9. ратанавагго

1. антепурасиккха̄падаван̣н̣ана̄

494. ра̄джаваггасса пат̣хамасиккха̄паде – оракоти париттако. упарипа̄са̄даварагатоти па̄са̄даварасса упаригато. аййа̄нам̣ ва̄хаса̄ти аййа̄нам̣ ка̄ран̣а̄; техи джа̄на̄питатта̄ джа̄на̄мӣти вуттам̣ хоти.

497. питарам̣ паттхетӣти антарам̣ пасситва̄ гха̄тетум̣ иччхати. ра̄джантепурам̣ хаттхисаммаддантиа̄дӣсу хаттхӣхи саммаддо еттха̄ти хаттхисаммаддам̣; хаттхисамба̄дханти аттхо. ассаратхасаммаддападепи есева найо. ‘‘самматта’’нти кечи пат̣ханти, там̣ на гахетаббам̣. ‘‘ран̃н̃о антепуре хаттхисаммадда’’нтипи па̄т̣хо, таттха хаттхӣнам̣ саммаддам̣ хаттхисаммадданти аттхо, ран̃н̃о антепуре хаттхисаммаддо аттхӣти вуттам̣ хоти. еса найо сесападесупи. раджанӣйа̄нӣти тасмим̣ антепуре едиса̄ни рӯпа̄дӣни.

498. муддха̄васиттасса̄ти муддхани аваситтасса. аниккханто ра̄джа̄ итоти аниккхантара̄джакам̣, тасмим̣ аниккхантара̄джаке; сайанигхарети аттхо. ратанам̣ вуччати махесӣ, ниггатанти никкхантам̣, аниггатам̣ ратанам̣ итоти аниггатаратанакам̣, тасмим̣ аниггатаратанаке; сайанигхарети аттхо. сесаметтха утта̄намева.

катхинасамут̣т̣ха̄нам̣ – ка̄йава̄чато ка̄йава̄ча̄читтато ча самут̣т̣ха̄ти, кирийа̄кирийам̣, носан̃н̃а̄вимоккхам̣, ачиттакам̣, пан̣н̣аттиваджджам̣, ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, тичиттам̣, тиведананти.

антепурасиккха̄падам̣ пат̣хамам̣.

2. ратанасиккха̄падаван̣н̣ана̄

502-3. дутийе – виссаритва̄ти памусситва̄. пун̣н̣апаттам̣ на̄ма сатато пан̃ча каха̄пан̣а̄. кйа̄хам̣ карисса̄мӣти ким̣ ахам̣ карисса̄ми. а̄бхаран̣ам̣ омун̃читва̄ти маха̄латам̣ на̄ма навакот̣иаггханакам̣ алан̇ка̄рам̣ апанетва̄.

504. антева̄сӣти парича̄рако.

506. апариккхиттасса упача̄роти еттха упача̄ро на̄ма а̄ра̄масса две лед̣д̣упа̄та̄ – ‘‘а̄васатхасса пана суппапа̄то ва̄ мусалапа̄то ва̄’’ти маха̄паччарийам̣ вуттам̣. угган̣ха̄ти а̄патти па̄читтийасса̄ти еттха джа̄тарӯпараджатам̣ аттано аттха̄йа угган̣хантасса ва̄ угган̣ха̄пентасса ва̄ ниссаггийам̣ па̄читтийам̣, сан̇гхаган̣апуггалачетийанавакамма̄нам̣ аттха̄йа дуккат̣ам̣, авасесам̣ мутта̄диратанам̣ аттано ва̄ сан̇гха̄дӣнам̣ ва̄ аттха̄йа угган̣хантасса ва̄ угган̣ха̄пентасса ва̄ дуккат̣ам̣. каппийаваттху ва̄ акаппийаваттху ва̄ хоту, антамасо ма̄ту кан̣н̣апил̣андханата̄л̣апан̣н̣ампи гихисантакам̣ бхан̣д̣а̄га̄рикасӣсена пат̣иса̄ментасса па̄читтийамева.

саче пана ма̄та̄питӯнам̣ сантакам̣ авассам̣ пат̣иса̄метаббам̣ каппийабхан̣д̣ам̣ хоти, аттано аттха̄йа гахетва̄ пат̣иса̄метаббам̣. ‘‘идам̣ пат̣иса̄метва̄ дехӣ’’ти вутте пана ‘‘на ват̣т̣атӣ’’ти пат̣иккхипитаббам̣. саче ‘‘пат̣иса̄мехӣ’’ти па̄тетва̄ гаччханти, палибодхо на̄ма хоти, пат̣иса̄метум̣ ват̣т̣ати. виха̄ре каммам̣ каронта̄ вад̣д̣хакӣа̄дайо ва̄ ра̄джаваллабха̄ ва̄ аттано упакаран̣абхан̣д̣ам̣ ва̄ сайанабхан̣д̣ам̣ ва̄ ‘‘пат̣иса̄метва̄ детха̄’’ти ваданти, чханденапи бхайенапи на ка̄таббамева, гуттат̣т̣ха̄нам̣ пана дассетум̣ ват̣т̣ати. балакка̄рена па̄тетва̄ гатесу ча пат̣иса̄метум̣ ват̣т̣ати.

аджджха̄ра̄ме ва̄ аджджха̄васатхе ва̄ти еттха саче маха̄виха̄расадисо маха̄ра̄мо хоти, таттха па̄ка̄рапариккхитте паривен̣е йаттха бхиккхӯхи ва̄ са̄ман̣ерехи ва̄ гахитам̣ бхависсатӣти сан̇ка̄ уппаджджати, та̄дисе ева т̣ха̄не угган̣хитва̄ ва̄ угган̣ха̄петва̄ ва̄ т̣хапетаббам̣. маха̄бодхидва̄ракот̣т̣хакаамбан̇ган̣асадисесу пана маха̄джанасан̃чаран̣ат̣т̣ха̄несу на гахетаббам̣, палибодхо на хоти. курундийам̣ пана вуттам̣ ‘‘еко маггам̣ гаччханто нимануссат̣т̣ха̄не кин̃чи бхан̣д̣ам̣ пассати, а̄кин̣н̣амануссепи джа̄те манусса̄ тамева бхиккхум̣ а̄сан̇канти, тасма̄ магга̄ оккамма нисӣдитаббам̣. са̄микесу а̄гатесу там̣ а̄чиккхитаббам̣. саче са̄мике на пассати патирӯпам̣ кариссатӣ’’ти.

рӯпена ва̄ нимиттена ва̄ сан̃н̃а̄н̣ам̣ катва̄ти еттха рӯпам̣ на̄ма антобхан̣д̣ика̄йа бхан̣д̣ам̣; тасма̄ бхан̣д̣икам̣ мун̃читва̄ ган̣етва̄ еттака̄ каха̄пан̣а̄ ва̄ джа̄тарӯпараджатам̣ ва̄ти саллаккхетаббам̣. нимиттанти лан̃чхана̄ди; тасма̄ лан̃чхита̄йа бхан̣д̣ика̄йа маттика̄лан̃чхананти ва̄ ла̄кха̄лан̃чхананти ва̄ нӣлапилотика̄йа бхан̣д̣ика̄ ката̄ти ва̄ сетапилотика̄йа ката̄ти ва̄ евама̄ди саббам̣ саллаккхетаббам̣.

бхиккхӯ патирӯпа̄ти ладжджино куккуччака̄. лоладжа̄тика̄нан̃хи хаттхе т̣хапетум̣ на лабхати. йо пана нева тамха̄ а̄ва̄са̄ паккамати, на са̄мике пассати, тена̄пи аттано чӣвара̄димӯлам̣ на ка̄таббам̣; тха̄варам̣ пана сена̄санам̣ ва̄ четийам̣ ва̄ поккхаран̣ӣ ва̄ ка̄ретабба̄. саче дӣгхасса аддхуно аччайена са̄мико а̄гаччхати, ‘‘упа̄сака тава сантакена идам̣ на̄ма катам̣, анумода̄хӣ’’ти ваттаббо. саче анумодати, иччетам̣ кусалам̣; но че анумодати, ‘‘мама дханам̣ детха̄’’ти чодетийева, ан̃н̃ам̣ сама̄дапетва̄ да̄таббам̣.

507. ратанасамматам̣ висса̄сам̣ ган̣ха̄тӣтиа̄дӣсу а̄ма̄самева сандха̄йа вуттам̣. ана̄ма̄сам̣ на ват̣т̣атийева. сесаметтха утта̄намева. чхасамут̣т̣ха̄нам̣ – кирийам̣, носан̃н̃а̄вимоккхам̣, ачиттакам̣, пан̣н̣аттиваджджам̣, ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, тичиттам̣, тиведананти.

ратанасиккха̄падам̣ дутийам̣.

3. вика̄лага̄маппависанасиккха̄падаван̣н̣ана̄

508. татийе – тираччха̄накатханти арийамаггасса тираччха̄набхӯтам̣ катхам̣. ра̄джакатханти ра̄джапат̣исам̣йутта катхам̣. чоракатха̄дӣсупи есева найо.

512. сантам̣ бхиккхунти еттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ ча̄риттасиккха̄паде вуттамева. саче самбахула̄ кеначи каммена га̄мам̣ пависанти, ‘‘вика̄ле га̄маппавесанам̣ а̄пуччха̄мӣ’’ти саббехи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄пуччхитаббам̣. тасмим̣ га̄ме там̣ каммам̣ на сампаджджатӣти ан̃н̃ам̣ га̄мам̣ гаччханти, га̄масатампи хоту, пуна а̄пуччханакиччам̣ наттхи. саче пана усса̄хам̣ пат̣иппассамбхетва̄ виха̄рам̣ гаччханта̄ антара̄ ан̃н̃ам̣ га̄мам̣ пависитука̄ма̄ хонти, пуна а̄пуччхитаббамева.

кулагхаре ва̄ а̄санаса̄ла̄йа ва̄ бхаттакиччам̣ катва̄ телабхиккха̄йа ва̄ саппибхиккха̄йа ва̄ чаритука̄мо хоти, саче пассе бхиккху аттхи, а̄пуччхитва̄ гантаббам̣. асанте наттхӣти гантаббам̣. вӣтхим̣ отаритва̄ бхиккхум̣ пассати, а̄пуччханакиччам̣ наттхи, ана̄пуччхитва̄пи чаритаббамева. га̄мамаджджхена магго хоти, тена гаччхантасса тела̄дибхиккха̄йа чарисса̄мӣти читте уппанне саче пассе бхиккху аттхи, а̄пуччхитва̄ чаритаббам̣. магга̄ аноккамма бхиккха̄йа чарантасса пана а̄пуччханакиччам̣ наттхи, апариккхиттасса га̄масса упача̄ро адинна̄да̄не вуттанайенева ведитаббо.

515. антара̄ра̄мантиа̄дӣсу на кевалам̣ ана̄пуччха̄ ка̄йабандханам̣ абандхитва̄ сан̇гха̄т̣им̣ апа̄рупитва̄ гаччхантассапи ана̄патти. а̄пада̄сӯти сӣхо ва̄ бйаггхо ва̄ а̄гаччхати, мегхо ва̄ ут̣т̣хети, ан̃н̃о ва̄ кочи упаддаво уппаджджати, ана̄патти. еварӯпа̄су а̄пада̄су бахига̄мато антога̄мам̣ пависитум̣ ват̣т̣ати. сесаметтха утта̄намева.

катхинасамут̣т̣ха̄нам̣ – ка̄йава̄чато ка̄йава̄ча̄читтато ча самут̣т̣ха̄ти, кирийа̄кирийам̣, носан̃н̃а̄вимоккхам̣, ачиттакам̣, пан̣н̣аттиваджджам̣, ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, тичиттам̣, тиведананти.

вика̄лага̄маппависанасиккха̄падам̣ татийам̣.

4. сӯчигхарасиккха̄падаван̣н̣ана̄

517-20. чатуттхе – бхеданамева бхеданакам̣; там̣ асса аттхӣти бхеданакамева. аран̣икети аран̣идхануке. видхети ведхаке. сесаметтха утта̄намева. чхасамут̣т̣ха̄нам̣ – кирийам̣, носан̃н̃а̄вимоккхам̣, ачиттакам̣, пан̣н̣аттиваджджам̣, ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, тичиттам̣, тиведананти.

сӯчигхарасиккха̄падам̣ чатуттхам̣.

5. ман̃часиккха̄падаван̣н̣ана̄

522. пан̃чаме – чхеданакам̣ вуттанайамева.

525. чхиндитва̄ парибхун̃джатӣти еттха саче на чхиндитука̄мо хоти, бхӯмийам̣ никхан̣итва̄ пама̄н̣ам̣ упари дассети, утта̄нам̣ ва̄ катва̄ парибхун̃джати, уккхипитва̄ ва̄ тула̄сан̇гха̄т̣е т̣хапетва̄ ат̣т̣ам̣ катва̄ парибхун̃джати, саббам̣ ват̣т̣ати. сесаметтха утта̄намева. чхасамут̣т̣ха̄нам̣.

ман̃часиккха̄падам̣ пан̃чамам̣.

6. тӯлонаддхасиккха̄падаван̣н̣ана̄

526. чхат̣т̣хе – тӯлам̣ онаддхаметтха̄ти тӯлонаддхам̣; тӯлам̣ паккхипитва̄ упари чимилика̄йа онаддханти вуттам̣ хоти. сесаметтха утта̄намева. чхасамут̣т̣ха̄нам̣.

тӯлонаддхасиккха̄падам̣ чхат̣т̣хам̣.

7. нисӣданасиккха̄падаван̣н̣ана̄

531-4. саттаме – нисӣданам̣ анун̃н̃а̄там̣ хотӣти каттха анун̃н̃а̄там̣? чӣвараккхандхаке пан̣ӣтабходжанаваттхусмим̣. вуттан̃хи таттха – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, ка̄йагуттийа̄ чӣварагуттийа̄ сена̄санагуттийа̄ нисӣдана’’нти (маха̄ва. 353). сеййатха̄пи пура̄н̣а̄сикот̣т̣хоти йатха̄ на̄ма пура̄н̣ачаммака̄роти аттхо. йатха̄ хи чаммака̄ро чаммам̣ виттхатам̣ карисса̄мӣти ито чито ча саман̃чхати, кад̣д̣хати; евам̣ сопи там̣ нисӣданам̣. тена там̣ бхагава̄ евама̄ха – ‘‘нисӣданам̣ на̄ма садасам̣ вуччатӣ’’ти сантхатасадисам̣ сантхаритва̄ екасмим̣ анте сугатавидаттхийа̄ видаттхиматте падесе двӣсу т̣ха̄несу пха̄летва̄ тиссо даса̄ карийанти, та̄хи даса̄хи садасам̣ на̄ма вуччати. сесаметтха утта̄намева. чхасамут̣т̣ха̄нам̣.

нисӣданасиккха̄падам̣ саттамам̣.

8. кан̣д̣упат̣иччха̄дисиккха̄падаван̣н̣ана̄

537. ат̣т̣хаме – кан̣д̣упат̣иччха̄ди анун̃н̃а̄та̄ хотӣти каттха анун̃н̃а̄та̄? чӣвараккхандхаке белат̣т̣хасӣсаваттхусмим̣. вуттан̃хи таттха – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, йасса кан̣д̣у ва̄ пил̣ака̄ ва̄ асса̄во ва̄ тхуллакаччху ва̄ а̄ба̄дхо тасса кан̣д̣упат̣иччха̄ди’’нти (маха̄ва. 354).

539. йасса адхона̄бхи уббхаджа̄н̣уман̣д̣аланти йасса бхиккхуно на̄бхийа̄ хет̣т̣ха̄ джа̄н̣уман̣д̣ала̄нам̣ упари. кан̣д̣ӯти каччху. пил̣ака̄ти лохитатун̣д̣ика̄ сукхумапил̣ака̄. асса̄воти арисабхагандарамадхумеха̄дӣнам̣ васена асучипаггхаран̣акам̣. тхуллакаччху ва̄ а̄ба̄дхоти маха̄пил̣ака̄ба̄дхо вуччати. сесаметтха утта̄намева. чхасамут̣т̣ха̄нам̣.

кан̣д̣упат̣иччха̄дисиккха̄падам̣ ат̣т̣хамам̣.

9. вассикаса̄т̣икасиккха̄падаван̣н̣ана̄

542. наваме – вассикаса̄т̣ика̄ анун̃н̃а̄та̄ хотӣти каттха анун̃н̃а̄та̄? чӣвараккхандхаке виса̄кха̄ваттхусмим̣. вуттан̃хи таттха – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, вассикаса̄т̣ика’’нти (маха̄ва. 352). сесаметтха утта̄намева. чхасамут̣т̣ха̄нам̣.

вассикаса̄т̣икасиккха̄падам̣ навамам̣.

10. нандаттхерасиккха̄падаван̣н̣ана̄

547. дасаме – чатуран̇гуломакоти чатӯхи ан̇гулехи ӯнакаппама̄н̣о. сесам̣ утта̄намева. чхасамут̣т̣ха̄нам̣.

нандаттхерасиккха̄падам̣ дасамам̣.

саматто ван̣н̣ана̄ккамена ратанавагго навамо.

уддит̣т̣ха̄ кхотиа̄ди вуттанайамева̄ти.

самантапа̄са̄дика̄йа винайасам̣ван̣н̣ана̄йа

кхуддакаван̣н̣ана̄ саматта̄.

па̄читтийакан̣д̣ам̣ нит̣т̣хитам̣.