веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄
1. ида̄ни
‘‘тена̄тиа̄дипа̄т̣хасса, аттхам̣ на̄наппака̄рато;
дассайанто карисса̄ми, винайассаттхаван̣н̣ана’’нти.
вуттатта̄ тена самайена буддхо бхагава̄тиа̄дӣнам̣ аттхаван̣н̣анам̣ карисса̄ми. сеййатхидам̣ – тена̄ти анийаманиддесавачанам̣. тасса сарӯпена авуттенапи апарабха̄ге аттхато сиддхена йена̄ти имина̄ вачанена пат̣иниддесо ка̄таббо. апарабха̄ге хи винайапан̃н̃аттийа̄чанахетубхӯто а̄йасмато са̄рипуттасса паривитакко сиддхо. тасма̄ йена самайена со паривитакко удапа̄ди, тена самайена буддхо бхагава̄ веран̃джа̄йам̣ вихаратӣти еваметтха самбандхо ведитаббо. айан̃хи саббасмимпи винайе йутти, йадидам̣ йаттха йаттха ‘‘тена̄’’ти вуччати таттха таттха пуббе ва̄ паччха̄ ва̄ аттхато сиддхена ‘‘йена̄’’ти имина̄ вачанена пат̣иниддесо ка̄табботи.
татридам̣ мукхаматтанидассанам̣ – ‘‘тена хи, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апесса̄ми, йена судинно метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исеви; йасма̄ пат̣исеви, тасма̄ пан̃н̃апесса̄мӣ’’ти вуттам̣ хоти. евам̣ та̄ва пуббе аттхато сиддхена йена̄ти имина̄ вачанена пат̣иниддесо йуджджати. тена самайена буддхо бхагава̄ ра̄джагахе вихарати, йена самайена дханийо кумбхака̄рапутто ран̃н̃о да̄рӯни адиннам̣ а̄дийӣти евам̣ паччха̄ аттхато сиддхена йена̄ти имина̄ вачанена пат̣иниддесо йуджджатӣти вутто тена̄ти вачанасса аттхо. самайена̄ти еттха пана самайасаддо та̄ва –
самава̄йе кхан̣е ка̄ле, самӯхе хету-дит̣т̣хису;
пат̣ила̄бхе паха̄не ча, пат̣иведхе ча диссати.
татха̄ хисса – ‘‘аппева на̄ма свепи упасан̇камеййа̄ма ка̄лан̃ча самайан̃ча упа̄да̄йа̄’’ти (дӣ. ни. 1.447) евама̄дӣсу самава̄йо аттхо. ‘‘екова кхо, бхиккхаве, кхан̣о ча самайо ча брахмачарийава̄са̄йа̄’’ти (а. ни. 8.29) евама̄дӣсу кхан̣о. ‘‘ун̣хасамайо парил̣а̄хасамайо’’ти (па̄чи. 358) евама̄дӣсу ка̄ло. ‘‘маха̄самайо паванасми’’нти евама̄дӣсу самӯхо. ‘‘самайопи кхо те, бхадда̄ли, аппат̣ивиддхо ахоси – ‘бхагава̄ кхо са̄ваттхийам̣ вихарати, бхагава̄пи мам̣ джа̄ниссати – бхадда̄ли на̄ма бхиккху саттхуса̄сане сиккха̄йа апарипӯрака̄рӣ’ти айампи кхо те, бхадда̄ли, самайо аппат̣ивиддхо ахосӣ’’ти (ма. ни. 2.135) евама̄дӣсу хету. ‘‘тена кхо пана самайена уггахама̄но парибба̄джако саман̣амун̣д̣ика̄путто самайаппава̄даке тиндука̄чӣре екаса̄лаке маллика̄йа а̄ра̄ме пат̣ивасатӣ’’ти (ма. ни. 2.260) евама̄дӣсу дит̣т̣хи.
‘‘дит̣т̣хе дхамме ча йо аттхо, йо чаттхо сампара̄йико;
аттха̄бхисамайа̄ дхӣро, пан̣д̣итоти павуччатӣ’’ти. (сам̣. ни. 1.129);
евама̄дӣсу пат̣ила̄бхо. ‘‘самма̄ ма̄на̄бхисамайа̄ антамака̄си дуккхасса̄’’ти (ма. ни. 1.28) евама̄дӣсу паха̄нам̣. ‘‘дуккхасса пӣл̣анат̣т̣хо сан̇кхатат̣т̣хо санта̄пат̣т̣хо випарин̣а̄мат̣т̣хо абхисамайат̣т̣хо’’ти (пат̣и. ма. 2.8) евама̄дӣсу пат̣иведхо аттхо. идха панасса ка̄ло аттхо. тасма̄ йена ка̄лена а̄йасмато са̄рипуттасса винайапан̃н̃аттийа̄чанахетубхӯто паривитакко удапа̄ди, тена ка̄лена̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.
еттха̄ха – ‘‘атха касма̄ йатха̄ суттанте ‘екам̣ самайа’нти упайогавачанена ниддесо като, абхидхамме ча ‘йасмим̣ самайе ка̄ма̄вачара’нти бхуммавачанена, татха̄ акатва̄ идха ‘тена самайена̄’ти каран̣авачанена ниддесо като’’ти? таттха татха̄, идха ча ан̃н̃атха̄ аттхасамбхавато. катхам̣? суттанте та̄ва аччантасам̣йогаттхо самбхавати. йан̃хи самайам̣ бхагава̄ брахмаджа̄ла̄дӣни суттанта̄ни десеси, аччантамева там̣ самайам̣ карун̣а̄виха̄рена виха̄си; тасма̄ тадаттхаджотанаттхам̣ таттха упайоганиддесо като. абхидхамме ча адхикаран̣аттхо бха̄венабха̄валаккхан̣аттхо ча самбхавати. адхикаран̣ан̃хи ка̄латтхо самӯхаттхо ча самайо, таттха вутта̄нам̣ пхасса̄дидхамма̄нам̣ кхан̣асамава̄йахетусан̇кха̄тасса ча самайасса бха̄вена тесам̣ бха̄во лаккхийати. тасма̄ тадаттхаджотанаттхам̣ таттха бхуммавачанена ниддесо като. идха пана хетуаттхо каран̣аттхо ча самбхавати. йо хи со сиккха̄падапан̃н̃аттисамайо са̄рипутта̄дӣхипи дуббин̃н̃еййо, тена самайена хетубхӯтена каран̣абхӯтена ча сиккха̄пада̄ни пан̃н̃а̄пайанто сиккха̄падапан̃н̃аттихетун̃ча апеккхама̄но бхагава̄ таттха таттха виха̄си; тасма̄ тадаттхаджотанаттхам̣ идха каран̣авачанена ниддесо катоти ведитаббо. хоти четтха –
‘‘упайогена бхуммена, там̣ там̣ аттхамапеккхийа;
ан̃н̃атра самайо вутто, каран̣енева со идха̄’’ти.
пора̄н̣а̄ пана ван̣н̣айанти – ‘екам̣ самайа’нти ва̄ ‘йасмим̣ самайе’ти ва̄ ‘тена самайена̄’ти ва̄ абхила̄паматтабхедо еса, саббаттха бхуммамева аттхо’’ти. тасма̄ тесам̣ ладдхийа̄ ‘‘тена самайена̄’’ти вуттепи ‘‘тасмим̣ самайе’’ти аттхо ведитаббо.
буддхо бхагава̄ти имесам̣ пада̄нам̣ парато аттхам̣ ван̣н̣айисса̄ма. веран̃джа̄йам̣ вихаратӣти еттха пана веран̃джа̄ти ан̃н̃атарасса нагарассетам̣ адхивачанам̣, тассам̣ веран̃джа̄йам̣; самӣпаттхе бхуммавачанам̣. вихаратӣти ависесена ирийа̄патхадиббабрахмаарийавиха̄ресу ан̃н̃атаравиха̄расаман̇гӣпаридӣпанаметам̣, идха пана т̣ха̄нагамананисаджджа̄сайанаппабхедесу ирийа̄патхесу ан̃н̃атараирийа̄патхасама̄йогапаридӣпанам̣, тена т̣хитопи гаччхантопи нисиннопи сайа̄нопи бхагава̄ вихаратиччева ведитаббо. со хи екам̣ ирийа̄патхаба̄дханам̣ ан̃н̃ена ирийа̄патхена виччхиндитва̄ апарипатантам̣ аттабха̄вам̣ харати паваттети, тасма̄ ‘‘вихаратӣ’’ти вуччати.
нал̣ерупучимандамӯлети еттха нал̣еру на̄ма йаккхо, пучимандоти нимбаруккхо, мӯланти самӣпам̣. айан̃хи мӯласаддо ‘‘мӯла̄ни уддхареййа антамасо усӣрана̄л̣иматта̄нипӣ’’ти (а. ни. 4.195) -а̄дӣсу мӯламӯле диссати. ‘‘лобхо акусаламӯла’’нти (дӣ. ни. 3.305) -а̄дӣсу аса̄дха̄ран̣ахетумхи. ‘‘йа̄ва маджджханхике ка̄ле чха̄йа̄ пхарати, нива̄те пан̣н̣а̄ни патанти, етта̄вата̄ руккхамӯла’’нтиа̄дӣсу самӣпе. идха пана самӣпе адхиппето, тасма̄ нал̣еруйаккхена адхиггахитасса пучимандасса самӣпети еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. со кира пучимандо раман̣ӣйо па̄са̄дико анекесам̣ руккха̄нам̣ а̄дхипаччам̣ вийа курума̄но тасса нагарасса авидӯре гамана̄гаманасампанне т̣ха̄не ахоси. атха бхагава̄ веран̃джам̣ гантва̄ патирӯпе т̣ха̄не вихаранто тасса руккхасса самӣпе хет̣т̣ха̄бха̄ге виха̄си. тена вуттам̣ – ‘‘веран̃джа̄йам̣ вихарати нал̣ерупучимандамӯле’’ти.
таттха сийа̄ йади та̄ва бхагава̄ веран̃джа̄йам̣ вихарати, ‘‘нал̣ерупучимандамӯле’’ти на ваттаббам̣, атха таттха вихарати, ‘‘веран̃джа̄йа’’нти на ваттаббам̣, на хи сакка̄ убхайаттха тенева самайена апуббам̣ ачаримам̣ вихаритунти? на кхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хаббам̣, нану авочумха ‘‘самӣпаттхе бхуммавачана’’нти. тасма̄ йатха̄ ган̇га̄йамуна̄дӣнам̣ самӣпе гойӯтха̄ни чаранта̄ни ‘‘ган̇га̄йа чаранти, йамуна̄йа чарантӣ’’ти вуччанти; евамидха̄пи йадидам̣ веран̃джа̄йа самӣпе нал̣ерупучимандамӯлам̣ таттха вихаранто вуччати ‘‘веран̃джа̄йам̣ вихарати нал̣ерупучимандамӯле’’ти. гочарага̄манидассанаттхам̣ хисса веран̃джа̄вачанам̣. паббаджита̄нурӯпанива̄санат̣т̣ха̄нанидассанаттхам̣ нал̣ерупучимандамӯлавачанам̣.
таттха веран̃джа̄киттанена а̄йасма̄ упа̄литтхеро бхагавато гахат̣т̣ха̄нуггахакаран̣ам̣ дассети, нал̣ерупучимандамӯлакиттанена паббаджита̄нуггахакаран̣ам̣, татха̄ пуримена паччайаггахан̣ато аттакиламатха̄нуйогавиваджджанам̣, паччхимена ваттхука̄маппаха̄нато ка̄масукхаллика̄нуйогавиваджджанупа̄йадассанам̣; пуримена ча дхаммадесана̄бхийогам̣, паччхимена вивека̄дхимуттим̣; пуримена карун̣а̄йа упагаманам̣, паччхимена пан̃н̃а̄йа апагаманам̣; пуримена сатта̄нам̣ хитасукханиппха̄дана̄дхимуттатам̣, паччхимена парахитасукхакаран̣е нирупалепанам̣; пуримена дхаммикасукха̄паричча̄ганимиттам̣ пха̄сувиха̄рам̣, паччхимена уттаримануссадхамма̄нуйоганимиттам̣; пуримена манусса̄нам̣ упака̄рабахулатам̣, паччхимена девата̄нам̣; пуримена локе джа̄тасса локе сам̣вад̣д̣хабха̄вам̣, паччхимена локена анупалиттатам̣; пуримена ‘‘екапуггало, бхиккхаве, локе уппаджджама̄но уппаджджати бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣. катамо екапуггало? татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо’’ти (а. ни. 1.170) вачанато йадаттхам̣ бхагава̄ уппанно тадаттхапариниппха̄данам̣, паччхимена йаттха уппанно таданурӯпавиха̄рам̣. бхагава̄ хи пат̣хамам̣ лумбинӣване, дутийам̣ бодхиман̣д̣ети локийалокуттара̄йа уппаттийа̄ ванейева уппанно, тенасса ванейева виха̄рам̣ дассетӣти евама̄дина̄ найенеттха аттхайоджана̄ ведитабба̄.
махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхинти еттха махата̄ти гун̣амахаттенапи махата̄; сан̇кхйа̄махаттенапи, со хи бхиккхусан̇гхо гун̣ехипи маха̄ ахоси, йасма̄ йо таттха паччхимако со сота̄панно; сан̇кхйа̄йапи маха̄ пан̃часатасан̇кхйатта̄. бхиккхӯнам̣ сан̇гхена бхиккхусан̇гхена; дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃асан̇кха̄тасан̇гха̄тена саман̣аган̣ена̄ти аттхо. саддхинти екато. пан̃чаматтехи бхиккхусатехӣти пан̃ча матта̄ етесанти пан̃чаматта̄ни. матта̄ти пама̄н̣ам̣ вуччати. тасма̄ йатха̄ ‘‘бходжане маттан̃н̃ӯ’’ти вутте бходжане маттам̣ джа̄на̄ти, пама̄н̣ам̣ джа̄на̄тӣти аттхо хоти; евамидха̄пи тесам̣ бхиккхусата̄нам̣ пан̃ча матта̄ пан̃чаппама̄н̣анти еваматтхо дат̣т̣хаббо. бхиккхӯнам̣ сата̄ни бхиккхусата̄ни, техи пан̃чаматтехи бхиккхусатехи. етена йам̣ вуттам̣ – ‘‘махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхи’’нти, еттха тасса махато бхиккхусан̇гхасса сан̇кхйа̄махаттам̣ дасситам̣ хоти. парато панасса ‘‘нираббудо хи, са̄рипутта бхиккхусан̇гхо нира̄дӣнаво апагатака̄л̣ако суддхо са̄ре патит̣т̣хито. имесан̃хи, са̄рипутта, пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ йо паччхимако со сота̄панно’’ти вачанена гун̣амахаттам̣ а̄вибхависсати.
ассоси кхо веран̃джо бра̄хман̣оти ассосӣти сун̣и упалабхи, сотадва̄расампаттавачананиггхоса̄нуса̄рена ан̃н̃а̄си. кхоти падапӯран̣аматте авадха̄ран̣аттхе ва̄ нипа̄то. таттха авадха̄ран̣аттхена ассоси ева, на̄сса кочи саванантара̄йо ахосӣти айаматтхо ведитаббо. падапӯран̣ена пана бйан̃джанасилит̣т̣хата̄маттамева. веран̃джа̄йам̣ джа̄то, веран̃джа̄йам̣ бхаво, веран̃джа̄ ва̄ асса нива̄соти веран̃джо. ма̄та̄питӯхи катана̄мавасена пана̄йам̣ ‘‘удайо’’ти вуччати. брахмам̣ ан̣атӣти бра̄хман̣о, манте саджджха̄йатӣти аттхо. идамева хи джа̄тибра̄хман̣а̄нам̣ нируттивачанам̣. арийа̄ пана ба̄хитапа̄патта̄ ‘‘бра̄хман̣а̄’’ти вуччанти.
ида̄ни йаматтхам̣ веран̃джо бра̄хман̣о ассоси, там̣ пака̄сенто саман̣о кхалу бхо готамотиа̄дима̄ха. таттха самитапа̄патта̄ саман̣оти ведитаббо. вуттам̣ хетам̣ – ‘‘ба̄хитапа̄поти бра̄хман̣о (дха. па. 388), самитапа̄патта̄ саман̣оти вуччатӣ’’ти (дха. па. 265). бхагава̄ ча ануттарена арийамаггена самитапа̄по, тенасса йатха̄бхуччагун̣а̄дхигатаметам̣ на̄мам̣ йадидам̣ саман̣оти. кхалӯти ануссаванаттхе нипа̄то. бхоти бра̄хман̣аджа̄тика̄нам̣ джа̄тисамуда̄гатам̣ а̄лапанаматтам̣. вуттампи хетам̣ –
‘‘бхова̄дӣ на̄масо хоти, саче хоти сакин̃чано’’ти. (дха. па. 396; су. ни. 625). готамоти бхагавантам̣ готтавасена парикиттети, тасма̄ ‘‘саман̣о кхалу бхо готамо’’ти еттха саман̣о кира бхо готамаготтоти еваматтхо дат̣т̣хаббо. сакйапуттоти идам̣ пана бхагавато учча̄кулапаридӣпанам̣. сакйакула̄ паббаджитоти саддха̄паббаджитабха̄вапаридӣпанам̣, кеначи па̄риджун̃н̃ена анабхибхӯто апариккхӣн̣ам̣йева, там̣ кулам̣ паха̄йа саддха̄йа паббаджитоти вуттам̣ хоти. тато парам̣ вуттаттхамева. там̣ кхо пана̄ти иттхамбхӯта̄кхйа̄наттхе упайогавачанам̣, тасса кхо пана бхото готамасса̄ти аттхо. калйа̄н̣оти калйа̄н̣агун̣асаманна̄гато; сет̣т̣хоти вуттам̣ хоти. киттисаддоти китти ева, тхутигхосо ва̄.
итипи со бхагава̄тиа̄дӣсу пана айам̣ та̄ва йоджана̄ – со бхагава̄ итипи арахам̣, итипи самма̄самбуддхо…пе… итипи бхагава̄ти имина̄ ча имина̄ ча ка̄ран̣ена̄ти вуттам̣ хоти.
ида̄ни винайадхара̄нам̣ суттантанайакосаллаттхам̣ винайасам̣ван̣н̣ана̄рамбхе буддхагун̣апат̣исам̣йутта̄йа дхаммийа̄ катха̄йа читтасампахам̣санаттхан̃ча етесам̣ пада̄нам̣ виттха̄ранайена ван̣н̣анам̣ карисса̄ми. тасма̄ йам̣ вуттам̣ – ‘‘со бхагава̄ итипи араха’’нтиа̄ди; таттха а̄ракатта̄, арӣнам̣ ара̄нан̃ча хататта̄, паччайа̄дӣнам̣ арахатта̄, па̄пакаран̣е раха̄бха̄ва̄ти имехи та̄ва ка̄ран̣ехи со бхагава̄ араханти ведитаббо. а̄рака̄ хи со саббакилесехи сувидӯравидӯре т̣хито, маггена сава̄сана̄нам̣ килеса̄нам̣ виддхам̣ситатта̄ти а̄ракатта̄ арахам̣; те ча̄нена килеса̄райо маггена хата̄ти арӣнам̣ хататта̄пи арахам̣. йан̃четам̣ авиджджа̄бхаватан̣ха̄майана̄бхипун̃н̃а̄диабхисан̇кха̄ра̄рам̣ джара̄маран̣анеми а̄савасамудайамайена аккхена виджджхитва̄ тибхаваратхе сама̄йоджитам̣ ана̄дика̄лаппаваттам̣ сам̣са̄рачаккам̣, тасса̄нена бодхиман̣д̣е вӣрийапа̄дехи сӣлапатхавийам̣ патит̣т̣ха̄йа саддха̄хаттхена каммаккхайакарам̣ н̃а̄н̣апхарасум̣ гахетва̄ саббе ара̄ хата̄ти ара̄нам̣ хататта̄пи арахам̣.
атха ва̄ сам̣са̄рачакканти анаматаггасам̣са̄рават̣т̣ам̣ вуччати, тасса ча авиджджа̄ на̄бхи, мӯлатта̄; джара̄маран̣ам̣ неми, парийоса̄натта̄; сеса̄ даса дхамма̄ ара̄, авиджджа̄мӯлакатта̄ джара̄маран̣апарийантатта̄ ча. таттха дуккха̄дӣсу ан̃н̃а̄н̣ам̣ авиджджа̄, ка̄мабхаве ча авиджджа̄ ка̄мабхаве сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайо хоти. рӯпабхаве авиджджа̄ рӯпабхаве сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайо хоти. арӯпабхаве авиджджа̄ арӯпабхаве сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайо хоти. ка̄мабхаве сан̇кха̄ра̄ ка̄мабхаве пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса паччайа̄ хонти. еса найо итаресу. ка̄мабхаве пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣ ка̄мабхаве на̄марӯпасса паччайо хоти, татха̄ рӯпабхаве. арӯпабхаве на̄массева паччайо хоти. ка̄мабхаве на̄марӯпам̣ ка̄мабхаве сал̣а̄йатанасса паччайо хоти. рӯпабхаве на̄марӯпам̣ рӯпабхаве тин̣н̣ам̣ а̄йатана̄нам̣ паччайо хоти. арӯпабхаве на̄мам̣ арӯпабхаве екасса̄йатанасса паччайо хоти. ка̄мабхаве сал̣а̄йатанам̣ ка̄мабхаве чхаббидхасса пхассасса паччайо хоти. рӯпабхаве тӣн̣и а̄йатана̄ни рӯпабхаве тин̣н̣ам̣ пхасса̄нам̣; арӯпабхаве екама̄йатанам̣ арӯпабхаве екасса пхассасса паччайо хоти. ка̄мабхаве чха пхасса̄ ка̄мабхаве чханнам̣ ведана̄нам̣ паччайа̄ хонти. рӯпабхаве тайо таттхева тиссаннам̣; арӯпабхаве еко таттхева екисса̄ ведана̄йа паччайо хоти. ка̄мабхаве чха ведана̄ ка̄мабхаве чханнам̣ тан̣ха̄ка̄йа̄нам̣ паччайа̄ хонти. рӯпабхаве тиссо таттхева тин̣н̣ам̣; арӯпабхаве ека̄ ведана̄ арӯпабхаве екасса тан̣ха̄ка̄йасса паччайо хоти. таттха таттха са̄ са̄ тан̣ха̄ тасса тасса упа̄да̄насса паччайо; упа̄да̄на̄дайо бхава̄дӣнам̣.
катхам̣? идхекаччо ‘‘ка̄ме парибхун̃джисса̄мӣ’’ти ка̄мупа̄да̄напаччайа̄ ка̄йена дуччаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа манаса̄ дуччаритам̣ чарати; дуччаритапа̄рипӯрийа̄ апа̄йе упападжджати. таттхасса упапаттихетубхӯтам̣ каммам̣ каммабхаво, камманиббатта̄ кхандха̄ упапаттибхаво, кхандха̄нам̣ ниббатти джа̄ти, парипа̄ко джара̄, бхедо маран̣ам̣.
апаро ‘‘саггасампаттим̣ анубхависса̄мӣ’’ти татхева сучаритам̣ чарати; сучаритапа̄рипӯрийа̄ сагге упападжджати. таттхасса упапаттихетубхӯтам̣ каммам̣ каммабхавоти со ева найо.
апаро пана ‘‘брахмалокасампаттим̣ анубхависса̄мӣ’’ти ка̄мупа̄да̄напаччайа̄ ева меттам̣ бха̄вети, карун̣ам̣… мудитам̣… упеккхам̣ бха̄вети, бха̄вана̄па̄рипӯрийа̄ брахмалоке ниббаттати. таттхасса ниббаттихетубхӯтам̣ каммам̣ каммабхавоти сойева найо.
апаро ‘‘арӯпавабхасампаттим̣ анубхависса̄мӣ’’ти татхева а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатана̄дисама̄паттийо бха̄вети, бха̄вана̄па̄рипӯрийа̄ таттха ниббаттати. таттхасса ниббаттихетубхӯтам̣ каммам̣ каммабхаво, камманиббатта̄ кхандха̄ упапаттибхаво, кхандха̄нам̣ ниббатти джа̄ти, парипа̄ко джара̄, бхедо маран̣анти. еса найо сесупа̄да̄намӯлика̄супи йоджана̄су.
евам̣ ‘‘айам̣ авиджджа̄ хету, сан̇кха̄ра̄ хетусамуппанна̄, убхопете хетусамуппанна̄ти паччайапариггахе пан̃н̃а̄ дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣; атӣтампи аддха̄нам̣, ана̄гатампи аддха̄нам̣; авиджджа̄ хету, сан̇кха̄ра̄ хетусамуппанна̄, убхопете хетусамуппанна̄ти паччайапариггахе пан̃н̃а̄ дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣а’’нти етена найена саббапада̄ни виттха̄ретабба̄ни. таттха авиджджа̄ сан̇кха̄ра̄ еко сан̇кхепо, вин̃н̃а̄н̣а-на̄марӯпа-сал̣а̄йатана-пхасса-ведана̄ еко, тан̣хупа̄да̄набхава̄ еко, джа̄ти-джара̄-маран̣ам̣ еко. пуримасан̇кхепо четтха атӣто аддха̄, две маджджхима̄ паччуппанно, джа̄тиджара̄маран̣ам̣ ана̄гато. авиджджа̄сан̇кха̄раггахан̣ена четтха тан̣хупа̄да̄набхава̄ гахита̄ва хонтӣти име пан̃ча дхамма̄ атӣте каммават̣т̣ам̣; вин̃н̃а̄н̣а̄дайо пан̃ча дхамма̄ етарахи випа̄кават̣т̣ам̣. тан̣хупа̄да̄набхаваггахан̣ена авиджджа̄сан̇кха̄ра̄ гахита̄ва хонтӣти име пан̃ча дхамма̄ етарахи каммават̣т̣ам̣; джа̄тиджара̄маран̣а̄падесена вин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ ниддит̣т̣хатта̄ име пан̃ча дхамма̄ а̄йатим̣ випа̄кават̣т̣ам̣. те а̄ка̄рато вӣсативидха̄ хонти. сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣а̄нан̃четтха антара̄ еко сандхи, ведана̄тан̣ха̄намантара̄ еко, бхаваджа̄тӣнамантара̄ еко. ити бхагава̄ евам̣ чатусан̇кхепам̣, тийаддхам̣, вӣсата̄ка̄рам̣, тисандхим̣ пат̣иччасамуппа̄дам̣ сабба̄ка̄рато джа̄на̄ти пассати ан̃н̃а̄ти пат̣ивиджджхати. там̣ н̃а̄тат̣т̣хена н̃а̄н̣ам̣, паджа̄нанат̣т̣хена пан̃н̃а̄. тена вуччати – ‘‘паччайапариггахе пан̃н̃а̄ дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣а’’нти. имина̄ дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ена бхагава̄ те дхамме йатха̄бхӯтам̣ н̃атва̄ тесу ниббинданто вираджджанто вимуччанто вуттаппака̄расса имасса сам̣са̄рачаккасса аре хани вихани виддхам̣сеси. евампи ара̄нам̣ хататта̄ арахам̣.
аггадаккхин̣еййатта̄ ча чӣвара̄дипаччайе арахати пӯджа̄висесан̃ча; тенева ча уппанне татха̄гате йе кечи махесаккха̄ деваманусса̄ на те ан̃н̃аттха пӯджам̣ каронти. татха̄ хи брахма̄ сахампати синеруматтена ратанада̄мена татха̄гатам̣ пӯджеси, йатха̄балан̃ча ан̃н̃епи дева̄ манусса̄ ча бимбиса̄ракосалара̄джа̄дайо. париниббутампи ча бхагавантам̣ уддисса чханнавутикот̣идханам̣ висаджджетва̄ асокамаха̄ра̄джа̄ сакаладжамбудӣпе чатура̄сӣтивиха̄расахасса̄ни патит̣т̣ха̄песи. ко пана ва̄до ан̃н̃есам̣ пӯджа̄висеса̄нанти! евам̣ паччайа̄дӣнам̣ арахатта̄пи арахам̣. йатха̄ ча локе кечи пан̣д̣итама̄нино ба̄ла̄ асилокабхайена рахо па̄пам̣ каронти; евамеса на када̄чи каротӣти па̄пакаран̣е раха̄бха̄ватопи арахам̣. хоти четтха –
‘‘а̄ракатта̄ хататта̄ ча, килеса̄рӣна со муни;
хатасам̣са̄рачакка̄ро, паччайа̄дӣна ча̄рахо;
на рахо кароти па̄па̄ни, арахам̣ тена вуччатӣ’’ти.
самма̄ са̄ман̃ча саббадхамма̄нам̣ буддхатта̄ пана самма̄самбуддхо. татха̄ хеса саббадхамме самма̄ са̄ман̃ча буддхо, абхин̃н̃еййе дхамме абхин̃н̃еййато буддхо, парин̃н̃еййе дхамме парин̃н̃еййато, паха̄таббе дхамме паха̄таббато, саччхика̄таббе дхамме саччхика̄таббато, бха̄ветаббе дхамме бха̄ветаббато. тенева ча̄ха –
‘‘абхин̃н̃еййам̣ абхин̃н̃а̄там̣, бха̄ветаббан̃ча бха̄витам̣;
паха̄таббам̣ пахӣнам̣ ме, тасма̄ буддхосми бра̄хман̣а̄’’ти. (ма. ни. 2.399; су. ни. 563);
апича чаккху дуккхасаччам̣, тасса мӯлака̄ран̣абха̄вена там̣самут̣т̣ха̄пика̄ пуриматан̣ха̄ самудайасаччам̣, убхиннамаппаватти ниродхасаччам̣, ниродхаппаджа̄нана̄ пат̣ипада̄ маггасаччанти евам̣ екекападуддха̄рена̄пи саббадхамме самма̄ са̄ман̃ча буддхо. еса найо сота-гха̄на-дживха̄-ка̄йаманесупи. етенева найена рӯпа̄дӣни чха а̄йатана̄ни, чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дайо чха вин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄, чаккхусампхасса̄дайо чха пхасса̄, чаккхусампхассаджа̄дайо чха ведана̄, рӯпасан̃н̃а̄дайо чха сан̃н̃а̄, рӯпасан̃четана̄дайо чха четана̄, рӯпатан̣ха̄дайо чха тан̣ха̄ка̄йа̄, рӯпавитакка̄дайо чха витакка̄, рӯпавича̄ра̄дайо чха вича̄ра̄, рӯпаккхандха̄дайо пан̃чаккхандха̄, даса касин̣а̄ни, даса ануссатийо, уддхума̄такасан̃н̃а̄дивасена даса сан̃н̃а̄, кеса̄дайо дваттим̣са̄ка̄ра̄, два̄даса̄йатана̄ни, ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо, ка̄мабхава̄дайо нава бхава̄, пат̣хама̄дӣни чатта̄ри джха̄на̄ни, метта̄бха̄вана̄дайо чатассо аппаман̃н̃а̄, чатассо арӯпасама̄паттийо, пат̣иломато джара̄маран̣а̄дӣни, ануломато авиджджа̄дӣни пат̣иччасамуппа̄дан̇га̄ни ча йоджетабба̄ни.
татра̄йам̣ екападайоджана̄ – ‘‘джара̄маран̣ам̣ дуккхасаччам̣, джа̄ти самудайасаччам̣, убхиннампи ниссаран̣ам̣ ниродхасаччам̣, ниродхаппаджа̄нана̄ пат̣ипада̄ маггасачча’’нти. евам̣ екекападуддха̄рена саббадхамме самма̄ са̄ман̃ча буддхо анубуддхо пат̣ивиддхо. тена вуттам̣ – самма̄ са̄ман̃ча саббадхамма̄нам̣ буддхатта̄ пана самма̄самбуддхоти.
виджджа̄хи пана чаран̣ена ча сампаннатта̄ виджджа̄чаран̣асампанно; таттха виджджа̄ти тиссопи виджджа̄, ат̣т̣хапи виджджа̄. тиссо виджджа̄ бхайабхеравасутте (ма. ни. 1.34 а̄дайо) вуттанайенева ведитабба̄, ат̣т̣ха виджджа̄ амбат̣т̣хасутте (дӣ. ни. 1.278 а̄дайо). татра хи випассана̄н̃а̄н̣ена маномайиддхийа̄ ча саха чха абхин̃н̃а̄ париггахетва̄ ат̣т̣ха виджджа̄ вутта̄. чаран̣анти сӣласам̣варо, индрийесу гуттадва̄рата̄, бходжане маттан̃н̃ута̄, джа̄гарийа̄нуйого, сатта саддхамма̄, чатта̄ри рӯпа̄вачараджджха̄на̄нӣти име паннараса дхамма̄ ведитабба̄. имейева хи паннараса дхамма̄, йасма̄ етехи чарати арийаса̄вако гаччхати аматам̣ дисам̣ тасма̄, чаран̣анти вутта̄. йатха̄ха – ‘‘идха, маха̄на̄ма, арийаса̄вако сӣлава̄ хотӣ’’ти (ма. ни. 2.24) виттха̄ро. бхагава̄ има̄хи виджджа̄хи имина̄ ча чаран̣ена саманна̄гато, тена вуччати виджджа̄чаран̣асампанноти. таттха виджджа̄сампада̄ бхагавато саббан̃н̃утам̣ пӯретва̄ т̣хита̄, чаран̣асампада̄ маха̄ка̄рун̣икатам̣. со саббан̃н̃ута̄йа саббасатта̄нам̣ аттха̄наттхам̣ н̃атва̄ маха̄ка̄рун̣иката̄йа анаттхам̣ париваджджетва̄ аттхе нийоджети, йатха̄ там̣ виджджа̄чаран̣асампанно. тенасса са̄вака̄ суппат̣ипанна̄ хонти но дуппат̣ипанна̄, виджджа̄чаран̣авипанна̄нан̃хи са̄вака̄ аттантапа̄дайо вийа.
собханагаманатта̄, сундарам̣ т̣ха̄нам̣ гататта̄, самма̄гататта̄, самма̄ ча гадатта̄ сугато. гаманампи хи гатанти вуччати, тан̃ча бхагавато собханам̣ парисуддхаманаваджджам̣. ким̣ пана танти? арийамагго. тена хеса гаманена кхемам̣ дисам̣ асаджджама̄но гатоти собханагаманатта̄ сугато. сундарам̣ чеса т̣ха̄нам̣ гато аматам̣ нибба̄нанти сундарам̣ т̣ха̄нам̣ гататта̄пи сугато. самма̄ ча гато тена тена маггена пахӣне килесе пуна апачча̄гаччханто. вуттан̃четам̣ – ‘‘сота̄паттимаггена йе килеса̄ пахӣна̄, те килесе на пунети на паччети на пачча̄гаччхатӣти сугато…пе… арахаттамаггена йе килеса̄ пахӣна̄, те килесе на пунети на паччети на пачча̄гаччхатӣти сугато’’ти (маха̄ни. 38). самма̄ ва̄ а̄гато дӣпан̇карапа̄дамӯлато пабхути йа̄ва бодхиман̣д̣о та̄ва саматим̣сапа̄рамипӯрита̄йа самма̄пат̣ипаттийа̄ саббалокасса хитасукхамева каронто сассатам̣ уччхедам̣ ка̄масукхам̣ аттакиламатханти име ча анте анупагаччханто а̄гатоти самма̄гататта̄пи сугато. самма̄ чеса гадати, йуттат̣т̣ха̄не йуттамева ва̄чам̣ бха̄сатӣти самма̄ гадатта̄пи сугато.
татридам̣ са̄дхакасуттам̣ – ‘‘йам̣ татха̄гато ва̄чам̣ джа̄на̄ти абхӯтам̣ атаччхам̣ анаттхасам̣хитам̣, са̄ ча паресам̣ аппийа̄ амана̄па̄, на там̣ татха̄гато ва̄чам̣ бха̄сати. йампи татха̄гато ва̄чам̣ джа̄на̄ти бхӯтам̣ таччхам̣ анаттхасам̣хитам̣, са̄ ча паресам̣ аппийа̄ амана̄па̄, тампи татха̄гато ва̄чам̣ на бха̄сати. йан̃ча кхо татха̄гато ва̄чам̣ джа̄на̄ти бхӯтам̣ таччхам̣ аттхасам̣хитам̣, са̄ ча паресам̣ аппийа̄ амана̄па̄, татра ка̄лан̃н̃ӯ татха̄гато хоти тасса̄ ва̄ча̄йа веййа̄каран̣а̄йа. йам̣ татха̄гато ва̄чам̣ джа̄на̄ти абхӯтам̣ атаччхам̣ анаттхасам̣хитам̣, са̄ ча паресам̣ пийа̄ мана̄па̄, на там̣ татха̄гато ва̄чам̣ бха̄сати. йампи татха̄гато ва̄чам̣ джа̄на̄ти бхӯтам̣ таччхам̣ анаттхасам̣хитам̣, са̄ ча паресам̣ пийа̄ мана̄па̄, тампи татха̄гато ва̄чам̣ на бха̄сати. йан̃ча кхо татха̄гато ва̄чам̣ джа̄на̄ти бхӯтам̣ таччхам̣ аттхасам̣хитам̣, са̄ ча паресам̣ пийа̄ мана̄па̄, татра ка̄лан̃н̃ӯ татха̄гато хоти тасса̄ ва̄ча̄йа веййа̄каран̣а̄йа̄’’ти (ма. ни. 2.86). евам̣ самма̄ гадатта̄пи сугатоти ведитаббо.
саббатха̄ видиталокатта̄ пана локавидӯ. со хи бхагава̄ сабха̄вато самудайато ниродхато ниродхӯпа̄йатоти саббатха̄ локам̣ аведи ан̃н̃а̄си пат̣ивиджджхи. йатха̄ха – ‘‘йаттха кхо, а̄вусо, на джа̄йати на джӣйати на мӣйати на чавати на упападжджати, на̄хам̣ там̣ гаманена локасса антам̣ н̃а̄теййам̣ дат̣т̣хеййам̣ паттеййанти вада̄ми; на ча̄хам̣, а̄вусо, аппатва̄ва локасса антам̣ дуккхасса антакирийам̣ вада̄ми. апи ча̄хам̣, а̄вусо, имасмим̣йева бйа̄маматте кал̣еваре сасан̃н̃имхи саманаке локан̃ча пан̃н̃апеми локасамудайан̃ча локаниродхан̃ча локаниродхага̄минин̃ча пат̣ипадам̣.
‘‘гаманена на паттаббо, локассанто куда̄чанам̣;
на ча аппатва̄ локантам̣, дуккха̄ аттхи памочанам̣.
‘‘тасма̄ хаве локавидӯ сумедхо;
локантагӯ вуситабрахмачарийо;
локасса антам̣ самита̄ви н̃атва̄;
на̄сӣсатӣ локамимам̣ паран̃ча̄’’ти. (а. ни. 4.45; сам̣. ни. 1.107);
апича тайо лока̄ – сан̇кха̄ралоко, сатталоко, ока̄салокоти; таттха ‘‘еко локо – саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄’’ти (пат̣и. ма. 1.112) а̄гатат̣т̣ха̄не сан̇кха̄ралоко ведитаббо. ‘‘сассато локоти ва̄ асассато локоти ва̄’’ти (дӣ. ни. 1.421) а̄гатат̣т̣ха̄не сатталоко.
‘‘йа̄вата̄ чандимасӯрийа̄, парихаранти диса̄ бханти вирочана̄;
та̄ва сахассадха̄ локо, еттха те ваттатӣ васо’’ти. (ма. ни. 1.503) –
а̄гатат̣т̣ха̄не ока̄салоко, тампи бхагава̄ саббатха̄ аведи. татха̄ хисса – ‘‘еко локо – саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄. две лока̄ – на̄ман̃ча рӯпан̃ча. тайо лока̄ – тиссо ведана̄. чатта̄ро лока̄ – чатта̄ро а̄ха̄ра̄. пан̃ча лока̄ – пан̃чупа̄да̄наккхандха̄. чха лока̄ – чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни. сатта лока̄ сатта вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо. ат̣т̣ха лока̄ – ат̣т̣ха локадхамма̄. нава лока̄ – нава сатта̄ва̄са̄. даса лока̄ – даса̄йатана̄ни. два̄даса лока̄ – два̄даса̄йатана̄ни. ат̣т̣ха̄раса лока̄ – ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо’’ти (пат̣и. ма. 1.112). айам̣ сан̇кха̄ралокопи саббатха̄ видито.
йасма̄ панеса саббесампи сатта̄нам̣ а̄сайам̣ джа̄на̄ти, анусайам̣ джа̄на̄ти, чаритам̣ джа̄на̄ти, адхимуттим̣ джа̄на̄ти, аппараджаккхе маха̄раджаккхе тиккхиндрийе мудиндрийе сва̄ка̄ре два̄ка̄ре сувин̃н̃а̄пайе дувин̃н̃а̄пайе бхаббе абхаббе сатте джа̄на̄ти, тасма̄сса сатталокопи саббатха̄ видито. йатха̄ ча сатталоко евам̣ ока̄салокопи. татха̄ хеса екам̣ чаккава̄л̣ам̣ а̄йа̄мато ча виттха̄рато ча йоджана̄нам̣ два̄даса сатасахасса̄ни тӣн̣и сахасса̄ни чатта̄ри сата̄ни пан̃н̃а̄сан̃ча йоджана̄ни. париккхепато –
саббам̣ сатасахасса̄ни, чхаттим̣са париман̣д̣алам̣;
дасан̃чева сахасса̄ни, ад̣д̣худ̣д̣ха̄ни сата̄ни ча.
таттха –
дуве сатасахасса̄ни, чатта̄ри нахута̄ни ча;
еттакам̣ бахалаттена, сан̇кха̄та̄йам̣ васундхара̄.
тасса̄ ева сандха̄ракам̣ –
чатта̄ри сатасахасса̄ни, ат̣т̣хева нахута̄ни ча;
еттакам̣ бахалаттена, джалам̣ ва̄те патит̣т̣хитам̣.
тасса̄пи сандха̄рако –
навасатасахасса̄ни, ма̄луто набхамуггато;
сат̣т̣хи чева сахасса̄ни, еса̄ локасса сан̣т̣хити.
евам̣ сан̣т̣хите четтха йоджана̄нам̣ –
чатура̄сӣти сахасса̄ни, аджджхога̄л̣хо махан̣н̣аве;
аччуггато та̄вадева, синерупаббатуттамо.
тато упад̣д̣хупад̣д̣хена, пама̄н̣ена йатха̄ккамам̣;
аджджхога̄л̣хуггата̄ дибба̄, на̄на̄ратаначиттита̄.
йугандхаро ӣсадхаро, каравӣко судассано;
неминдхаро винатако, ассакан̣н̣о гирӣ браха̄.
ете сатта маха̄села̄, синерусса самантато;
маха̄ра̄джа̄нама̄ва̄са̄, девайаккханисевита̄.
йоджана̄нам̣ сата̄нуччо, химава̄ пан̃ча паббато;
йоджана̄нам̣ сахасса̄ни, тӣн̣и а̄йатавиттхато;
чатура̄сӣтисахассехи, кӯт̣ехи пат̣иман̣д̣ито.
типан̃чайоджанаккхандха, париккхепа̄ нагавхайа̄;
пан̃н̃а̄са йоджанаккхандха, са̄кха̄йа̄ма̄ самантато.
сатайоджанавиттхин̣н̣а̄, та̄вадева ча уггата̄;
джамбӯ йасса̄нубха̄вена, джамбудӣпо пака̄сито.
две асӣти сахасса̄ни, аджджхога̄л̣хо махан̣н̣аве;
аччуггато та̄вадева, чаккава̄л̣асилуччайо;
париккхипитва̄ там̣ саббам̣, локадха̄тумайам̣ т̣хито.
таттха чандаман̣д̣алам̣ екӯнапан̃н̃а̄сайоджанам̣, сӯрийаман̣д̣алам̣ пан̃н̃а̄сайоджанам̣, та̄ватим̣сабхаванам̣ дасасахассайоджанам̣; татха̄ асурабхаванам̣, авӣчимаха̄нирайо, джамбудӣпо ча. апарагойа̄нам̣ саттасахассайоджанам̣; татха̄ пуббавидехо. уттаракуру ат̣т̣хасахассайоджано, екамеко четтха маха̄дӣпо пан̃часатапан̃часатапариттадӣпапарива̄ро; там̣ саббампи екам̣ чаккава̄л̣ам̣, ека̄ локадха̄ту, тадантаресу локантариканирайа̄. евам̣ ананта̄ни чаккава̄л̣а̄ни ананта̄ локадха̄туйо бхагава̄ анантена буддхан̃а̄н̣ена аведи, ан̃н̃а̄си, пат̣ивиджджхи. евамасса ока̄салокопи саббатха̄ видито. евампи саббатха̄ видиталокатта̄ локавидӯ.
аттано пана гун̣ехи висит̣т̣хатарасса кассачи абха̄ва̄ наттхи етасса уттароти ануттаро. татха̄ хеса сӣлагун̣ена̄пи саббам̣ локамабхибхавати, сама̄дхи…пе… пан̃н̃а̄… вимутти… вимуттин̃а̄н̣адассанагун̣ена̄пи, сӣлагун̣ена̄пи асамо асамасамо аппат̣имо аппат̣ибха̄го аппат̣ипуггало…пе… вимуттин̃а̄н̣адассанагун̣ена̄пи. йатха̄ха – ‘‘на кхо пана̄хам̣, бхиккхаве, саманупасса̄ми садеваке локе сама̄раке…пе… садеваманусса̄йа аттана̄ сӣласампаннатара’’нти виттха̄ро.
евам̣ аггаппаса̄дасутта̄дӣни (а. ни. 4.34; итиву. 90) ‘‘на ме а̄чарийо аттхӣ’’тиа̄дика̄ га̄тха̄йо (ма. ни. 1.285; маха̄ва. 11) ча виттха̄ретабба̄.
пурисадамме са̄ретӣти пурисадаммаса̄ратхи, дамети винетӣти вуттам̣ хоти. таттха пурисадамма̄ти аданта̄ даметум̣ йутта̄ тираччха̄напуриса̄пи мануссапуриса̄пи амануссапуриса̄пи. татха̄ хи бхагавата̄ тираччха̄напуриса̄пи апала̄л̣о на̄гара̄джа̄, чӯл̣одаро, маходаро, аггисикхо, дхӯмасикхо, дханапа̄лако хаттхӣти евама̄дайо дамита̄, ниббиса̄ ката̄, саран̣есу ча сӣлесу ча патит̣т̣ха̄пита̄. мануссапуриса̄пи саччаканиган̣т̣хапутта-амбат̣т̣хама̄н̣ава-поккхараса̄ти-сон̣адан̣д̣акӯт̣аданта̄дайо. амануссапуриса̄пи а̄л̣авака-сӯчилома-кхаралома-йаккха-саккадевара̄джа̄дайо дамита̄ винӣта̄ вичитрехи винайанӯпа̄йехи. ‘‘ахам̣ кхо, кеси, пурисадаммам̣ сан̣хенапи винеми, пхарусенапи винеми, сан̣хапхарусенапи винемӣ’’ти (а. ни. 4.111) идан̃четтха суттам̣ виттха̄ретаббам̣. атха ва̄ висуддхасӣла̄дӣнам̣ пат̣хамаджджха̄на̄дӣни сота̄панна̄дӣнан̃ча уттаримаггапат̣ипадам̣ а̄чиккханто дантепи даметийева.
атха ва̄ ануттаро пурисадаммаса̄ратхӣти екамевидам̣ аттхападам̣. бхагава̄ хи татха̄ пурисадамме са̄рети, йатха̄ екапаллан̇кенева нисинна̄ ат̣т̣ха диса̄ асаджджама̄на̄ дха̄ванти. тасма̄ ‘‘ануттаро пурисадаммаса̄ратхӣ’’ти вуччати. ‘‘хаттхидамакена, бхиккхаве, хаттхидаммо са̄рито екам̣йева дисам̣ дха̄ватӣ’’ти идан̃четтха суттам̣ (ма. ни. 3.312) виттха̄ретаббам̣.
дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхехи йатха̄рахам̣ ануса̄сатӣти саттха̄. апича саттха̄ вийа̄ти саттха̄, бхагава̄ саттхава̄хо. ‘‘йатха̄ саттхава̄хо саттхе канта̄рам̣ та̄рети, чораканта̄рам̣ та̄рети, ва̄л̣аканта̄рам̣ та̄рети, дуббхиккхаканта̄рам̣ та̄рети, нирудакаканта̄рам̣ та̄рети, утта̄рети нитта̄рети пата̄рети кхемантабхӯмим̣ сампа̄пети; евамева бхагава̄ саттха̄ саттхава̄хо сатте канта̄рам̣ та̄рети джа̄тиканта̄рам̣ та̄ретӣ’’тиа̄дина̄ (маха̄ни. 190) ниддесанайенапеттха аттхо ведитаббо.
деваманусса̄нанти даева̄нан̃ча манусса̄нан̃ча уккат̣т̣хапариччхедавасенетам̣ вуттам̣, бхаббапуггалапариччхедавасена ча. бхагава̄ пана тираччха̄нагата̄нампи ануса̄саниппада̄нена саттха̄йева. тепи хи бхагавато дхаммасаванена упаниссайасампаттим̣ патва̄ та̄йа ева упаниссайасампаттийа̄ дутийе татийе ва̄ аттабха̄ве маггапхалабха̄гино хонти. ман̣д̣ӯкадевапутта̄дайо четтха нидассанам̣. бхагавати кира гаггара̄йа поккхаран̣ийа̄ тӣре чампа̄нагарава̄сӣнам̣ дхаммам̣ десайама̄не еко ман̣д̣ӯко бхагавато саре нимиттам̣ аггахеси. там̣ еко ваччхапа̄лако дан̣д̣амолуббха тит̣т̣ханто тасса сӣсе саннирумбхитва̄ ат̣т̣ха̄си. со та̄вадева ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сабхаване два̄дасайоджанике канакавима̄не ниббатти. суттаппабуддхо вийа ча таттха аччхара̄сан̇гхапаривутам̣ атта̄нам̣ дисва̄ ‘‘аре, ахампи на̄ма идха ниббаттосми! ким̣ ну кхо каммам̣ ака̄си’’нти а̄вадждженто на̄н̃н̃ам̣ кин̃чи аддаса, ан̃н̃атра бхагавато саре нимиттагга̄ха̄. со таа̄вадева саха вима̄нена а̄гантва̄ бхагавато па̄де сираса̄ ванди. бхагава̄ джа̄нантова пуччхи –
‘‘ко ме вандати па̄да̄ни, иддхийа̄ йасаса̄ джалам̣;
абхиккантена ван̣н̣ена, сабба̄ обха̄сайам̣ диса̄’’ти.
‘‘ман̣д̣ӯкохам̣ пуре а̄сим̣, удаке ва̄ригочаро;
тава дхаммам̣ сун̣антасса, авадхи ваччхапа̄лако’’ти. (ви. ва. 857-858);
бхагава̄ тасса дхаммам̣ десеси. десана̄васа̄не чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси. девапуттопи сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа ситам̣ катва̄ пакка̄мӣти.
йам̣ пана кин̃чи аттхи н̃еййам̣ на̄ма, тасса саббасса буддхатта̄ вимоккхантикан̃а̄н̣авасена буддхо. йасма̄ ва̄ чатта̄ри сачча̄ни аттана̄пи буджджхи, ан̃н̃епи сатте бодхеси; тасма̄ евама̄дӣхипи ка̄ран̣ехи буддхо. имасса чаттхасса вин̃н̃а̄панаттхам̣ ‘‘буджджхита̄ сачча̄нӣти буддхо, бодхета̄ паджа̄йа̄ти буддхо’’ти евам̣ паватто саббопи ниддесанайо (маха̄ни. 192) пат̣исамбхида̄найо (пат̣и. ма. 1.162) ва̄ виттха̄ретаббо.
бхагава̄ти идам̣ панасса гун̣ависит̣т̣хасаттуттамагаруга̄рава̄дхивачанам̣. тена̄ху пора̄н̣а̄ –
‘‘бхагава̄ти вачанам̣ сет̣т̣хам̣, бхагава̄ти вачанамуттамам̣;
гару га̄равайутто со, бхагава̄ тена вуччатӣ’’ти.
чатуббидхан̃хи на̄мам̣ – а̄ваттхикам̣, лин̇гикам̣, немиттикам̣, адхиччасамуппаннанти. адхиччасамуппаннам̣ на̄ма локийавоха̄рена ‘‘йадиччхака’’нти вуттам̣ хоти. таттха ‘‘ваччхо даммо балибаддо’’ти евама̄ди а̄ваттхикам̣. ‘‘дан̣д̣ӣ чхаттӣ сикхӣ карӣ’’ти евама̄ди лин̇гикам̣. ‘‘тевиджджо чхал̣абхин̃н̃о’’ти евама̄ди немиттикам̣. ‘‘сиривад̣д̣хако дханавад̣д̣хако’’ти евама̄ди вачанаттхаманапеккхитва̄ паваттам̣ адхиччасамуппаннам̣. идам̣ пана бхагава̄ти на̄мам̣ немиттикам̣, на маха̄ма̄йа̄йа на суддходанамаха̄ра̄джена на асӣтийа̄ н̃а̄тисахассехи катам̣, на саккасантусита̄дӣхи девата̄висесехи. вуттан̃хетам̣ дхаммасена̄патина̄ – ‘‘бхагава̄ти нетам̣ на̄мам̣ ма̄тара̄ катам̣…пе… вимоккхантикаметам̣ буддха̄нам̣ бхагаванта̄нам̣ бодхийа̄ мӯле саха саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса пат̣ила̄бха̄ саччхика̄пан̃н̃атти, йадидам̣ бхагава̄’’ти (маха̄ни. 84).
йам̣гун̣анемиттикан̃четам̣ на̄мам̣, тесам̣ гун̣а̄нам̣ пака̄санаттхам̣ имам̣ га̄тхам̣ ваданти –
‘‘бхагӣ бхаджӣ бха̄гӣ вибхаттава̄ ити;
ака̄си бхагганти гарӯти бха̄гйава̄;
бахӯхи н̃а̄йехи субха̄витаттано;
бхавантаго со бхагава̄ти вуччатӣ’’ти.
ниддесе вуттанайенева четтха тесам̣ тесам̣ пада̄наматтхо дат̣т̣хаббо.
айам̣ пана апаро найо –
‘‘бха̄гйава̄ бхаггава̄ йутто, бхагехи ча вибхаттава̄;
бхаттава̄ вантагамано, бхавесу бхагава̄ тато’’ти.
таттха ван̣н̣а̄гамо ван̣н̣авипарийайоти етам̣ нируттилаккхан̣ам̣ гахетва̄ садданайена ва̄ писодара̄дипаккхепалаккхан̣ам̣ гахетва̄ йасма̄ локийалокуттарасукха̄бхиниббаттакам̣ да̄насӣла̄дипа̄раппаттам̣ бха̄гйамасса аттхи, тасма̄ ‘‘бха̄гйава̄’’ти ваттаббе ‘‘бхагава̄’’ти вуччатӣти н̃а̄таббам̣. йасма̄ пана лобха-доса-моха-випарӣтаманасика̄ра-ахирика̄ноттаппа-кодхӯпана̄ха-маккха-пал̣а̄саисса̄-маччхарийа-ма̄йа̄са̄т̣хеййа-тхамбха-са̄рамбха-ма̄на̄тима̄на-мада-пама̄да-тан̣ха̄виджджа̄ тивидха̄кусаламӯла-дуччарита-сам̣килеса-мала-висамасан̃н̃а̄-витакка-папан̃ча-чатуббидхавипарийесаа̄сава-гантха-огха-йога̄гати-тан̣хуппа̄дупа̄да̄на-пан̃чачетокхӣла-винибандха-нӣваран̣а̄бхинанданачхавива̄дамӯла-тан̣ха̄ка̄йа-сатта̄нусайа-ат̣т̣хамиччхатта-наватан̣ха̄мӯлака-даса̄кусалакама дит̣т̣хигата-ат̣т̣хасататан̣ха̄вичаритаппабхеда-саббадаратха-парил̣а̄ха-килесасатасахасса̄ни, сан̇кхепато ва̄ пан̃ча килеса-абхисан̇кха̄ракхандхамаччу-девапутта-ма̄ре абхан̃джи, тасма̄ бхаггатта̄ етесам̣ париссайа̄нам̣ бхаггава̄ти ваттаббе бхагава̄ти вуччати. а̄ха четтха –
‘‘бхаггара̄го бхаггадосо, бхаггамохо ана̄саво;
бхагга̄сса па̄пака̄ дхамма̄, бхагава̄ тена вуччатӣ’’ти.
бха̄гйавантата̄йа часса сатапун̃н̃аджалаккхан̣адхарасса рӯпака̄йасампаттидӣпита̄ хоти, бхаггадосата̄йа дхаммака̄йасампатти. татха̄ локийапариккхака̄нам̣ бахуматабха̄во, гахат̣т̣хапаббаджитехи абхигаманӣйата̄, абхигата̄нан̃ча несам̣ ка̄йачиттадуккха̄панайане пат̣ибалабха̄во, а̄мисада̄надхаммада̄нехи упака̄рита̄, локийалокуттарасукхехи ча сампайоджанасаматтхата̄ дӣпита̄ хоти.
йасма̄ ча локе иссарийа-дхамма-йаса-сирӣ-ка̄ма-пайаттесу чхасу дхаммесу бхагасаддо ваттати, параман̃часса сакачитте иссарийам̣, ан̣има̄ лагхима̄дикам̣ ва̄ локийасамматам̣ сабба̄ка̄рапарипӯрам̣ аттхи татха̄ локуттаро дхаммо локаттайабйа̄пако йатха̄бхуччагун̣а̄дхигато ативийа парисуддхо йасо, рӯпака̄йадассанабйа̄ват̣аджананайанаппаса̄даджананасаматтха̄ сабба̄ка̄рапарипӯра̄ саббан̇гапаччан̇гасирӣ, йам̣ йам̣ етена иччхитам̣ паттхитам̣ аттахитам̣ парахитам̣ ва̄, тасса тасса татхева абхиниппханнатта̄ иччхитиччхи, таттха ниппхаттисан̃н̃ито ка̄мо, саббалокагарубха̄ваппаттихетубхӯто самма̄ва̄йа̄масан̇кха̄то пайатто ча аттхи; тасма̄ имехи бхагехи йуттатта̄пи бхага̄ асса сантӣти имина̄ аттхена бхагава̄ти вуччати.
йасма̄ пана кусала̄дӣхи бхедехи саббадхамме, кхандха̄йатана-дха̄тусачча-индрийапат̣иччасамуппа̄да̄дӣхи ва̄ кусала̄дидхамме, пӣл̣ана-сан̇кхата-санта̄павипарин̣а̄мат̣т̣хена ва̄ дуккхамарийасаччам̣, а̄йӯхана-нида̄на-сам̣йога-палибодхат̣т̣хена самудайам̣, ниссаран̣авивека̄сан̇кхата-аматат̣т̣хена ниродхам̣, ниййа̄на-хету-дассана̄дхипатеййат̣т̣хена маггам̣ вибхаттава̄, вибхаджитва̄ виваритва̄ деситава̄ти вуттам̣ хоти. тасма̄ вибхаттава̄ти ваттаббе бхагава̄ти вуччати.
йасма̄ ча еса диббабрахмаарийавиха̄ре ка̄йачиттаупадхививеке сун̃н̃атаппан̣ихита̄нимиттавимоккхе ан̃н̃е ча локийалокуттаре уттаримануссадхамме бхаджи севи бахуламака̄си, тасма̄ бхаттава̄ти ваттаббе бхагава̄ти вуччати.
йасма̄ пана тӣсу бхавесу тан̣ха̄сан̇кха̄там̣ гаманаманена вантам̣, тасма̄ бхавесу вантагаманоти ваттаббе бхавасаддато бхака̄рам̣, гаманасаддато гака̄рам̣, вантасаддато вака̄ран̃ча дӣгхам̣ катва̄ а̄да̄йа бхагава̄ти вуччати. йатха̄ локе ‘‘механасса кхасса ма̄ла̄’’ти ваттаббе ‘‘мекхала̄’’ти вуччати.
со имам̣ локанти со бхагава̄ имам̣ локам̣. ида̄ни ваттаббам̣ нидассети. садеваканти саха девехи садевакам̣; евам̣ саха ма̄рена сама̄ракам̣; саха брахмуна̄ сабрахмакам̣; саха саман̣абра̄хман̣ехи сассаман̣абра̄хман̣им̣; паджа̄татта̄ паджа̄, там̣ паджам̣; саха девамануссехи садевамануссам̣. таттха садевакавачанена пан̃чака̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣ ведитаббам̣, сама̄ракавачанена чхат̣т̣хака̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣, сабрахмакавачанена брахмака̄йика̄дибрахмаггахан̣ам̣, сассаман̣абра̄хман̣ӣвачанена са̄санасса паччаттхикапачча̄миттасаман̣абра̄хман̣аггахан̣ам̣, самитапа̄па-ба̄хитапа̄па-саман̣абра̄хман̣аггахан̣ан̃ча, паджа̄вачанена сатталокаггахан̣ам̣, садевамануссавачанена саммутидеваавасесамануссаггахан̣ам̣. еваметтха тӣхи падехи ока̄салоко, двӣхи паджа̄васена сатталоко гахитоти ведитаббо.
апаро найо – садевакаггахан̣ена арӯпа̄вачарадевалоко гахито, сама̄ракаггахан̣ена чхака̄ма̄вачарадевалока̄, сабрахмакаггахан̣ена рӯпӣбрахмалоко, сассаман̣абра̄хман̣а̄диггахан̣ена чатупарисавасена саммутидевехи ва̄ саха мануссалоко, авасесасаббасатталоко ва̄.
апичеттха садевакавачанена уккат̣т̣хапариччхедато саббасса̄пи локасса саччхикатабха̄вам̣ са̄дхенто тасса бхагавато киттисаддо аббхуггато. тато йесам̣ сийа̄ – ‘‘ма̄ро маха̄нубха̄во чхака̄ма̄вачариссаро васаваттӣ; ким̣ сопи етена саччхикато’’ти? тесам̣ виматим̣ видхаманто сама̄раканти аббхуггато. йесам̣ пана сийа̄ – ‘‘брахма̄ маха̄нубха̄во екан̇гулийа̄ екасмим̣ чаккава̄л̣асахассе а̄локам̣ пхарати, двӣхи…пе… дасахи ан̇гулӣхи дасасу чаккава̄л̣асахассесу а̄локам̣ пхарати, ануттаран̃ча джха̄насама̄паттисукхам̣ пат̣исам̣ведети, ким̣ сопи саччхикато’’ти? тесам̣ виматим̣ видхаманто сабрахмаканти аббхуггато. тато йесам̣ сийа̄ – ‘‘путхӯсаман̣абра̄хман̣а̄ са̄санапаччаттхика̄, ким̣ тепи саччхиката̄’’ти? тесам̣ виматим̣ видхаманто сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджанти аббхуггато. евам̣ уккат̣т̣хуккат̣т̣ха̄нам̣ саччхикатабха̄вам̣ пака̄сетва̄ атха саммутидеве авасесамануссе ча упа̄да̄йа уккат̣т̣хапариччхедавасена сесасатталокасса саччхикатабха̄вам̣ пака̄сенто садевамануссанти аббхуггато. айаметтха̄нусандхиккамо.
сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведетӣти еттха пана сайанти са̄мам̣, апаранеййо хутва̄; абхин̃н̃а̄ти абхин̃н̃а̄йа, адхикена н̃а̄н̣ена н̃атва̄ти аттхо. саччхикатва̄ти паччаккхам̣ катва̄, етена анума̄на̄дипат̣иккхепо като хоти. паведетӣти бодхети н̃а̄пети пака̄сети. со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣…пе… парийоса̄накалйа̄н̣анти со бхагава̄ саттесу ка̄рун̃н̃атам̣ пат̣ичча хитва̄пи ануттарам̣ вивекасукхам̣ дхаммам̣ десети. тан̃ча кхо аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄ десенто а̄дикалйа̄н̣а̄диппака̄рамева десети.
катхам̣? екага̄тха̄пи хи самантабхадракатта̄ дхаммасса пат̣хамапа̄дена а̄дикалйа̄н̣а̄, дутийататийапа̄дехи маджджхекалйа̄н̣а̄, паччхимапа̄дена парийоса̄накалйа̄н̣а̄. ека̄нусандхикам̣ суттам̣ нида̄нена а̄дикалйа̄н̣ам̣, нигаманена парийоса̄накалйа̄н̣ам̣, сесена маджджхекалйа̄н̣ам̣. на̄на̄нусандхикам̣ суттам̣ пат̣хама̄нусандхина̄ а̄дикалйа̄н̣ам̣, паччхимена парийоса̄накалйа̄н̣ам̣, сесехи маджджхекалйа̄н̣ам̣. сакалопи са̄санадхаммо аттано аттхабхӯтена сӣлена а̄дикалйа̄н̣о, саматхавипассана̄маггапхалехи маджджхекалйа̄н̣о, нибба̄нена парийоса̄накалйа̄н̣о. сӣласама̄дхӣхи ва̄ а̄дикалйа̄н̣о, випассана̄маггехи маджджхекалйа̄н̣о, пхаланибба̄нехи парийоса̄накалйа̄н̣о. буддхасубодхита̄йа ва̄ а̄дикалйа̄н̣о, дхаммасудхаммата̄йа маджджхекалйа̄н̣о, сан̇гхасуппат̣ипаттийа̄ парийоса̄накалйа̄н̣о. там̣ сутва̄ татхатта̄йа пат̣ипаннена адхигантабба̄йа абхисамбодхийа̄ ва̄ а̄дикалйа̄н̣о, паччекабодхийа̄ маджджхекалйа̄н̣о, са̄вакабодхийа̄ парийоса̄накалйа̄н̣о. суййама̄но чеса нӣваран̣авиккхамбханато саваненапи калйа̄н̣амева а̄вахатӣти а̄дикалйа̄н̣о, пат̣ипаджджийама̄но саматхавипассана̄сукха̄ваханато пат̣ипаттийа̄пи калйа̄н̣амева а̄вахатӣти маджджхекалйа̄н̣о, татха̄ пат̣ипанно ча пат̣ипаттипхале нит̣т̣хите та̄дибха̄ва̄ваханато пат̣ипаттипхаленапи калйа̄н̣амева а̄вахатӣти парийоса̄накалйа̄н̣о. на̄тхаппабхаватта̄ ча пабхавасуддхийа̄ а̄дикалйа̄н̣о, аттхасуддхийа̄ маджджхекалйа̄н̣о, киччасуддхийа̄ парийоса̄накалйа̄н̣о. тасма̄ есо бхагава̄ аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄ десенто а̄дикалйа̄н̣а̄диппака̄рамева десетӣти ведитаббо.
са̄ттхам̣ сабйан̃джананти евама̄дӣсу пана йасма̄ имам̣ дхаммам̣ десенто са̄санабрахмачарийам̣ маггабрахмачарийан̃ча пака̄сети, на̄на̄найехи дӣпети; тан̃ча йатха̄нурӯпам̣ аттхасампаттийа̄ са̄ттхам̣, бйан̃джанасампаттийа̄ сабйан̃джанам̣. сан̇ка̄санапака̄сана-виваран̣а-вибхаджана-утта̄нӣкаран̣а-пан̃н̃атти-аттхападасама̄йогато са̄ттхам̣, аккхарапада-бйан̃джана̄ка̄ранируттиниддесасампаттийа̄ сабйан̃джанам̣. аттхагамбхӣрата̄-пат̣иведхагамбхӣрата̄хи са̄ттхам̣, дхаммагамбхӣрата̄десана̄гамбхӣрата̄хи сабйан̃джанам̣. аттхапат̣ибха̄напат̣исамбхида̄висайато са̄ттхам̣, дхамманируттипат̣исамбхида̄висайато сабйан̃джанам̣. пан̣д̣итаведанӣйато париккхакаджанаппаса̄даканти са̄ттхам̣, саддхеййато локийаджанаппаса̄даканти сабйан̃джанам̣. гамбхӣра̄дхиппа̄йато са̄ттхам̣, утта̄нападато сабйан̃джанам̣. упанетаббасса абха̄вато сакалапарипун̣н̣абха̄вена кевалапарипун̣н̣ам̣; апанетаббасса абха̄вато ниддосабха̄вена парисуддхам̣; сиккхаттайапариггахитатта̄ брахмабхӯтехи сет̣т̣хехи чаритаббато тесан̃ча чарийабха̄вато брахмачарийам̣. тасма̄ ‘‘са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣…пе… брахмачарийам̣ пака̄сетӣ’’ти вуччати.
апича йасма̄ санида̄нам̣ сауппаттикан̃ча десенто а̄дикалйа̄н̣ам̣ десети, венеййа̄нам̣ анурӯпато аттхасса авипарӣтата̄йа ча хетуда̄харан̣айуттато ча маджджхекалйа̄н̣ам̣, сотӯнам̣ саддха̄пат̣ила̄бхена нигаманена ча парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ десети. евам̣ десенто ча брахмачарийам̣ пака̄сети. тан̃ча пат̣ипаттийа̄ адхигамабйаттито са̄ттхам̣, парийаттийа̄ а̄гамабйаттито сабйан̃джанам̣, сӣла̄дипан̃чадхаммаккхандхайуттато кевалапарипун̣н̣ам̣, нирупаккилесато ниттхаран̣аттха̄йа паваттито лока̄мисанирапеккхато ча парисуддхам̣, сет̣т̣хат̣т̣хена брахмабхӯта̄нам̣ буддха-паччекабуддха-буддхаса̄вака̄нам̣ чарийато ‘‘брахмачарийа’’нти вуччати. тасма̄пи ‘‘со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣…пе… брахмачарийам̣ пака̄сетӣ’’ти вуччати.
са̄дху кхо пана̄ти сундарам̣ кхо пана аттха̄вахам̣ сукха̄ваханти вуттам̣ хоти. татха̄рӯпа̄нам̣ арахатанти йатха̄рӯпо со бхава готамо, еварӯпа̄нам̣ йатха̄бхуччагун̣а̄дхигамена локе арахантоти ладдхасадда̄нам̣ арахатам̣. дассанам̣ хотӣти паса̄дасомма̄ни аккхӣни уммӣлитва̄ ‘‘дассанаматтампи са̄дху хотӣ’’ти евам̣ аджджха̄сайам̣ катва̄ атха кхо веран̃джо бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти.
2. йена̄ти бхумматтхе каран̣авачанам̣. тасма̄ йаттха бхагава̄ таттха упасан̇камӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. йена ва̄ ка̄ран̣ена бхагава̄ девамануссехи упасан̇камитаббо, тена ка̄ран̣ена упасан̇камӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. кена ча ка̄ран̣ена бхагава̄ упасан̇камитаббо? на̄наппака̄рагун̣ависеса̄дхигама̄дхиппа̄йена, са̄дупхалӯпабхога̄дхиппа̄йена диджаган̣ехи ниччапхалитамаха̄руккхо вийа. упасан̇камӣти ча гатоти вуттам̣ хоти. упасан̇камитва̄ти упасан̇каманапарийоса̄надӣпанам̣. атха ва̄ евам̣ гато тато а̄саннатарам̣ т̣ха̄нам̣ бхагавато самӣпасан̇кха̄там̣ гантва̄типи вуттам̣ хоти.
бхагавата̄ саддхим̣ саммодӣти йатха̄ кхаманӣйа̄дӣни пуччханто бхагава̄ тена, евам̣ сопи бхагавата̄ саддхим̣ самаппаваттамодо ахоси, сӣтодакам̣ вийа ун̣ходакена саммодитам̣ екӣбха̄вам̣ агама̄си. йа̄йа ча ‘‘каччи, бхо, готама, кхаманӣйам̣; каччи йа̄панӣйам̣, каччи бхото готамасса, ча са̄вака̄нан̃ча аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄ро’’тиа̄дика̄йа катха̄йа саммоди, там̣ пӣтипа̄моджджасан̇кха̄там̣ саммодам̣ джананато саммодитум̣ йуттабха̄вато ча саммоданӣйам̣. аттхабйан̃джанамадхурата̄йа сучирампи ка̄лам̣ са̄ретум̣ нирантарам̣ паваттетум̣ арахарӯпато саритаббабха̄вато ча са̄ран̣ӣйам̣, суййама̄насукхато ва̄ саммоданӣйам̣, ануссарийама̄насукхато са̄ран̣ӣйам̣. татха̄ бйан̃джанапарисуддхата̄йа саммоданӣйам̣, аттхапарисуддхата̄йа са̄ран̣ӣйанти. евам̣ анекехи парийа̄йехи саммоданӣйам̣ са̄ран̣ӣйам̣ катхам̣ вӣтиса̄ретва̄ парийоса̄петва̄ нит̣т̣ха̄петва̄ йенаттхена а̄гато там̣ пуччхитука̄мо екамантам̣ нисӣди.
екамантанти бха̄ванапум̣саканиддесо ‘‘висамам̣ чандимасӯрийа̄ париваттантӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.70) вийа. тасма̄ йатха̄ нисинно екамантам̣ нисинно хоти татха̄ нисӣдӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. бхумматтхе ва̄ етам̣ упайогавачанам̣. нисӣдӣти упа̄виси. пан̣д̣ита̄ хи пуриса̄ гарут̣т̣ха̄нийам̣ упасан̇камитва̄ а̄санакусалата̄йа екамантам̣ нисӣданти. айан̃ча тесам̣ ан̃н̃атаро, тасма̄ екамантам̣ нисӣди.
катхам̣ нисинно пана екамантам̣ нисинно хотӣти? чха нисаджджадосе ваджджетва̄. сеййатхидам̣ – атидӯрам̣, ачча̄саннам̣, упарива̄там̣, уннатаппадесам̣, атисаммукхам̣, атипаччха̄ти. атидӯре нисинно хи саче катхетука̄мо хоти учча̄саддена катхетаббам̣ хоти. ачча̄санне нисинно сан̇гхат̣т̣анам̣ кароти. упарива̄те нисинно сарӣрагандхена ба̄дхати. уннатаппадесе нисинно ага̄равам̣ пака̄сети. атисаммукха̄ нисинно саче дат̣т̣хука̄мо хоти, чаккхуна̄ чаккхум̣ а̄хачча дат̣т̣хаббам̣ хоти. атипаччха̄ нисинно саче дат̣т̣хука̄мо хоти гӣвам̣ паса̄ретва̄ дат̣т̣хаббам̣ хоти. тасма̄ айампи ете чха нисаджджадосе ваджджетва̄ нисӣди. тена вуттам̣ – ‘‘екамантам̣ нисӣдӣ’’ти.
екамантам̣ нисинно кхо веран̃джо бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча̄ти етанти ида̄ни ваттаббаматтхам̣ дассети. дака̄ро падасандхикаро. авоча̄ти абха̄си. сутам̣ метанти сутам̣ ме етам̣, етам̣ майа̄ сутанти ида̄ни ваттаббаматтхам̣ дассети. бхо готама̄ти бхагавантам̣ готтена а̄лапати.
ида̄ни йам̣ тена сутам̣ – там̣ дассенто на саман̣о готамоти евама̄дима̄ха. татра̄йам̣ анутта̄нападаван̣н̣ана̄ – бра̄хман̣ети джа̄тибра̄хман̣е. джин̣н̣ети джаджджарӣбхӯте джара̄йа кхан̣д̣ичча̄дибха̄вам̣ а̄па̄дите. вуд̣д̣хети ан̇гапаччан̇га̄нам̣ вуд̣д̣химарийа̄даппатте. махаллакети джа̄тимахаллаката̄йа саманна̄гате, чирака̄лаппасутети вуттам̣ хоти. аддхагатети аддха̄нам̣ гате, две тайо ра̄джапариват̣т̣е атӣтети адхиппа̄йо. вайо ануппаттети паччхимавайам̣ сампатте, паччхимавайо на̄ма вассасатасса паччхимо татийабха̄го.
апича – джин̣н̣ети пора̄н̣е, чирака̄лаппаваттакуланвайети вуттам̣ хоти. вуд̣д̣хети сӣла̄ча̄ра̄дигун̣авуд̣д̣хийутте. махаллакети вибхавамахаттата̄йа саманна̄гате махаддхане маха̄бхоге. аддхагатети маггаппат̣ипанне, бра̄хман̣а̄нам̣ ватачарийа̄димарийа̄дам̣ авӣтиккамма чарама̄не. вайоануппаттети джа̄тивуд̣д̣хабха̄вам̣ антимавайам̣ ануппаттети еваметтха йоджана̄ ведитабба̄.
ида̄ни абхива̄детӣти евама̄дӣни ‘‘на саман̣о готамо’’ти еттха вуттанака̄рена йоджетва̄ еваматтхато ведитабба̄ни – ‘‘на вандати ва̄, на̄сана̄ вут̣т̣хахати ва̄, на̄пи ‘идха бхонто нисӣдантӯ’ти евам̣ а̄санена ва̄ упанимантетӣ’’ти. еттха хи ва̄ саддо вибха̄ване на̄ма аттхе, ‘‘рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’тиа̄дӣсу вийа. евам̣ ватва̄ атха аттано абхива̄дана̄дӣни акаронтам̣ бхагавантам̣ дисва̄ а̄ха – ‘‘тайидам̣ бхо готама татхева̄’’ти. йам̣ там̣ майа̄ сутам̣ – там̣ татхева, там̣ саванан̃ча ме дассанан̃ча сам̣сандати самети, аттхато екӣбха̄вам̣ гаччхати. ‘‘на хи бхавам̣ готамо…пе… а̄санена ва̄ нимантетӣ’’ти евам̣ аттана̄ сутам̣ дит̣т̣хена нигаметва̄ нинданто а̄ха – ‘‘тайидам̣ бхо готама на сампаннамева̄’’ти там̣ абхива̄дана̄дӣнам̣ акаран̣ам̣ на йуттамева.
атхасса бхагава̄ аттуккам̣санапаравамбханадосам̣ анупагамма карун̣а̄сӣталахадайена там̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣ видхамитва̄ йуттабха̄вам̣ дассетука̄мо а̄ха – ‘‘на̄хам̣ там̣ бра̄хман̣а …пе… муддха̄пи тасса випатеййа̄’’ти. татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – ‘‘ахам̣, бра̄хман̣а, аппат̣ихатена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ачаккхуна̄ олокентопи там̣ пуггалам̣ етасмим̣ садевака̄дибхеде локе на пасса̄ми, йамахам̣ абхива̄деййам̣ ва̄ паччут̣т̣хеййам̣ ва̄ а̄санена ва̄ нимантеййам̣. аначчхарийам̣ ва̄ етам̣, йва̄хам̣ аджджа саббан̃н̃утам̣ патто еварӯпам̣ нипаччака̄ра̄рахам̣ пуггалам̣ на пасса̄ми. апича кхо йада̄па̄хам̣ сампатиджа̄това уттара̄бхимукхо саттападавӣтиха̄рена гантва̄ сакалам̣ дасасахассилокадха̄тум̣ олокесим̣; тада̄пи етасмим̣ садевака̄дибхеде локе там̣ пуггалам̣ на пасса̄ми, йамахам̣ абхива̄деййам̣ ва̄ паччут̣т̣хеййам̣ ва̄ а̄санена ва̄ нимантеййам̣. атха кхо мам̣ сол̣асакаппасахасса̄йуко кхӣн̣а̄савамаха̄брахма̄пи ан̃джалим̣ паггахетва̄ ‘‘твам̣ локе маха̄пурисо, твам̣ садевакасса локасса агго ча джет̣т̣хо ча сет̣т̣хо ча, наттхи тайа̄ уттаритаро’’ти сан̃джа̄тасоманассо патина̄меси; тада̄пи ча̄хам̣ аттана̄ уттаритарам̣ апассанто а̄сабхим̣ ва̄чам̣ ниччха̄ресим̣ – ‘‘аггохамасми локасса, джет̣т̣хохамасми локасса, сет̣т̣хохамасми локасса̄’’ти. евам̣ сампатиджа̄тассапи майхам̣ абхива̄дана̄дирахо пуггало наттхи, сва̄хам̣ ида̄ни саббан̃н̃утам̣ патто кам̣ абхива̄деййам̣ ва̄…пе… а̄санена ва̄ нимантеййам̣. тасма̄ твам̣, бра̄хман̣а, ма̄ татха̄гате еварӯпам̣ нипаччака̄рам̣ паттхайиттха. йан̃хи, бра̄хман̣а, татха̄гато абхива̄деййа ва̄…пе… а̄санена ва̄ нимантеййа, муддха̄пи тасса пуггаласса раттипарийоса̄не парипа̄каситхилабандханам̣ ван̣т̣а̄ павуттата̄лапхаламива гӣвато паччхиджджитва̄ сахаса̄ва бхӯмийам̣ випатеййа̄ти.
3. евам̣ вуттепи бра̄хман̣о дуппан̃н̃ата̄йа татха̄гатасса локе джет̣т̣хабха̄вам̣ асаллаккхенто кевалам̣ там̣ вачанам̣ асахама̄но а̄ха – ‘‘арасарӯпо бхавам̣ готамо’’ти. айам̣ кирасса адхиппа̄йо – йам̣ локе абхива̄данапаччут̣т̣ха̄наан̃джаликаммаса̄мӣчикаммам̣ ‘‘са̄маггирасо’’ти вуччати, там̣ бхото готамасса наттхи, тасма̄ арасарӯпо бхавам̣ готамо, арасаджа̄тико арасасабха̄воти. атхасса бхагава̄ читтамудубха̄ваджананаттхам̣ уджувипаччанӣкабха̄вам̣ парихаранто ан̃н̃атха̄ тасса вачанассаттхам̣ аттани сандассенто ‘‘аттхи кхвеса бра̄хман̣а парийа̄йо’’тиа̄дима̄ха.
таттха парийа̄йоти ка̄ран̣ам̣; айан̃хи парийа̄йасаддо десана̄-ва̄ра-ка̄ран̣есу ваттати. ‘‘мадхупин̣д̣икапарийа̄йотвева нам̣ дха̄рехӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.205) хи еса десана̄йам̣ ваттати. ‘‘касса ну кхо, а̄нанда, аджджа парийа̄йо бхиккхунийо овадиту’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 3.398) ва̄ре. ‘‘са̄дху, бханте, бхагава̄ ан̃н̃ам̣ парийа̄йам̣ а̄чиккхату, йатха̄йам̣ бхиккхусан̇гхо ан̃н̃а̄йа сан̣т̣хахеййа̄’’тиа̄дӣсу (па̄ра̄. 164) ка̄ран̣е. сва̄йамидха ка̄ран̣е ваттати. тасма̄ еттха еваматтхо дат̣т̣хаббо – аттхи кхо, бра̄хман̣а, етам̣ ка̄ран̣ам̣; йена ка̄ран̣ена мам̣ ‘‘арасарӯпо бхавам̣ готамо’’ти вадама̄но пуггало самма̄ вадеййа, авитатхава̄дӣти сан̇кхйам̣ гаччхеййа. катамо пана соти? йе те бра̄хман̣а рӯпараса̄…пе… пхот̣т̣хаббараса̄ те татха̄гатасса пахӣна̄ти. ким̣ вуттам̣ хоти? йе те джа̄тивасена ва̄ упапаттивасена ва̄ сет̣т̣хасаммата̄нампи путхуджджана̄нам̣ рӯпа̄рамман̣а̄дӣни асса̄дента̄нам̣ абхинанданта̄нам̣ раджджанта̄нам̣ уппаджджанти ка̄масукхасса̄дасан̇кха̄та̄ рӯпарасасаддагандхарасапхот̣т̣хаббараса̄, йе имам̣ локам̣ гӣва̄йа бандхитва̄ вийа а̄вин̃чханти, ваттха̄рамман̣а̄диса̄маггийан̃ча уппаннатта̄ са̄маггираса̄ти вуччанти, те саббепи татха̄гатасса пахӣна̄ти. майхам̣ пахӣна̄ти ваттаббепи мама̄ка̄рена атта̄нам̣ ануккхипанто дхаммам̣ десети. десана̄вила̄со ва̄ еса бхагавато.
таттха пахӣна̄ти читтасанта̄нато вигата̄ джахита̄ ва̄. етасмим̣ панаттхе каран̣е са̄мивачанам̣ дат̣т̣хаббам̣. арийамаггасаттхена уччхиннам̣ тан̣ха̄виджджа̄майам̣ мӯламетесанти уччхиннамӯла̄. та̄лаваттху вийа несам̣ ваттху катанти та̄ла̄ваттхуката̄. йатха̄ хи та̄ларуккхам̣ самӯлам̣ уддхаритва̄ тасса ваттхуматте тасмим̣ падесе кате на пуна тасса та̄ласса уппатти пан̃н̃а̄йати; евам̣ арийамаггасаттхена самӯле рӯпа̄дирасе уддхаритва̄ тесам̣ пуббе уппаннапуббабха̄вена ваттхуматте читтасанта̄не кате саббепи те ‘‘та̄ла̄ваттхуката̄’’ти вуччанти. авирӯл̣хидхамматта̄ ва̄ маттхакаччхинната̄ло вийа ката̄ти та̄ла̄ваттхуката̄. йасма̄ пана евам̣ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ хонти, йатха̄ несам̣ паччха̄бха̄во на хоти, татха̄ ката̄ хонти; тасма̄ а̄ха – ‘‘анабха̄вам̣ката̄’’ти. айан̃хеттха падаччхедо – ануабха̄вам̣ ката̄ анабха̄вам̣ката̄ти. ‘‘анабха̄вам̣ гата̄’’типи па̄т̣хо, тасса ануабха̄вам̣ гата̄ти аттхо. таттха падаччхедо ануабха̄вам̣ гата̄ анабха̄вам̣ гата̄ти, йатха̄ ануаччхарийа̄ аначчхарийа̄ти. а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄ти ана̄гате ануппаджджанакасабха̄ва̄. йе хи абха̄вам̣ гата̄, те пуна катхам̣ уппаджджиссанти? тена̄ха – ‘‘анабха̄вам̣ гата̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄’’ти.
айам̣ кхо бра̄хман̣а парийа̄йоти идам̣ кхо, бра̄хман̣а, ка̄ран̣ам̣ йена мам̣ самма̄ вадама̄но вадеййа ‘‘арасарӯпо саман̣о готамо’’ти. но ча кхо йам̣ твам̣ сандха̄йа вадесӣти йан̃ча кхо твам̣ сандха̄йа вадеси, со парийа̄йо на хоти. касма̄ пана бхагава̄ евама̄ха? нану евам̣ вутте йо бра̄хман̣ена вутто са̄маггирасо тасса аттани виджджама̄ната̄ анун̃н̃а̄та̄ хотӣти. вуччате, на хоти. йо хи там̣ са̄маггирасам̣ ка̄тум̣ бхаббо хутва̄ на кароти, со тадабха̄вена арасарӯпоти ваттаббо бхавеййа. бхагава̄ пана абхаббова етам̣ ка̄тум̣, тенасса каран̣е абхаббатам̣ пака̄сенто а̄ха – ‘‘но ча кхо йам̣ твам̣ сандха̄йа вадесӣ’’ти. йам̣ парийа̄йам̣ сандха̄йа твам̣ мам̣ ‘‘арасарӯпо’’ти вадеси, со амхесу нева ваттабботи.
4. евам̣ бра̄хман̣о аттана̄ адхиппетам̣ арасарӯпатам̣ а̄ропетум̣ асакконто атха̄парам̣ ниббхого бхавам̣ готамотиа̄дима̄ха. саббапарийа̄йесу четтха вуттанайенева йоджанаккамам̣ видитва̄ сандха̄йа бха̄ситаматтам̣ евам̣ ведитаббам̣. бра̄хман̣о тамева вайовуд̣д̣ха̄нам̣ абхива̄данакамма̄дим̣ локе са̄маггипарибхоготи ман̃н̃ама̄но тадабха̄вена бхагавантам̣ ниббхоготи а̄ха. бхагава̄ пана йва̄йам̣ рӯпа̄дӣсу сатта̄нам̣ чхандара̄гапарибхого тадабха̄вам̣ аттани сампассама̄но апарампи парийа̄йам̣ ануджа̄на̄ти.
5. пуна бра̄хман̣о йам̣ локе вайовуд̣д̣ха̄нам̣ абхива̄дана̄дикуласамуда̄ча̄ракаммам̣ локийа̄ каронти тасса акирийам̣ сампассама̄но бхагавантам̣ акирийава̄доти а̄ха. бхагава̄ пана, йасма̄ ка̄йадуччарита̄дӣнам̣ акирийам̣ вадати тасма̄, там̣ акирийава̄дам̣ аттани сампассама̄но апарампи парийа̄йам̣ ануджа̄на̄ти. таттха ча ка̄йадуччаританти па̄н̣а̄типа̄та-адинна̄да̄на-миччха̄ча̄рачетана̄ ведитабба̄. вачӣдуччаританти муса̄ва̄да-писун̣ава̄ча̄-пхарусава̄ча̄-сампхаппала̄пачетана̄ ведитабба̄. манодуччаританти абхиджджха̄бйа̄па̄дамиччха̄дит̣т̣хийо ведитабба̄. т̣хапетва̄ те дхамме, авасеса̄ акусала̄ дхамма̄ ‘‘анекавихита̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄’’ти ведитабба̄.
6. пуна бра̄хман̣о тамева абхива̄дана̄дикаммам̣ бхагавати апассанто имам̣ ‘‘а̄гамма айам̣ локатанти локапавен̣ӣ уччхиджджатӣ’’ти ман̃н̃ама̄но бхагавантам̣ уччхедава̄доти а̄ха. бхагава̄ пана йасма̄ ат̣т̣хасу лобхасахагатачиттесу пан̃чака̄магун̣икара̄гасса двӣсу акусалачиттесу уппаджджама̄накадосасса ча ана̄га̄мимаггена уччхедам̣ вадати. сабба̄кусаласамбхавасса пана ниравасесасса мохасса арахаттамаггена уччхедам̣ вадати. т̣хапетва̄ те тайо, авасеса̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ йатха̄нурӯпам̣ чатӯхи маггехи уччхедам̣ вадати; тасма̄ там̣ уччхедава̄дам̣ аттани сампассама̄но апарампи парийа̄йам̣ ануджа̄на̄ти.
7. пуна бра̄хман̣о ‘‘джигуччхати ман̃н̃е саман̣о готамо идам̣ вайовуд̣д̣ха̄нам̣ абхива̄дана̄дикуласамуда̄ча̄ракаммам̣, тена там̣ на каротӣ’’ти ман̃н̃ама̄но бхагавантам̣ джегуччхӣти а̄ха. бхагава̄ пана йасма̄ джигуччхати ка̄йадуччарита̄дӣхи; ким̣ вуттам̣ хоти? йан̃ча тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣, йан̃ча чатуббидхам̣ вачӣдуччаритам̣, йан̃ча тивидхам̣ манодуччаритам̣, йа̄ ча т̣хапетва̄ та̄ни дуччарита̄ни авасеса̄нам̣ ла̄макат̣т̣хена па̄пака̄нам̣ акосалласамбхӯтат̣т̣хена акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄патти сама̄паджджана̄ саман̇гибха̄во, там̣ саббампи гӯтхам̣ вийа ман̣д̣анакаджа̄тийо пурисо джигуччхати хирӣйати, тасма̄ там̣ джегуччхитам̣ аттани сампассама̄но апарампи парийа̄йам̣ ануджа̄на̄ти. таттха ‘‘ка̄йадуччаритена̄’’ти упайогаттхе каран̣авачанам̣ дат̣т̣хаббам̣.
8. пуна бра̄хман̣о тамева абхива̄дана̄дикаммам̣ бхагавати апассанто ‘‘айам̣ имам̣ локаджет̣т̣хакакаммам̣ винети вина̄сети, атха ва̄ йасма̄ етам̣ са̄мӣчикаммам̣ на кароти тасма̄ айам̣ винетаббо нигган̣хитаббо’’ти ман̃н̃ама̄но бхагавантам̣ венайикоти а̄ха. татра̄йам̣ падаттхо – винайатӣти винайо, вина̄сетӣти вуттам̣ хоти. винайо ева венайико, винайам̣ ва̄ арахатӣти венайико, ниггахам̣ арахатӣти вуттам̣ хоти. бхагава̄ пана, йасма̄ ра̄га̄дӣнам̣ винайа̄йа вӯпасама̄йа дхаммам̣ десети, тасма̄ венайико хоти. айамева четтха падаттхо – винайа̄йа дхаммам̣ десетӣти венайико. вичитра̄ хи таддхитавутти! сва̄йам̣ там̣ венайикабха̄вам̣ аттани сампассама̄но апарампи парийа̄йам̣ ануджа̄на̄ти.
9. пуна бра̄хман̣о йасма̄ абхива̄дана̄дӣни са̄мӣчикамма̄ни каронта̄ вайовуд̣д̣хе тосенти ха̄сенти, акаронта̄ пана та̄пенти вихесенти доманассам̣ несам̣ уппа̄денти, бхагава̄ ча та̄ни на кароти; тасма̄ ‘‘айам̣ вайовуд̣д̣хе тапатӣ’’ти ман̃н̃ама̄но саппуриса̄ча̄равирахитатта̄ ва̄ ‘‘капан̣апурисо айа’’нти ман̃н̃ама̄но бхагавантам̣ тапассӣти а̄ха. татра̄йам̣ падаттхо – тапатӣти тапо, росети вихесетӣти вуттам̣ хоти, са̄мӣчикамма̄каран̣ассетам̣ на̄мам̣. тапо асса аттхӣти тапассӣ. дутийе аттхавикаппе бйан̃джана̄ни авича̄ретва̄ локе капан̣апурисо ‘‘тапассӣ’’ти вуччати. бхагава̄ пана йе акусала̄ дхамма̄ локам̣ тапанато тапанӣйа̄ти вуччанти, тесам̣ пахӣнатта̄ йасма̄ тапассӣти сан̇кхйам̣ гато, тасма̄ там̣ тапасситам̣ аттани сампассама̄но апарампи парийа̄йам̣ ануджа̄на̄ти. татра̄йам̣ падаттхо – тапантӣти тапа̄, акусаладхамма̄наметам̣ адхивачанам̣. вуттампи хетам̣ – ‘‘идха таппати печча таппатӣ’’ти. татха̄ те тапе асси нирасси паха̄си виддхам̣сесӣти тапассӣ.
10. пуна бра̄хман̣о там̣ абхива̄дана̄дикаммам̣ девалокагаббхасампаттийа̄ девалокапат̣исандхипат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттатӣти ман̃н̃ама̄но бхагавати часса абха̄вам̣ дисва̄ бхагавантам̣ апагаббхоти а̄ха. кодхавасена ва̄ бхагавато ма̄тукуччхисмим̣ пат̣исандхиггахан̣е досам̣ дассентопи евама̄ха. татра̄йам̣ падаттхо – габбхато апагатоти апагаббхо, абхаббо девалокӯпапаттим̣ па̄пун̣итунти адхиппа̄йо. хӣно ва̄ габбхо асса̄ти апагаббхо, девалокагаббхапариба̄хиратта̄ а̄йатим̣ хӣнагаббхапат̣ила̄бхабха̄гӣти, хӣно ва̄сса ма̄тукуччхимхи габбхава̄со ахосӣти адхиппа̄йо. бхагавато пана йасма̄ а̄йатим̣ габбхасеййа̄ апагата̄, тасма̄ со там̣ апагаббхатам̣ аттани сампассама̄но апарампи парийа̄йам̣ ануджа̄на̄ти. татра ча йасса кхо бра̄хман̣а а̄йатим̣ габбхасеййа̄ пунаббхава̄бхиниббатти пахӣна̄ти етесам̣ пада̄нам̣ еваматтхо дат̣т̣хаббо – бра̄хман̣а, йасса пуггаласса ана̄гате габбхасеййа̄, пунаббхаве ча абхиниббатти ануттарена маггена вихатака̄ран̣атта̄ пахӣна̄ти. габбхасеййаггахан̣ена четтха джала̄буджайони гахита̄. пунаббхава̄бхиниббаттиггахан̣ена итара̄ тиссопи.
апича габбхасса сеййа̄ габбхасеййа̄, пунаббхаво ева абхиниббатти пунаббхава̄бхиниббаттӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. йатха̄ ча вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣти вуттепи на вин̃н̃а̄н̣ато ан̃н̃а̄ т̣хити аттхи, евамидха̄пи на габбхато ан̃н̃а̄ сеййа̄ти ведитабба̄. абхиниббатти ча на̄ма йасма̄ пунаббхавабхӯта̄пи апунаббхавабхӯта̄пи аттхи, идха ча пунаббхавабхӯта̄ адхиппета̄. тасма̄ вуттам̣ – ‘‘пунаббхаво ева абхиниббатти пунаббхава̄бхиниббаттӣ’’ти.
11. евам̣ а̄гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа арасарӯпата̄дӣхи ат̣т̣хахи аккосаваттхӯхи аккосантампи бра̄хман̣ам̣ бхагава̄ дхаммиссаро дхаммара̄джа̄ дхаммасса̄мӣ татха̄гато анукампа̄йа сӣталенева чаккхуна̄ олокенто йам̣ дхаммадха̄тум̣ пат̣ивиджджхитва̄ десана̄вила̄саппатто хоти, тасса̄ дхаммадха̄туйа̄ суппат̣ивиддхатта̄ вигатавала̄хаке анталиккхе самаббхуггато пун̣н̣ачандо вийа сарадака̄ле сӯрийо вийа ча бра̄хман̣асса хадайандхака̄рам̣ видхаманто та̄нийева аккосаваттхӯни тена тена парийа̄йена ан̃н̃атха̄ дассетва̄, пунапи аттано карун̣а̄виппха̄рам̣ ат̣т̣хахи локадхаммехи акампийабха̄вена пат̣иладдхам̣, та̄дигун̣алаккхан̣ам̣ патхавӣсамачиттатам̣ акуппадхамматан̃ча пака̄сенто ‘‘айам̣ бра̄хман̣о кевалам̣ палитасиракхан̣д̣адантавалиттачата̄дӣхи аттано вуд̣д̣хабха̄вам̣ сан̃джа̄на̄ти, но ча кхо джа̄на̄ти атта̄нам̣ джа̄тийа̄ анугатам̣ джара̄йа анусат̣ам̣ бйа̄дхина̄ абхибхӯтам̣ маран̣ена аббха̄хатам̣ ват̣т̣акха̄н̣убхӯтам̣ аджджа маритва̄ пуна свева утта̄насайанада̄ракабха̄вагаманӣйам̣. махантена кхо пана усса̄хена мама сантикам̣ а̄гато, тадасса а̄гаманам̣ са̄ттхакам̣ хотӯ’’ти чинтетва̄ имасмим̣ локе аттано аппат̣исамам̣ пуреджа̄табха̄вам̣ дассенто сеййатха̄пи бра̄хман̣а̄тиа̄дина̄ найена бра̄хман̣асса дхаммадесанам̣ вад̣д̣хеси.