1. екадхаммавагго
1. екадхаммасуттаван̣н̣ана̄
977. а̄на̄па̄насам̣йуттасса пат̣хаме екадхаммоти еко дхаммо. сесаметтха йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ саббам̣ сабба̄ка̄рена висуддхимагге (висуддхи. 1.215) а̄на̄па̄нассатикаммат̣т̣ха̄наниддесе вуттамева.
6. арит̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄
982. чхат̣т̣хе бха̄ветха ноти бха̄ветха ну. ка̄маччхандоти пан̃чака̄магун̣икара̄го. аджджхаттам̣ бахиддха̄ ча дхаммесӯти аджджхаттикаба̄хиресу два̄дасасу а̄йатанадхаммесу. пат̣игхасан̃н̃а̄ суппат̣ивинӣта̄ти пат̣игхасампайуттасан̃н̃а̄ сут̣т̣ху пат̣ивинӣта̄, самуччхинна̄ти аттхо. имина̄ аттано ана̄га̄мимаггам̣ катхети. ида̄ни арахаттамаггасса випассанам̣ дассенто со сатова ассасисса̄мӣтиа̄дима̄ха.
7. маха̄каппинасуттаван̣н̣ана̄
983. саттаме ин̃джитаттам̣ ва̄ пхандитаттам̣ ва̄ти убхайенапи чаланамева катхитам̣.
8. падӣпопамасуттаван̣н̣ана̄
984. ат̣т̣хаме нева ка̄йопи киламати на чаккхӯнӣти ан̃н̃есу хи каммат̣т̣ха̄несу каммам̣ каронтасса ка̄йопи киламати, чаккхӯнипи вихан̃н̃анти. дха̄тукаммат̣т̣ха̄насмин̃хи каммам̣ каронтасса ка̄йо киламати, йанте паккхипитва̄ пӣл̣ана̄ка̄раппатто вийа хоти. касин̣акаммат̣т̣ха̄не каммам̣ каронтасса чаккхӯни пханданти киламанти, никкхамитва̄ патана̄ка̄раппатта̄ни вийа хонти. имасмим̣ пана каммат̣т̣ха̄не каммам̣ каронтасса нева ка̄йо киламати, на аккхӣни вихан̃н̃анти. тасма̄ евама̄ха.
саббасо рӯпасан̃н̃а̄нантиа̄ди касма̄ вуттам̣, ким̣ а̄на̄па̄не касин̣уггха̄т̣анам̣ лаббхатӣти? типит̣акачӯл̣а̄бхайаттхеро пана̄ха – ‘‘йасма̄ а̄на̄па̄нанимиттам̣ та̄ракарӯпамутта̄валика̄дисадисам̣ хутва̄ пан̃н̃а̄йати, тасма̄ таттха касин̣уггха̄т̣анам̣ лаббхатӣ’’ти. типит̣акачӯл̣ана̄гаттхеро ‘‘на лаббхатева̄’’ти а̄ха. алаббханте айам̣ арийиддхиа̄дико пабхедо касма̄ гахитоти? а̄нисам̣садассанаттхам̣. арийам̣ ва̄ хи иддхим̣ чатта̄ри ва̄ рӯпа̄вачараджджха̄на̄ни чатассо ва̄ арӯпасама̄паттийо ниродхасама̄паттим̣ ва̄ паттхайама̄нена бхиккхуна̄ айам̣ а̄на̄па̄нассатисама̄дхи са̄дхукам̣ манасика̄таббо. йатха̄ хи нагаре ладдхе йам̣ чатӯсу диса̄су ут̣т̣ха̄накабхан̣д̣ам̣, там̣ чатӯхи два̄рехи нагарамева пависатӣти, джанападо ладдхо ча хоти. нагарассева хесо а̄нисам̣со. евам̣ а̄на̄па̄нассатисама̄дхибха̄вана̄йа а̄нисам̣со еса арийиддхиа̄дико пабхедо, сабба̄ка̄рена бха̄вите а̄на̄па̄нассатисама̄дхисмим̣ саббаметам̣ йогино ниппхаджджатӣти а̄нисам̣садассанаттхам̣ вуттам̣. сукхан̃чети еттха соти касма̄ на вуттам̣? йасма̄ бхиккхӯти имасмим̣ ва̄ре на̄гатам̣.
9. веса̄лӣсуттаван̣н̣ана̄
985. наваме веса̄лийанти евам̣на̄маке иттхилин̇гавасена паваттавоха̄ре нагаре. тан̃хи нагарам̣ тиккхаттум̣ па̄ка̄рапариккхепавад̣д̣ханена виса̄лӣбхӯтатта̄ веса̄лӣти вуччати. идампи ча нагарам̣ саббан̃н̃утам̣ паттейева самма̄самбуддхе сабба̄ка̄равепуллатам̣ паттанти ведитаббам̣. евам̣ гочарага̄мам̣ дассетва̄ нива̄сат̣т̣ха̄нама̄ха маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йанти. таттха маха̄ванам̣ на̄ма сайам̣джа̄там̣ аропимам̣ сапариччхедам̣ махантам̣ ванам̣. капилаваттхуса̄манта̄ пана маха̄ванам̣ химавантена саха ека̄баддхам̣ апариччхедам̣ хутва̄ маха̄самуддам̣ а̄хачча т̣хитам̣. идам̣ та̄дисам̣ на хоти, сапариччхедам̣ махантам̣ вананти маха̄ванам̣. кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄ пана маха̄ванам̣ нисса̄йа кате а̄ра̄ме кӯт̣а̄га̄рам̣ антокатва̄ хам̣сават̣т̣акаччханнена ката̄ сабба̄ка̄расампанна̄ буддхасса бхагавато гандхакут̣ӣти ведитабба̄.
анекапарийа̄йена асубхакатхам̣ катхетӣти анекехи ка̄ран̣ехи асубха̄ка̄расандассанаппаваттам̣ ка̄йавиччханданӣйакатхам̣ катхети. сеййатхидам̣ – аттхи имасмим̣ ка̄йе кеса̄ лома̄ накха̄ данта̄…пе… муттанти. ким̣ вуттам̣ хоти? бхиккхаве, имасмим̣ бйа̄маматте кал̣еваре сабба̄ка̄ренапи вичинанто на кочи кин̃чи муттам̣ ва̄ ман̣им̣ ва̄ вел̣урийам̣ ва̄ агарум̣ ва̄ чанданам̣ ва̄ кун̇кумам̣ ва̄ каппурам̣ ва̄ ва̄сачун̣н̣а̄дим̣ ва̄ ан̣уматтампи сучибха̄вам̣ пассати, атха кхо парамадуггандхам̣ джегуччхаассирикадассанам̣ кесалома̄дина̄наппака̄рам̣ асучимева пассати, тасма̄ на еттха чхандо ва̄ ра̄го ва̄ каран̣ӣйо. йепи уттаман̇ге сираси джа̄та̄ кеса̄ на̄ма, тепи асубха̄ чева асучино ча пат̣икӯла̄ ча. со ча несам̣ асубха̄сучипат̣икӯлабха̄во ван̣н̣атопи сан̣т̣ха̄натопи гандхатопи а̄сайатопи ока̄сатопӣти пан̃чаха̄ка̄рехи ведитаббо. евам̣ лома̄дӣнампӣти айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимагге (висуддхи. 1.307) вуттанайенева ведитаббо. ити бхагава̄ екамекасмим̣ кот̣т̣ха̄се пан̃чапан̃чаппабхедена анекапарийа̄йена асубхакатхам̣ катхети.
асубха̄йа ван̣н̣ам̣ бха̄сатӣти уддхума̄така̄дивасена асубхама̄тикам̣ никкхипитва̄ падабха̄джанӣйена там̣ вибхаджанто ван̣н̣енто асубха̄йа ван̣н̣ам̣ бха̄сати. асубхабха̄вана̄йа ван̣н̣ам̣ бха̄сатӣти йа̄ айам̣ кеса̄дӣсу ва̄ уддхума̄така̄дӣсу ва̄ аджджхаттабахиддха̄ваттхӯсу асубха̄ка̄рам̣ гахетва̄ паваттасса читтасса бха̄вана̄ вад̣д̣хана̄ пха̄тикаммам̣, тасса̄ асубхабха̄вана̄йа а̄нисам̣сам̣ дассенто ван̣н̣ам̣ бха̄сати, гун̣ам̣ парикиттети. сеййатхидам̣ – ‘‘асубхабха̄вана̄бхийутто, бхиккхаве, бхиккху кеса̄дӣсу ва̄ ваттхӯсу уддхума̄така̄дӣсу ва̄ пан̃чан̇гавиппахӣнам̣ пан̃чан̇гасаманна̄гатам̣ тивидхакалйа̄н̣ам̣ дасалаккхан̣асампаннам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ пат̣илабхати. со там̣ пат̣хамаджджха̄насан̇кха̄там̣ читтаман̃джӯсам̣ нисса̄йа випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ уттаматтхам̣ арахаттам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти.
иччха̄махам̣, бхиккхаве, ад̣д̣хама̄сам̣ пат̣исаллӣйитунти ахам̣, бхиккхаве, екам̣ ад̣д̣хама̄сам̣ пат̣исаллӣйитум̣ нилӣйитум̣ екакова хутва̄ вихаритум̣ иччха̄мӣти аттхо. на̄мхи кеначи упасан̇камитаббо ан̃н̃атра екена пин̣д̣апа̄танӣха̄ракена̄ти йо аттана̄ пайуттава̄чам̣ акатва̄ маматтха̄йа саддхесу кулесу пат̣ийаттапин̣д̣апа̄там̣ нӣхаритва̄ майхам̣ упана̄мети, там̣ пин̣д̣апа̄танӣха̄ракам̣ екам̣ бхиккхум̣ т̣хапетва̄ на̄мхи ан̃н̃ена кеначи бхиккхуна̄ ва̄ гахат̣т̣хена ва̄ упасан̇камитабботи.
касма̄ пана евама̄ха̄ти? атӣте кира пан̃часата̄ мигалуддака̄ махатӣхи дан̣д̣ава̄гура̄дӣхи аран̃н̃ам̣ париккхипитва̄ хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ екатойева йа̄ваджӣвам̣ мигапаккхигха̄такаммена джӣвикам̣ каппетва̄ нирайе уппанна̄. те таттха паччитва̄ пуббе катена кеначидева кусалакаммена мануссесу уппанна̄ калйа̄н̣ӯпаниссайавасена саббепи бхагавато сантике паббаджджан̃ча упасампадан̃ча лабхим̣су. тесам̣ тато мӯла̄кусалакаммато авипаккавипа̄ка̄ апара̄парачетана̄ тасмим̣ ад̣д̣хама̄саббхантаре аттӯпаккамена ча парӯпаккамена ча джӣвитӯпаччхеда̄йа ока̄самака̄си. там̣ бхагава̄ аддаса. каммавипа̄ко ча на̄ма на сакка̄ кеначи пат̣иба̄хитум̣. тесу ча бхиккхӯсу путхуджджана̄пи аттхи, сота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄микхӣн̣а̄сава̄пи. таттха кхӣн̣а̄сава̄ аппат̣исандхика̄, итаре арийаса̄вака̄ нийатагатика̄ сугатипара̄йан̣а̄, путхуджджана̄нам̣ гати анийата̄.
атха бхагава̄ чинтеси – ‘‘име аттабха̄ве чхандара̄гена маран̣абхайабхӣта̄ на саккхиссанти гатим̣ висодхетум̣, ханда несам̣ чхандара̄гаппаха̄на̄йа асубхакатхам̣ катхеми. там̣ сутва̄ аттабха̄ве вигатаччхандара̄гата̄йа гативисодханам̣ катва̄ сагге пат̣исандхим̣ ган̣хиссанти, евам̣ тесам̣ мама сантике паббаджджа̄ са̄ттхика̄ бхависсатӣ’’ти. тато тесам̣ ануггаха̄йа асубхакатхам̣ катхеси каммат̣т̣ха̄насӣсена, но маран̣аван̣н̣асам̣ван̣н̣ана̄дхиппа̄йена. катхетва̄ ча панасса етадахоси – ‘‘саче имам̣ ад̣д̣хама̄сам̣ мам̣ бхиккхӯ пассиссанти, ‘аджджа еко бхиккху мато, аджджа две…пе… аджджа даса̄’ти а̄гантва̄ а̄рочессанти, айан̃ча каммавипа̄ко на сакка̄ майа̄ ва̄ ан̃н̃ена ва̄ пат̣иба̄хитум̣, сва̄хам̣ там̣ сутва̄пи ким̣ карисса̄ми, ким̣ ме анаттхакена анайабйасанена сутена, ханда̄хам̣ бхиккхӯнам̣ адассанам̣ упагаччха̄мӣ’’ти. тасма̄ евама̄ха – ‘‘иччха̄махам̣, бхиккхаве, ад̣д̣хама̄сам̣ пат̣исаллӣйитум̣, на̄мхи кеначи упасан̇камитаббо ан̃н̃атра екена пин̣д̣апа̄танӣха̄ракена̄’’ти.
апаре пана̄ху – ‘‘парӯпава̄давиваджджанаттхам̣ евам̣ ватва̄ пат̣исаллӣно’’ти. паре кира бхагавантам̣ упавадиссанти – ‘‘айам̣ ‘саббан̃н̃ӯ ахам̣ саддхаммаварачаккаваттӣ’ти пат̣иджа̄нама̄но аттанопи са̄ваке ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гха̄тенте нива̄ретум̣ на саккоти, ким̣ ан̃н̃ам̣ саккхиссатӣ’’ти? татра пан̣д̣ита̄ ваккханти – ‘‘бхагава̄ пат̣исалла̄намануйутто на имам̣ паваттим̣ джа̄на̄ти, кочисса а̄рочайита̄пи наттхи, саче джа̄неййа аддха̄ нива̄реййа̄’’ти. идам̣ пана иччха̄маттам̣, пат̣хамамеветтха ка̄ран̣ам̣. на̄ссудха̄ти еттха ассудха̄ти падапӯран̣аматте авадха̄ран̣аттхе ва̄ нипа̄то, нева кочи бхагавантам̣ упасан̇камӣти аттхо.
анекехи ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дӣхи ка̄ран̣ехи вока̄ро асса̄ти анека̄ка̄равока̄ро. анека̄ка̄равокин̣н̣о анека̄ка̄рена саммиссоти вуттам̣ хоти. ко со? асубхабха̄вана̄нуйого, там̣ анека̄ка̄равока̄рам̣. асубхабха̄вана̄нуйогамануйутта̄ вихарантӣти йуттаппайутта̄ вихаранти. ат̣т̣ӣйама̄на̄ти тена ка̄йена ат̣т̣а̄ дуккхита̄ хонти. хара̄йама̄на̄ти ладжджама̄на̄. джигуччхама̄на̄ти джигуччхам̣ уппа̄дайама̄на̄. саттхаха̄ракам̣ парийесантӣти джӣвитахаран̣акасаттхам̣ парийесанти. на кевалан̃ча те саттхам̣ парийеситва̄ аттана̄ ва̄ атта̄нам̣ джӣвита̄ воропенти, мигалан̣д̣икампи пана саман̣акуттакам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘са̄дху но, а̄вусо, джӣвита̄ воропехӣ’’ти ваданти. еттха ча арийа̄ нева па̄н̣а̄типа̄там̣ карим̣су, на сама̄дапесум̣, на саманун̃н̃а̄ ахесум̣. путхуджджана̄ пана саббамакам̣су.
пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти тесам̣ пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ джӣвитаккхайаппаттабха̄вам̣ н̃атва̄ тато екӣбха̄вато вут̣т̣хито джа̄нантопи аджа̄нанто вийа катха̄самут̣т̣ха̄панаттхам̣ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси. ким̣ ну кхо, а̄нанда, танубхӯто вийа бхиккхусан̇гхоти ито, а̄нанда, пуббе бахӯ бхиккхӯ екато упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаччханти, уддесам̣ парипуччхам̣ ган̣ханти, саджджха̄йанти, екападжджото вийа а̄ра̄мо диссати. ида̄ни пана ад̣д̣хама̄саматтасса аччайена танубхӯто вийа тануко мандо аппако вирал̣о вийа джа̄то бхиккхусан̇гхо. ким̣ ну кхо ка̄ран̣ам̣? ким̣ диса̄су пакканта̄ бхиккхӯти?
атха̄йасма̄ а̄нандо каммавипа̄кена тесам̣ джӣвитаккхайаппаттим̣ асаллаккхенто асубхакаммат̣т̣ха̄на̄нуйогапаччайа̄ пана саллаккхенто татха̄ хи пана, бханте бхагава̄тиа̄дим̣ ватва̄ бхиккхӯнам̣ арахаттаппаттийа̄ ан̃н̃ам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ йа̄чанто, са̄дху, бханте, бхагава̄тиа̄дима̄ха. тассаттхо – са̄дху, бханте, бхагава̄ ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣ а̄чиккхату, йена бхиккхусан̇гхо арахатте патит̣т̣хахеййа. маха̄самуддам̣ орохан̣атиттха̄ни вийа ан̃н̃а̄нипи даса̄нуссати, дасакасин̣а, чатудха̄туваваттха̄на, брахмавиха̄ра, а̄на̄па̄нассатипабхеда̄ни бахӯни нибба̄норохан̣акаммат̣т̣ха̄на̄ни санти, тесу бхагава̄ бхиккхӯ самасса̄сетва̄ ан̃н̃атарам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхатӯти адхиппа̄йо.
атха бхагава̄ татха̄ ка̄тука̄мо тхерам̣ уййодженто тенаха̄нанда̄тиа̄дима̄ха. таттха веса̄лим̣ упанисса̄йа̄ти веса̄лийам̣ упанисса̄йа саманта̄ га̄вутепи ад̣д̣хайоджанепи йа̄ватика̄ вихаранти, те саббе саннипа̄техӣти аттхо. саббе упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣ саннипа̄тетва̄ти аттана̄ гантум̣ йуттат̣т̣ха̄нам̣ сайам̣ гантва̄ ан̃н̃аттха дахарабхиккхӯ пахин̣итва̄ мухуттенева анавасесе бхиккхӯ упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣ самӯхам̣ катва̄. йассада̄ни, бханте, бхагава̄ ка̄лам̣ ман̃н̃атӣти еттха айамадхиппа̄йо – бхагава̄ бхиккхусан̇гхо саннипатито, еса ка̄ло бхиккхӯнам̣ дхаммакатхам̣ ка̄тум̣, ануса̄саним̣ да̄тум̣, ида̄ни йасса тумхе ка̄лам̣ джа̄на̄тха, там̣ ка̄таббанти.
атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси, айампи кхо, бхиккхавети. а̄мантетва̄ ча пана бхиккхӯнам̣ арахаттаппаттийа̄ пуббе а̄чиккхитаасубхакаммат̣т̣ха̄нато ан̃н̃ам̣ парийа̄йам̣ а̄чиккханто а̄на̄па̄нассатисама̄дхӣтиа̄дима̄ха. таттха а̄на̄па̄нассатисама̄дхӣти а̄на̄па̄напаригга̄хика̄йа сатийа̄ саддхим̣ сампайутто сама̄дхи, а̄на̄па̄нассатийам̣ ва̄ сама̄дхи, а̄на̄па̄нассатисама̄дхи. бха̄витоти уппа̄дито вад̣д̣хито ва̄. бахулӣкатоти пунаппунам̣ като. санто чева пан̣ӣто ча̄ти санто чева пан̣ӣто чева. убхайаттха евасаддена нийамо ведитаббо. ким̣ вуттам̣ хоти? айан̃хи йатха̄ асубхакаммат̣т̣ха̄нам̣ кевалам̣ пат̣иведхавасена сантан̃ча пан̣ӣтан̃ча, ол̣а̄рика̄рамман̣атта̄ пана пат̣икӯла̄рамман̣атта̄ ча а̄рамман̣авасена нева сантам̣ на пан̣ӣтам̣, на евам̣ кеначи парийа̄йена асанто ва̄ аппан̣ӣто ва̄, апича кхо а̄рамман̣асантата̄йапи санто вӯпасанто ниббуто, пат̣иведхасан̇кха̄та̄йа ан̇гасантата̄йапи, а̄рамман̣апан̣ӣтата̄йа пан̣ӣто атиттикаро, ан̇гапан̣ӣтата̄йапӣти. тена вуттам̣ ‘‘санто чева пан̣ӣто ча̄’’ти.
асечанако ча сукхо ча виха̄роти еттха пана на̄сса сечананти асечанако, ана̄ситтако аббокин̣н̣о па̄т̣ийекко а̄вен̣ико, наттхи еттха парикаммена ва̄ упача̄рена ва̄ сантата̄, а̄дисаманна̄ха̄рато пабхути аттано сабха̄венева санто ча пан̣ӣто ча̄ти аттхо. кечи ‘‘асечанако’’ти ана̄ситтако оджаванто, сабха̄венева мадхуро’’ти ваданти. евамайам̣ асечанако ча аппитаппитаккхан̣е ка̄йикачетасикасукхаппат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттанато сукхо ча виха̄роти ведитаббо.
уппаннуппаннети авиккхамбхите. па̄пакети ла̄маке. акусале дхаммети акосалласамбхӯте дхамме. т̣ха̄насо антарадха̄петӣти кхан̣енева антарадха̄пети виккхамбхети. вӯпасаметӣти сут̣т̣ху упасамети, ниббедхабха̄гийатта̄ анупуббена арийамаггавуддхиппатто самуччхиндати, пат̣иппассамбхетӣти вуттам̣ хоти. гимха̄нам̣ паччхиме ма̄сети а̄са̄л̣хама̄се. ӯхатам̣ раджоджалланти ат̣т̣ха ма̄се ва̄та̄тапасуккха̄йа гомахим̣са̄дипа̄даппаха̄расамбхинна̄йа патхавийа̄ уддхам̣ хатам̣ ӯхатам̣ а̄ка̄се самут̣т̣хитам̣ раджан̃ча рен̣ун̃ча. маха̄ ака̄ламегхоти саббам̣ набхам̣ аджджхоттхаритва̄ ут̣т̣хито а̄са̄л̣хаджун̣хапаккхе сакалам̣ ад̣д̣хама̄сам̣ вассанакамегхо. со хи асампатте вассака̄ле уппаннатта̄ ака̄ламегхоти идха адхиппето. т̣ха̄насо антара̄дха̄пети вӯпасаметӣти кхан̣енева адассанам̣ нети патхавийам̣ саннисӣда̄пети. евамева кхоти опамманидассанаметам̣. тато парам̣ вуттанайамева.
10. кимиласуттаван̣н̣ана̄
986. дасаме кимила̄йанти евам̣на̄маке нагаре. етадавоча̄ти тхеро кира чинтеси – ‘‘айам̣ десана̄ на йатха̄нусандхика̄ ката̄, йатха̄нусандхим̣ гамесса̄мӣ’’ти десана̄нусандхим̣ гхат̣енто етам̣ авоча. ка̄йан̃н̃атаранти патхавӣа̄дӣсу ка̄йесу ан̃н̃атарам̣ вада̄ми ва̄йока̄йам̣ вада̄мӣти аттхо. атха ва̄ чаккха̄йатанам̣…пе… кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄роти пан̃чавӣсати рӯпакот̣т̣ха̄са̄ рӯпака̄йо на̄ма, тесу а̄на̄па̄нам̣ пхот̣т̣хабба̄йатане сан̇гахитатта̄ ка̄йан̃н̃атарам̣ хоти, тасма̄пи евама̄ха. тасма̄тиха̄ти йасма̄ чатӯсу ка̄йесу ан̃н̃атарам̣ ва̄йока̄йам̣, пан̃чавӣсати кот̣т̣ха̄се ва̄ рӯпака̄йе ан̃н̃атарам̣ а̄на̄па̄нам̣ анупассати, тасма̄ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣти аттхо. евам̣ саббаттха аттхо ведитаббо. ведана̄н̃н̃атаранти тӣсу ведана̄су ан̃н̃атарам̣, сукхаведанам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.
са̄дхукам̣ манасика̄ранти пӣтипат̣исам̣ведита̄дивасена уппаннам̣ сундарам̣ манасика̄рам̣. ким̣ пана манасика̄ро сукха̄ ведана̄ хотӣти? на хоти, десана̄сӣсам̣ панетам̣. йатхева хи ‘‘аниччасан̃н̃а̄бха̄вана̄нуйогамануйутта̄’’ти (ма. ни. 3.147) еттха сан̃н̃а̄на̄мена пан̃н̃а̄ вутта̄, евамидха̄пи манасика̄рана̄мена джха̄наведана̄ вутта̄ти ведитабба̄. етасмин̃хи чатукке пат̣хамападе пӣтисӣсена ведана̄ вутта̄, дутийападе сукханти сарӯпенева вутта̄. читтасан̇кха̄рапададвайе ‘‘сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча четасика̄ ете дхамма̄ читтаппат̣ибаддха̄ читтасан̇кха̄ра̄’’ти (пат̣и. ма. 1.174) вачанато ‘‘витаккавича̄ре т̣хапетва̄ саббепи читтасампайуттака̄ дхамма̄ читтасан̇кха̄ре сан̇гахита̄’’ти вачанато читтасан̇кха̄рана̄мена ведана̄ вутта̄. там̣ саббам̣ манасика̄рана̄мена сан̇гахетва̄ идха ‘‘са̄дхукам̣ манасика̄ра’’нти а̄ха.
евам̣ сантепи йасма̄ еса̄ ведана̄ а̄рамман̣ам̣ на хоти, тасма̄ ведана̄нупассана̄ на йуджджатӣти. но на йуджджати, маха̄сатипат̣т̣ха̄на̄дӣсупи хи там̣ там̣ сукха̄дӣнам̣ ваттхум̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ ведана̄ ведайати, там̣ пана ведана̄паваттим̣ упа̄да̄йа ‘‘ахам̣ ведайа̄мӣ’’ти воха̄раматтам̣ хоти, там̣ сандха̄йа ‘‘сукхам̣ веданам̣ ведайама̄но сукхам̣ веданам̣ ведайа̄мӣ’’тиа̄ди вуттам̣. апича ‘‘пӣтиппат̣исам̣ведӣ’’тиа̄дӣнам̣ аттхаван̣н̣ана̄йаметасса париха̄ро вуттойева. вуттан̃хетам̣ висуддхимагге –
‘‘двӣха̄ка̄рехи пӣти пат̣исам̣видита̄ хоти – а̄рамман̣ато ча асаммохато ча. катхам̣ а̄рамман̣ато пӣти пат̣исам̣видита̄ хоти? саппӣтике две джха̄не сама̄паджджати, тасса сама̄паттиккхан̣е джха̄напат̣ила̄бхена а̄рамман̣ато пӣти пат̣исам̣видита̄ хоти а̄рамман̣асса пат̣исам̣видитатта̄. катхам̣ асаммохато пӣти пат̣исам̣видита̄ хоти? саппӣтике две джха̄не сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа джха̄насампайуттапӣтим̣ кхайато вайато саммасати, тасса випассана̄ккхан̣е лаккхан̣аппат̣иведхена асаммохато пӣти пат̣исам̣видита̄ хоти. вуттан̃хетам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ (пат̣и. ма. 1.172) ‘‘‘дӣгхам̣ асса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти, та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена са̄ пӣти пат̣исам̣видита̄ хотӣ’ти. етенева найена авасесапада̄нипи аттхато ведитабба̄нӣ’’ти.
ити йатхева джха̄напат̣ила̄бхена а̄рамман̣ато пӣтисукхачиттасан̇кха̄ра̄ пат̣исам̣видита̄ хонти, евам̣ имина̄пи джха̄насампайуттена ведана̄сан̇кха̄таманасика̄рапат̣ила̄бхена а̄рамман̣ато ведана̄ пат̣исам̣видита̄ хоти. тасма̄ сувуттаметам̣ ‘‘ведана̄су ведана̄нупассӣ бхиккху тасмим̣ самайе вихаратӣ’’ти.
на̄хам̣, а̄нанда, мут̣т̣хассатисса асампаджа̄насса̄ти еттха айамадхиппа̄йо – йасма̄ ‘‘читтапат̣исам̣ведӣ асса̄сисса̄мӣ’’тиа̄дина̄ найена паватто бхиккху кин̃ча̄пи асса̄сапасса̄санимиттама̄рамман̣ам̣ кароти, тасса пана читтасса а̄рамман̣е сатин̃ча сампаджан̃н̃ан̃ча упат̣т̣ха̄петва̄ паваттанато читте читта̄нупассӣйева на̄меса хоти. на хи мут̣т̣хассатисса асампаджа̄насса а̄на̄па̄нассатисама̄дхибха̄вана̄ аттхи, тасма̄ а̄рамман̣ато читтапат̣исам̣видитавасена ‘‘читте читта̄нупассӣ бхиккху тасмим̣ самайе вихаратӣ’’ти.
со йам̣ там̣ хоти абхиджджха̄доманасса̄нам̣ паха̄нам̣, там̣ пан̃н̃а̄йа дисва̄ са̄дхукам̣ аджджхупеккхита̄ хотӣти еттха абхиджджха̄ ка̄маччханданӣваран̣амева, доманассавасена бйа̄па̄данӣваран̣ам̣ дасситам̣. идан̃хи чатуккам̣ випассана̄васенева вуттам̣, дхамма̄нупассана̄ ча нӣваран̣апабба̄дивасена пан̃чавидха̄ хоти, тасса̄ нӣваран̣апаббам̣ а̄ди, тасса̄пи идам̣ нӣваран̣адвайам̣ а̄ди. ити дхамма̄нупассана̄йа а̄дим̣ дассетум̣ абхиджджха̄доманасса̄нанти а̄ха. паха̄нанти аничча̄нупассана̄йа ниччасан̃н̃ам̣ паджахатӣти евам̣ паха̄накаран̃а̄н̣ам̣ адхиппетам̣. там̣ пан̃н̃а̄йа дисва̄ти там̣ аниччавира̄ганиродхапат̣иниссагган̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ паха̄нан̃а̄н̣ам̣ апара̄йа випассана̄пан̃н̃а̄йа, тампи апара̄йа̄ти евам̣ випассана̄парампарам̣ дассети. аджджхупеккхита̄ хотӣти йан̃часса патхапат̣ипаннам̣ аджджхупеккхати, йан̃ча екато упат̣т̣ха̄нам̣ аджджхупеккхатӣти двидха̄ аджджхупеккхати на̄ма. таттха сахаджа̄та̄нампиаджджхупеккхана̄ хоти а̄рамман̣асса̄пи аджджхупеккхана̄. идха а̄рамман̣а аджджхупеккхана̄ адхиппета̄. тасма̄тиха̄нанда̄ти йасма̄ ‘‘аничча̄нупассӣ асса̄сисса̄мӣ’’тиа̄дина̄ найена паватто на кевалам̣ нӣваран̣а̄дидхамме, абхиджджха̄доманассасӣсена пана вутта̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄накаран̃а̄н̣ампи пан̃н̃а̄йа дисва̄ аджджхупеккхита̄ хоти, тасма̄ дхаммесу дхамма̄нупассӣ бхиккху тасмим̣ самайе вихаратӣти ведитаббо.
евамева кхоти еттха чатумаха̄патхо вийа чха а̄йатана̄ни дат̣т̣хабба̄ни. тасмим̣ пам̣супун̃джо вийа чхасу а̄йатанесу килеса̄. чатӯхи диса̄хи а̄гаччханта̄ сакат̣аратха̄ вийа чатӯсу а̄рамман̣есу паватта̄ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄. екена сакат̣ена ва̄ ратхена ва̄ пам̣супун̃джасса упахананам̣ вийа ка̄йа̄нупассана̄дӣхи па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упагха̄то ведитабботи.
екадхаммавагго пат̣хамо.