтисукхасукхумасаччасан̃н̃а̄ тасмим̣ самайе хоти, вивекаджапӣтисукхасукхума-саччасан̃н̃ӣйева тасмим̣ самайе хоти. евампи сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ уппаджджати, сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ нируджджхати. айам̣ сиккха̄’’ти бхагава̄ авоча.
‘‘пуна чапарам̣, пот̣т̣хапа̄да, бхиккху витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. тасса йа̄ пурима̄ вивекаджапӣтисукхасукхумасаччасан̃н̃а̄, са̄ нируджджхати. сама̄дхиджапӣтисукхасукхумасаччасан̃н̃а̄ тасмим̣ самайе хоти, сама̄дхиджапӣтисукхасукхумасаччасан̃н̃ӣйева тасмим̣ самайе хоти. евампи сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ уппаджджати, сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ нируджджхати. айампи сиккха̄’’ти бхагава̄ авоча.
‘‘пуна чапарам̣, пот̣т̣хапа̄да, бхиккху пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но, сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети, йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’’ти, татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. тасса йа̄ пурима̄ сама̄дхиджапӣтисукхасукхумасаччасан̃н̃а̄, са̄ нируджджхати. упеккха̄сукхасукхумасаччасан̃н̃а̄ тасмим̣ самайе хоти, упеккха̄сукхасукхумасаччасан̃н̃ӣйева тасмим̣ самайе хоти. евампи сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ уппаджджати, сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ нируджджхати. айампи сиккха̄’’ти бхагава̄ авоча.
‘‘пуна чапарам̣, пот̣т̣хапа̄да, бхиккху сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. тасса йа̄ пурима̄ упеккха̄сукхасукхумасаччасан̃н̃а̄, са̄ нируджджхати. адуккхамасукхасукхумасаччасан̃н̃а̄ тасмим̣ самайе хоти, адуккхамасукхасукхумасаччасан̃н̃ӣйева тасмим̣ самайе хоти. евампи сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ уппаджджати, сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ нируджджхати. айампи сиккха̄’’ти бхагава̄ авоча.
‘‘пуна чапарам̣, пот̣т̣хапа̄да, бхиккху саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄ пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ ‘ананто а̄ка̄со’ти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. тасса йа̄ пурима̄ рӯпасан̃н̃а̄ [пуримасан̃н̃а̄ (ка.)], са̄ нируджджхати. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасукхумасаччасан̃н̃а̄ тасмим̣ самайе хоти, а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасукхумасаччасан̃н̃ӣйева тасмим̣ самайе хоти. евампи сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ уппаджджати, сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ нируджджхати. айампи сиккха̄’’ти бхагава̄ авоча.
‘‘пуна чапарам̣, пот̣т̣хапа̄да, бхиккху саббасо а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. тасса йа̄ пурима̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасукхумасаччасан̃н̃а̄, са̄ нируджджхати. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасукхумасаччасан̃н̃а̄ тасмим̣ самайе хоти, вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасукхумасаччасан̃н̃ӣйева тасмим̣ самайе хоти. евампи сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ уппаджджати, сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ нируджджхати. айампи сиккха̄’’ти бхагава̄ авоча.
‘‘пуна чапарам̣, пот̣т̣хапа̄да, бхиккху саббасо вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘наттхи кин̃чӣ’ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. тасса йа̄ пурима̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасукхумасаччасан̃н̃а̄, са̄ нируджджхати. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасукхумасаччасан̃н̃а̄ тасмим̣ самайе хоти, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасукхумасаччасан̃н̃ӣйева тасмим̣ самайе хоти. евампи сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ уппаджджати, сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ нируджджхати. айампи сиккха̄’’ти бхагава̄ авоча.
414. ‘‘йато кхо, пот̣т̣хапа̄да, бхиккху идха сакасан̃н̃ӣ хоти, со тато амутра тато амутра анупуббена сан̃н̃аггам̣ пхусати. тасса сан̃н̃агге т̣хитасса евам̣ хоти – ‘четайама̄насса ме па̄пийо, ачетайама̄насса ме сеййо. ахан̃чева кхо пана четеййам̣, абхисан̇кхареййам̣, има̄ ча ме сан̃н̃а̄ нируджджхеййум̣, ан̃н̃а̄ ча ол̣а̄рика̄ сан̃н̃а̄ уппаджджеййум̣; йам̣нӯна̄хам̣ на чева четеййам̣ на ча абхисан̇кхареййа’нти. со на чева четети, на ча абхисан̇кхароти. тасса ачетайато анабхисан̇кхарото та̄ чева сан̃н̃а̄ нируджджханти, ан̃н̃а̄ ча ол̣а̄рика̄ сан̃н̃а̄ на уппаджджанти. со ниродхам̣ пхусати. евам̣ кхо, пот̣т̣хапа̄да, анупубба̄бхисан̃н̃а̄ниродха-сампаджа̄на-сама̄патти хоти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, пот̣т̣хапа̄да, апи ну те ито пуббе еварӯпа̄ анупубба̄бхисан̃н̃а̄ниродха-сампаджа̄на-сама̄патти сутапубба̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте. евам̣ кхо ахам̣, бханте, бхагавато бха̄ситам̣ а̄джа̄на̄ми – ‘йато кхо, пот̣т̣хапа̄да, бхиккху идха сакасан̃н̃ӣ хоти, со тато амутра тато амутра анупуббена сан̃н̃аггам̣ пхусати, тасса сан̃н̃агге т̣хитасса евам̣ хоти – ‘‘четайама̄насса ме па̄пийо, ачетайама̄насса ме сеййо. ахан̃чева кхо пана четеййам̣ абхисан̇кхареййам̣, има̄ ча ме сан̃н̃а̄ нируджджхеййум̣, ан̃н̃а̄ ча ол̣а̄рика̄ сан̃н̃а̄ уппаджджеййум̣; йам̣нӯна̄хам̣ на чева четеййам̣, на ча абхисан̇кхареййа’’нти. со на чева четети, на ча̄бхисан̇кхароти, тасса ачетайато анабхисан̇кхарото та̄ чева сан̃н̃а̄ нируджджханти, ан̃н̃а̄ ча ол̣а̄рика̄ сан̃н̃а̄ на уппаджджанти. со ниродхам̣ пхусати. евам̣ кхо, пот̣т̣хапа̄да, анупубба̄бхисан̃н̃а̄ниродха-сампаджа̄на-сама̄патти хотӣ’’’ти. ‘‘евам̣, пот̣т̣хапа̄да̄’’ти.
415. ‘‘екан̃н̃ева ну кхо, бханте, бхагава̄ сан̃н̃аггам̣ пан̃н̃апети, уда̄ху путхӯпи сан̃н̃агге пан̃н̃апетӣ’’ти? ‘‘екампи кхо ахам̣, пот̣т̣хапа̄да, сан̃н̃аггам̣ пан̃н̃апеми, путхӯпи сан̃н̃агге пан̃н̃апемӣ’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана, бханте, бхагава̄ екампи сан̃н̃аггам̣ пан̃н̃апети, путхӯпи сан̃н̃агге пан̃н̃апетӣ’’ти? ‘‘йатха̄ йатха̄ кхо, пот̣т̣хапа̄да, ниродхам̣ пхусати, татха̄ татха̄хам̣ сан̃н̃аггам̣ пан̃н̃апеми. евам̣ кхо ахам̣, пот̣т̣хапа̄да, екампи сан̃н̃аггам̣ пан̃н̃апеми, путхӯпи сан̃н̃агге пан̃н̃апемӣ’’ти.
416. ‘‘сан̃н̃а̄ ну кхо, бханте, пат̣хамам̣ уппаджджати, паччха̄ н̃а̄н̣ам̣, уда̄ху н̃а̄н̣ам̣ пат̣хамам̣ уппаджджати, паччха̄ сан̃н̃а̄, уда̄ху сан̃н̃а̄ ча н̃а̄н̣ан̃ча апуббам̣ ачаримам̣ уппаджджантӣ’’ти? ‘‘сан̃н̃а̄ кхо, пот̣т̣хапа̄да, пат̣хамам̣ уппаджджати, паччха̄ н̃а̄н̣ам̣, сан̃н̃уппа̄да̄ ча пана н̃а̄н̣уппа̄до хоти. со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘идаппаччайа̄ кира ме н̃а̄н̣ам̣ удапа̄дӣ’ти. имина̄ кхо етам̣, пот̣т̣хапа̄да, парийа̄йена ведитаббам̣ – йатха̄ сан̃н̃а̄ пат̣хамам̣ уппаджджати, паччха̄ н̃а̄н̣ам̣, сан̃н̃уппа̄да̄ ча пана н̃а̄н̣уппа̄до хотӣ’’ти.
сан̃н̃а̄аттакатха̄
417. ‘‘сан̃н̃а̄ ну кхо, бханте, пурисасса атта̄, уда̄ху ан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ ан̃н̃о атта̄’’ти? ‘‘кам̣ пана твам̣, пот̣т̣хапа̄да, атта̄нам̣ паччесӣ’’ти? ‘‘ол̣а̄рикам̣ кхо ахам̣, бханте, атта̄нам̣ паччеми рӯпим̣ ча̄тумаха̄бхӯтикам̣ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккха’’нти [кабал̣ӣка̄рабхаккханти (сйа̄. ка.)]. ‘‘ол̣а̄рико ча хи те, пот̣т̣хапа̄да, атта̄ абхависса рӯпӣ ча̄тумаха̄бхӯтико кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккхо. евам̣ сантам̣ кхо те, пот̣т̣хапа̄да, ан̃н̃а̄ва сан̃н̃а̄ бхависсати ан̃н̃о атта̄. тадамина̄петам̣, пот̣т̣хапа̄да, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ ан̃н̃а̄ва сан̃н̃а̄ бхависсати ан̃н̃о атта̄. тит̣т̣хатева са̄йам̣ [тит̣т̣хатева̄йам̣ (сӣ. пӣ.)], пот̣т̣хапа̄да, ол̣а̄рико атта̄ рӯпӣ ча̄тумаха̄бхӯтико кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккхо, атха имасса пурисасса ан̃н̃а̄ ча сан̃н̃а̄ уппаджджанти, ан̃н̃а̄ ча сан̃н̃а̄ нируджджханти. имина̄ кхо етам̣, пот̣т̣хапа̄да, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ ан̃н̃а̄ва сан̃н̃а̄ бхависсати ан̃н̃о атта̄’’ти.
418. ‘‘маномайам̣ кхо ахам̣, бханте, атта̄нам̣ паччеми саббан̇гапаччан̇гим̣ ахӣниндрийа’’нти. ‘‘маномайо ча хи те, пот̣т̣хапа̄да, атта̄ абхависса саббан̇гапаччан̇гӣ ахӣниндрийо, евам̣ сантампи кхо те, пот̣т̣хапа̄да, ан̃н̃а̄ва сан̃н̃а̄ бхависсати ан̃н̃о атта̄. тадамина̄петам̣, пот̣т̣хапа̄да, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ ан̃н̃а̄ва сан̃н̃а̄ бхависсати ан̃н̃о атта̄. тит̣т̣хатева са̄йам̣, пот̣т̣хапа̄да, маномайо атта̄ саббан̇гапаччан̇гӣ ахӣниндрийо, атха имасса пурисасса ан̃н̃а̄ ча сан̃н̃а̄ уппаджджанти, ан̃н̃а̄ ча сан̃н̃а̄ нируджджханти. имина̄пи кхо етам̣, пот̣т̣хапа̄да, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ ан̃н̃а̄ва сан̃н̃а̄ бхависсати ан̃н̃о атта̄’’ти.
419. ‘‘арӯпим̣ кхо ахам̣, бханте, атта̄нам̣ паччеми сан̃н̃а̄майа’’нти. ‘‘арӯпӣ ча хи те, пот̣т̣хапа̄да, атта̄ абхависса сан̃н̃а̄майо, евам̣ сантампи кхо те, пот̣т̣хапа̄да, ан̃н̃а̄ва сан̃н̃а̄ бхависсати ан̃н̃о атта̄. тадамина̄петам̣, пот̣т̣хапа̄да, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ ан̃н̃а̄ва сан̃н̃а̄ бхависсати ан̃н̃о атта̄. тит̣т̣хатева са̄йам̣, пот̣т̣хапа̄да, арӯпӣ атта̄ сан̃н̃а̄майо, атха имасса пурисасса ан̃н̃а̄ ча сан̃н̃а̄ уппаджджанти, ан̃н̃а̄ ча сан̃н̃а̄ нируджджханти. имина̄пи кхо етам̣, пот̣т̣хапа̄да, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ ан̃н̃а̄ва сан̃н̃а̄ бхависсати ан̃н̃о атта̄’’ти.
420. ‘‘сакка̄ панетам̣, бханте, майа̄ н̃а̄тум̣ – ‘сан̃н̃а̄ пурисасса атта̄’ти ва̄ ‘ан̃н̃а̄ва сан̃н̃а̄ ан̃н̃о атта̄ти ва̄’ти? ‘‘дуджджа̄нам̣ кхо етам̣ [евам̣ (ка.)], пот̣т̣хапа̄да, тайа̄ ан̃н̃адит̣т̣хикена ан̃н̃акхантикена ан̃н̃аручикена ан̃н̃атра̄йогена ан̃н̃атра̄чарийакена – ‘сан̃н̃а̄ пурисасса атта̄’ти ва̄, ‘ан̃н̃а̄ва сан̃н̃а̄ ан̃н̃о атта̄ти ва̄’’’ти.
‘‘саче там̣, бханте, майа̄ дуджджа̄нам̣ ан̃н̃адит̣т̣хикена ан̃н̃акхантикена ан̃н̃аручикена ан̃н̃атра̄йогена ан̃н̃атра̄чарийакена – ‘сан̃н̃а̄ пурисасса атта̄’ти ва̄, ‘ан̃н̃а̄ва сан̃н̃а̄ ан̃н̃о атта̄’ти ва̄; ‘ким̣ пана, бханте, сассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти? абйа̄катам̣ кхо етам̣, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ – ‘сассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти.
‘‘ким̣ пана, бханте, ‘асассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’’нти? ‘‘етампи кхо, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ абйа̄катам̣ – ‘асассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’’нти.
‘‘ким̣ пана, бханте, ‘антава̄ локо…пе… ‘анантава̄ локо … ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣрам̣… ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣрам̣… ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄… ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄… ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄… ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’’нти? ‘‘етампи кхо, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ абйа̄катам̣ – ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’’нти.
‘‘касма̄ панетам̣, бханте, бхагавата̄ абйа̄ката’’нти? ‘‘на хетам̣, пот̣т̣хапа̄да, аттхасам̣хитам̣ на дхаммасам̣хитам̣ на̄дибрахмачарийакам̣, на ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати, тасма̄ етам̣ майа̄ абйа̄ката’’нти.
‘‘ким̣ пана, бханте, бхагавата̄ бйа̄ката’’нти? ‘‘идам̣ дуккханти кхо, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ бйа̄катам̣. айам̣ дуккхасамудайоти кхо, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ бйа̄катам̣. айам̣ дуккханиродхоти кхо, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ бйа̄катам̣. айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти кхо, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ бйа̄ката’’нти.
‘‘касма̄ панетам̣, бханте, бхагавата̄ бйа̄ката’’нти? ‘‘етан̃хи, пот̣т̣хапа̄да, аттхасам̣хитам̣, етам̣ дхаммасам̣хитам̣, етам̣ а̄дибрахмачарийакам̣, етам̣ ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати; тасма̄ етам̣ майа̄ бйа̄ката’’нти. ‘‘еваметам̣, бхагава̄, еваметам̣, сугата. йассада̄ни, бханте, бхагава̄ ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти. атха кхо бхагава̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми.
421. атха кхо те парибба̄джака̄ ачирапаккантасса бхагавато пот̣т̣хапа̄дам̣ парибба̄джакам̣ самантато ва̄ча̄ [ва̄ча̄йа (сйа̄. ка.)] саннитодакена сан̃джхаббхаримакам̣су – ‘‘евамева пана̄йам̣ бхавам̣ пот̣т̣хапа̄до йан̃н̃адева саман̣о готамо бха̄сати, там̣ тадевасса аббханумодати – ‘еваметам̣ бхагава̄ еваметам̣, сугата̄’ти. на кхо пана майам̣ кин̃чи [кан̃чи (пӣ.)] саман̣асса готамасса екам̣сикам̣ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ма – ‘сассато локо’ти ва̄, ‘асассато локо’ти ва̄, ‘антава̄ локо’ти ва̄, ‘анантава̄ локо’ти ва̄, ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’нти ва̄, ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’нти ва̄, ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄’’ти.
евам̣ вутте пот̣т̣хапа̄до парибба̄джако те парибба̄джаке етадавоча – ‘‘ахампи кхо, бхо, на кин̃чи саман̣асса готамасса екам̣сикам̣ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми – ‘сассато локо’ти ва̄, ‘асассато локо’ти ва̄…пе… ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄; апи ча саман̣о готамо бхӯтам̣ таччхам̣ татхам̣ пат̣ипадам̣ пан̃н̃апети дхаммат̣т̣хитатам̣ дхамманийа̄матам̣. бхӯтам̣ кхо пана таччхам̣ татхам̣ пат̣ипадам̣ пан̃н̃апентасса дхаммат̣т̣хитатам̣ дхамманийа̄матам̣, катхан̃хи на̄ма ма̄дисо вин̃н̃ӯ саман̣асса готамасса субха̄ситам̣ субха̄ситато на̄ббханумодеййа̄’’ти?
читтахаттхиса̄рипуттапот̣т̣хапа̄даваттху
422. атха кхо двӣхатӣхасса аччайена читто ча хаттхиса̄рипутто пот̣т̣хапа̄до ча парибба̄джако йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ читто хаттхиса̄рипутто бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. пот̣т̣хапа̄до пана парибба̄джако бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо пот̣т̣хапа̄до парибба̄джако бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘тада̄ мам̣, бханте, те парибба̄джака̄ ачирапаккантасса бхагавато самантато ва̄ча̄саннитодакена сан̃джхаббхаримакам̣су – ‘евамева пана̄йам̣ бхавам̣ пот̣т̣хапа̄до йан̃н̃адева саман̣о готамо бха̄сати, там̣ тадевасса аббханумодати – ‘еваметам̣ бхагава̄ еваметам̣ сугата̄’’ти. на кхо пана майам̣ кин̃чи саман̣асса готамасса екам̣сикам̣ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ма – ‘‘сассато локо’’ти ва̄, ‘‘асассато локо’’ти ва̄, ‘‘антава̄ локо’’ти ва̄, ‘‘анантава̄ локо’’ти ва̄, ‘‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’’нти ва̄, ‘‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’’нти ва̄, ‘‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти ва̄, ‘‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти ва̄, ‘‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти ва̄, ‘‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти ва̄’ти. евам̣ вутта̄хам̣, бханте, те парибба̄джаке етадавочам̣ – ‘ахампи кхо, бхо, на кин̃чи саман̣асса готамасса екам̣сикам̣ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми – ‘‘сассато локо’’ти ва̄, ‘‘асассато локо’’ти ва̄…пе… ‘‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти ва̄; апи ча саман̣о готамо бхӯтам̣ таччхам̣ татхам̣ пат̣ипадам̣ пан̃н̃апети дхаммат̣т̣хитатам̣ дхамманийа̄матам̣. бхӯтам̣ кхо пана таччхам̣ татхам̣ пат̣ипадам̣ пан̃н̃апентасса дхаммат̣т̣хитатам̣ дхамманийа̄матам̣, катхан̃хи на̄ма ма̄дисо вин̃н̃ӯ саман̣асса готамасса субха̄ситам̣ субха̄ситато на̄ббханумодеййа̄’’ти?
423. ‘‘саббева кхо ете, пот̣т̣хапа̄да, парибба̄джака̄ андха̄ ачаккхука̄; твам̣йева несам̣ еко чаккхума̄. екам̣сика̄пи хи кхо, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ дхамма̄ десита̄ пан̃н̃атта̄; анекам̣сика̄пи хи кхо, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ дхамма̄ десита̄ пан̃н̃атта̄.
‘‘катаме ча те, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ анекам̣сика̄ дхамма̄ десита̄ пан̃н̃атта̄? ‘сассато локо’ти [локоти ва̄ (сӣ. ка.)] кхо, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ анекам̣сико дхаммо десито пан̃н̃атто; ‘асассато локо’ти [локоти ва̄ (сӣ. ка.)] кхо, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ анекам̣сико дхаммо десито пан̃н̃атто; ‘антава̄ локо’ти [локоти ва̄ (сӣ. ка.)] кхо пот̣т̣хапа̄да…пе… ‘анантава̄ локо’ти [локоти ва̄ (сӣ. ка.)] кхо пот̣т̣хапа̄да… ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’нти кхо пот̣т̣хапа̄да… ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’нти кхо пот̣т̣хапа̄да… ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти кхо пот̣т̣хапа̄да… на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти кхо пот̣т̣хапа̄да… ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти кхо пот̣т̣хапа̄да… ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти кхо, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ анекам̣сико дхаммо десито пан̃н̃атто.
‘‘касма̄ ча те, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ анекам̣сика̄ дхамма̄ десита̄ пан̃н̃атта̄? на хете, пот̣т̣хапа̄да, аттхасам̣хита̄ на дхаммасам̣хита̄ на а̄дибрахмачарийака̄ на ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттанти. тасма̄ те майа̄ анекам̣сика̄ дхамма̄ десита̄ пан̃н̃атта̄’’.
екам̣сикадхаммо
424. ‘‘катаме ча те, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ екам̣сика̄ дхамма̄ десита̄ пан̃н̃атта̄? идам̣ дуккханти кхо, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ екам̣сико дхаммо десито пан̃н̃атто. айам̣ дуккхасамудайоти кхо, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ екам̣сико дхаммо десито пан̃н̃атто. айам̣ дуккханиродхоти кхо, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ екам̣сико дхаммо десито пан̃н̃атто. айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти кхо, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ екам̣сико дхаммо десито пан̃н̃атто.
‘‘касма̄ ча те, пот̣т̣хапа̄да, майа̄ екам̣сика̄ дхамма̄ десита̄ пан̃н̃атта̄? ете, пот̣т̣хапа̄да, аттхасам̣хита̄, ете дхаммасам̣хита̄, ете а̄дибрахмачарийака̄ ете ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттанти. тасма̄ те майа̄ екам̣сика̄ дхамма̄ десита̄ пан̃н̃атта̄.
425. ‘‘санти, пот̣т̣хапа̄да, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘екантасукхӣ атта̄ хоти арого парам̣ маран̣а̄’ти. тйа̄хам̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вада̄ми – ‘саччам̣ кира тумхе а̄йасманто евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘‘екантасукхӣ атта̄ хоти арого парам̣ маран̣а̄’ти? те че ме евам̣ пут̣т̣ха̄ ‘а̄ма̄’ти пат̣иджа̄нанти. тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘апи пана тумхе а̄йасманто екантасукхам̣ локам̣ джа̄нам̣ пассам̣ вихаратха̄’ти? ити пут̣т̣ха̄ ‘но’ти ваданти.
‘‘тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘апи пана тумхе а̄йасманто екам̣ ва̄ раттим̣ екам̣ ва̄ дивасам̣ упад̣д̣хам̣ ва̄ раттим̣ упад̣д̣хам̣ ва̄ дивасам̣ екантасукхим̣ атта̄нам̣ сан̃джа̄на̄тха̄’ти [сампаджа̄на̄тха̄ти (сӣ. сйа̄. ка.)]? ити пут̣т̣ха̄ ‘но’ти ваданти. тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘апи пана тумхе а̄йасманто джа̄на̄тха – ‘‘айам̣ магго айам̣ пат̣ипада̄ екантасукхасса локасса саччхикирийа̄йа̄’’’ти? ити пут̣т̣ха̄ ‘но’ти ваданти.
‘‘тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘апи пана тумхе а̄йасманто йа̄ та̄ девата̄ екантасукхам̣ локам̣ упапанна̄, та̄сам̣ бха̄сама̄на̄нам̣ саддам̣ сун̣а̄тха – ‘‘суппат̣ипанна̄ттха, ма̄риса̄, уджуппат̣ипанна̄ттха, ма̄риса̄, екантасукхасса локасса саччхикирийа̄йа; майампи хи, ма̄риса̄, евам̣пат̣ипанна̄ екантасукхам̣ локам̣ упапанна̄’ти? ити пут̣т̣ха̄ ‘но’ти ваданти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, пот̣т̣хапа̄да, нану евам̣ санте тесам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ аппа̄т̣ихӣракатам̣ бха̄ситам̣ сампаджджатӣ’’ти? ‘‘аддха̄ кхо, бханте, евам̣ санте тесам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ аппа̄т̣ихӣракатам̣ бха̄ситам̣ сампаджджатӣ’’ти.
426. ‘‘сеййатха̄пи, пот̣т̣хапа̄да, пурисо евам̣ вадеййа – ‘ахам̣ йа̄ имасмим̣ джанападе джанападакалйа̄н̣ӣ, там̣ иччха̄ми там̣ ка̄мемӣ’ти. таменам̣ евам̣ вадеййум̣ – ‘амбхо пуриса, йам̣ твам̣ джанападакалйа̄н̣им̣ иччхаси ка̄меси, джа̄на̄си там̣ джанападакалйа̄н̣им̣ кхаттийӣ ва̄ бра̄хман̣ӣ ва̄ вессӣ ва̄ суддӣ ва̄’ти? ити пут̣т̣хо ‘но’ти вадеййа. таменам̣ евам̣ вадеййум̣ – ‘амбхо пуриса, йам̣ твам̣ джанападакалйа̄н̣им̣ иччхаси ка̄меси, джа̄на̄си там̣ джанападакалйа̄н̣им̣ евам̣на̄ма̄ евам̣готта̄ти ва̄, дӣгха̄ ва̄ расса̄ ва̄ маджджхима̄ ва̄ ка̄л̣ӣ ва̄ са̄ма̄ ва̄ ман̇гураччхавӣ ва̄ти, амукасмим̣ га̄ме ва̄ нигаме ва̄ нагаре ва̄’ти? ити пут̣т̣хо ‘но’ти вадеййа. таменам̣ евам̣ вадеййум̣ – ‘амбхо пуриса, йам̣ твам̣ на джа̄на̄си на пассаси, там̣ твам̣ иччхаси ка̄месӣ’ти? ити пут̣т̣хо ‘а̄ма̄’ти вадеййа.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, пот̣т̣хапа̄да, нану евам̣ санте тасса пурисасса аппа̄т̣ихӣракатам̣ бха̄ситам̣ сампаджджатӣ’’ти? ‘‘аддха̄ кхо, бханте, евам̣ санте тасса пурисасса аппа̄т̣ихӣракатам̣ бха̄ситам̣ сампаджджатӣ’’ти.
‘‘евамева кхо, пот̣т̣хапа̄да, йе те саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘екантасукхӣ атта̄ хоти арого парам̣ маран̣а̄’ти. тйа̄хам̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вада̄ми – ‘саччам̣ кира тумхе а̄йасманто евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘‘екантасукхӣ атта̄ хоти арого парам̣ маран̣а̄’’’ти? те че ме евам̣ пут̣т̣ха̄ ‘а̄ма̄’ти пат̣иджа̄нанти. тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘апи пана тумхе а̄йасманто екантасукхам̣ локам̣ джа̄нам̣ пассам̣ вихаратха̄’ти? ити пут̣т̣ха̄ ‘но’ти ваданти.
‘‘тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘апи пана тумхе а̄йасманто екам̣ ва̄ раттим̣ екам̣ ва̄ дивасам̣ упад̣д̣хам̣ ва̄ раттим̣ упад̣д̣хам̣ ва̄ дивасам̣ екантасукхим̣ атта̄нам̣ сан̃джа̄на̄тха̄’ти? ити пут̣т̣ха̄ ‘но’ти ваданти. тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘апи пана тумхе а̄йасманто джа̄на̄тха – ‘‘айам̣ магго айам̣ пат̣ипада̄ екантасукхасса локасса саччхикирийа̄йа̄’ти? ити пут̣т̣ха̄ ‘но’ти ваданти.
‘‘тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘апи пана тумхе а̄йасманто йа̄ та̄ девата̄ екантасукхам̣ локам̣ упапанна̄, та̄сам̣ бха̄сама̄на̄нам̣ саддам̣ сун̣а̄тха – ‘‘суппат̣ипанна̄ттха, ма̄риса̄, уджуппат̣ипанна̄ттха, ма̄риса̄, екантасукхасса локасса саччхикирийа̄йа; майампи хи, ма̄риса̄, евам̣пат̣ипанна̄ екантасукхам̣ локам̣ упапанна̄’’’ти? ити пут̣т̣ха̄ ‘но’ти ваданти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, пот̣т̣хапа̄да, нану евам̣ санте тесам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ аппа̄т̣ихӣракатам̣ бха̄ситам̣ сампаджджатӣ’’ти? ‘‘аддха̄ кхо, бханте, евам̣ санте тесам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ аппа̄т̣ихӣракатам̣ бха̄ситам̣ сампаджджатӣ’’ти.
427. ‘‘сеййатха̄пи, пот̣т̣хапа̄да, пурисо ча̄тумаха̄патхе ниссен̣им̣ кареййа па̄са̄дасса а̄рохан̣а̄йа. таменам̣ евам̣ вадеййум̣ – ‘амбхо пуриса, йасса твам̣ [йам̣ твам̣ (сӣ. ка.)] па̄са̄дасса а̄рохан̣а̄йа ниссен̣им̣ кароси, джа̄на̄си там̣ па̄са̄дам̣ пураттхима̄йа ва̄ диса̄йа даккхин̣а̄йа ва̄ диса̄йа паччхима̄йа ва̄ диса̄йа уттара̄йа ва̄ диса̄йа уччо ва̄ нӣчо ва̄ маджджхимо ва̄’ти? ити пут̣т̣хо ‘но’ти вадеййа. таменам̣ евам̣ вадеййум̣ – ‘амбхо пуриса, йам̣ твам̣ на джа̄на̄си на пассаси, тасса твам̣ па̄са̄дасса а̄рохан̣а̄йа ниссен̣им̣ каросӣ’ти? ити пут̣т̣хо ‘а̄ма̄’ти вадеййа.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, пот̣т̣хапа̄да, нану евам̣ санте тасса пурисасса аппа̄т̣ихӣракатам̣ бха̄ситам̣ сампаджджатӣ’’ти? ‘‘аддха̄ кхо, бханте, евам̣ санте тасса пурисасса аппа̄т̣ихӣракатам̣ бха̄ситам̣ сампаджджатӣ’’ти.
‘‘евамева кхо, пот̣т̣хапа̄да, йе те саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘екантасукхӣ атта̄ хоти арого парам̣ маран̣а̄’ти. тйа̄хам̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вада̄ми – ‘саччам̣ кира тумхе а̄йасманто евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘‘екантасукхӣ атта̄ хоти арого парам̣ маран̣а̄’ти? те че ме евам̣ пут̣т̣ха̄ ‘а̄ма̄’ти пат̣иджа̄нанти. тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘апи пана тумхе а̄йасманто екантасукхам̣ локам̣ джа̄нам̣ пассам̣ вихаратха̄’ти? ити пут̣т̣ха̄ ‘но’ти ваданти.
‘‘тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘апи пана тумхе а̄йасманто екам̣ ва̄ раттим̣ екам̣ ва̄ дивасам̣ упад̣д̣хам̣ ва̄ раттим̣ упад̣д̣хам̣ ва̄ дивасам̣ екантасукхим̣ атта̄нам̣ сан̃джа̄на̄тха̄’ти? ити пут̣т̣ха̄ ‘но’ти ваданти. тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘апи пана тумхе а̄йасманто джа̄на̄тха айам̣ магго айам̣ пат̣ипада̄ екантасукхасса локасса саччхикирийа̄йа̄’ти? ити пут̣т̣ха̄ ‘но’ти ваданти.
‘‘тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘апи пана тумхе а̄йасманто йа̄ та̄ девата̄ екантасукхам̣ локам̣ упапанна̄’ та̄сам̣ девата̄нам̣ бха̄сама̄на̄нам̣ саддам̣ сун̣а̄тха- ‘‘суппат̣ипанна̄ттха, ма̄риса̄, уджуппат̣ипанна̄ттха, ма̄риса̄, екантасукхасса локасса саччхикирийа̄йа; майампи хи, ма̄риса̄, евам̣ пат̣ипанна̄ екантасукхам̣ локам̣ упапанна̄’ти? ити пут̣т̣ха̄ ‘‘но’’ти ваданти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, пот̣т̣хапа̄да, нану евам̣ санте тесам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ аппа̄т̣ихӣракатам̣ бха̄ситам̣ сампаджджатӣ’’ти? ‘‘аддха̄ кхо, бханте, евам̣ санте тесам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ аппа̄т̣ихӣракатам̣ бха̄ситам̣ сампаджджатӣ’’ти.
тайо аттапат̣ила̄бха̄
428. ‘‘тайо кхо ме, пот̣т̣хапа̄да, аттапат̣ила̄бха̄ – ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо, маномайо аттапат̣ила̄бхо, арӯпо аттапат̣ила̄бхо. катамо ча, пот̣т̣хапа̄да, ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо? рӯпӣ ча̄тумаха̄бхӯтико кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккхо [кабал̣ӣка̄рабхаккхо (сйа̄. ка.)], айам̣ ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо. катамо маномайо аттапат̣ила̄бхо? рӯпӣ маномайо саббан̇гапаччан̇гӣ ахӣниндрийо, айам̣ маномайо аттапат̣ила̄бхо. катамо арӯпо аттапат̣ила̄бхо? арӯпӣ сан̃н̃а̄майо, айам̣ арӯпо аттапат̣ила̄бхо.
429. ‘‘ол̣а̄рикассапи кхо ахам̣, пот̣т̣хапа̄да, аттапат̣ила̄бхасса паха̄на̄йа дхаммам̣ десеми – йатха̄пат̣ипанна̄нам̣ во сам̣килесика̄ дхамма̄ пахӣйиссанти, вода̄нийа̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хиссанти, пан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ вепуллаттан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄ти. сийа̄ кхо пана те, пот̣т̣хапа̄да, евамасса – сам̣килесика̄ дхамма̄ пахӣйиссанти, вода̄нийа̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хиссанти, пан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ вепуллаттан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссати, дуккхо ча кхо виха̄роти, на кхо панетам̣, пот̣т̣хапа̄да, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. сам̣килесика̄ чева дхамма̄ пахӣйиссанти, вода̄нийа̄ ча дхамма̄ абхивад̣д̣хиссанти, пан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ вепуллаттан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссати, па̄муджджам̣ чева бхависсати пӣти ча пассаддхи ча сати ча сампаджан̃н̃ан̃ча сукхо ча виха̄ро.
430. ‘‘маномайассапи кхо ахам̣, пот̣т̣хапа̄да, аттапат̣ила̄бхасса паха̄на̄йа дхаммам̣ десеми йатха̄пат̣ипанна̄нам̣ во сам̣килесика̄ дхамма̄ пахӣйиссанти, вода̄нийа̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хиссанти, пан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ вепуллаттан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄ти. сийа̄ кхо пана те, пот̣т̣хапа̄да, евамасса – ‘сам̣килесика̄ дхамма̄ пахӣйиссанти, вода̄нийа̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хиссанти, пан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ вепуллаттан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссати, дуккхо ча кхо виха̄ро’ти, на кхо панетам̣, пот̣т̣хапа̄да, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. сам̣килесика̄ чева дхамма̄ пахӣйиссанти, вода̄нийа̄ ча дхамма̄ абхивад̣д̣хиссанти, пан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ вепуллаттан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссати, па̄муджджам̣ чева бхависсати пӣти ча пассаддхи ча сати ча сампаджан̃н̃ан̃ча сукхо ча виха̄ро.
431. ‘‘арӯпассапи кхо ахам̣, пот̣т̣хапа̄да, аттапат̣ила̄бхасса паха̄на̄йа дхаммам̣ десеми йатха̄пат̣ипанна̄нам̣ во сам̣килесика̄ дхамма̄ пахӣйиссанти, вода̄нийа̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хиссанти, пан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ вепуллаттан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄ти. сийа̄ кхо пана те, пот̣т̣хапа̄да, евамасса – ‘сам̣килесика̄ дхамма̄ пахӣйиссанти, вода̄нийа̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хиссанти, пан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ вепуллаттан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссати, дуккхо ча кхо виха̄ро’ти, на кхо панетам̣, пот̣т̣хапа̄да, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. сам̣килесика̄ чева дхамма̄ пахӣйиссанти, вода̄нийа̄ ча дхамма̄ абхивад̣д̣хиссанти, пан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ вепуллаттан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссати, па̄муджджам̣ чева бхависсати пӣти ча пассаддхи ча сати ча сампаджан̃н̃ан̃ча сукхо ча виха̄ро.
432. ‘‘паре че, пот̣т̣хапа̄да, амхе евам̣ пуччхеййум̣ – ‘катамо пана со, а̄вусо, ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо, йасса тумхе паха̄на̄йа дхаммам̣ десетха, йатха̄пат̣ипанна̄нам̣ во сам̣килесика̄ дхамма̄ пахӣйиссанти, вода̄нийа̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хиссанти, пан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ вепуллаттан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄’ти, тесам̣ майам̣ евам̣ пут̣т̣ха̄ евам̣ бйа̄кареййа̄ма – ‘айам̣ ва̄ со, а̄вусо, ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо, йасса майам̣ паха̄на̄йа дхаммам̣ десема, йатха̄пат̣ипанна̄нам̣ во сам̣килесика̄ дхамма̄ пахӣйиссанти, вода̄нийа̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хиссанти, пан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ вепуллаттан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄’ти.
433. ‘‘паре че, пот̣т̣хапа̄да, амхе евам̣ пуччхеййум̣ – ‘катамо пана со, а̄вусо, маномайо аттапат̣ила̄бхо, йасса тумхе паха̄на̄йа дхаммам̣ десетха, йатха̄пат̣ипанна̄нам̣ во сам̣килесика̄ дхамма̄ пахӣйиссанти, вода̄нийа̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хиссанти, пан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ вепуллаттан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄’ти? тесам̣ майам̣ евам̣ пут̣т̣ха̄ евам̣ бйа̄кареййа̄ма – ‘айам̣ ва̄ со, а̄вусо, маномайо аттапат̣ила̄бхо йасса майам̣ паха̄на̄йа дхаммам̣ десема, йатха̄пат̣ипанна̄нам̣ во сам̣килесика̄ дхамма̄ пахӣйиссанти, вода̄нийа̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хиссанти, пан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ вепуллаттан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄’ти.
434. ‘‘паре че, пот̣т̣хапа̄да, амхе евам̣ пуччхеййум̣ – ‘катамо пана со, а̄вусо, арӯпо аттапат̣ила̄бхо, йасса тумхе паха̄на̄йа дхаммам̣ десетха, йатха̄пат̣ипанна̄нам̣ во сам̣килесика̄ дхамма̄ пахӣйиссанти, вода̄нийа̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хиссанти, пан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ вепуллаттан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄’ти, тесам̣ майам̣ евам̣ пут̣т̣ха̄ евам̣ бйа̄кареййа̄ма – ‘айам̣ ва̄ со, а̄вусо, арӯпо аттапат̣ила̄бхо йасса майам̣ паха̄на̄йа дхаммам̣ десема, йатха̄пат̣ипанна̄нам̣ во сам̣килесика̄ дхамма̄ пахӣйиссанти, вода̄нийа̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хиссанти, пан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ вепуллаттан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, пот̣т̣хапа̄да, нану евам̣ санте саппа̄т̣ихӣракатам̣ бха̄ситам̣ сампаджджатӣ’’ти? ‘‘аддха̄ кхо, бханте, евам̣ санте саппа̄т̣ихӣракатам̣ бха̄ситам̣ сампаджджатӣ’’ти.
435. ‘‘сеййатха̄пи, пот̣т̣хапа̄да, пурисо ниссен̣им̣ кареййа па̄са̄дасса а̄рохан̣а̄йа тассева па̄са̄дасса хет̣т̣ха̄. таменам̣ евам̣ вадеййум̣ – ‘амбхо пуриса, йасса твам̣ па̄са̄дасса а̄рохан̣а̄йа ниссен̣им̣ кароси, джа̄на̄си там̣ па̄са̄дам̣, пураттхима̄йа ва̄ диса̄йа даккхин̣а̄йа ва̄ диса̄йа паччхима̄йа ва̄ диса̄йа уттара̄йа ва̄ диса̄йа уччо ва̄ нӣчо ва̄ маджджхимо ва̄’ти? со евам̣ вадеййа – ‘айам̣ ва̄ со, а̄вусо, па̄са̄до, йасса̄хам̣ а̄рохан̣а̄йа ниссен̣им̣ кароми, тассева па̄са̄дасса хет̣т̣ха̄’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, пот̣т̣хапа̄да, нану евам̣ санте тасса пурисасса саппа̄т̣ихӣракатам̣ бха̄ситам̣ сампаджджатӣ’’ти? ‘‘аддха̄ кхо, бханте, евам̣ санте тасса пурисасса саппа̄т̣ихӣракатам̣ бха̄ситам̣ сампаджджатӣ’’ти.
436. ‘‘евамева кхо, пот̣т̣хапа̄да, паре че амхе евам̣ пуччхеййум̣ – ‘катамо пана со, а̄вусо, ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо…пе… катамо пана со, а̄вусо, маномайо аттапат̣ила̄бхо…пе… катамо пана со, а̄вусо, арӯпо аттапат̣ила̄бхо, йасса тумхе паха̄на̄йа дхаммам̣ десетха, йатха̄пат̣ипанна̄нам̣ во сам̣килесика̄ дхамма̄ пахӣйиссанти, вода̄нийа̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хиссанти, пан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ вепуллаттан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄’ти, тесам̣ майам̣ евам̣ пут̣т̣ха̄ евам̣ бйа̄кареййа̄ма – ‘айам̣ ва̄ со, а̄вусо, арӯпо аттапат̣ила̄бхо, йасса майам̣ паха̄на̄йа дхаммам̣ десема, йатха̄пат̣ипанна̄нам̣ во сам̣килесика̄ дхамма̄ пахӣйиссанти, вода̄нийа̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хиссанти, пан̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ вепуллаттан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, пот̣т̣хапа̄да, нану евам̣ санте саппа̄т̣ихӣракатам̣ бха̄ситам̣ сампаджджатӣ’’ти? ‘‘аддха̄ кхо, бханте, евам̣ санте саппа̄т̣ихӣракатам̣ бха̄ситам̣ сампаджджатӣ’’ти.
437. евам̣ вутте читто хаттхиса̄рипутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘йасмим̣, бханте, самайе ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо хоти, могхасса тасмим̣ самайе маномайо аттапат̣ила̄бхо хоти, могхо арӯпо аттапат̣ила̄бхо хоти; ол̣а̄рико ва̄сса аттапат̣ила̄бхо тасмим̣ самайе саччо хоти. йасмим̣, бханте, самайе маномайо аттапат̣ила̄бхо хоти, могхасса тасмим̣ самайе ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо хоти, могхо арӯпо аттапат̣ила̄бхо хоти; маномайо ва̄сса аттапат̣ила̄бхо тасмим̣ самайе саччо хоти. йасмим̣, бханте, самайе арӯпо аттапат̣ила̄бхо хоти, могхасса тасмим̣ самайе ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо хоти, могхо маномайо аттапат̣ила̄бхо хоти; арӯпо ва̄сса аттапат̣ила̄бхо тасмим̣ самайе саччо хотӣ’’ти.
‘‘йасмим̣, читта, самайе ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо хоти, нева тасмим̣ самайе маномайо аттапат̣ила̄бхоти сан̇кхам̣ гаччхати, на арӯпо аттапат̣ила̄бхоти сан̇кхам̣ гаччхати; ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхотвева тасмим̣ самайе сан̇кхам̣ гаччхати. йасмим̣, читта, самайе маномайо аттапат̣ила̄бхо хоти, нева тасмим̣ самайе ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхоти сан̇кхам̣ гаччхати, на арӯпо аттапат̣ила̄бхоти сан̇кхам̣ гаччхати; маномайо аттапат̣ила̄бхотвева тасмим̣ самайе сан̇кхам̣ гаччхати. йасмим̣, читта, самайе арӯпо аттапат̣ила̄бхо хоти, нева тасмим̣ самайе ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхоти сан̇кхам̣ гаччхати, на маномайо аттапат̣ила̄бхоти сан̇кхам̣ гаччхати; арӯпо аттапат̣ила̄бхотвева тасмим̣ самайе сан̇кхам̣ гаччхати.
438. ‘‘саче там̣, читта, евам̣ пуччхеййум̣ – ‘ахоси твам̣ атӣтамаддха̄нам̣, на твам̣ на̄хоси; бхависсаси твам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, на твам̣ на бхависсаси; аттхи твам̣ етарахи, на твам̣ наттхӣ’ти, евам̣ пут̣т̣хо твам̣, читта, кинти бйа̄кареййа̄сӣ’’ти?
‘‘саче мам̣, бханте, евам̣ пуччхеййум̣ – ‘ахоси твам̣ атӣтамаддха̄нам̣, на твам̣ на ахоси; бхависсаси твам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, на твам̣ на бхависсаси; аттхи твам̣ етарахи, на твам̣ наттхӣ’ти. евам̣ пут̣т̣хо ахам̣, бханте, евам̣ бйа̄кареййам̣ – ‘ахоса̄хам̣ атӣтамаддха̄нам̣, на̄хам̣ на ахосим̣; бхависса̄махам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, на̄хам̣ на бхависса̄ми; аттха̄хам̣ етарахи, на̄хам̣ наттхӣ’ти. евам̣ пут̣т̣хо ахам̣, бханте, евам̣ бйа̄кареййа’’нти.
‘‘саче пана там̣, читта, евам̣ пуччхеййум̣ – ‘йо те ахоси атӣто аттапат̣ила̄бхо, сова [свева (сӣ. пӣ.), сойева (сйа̄.)] те аттапат̣ила̄бхо саччо, могхо ана̄гато, могхо паччуппанно? йо [йо ва̄ (пӣ.)] те бхависсати ана̄гато аттапат̣ила̄бхо, сова те аттапат̣ила̄бхо саччо, могхо атӣто, могхо паччуппанно? йо [йо ва̄ (пӣ.)] те етарахи паччуппанно аттапат̣ила̄бхо, сова [со ча (ка.)] те аттапат̣ила̄бхо саччо, могхо атӣто, могхо ана̄гато’ти. евам̣ пут̣т̣хо твам̣, читта, кинти бйа̄кареййа̄сӣ’’ти?
‘‘саче пана мам̣, бханте, евам̣ пуччхеййум̣ – ‘йо те ахоси атӣто аттапат̣ила̄бхо, сова те аттапат̣ила̄бхо саччо, могхо ана̄гато, могхо паччуппанно. йо те бхависсати ана̄гато аттапат̣ила̄бхо, сова те аттапат̣ила̄бхо саччо, могхо атӣто, могхо паччуппанно. йо те етарахи паччуппанно аттапат̣ила̄бхо, сова те аттапат̣ила̄бхо саччо, могхо атӣто, могхо ана̄гато’ти. евам̣ пут̣т̣хо ахам̣, бханте, евам̣ бйа̄кареййам̣ – ‘йо ме ахоси атӣто аттапат̣ила̄бхо, сова ме аттапат̣ила̄бхо тасмим̣ самайе саччо ахоси, могхо ана̄гато, могхо паччуппанно. йо ме бхависсати ана̄гато аттапат̣ила̄бхо, сова ме аттапат̣ила̄бхо тасмим̣ самайе саччо бхависсати, могхо атӣто, могхо паччуппанно. йо ме етарахи паччуппанно аттапат̣ила̄бхо, сова ме аттапат̣ила̄бхо саччо, могхо атӣто, могхо ана̄гато’ти. евам̣ пут̣т̣хо ахам̣, бханте, евам̣ бйа̄кареййа’’нти.
439. ‘‘евамева кхо, читта, йасмим̣ самайе ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо хоти, нева тасмим̣ самайе маномайо аттапат̣ила̄бхоти сан̇кхам̣ гаччхати, на арӯпо аттапат̣ила̄бхоти сан̇кхам̣ гаччхати. ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо твева тасмим̣ самайе сан̇кхам̣ гаччхати. йасмим̣, читта, самайе маномайо аттапат̣ила̄бхо хоти…пе… йасмим̣, читта, самайе арӯпо аттапат̣ила̄бхо хоти, нева тасмим̣ самайе ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхоти сан̇кхам̣ гаччхати, на маномайо аттапат̣ила̄бхоти сан̇кхам̣ гаччхати; арӯпо аттапат̣ила̄бхо твева тасмим̣ самайе сан̇кхам̣ гаччхати.
440. ‘‘сеййатха̄пи, читта, гава̄ кхӣрам̣, кхӣрамха̄ дадхи, дадхимха̄ наванӣтам̣, наванӣтамха̄ саппи, саппимха̄ саппиман̣д̣о. йасмим̣ самайе кхӣрам̣ хоти, нева тасмим̣ самайе дадхӣти сан̇кхам̣ гаччхати, на наванӣтанти сан̇кхам̣ гаччхати, на саппӣти сан̇кхам̣ гаччхати, на саппиман̣д̣оти сан̇кхам̣ гаччхати; кхӣрам̣ твева тасмим̣ самайе сан̇кхам̣ гаччхати. йасмим̣ самайе дадхи хоти…пе… наванӣтам̣ хоти… саппи хоти… саппиман̣д̣о хоти, нева тасмим̣ самайе кхӣранти сан̇кхам̣ гаччхати, на дадхӣти сан̇кхам̣ гаччхати, на наванӣтанти сан̇кхам̣ гаччхати, на саппӣти сан̇кхам̣ гаччхати; саппиман̣д̣о твева тасмим̣ самайе сан̇кхам̣ гаччхати. евамева кхо, читта, йасмим̣ самайе ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо хоти…пе… йасмим̣, читта, самайе маномайо аттапат̣ила̄бхо хоти…пе… йасмим̣, читта, самайе арӯпо аттапат̣ила̄бхо хоти, нева тасмим̣ самайе ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхоти сан̇кхам̣ гаччхати, на маномайо аттапат̣ила̄бхоти сан̇кхам̣ гаччхати; арӯпо аттапат̣ила̄бхо твева тасмим̣ самайе сан̇кхам̣ гаччхати. има̄ кхо читта, локасаман̃н̃а̄ локанируттийо локавоха̄ра̄ локапан̃н̃аттийо, йа̄хи татха̄гато вохарати апара̄маса’’нти.
441. евам̣ вутте, пот̣т̣хапа̄до парибба̄джако бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхиккантам̣, бханте! абхиккантам̣, бханте, сеййатха̄пи, бханте, никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа, пат̣иччханнам̣ ва̄ вивареййа, мӯл̣хасса ва̄ маггам̣ а̄чиккхеййа, андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа – ‘чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣ’ти. евамевам̣ бхагавата̄ анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. еса̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхагава̄ дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.
читтахаттхиса̄рипуттаупасампада̄
442. читто пана хаттхиса̄рипутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхиккантам̣, бханте; абхиккантам̣, бханте! сеййатха̄пи, бханте, никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа, пат̣иччханнам̣ ва̄ вивареййа, мӯл̣хасса ва̄ маггам̣ а̄чиккхеййа, андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа – ‘чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣ’ти. евамевам̣ бхагавата̄ анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. еса̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. лабхеййа̄хам̣, бханте, бхагавато сантике паббаджджам̣, лабхеййам̣ упасампада’’нти.
443. алаттха кхо читто хаттхиса̄рипутто бхагавато сантике паббаджджам̣, алаттха упасампадам̣. ачирӯпасампанно кхо пана̄йасма̄ читто хаттхиса̄рипутто еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто на чирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти, тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти – аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро кхо пана̄йасма̄ читто хаттхиса̄рипутто арахатам̣ ахосӣти.
пот̣т̣хапа̄дасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ навамам̣.