5-6. пун̣н̣асутта̄диван̣н̣ана̄

88-89. пан̃чаме тан̃чети там̣ чаккхун̃чева рӯпан̃ча. нандисамудайа̄ дуккхасамудайоти тан̣ха̄йа самодха̄нена пан̃чаккхандхадуккхасса самодха̄нам̣ хоти. ити чхасу два̄ресу ‘‘нандисамудайа̄ дуккхасамудайо’’ти имина̄ двиннам̣ сачча̄нам̣ васена ват̣т̣ам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ дассеси. дутийанайе ниродхо магготи двиннам̣ сачча̄нам̣ васена виват̣т̣ам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ дассеси. имина̄ твам̣ пун̣н̣а̄ти па̄т̣ийекко анусандхи. евам̣ та̄ва ват̣т̣авиват̣т̣авасена десанам̣ арахатте паккхипитва̄ ида̄ни пун̣н̣аттхерам̣ саттасу т̣ха̄несу сӣхана̄дам̣ нада̄петум̣ имина̄ твантиа̄дима̄ха.

чан̣д̣а̄ти дут̣т̣ха̄ киббиса̄. пхаруса̄ти каккхал̣а̄ аккосиссантӣти дасахи аккосаваттхӯхи аккосиссанти. парибха̄сиссантӣти ‘‘ким̣ саман̣о на̄ма твам̣, идан̃чидан̃ча те карисса̄ма̄’’ти таджджессанти. еваметтха̄ти евам̣ майхам̣ еттха бхависсати. дан̣д̣ена̄ти чатухаттхадан̣д̣ена ва̄ кхадирадан̣д̣ена ва̄ гхат̣икамуггарена ва̄. саттхена̄ти екатодха̄ра̄дина̄ саттхена. саттхаха̄ракам̣ парийесантӣти джӣвитаха̄ракасаттхам̣ парийесанти. идам̣ тхеро татийапа̄ра̄джикаваттхусмим̣ асубхакатхам̣ сутва̄ аттабха̄вена джигуччханта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ саттхаха̄ракапарийесанам̣ сандха̄йа̄ха. дамӯпасамена̄ти еттха дамоти индрийасам̣вара̄дӣнам̣ етам̣ на̄мам̣.

‘‘саччена данто дамаса̄ упето,

ведантагӯ вуситабрахмачарийо’’ти. (сам̣. ни. 1.195; су. ни. 467) –

еттха хи индрийасам̣варо дамоти вутто. ‘‘йади сачча̄ дама̄ ча̄га̄, кхантйа̄ бхиййодха виджджатӣ’’ти (су. ни. 191; сам̣. ни. 1.246) еттха пан̃н̃а̄ дамоти вутта̄. ‘‘да̄нена дамена сам̣йамена саччаваджджена̄’’ти (дӣ. ни. 1.165; ма. ни. 2.226) еттха упосатхакаммам̣ дамоти вуттам̣. имасмим̣ пана сутте кханти дамоти ведитаббо. упасамоти тассева вевачанам̣.

атха кхо а̄йасма̄ пун̣н̣оти ко панеса пун̣н̣о, касма̄ ча панеттха гантука̄мо ахосӣти? суна̄парантава̄сико ева еса, са̄ваттхийам̣ пана асаппа̄йавиха̄рам̣ саллаккхетва̄ таттха гантука̄мо ахоси.

татра̄йам̣ ануппуббикатха̄ – суна̄парантарат̣т̣хе кира екасмим̣ ва̄н̣иджага̄ме ете две бха̄таро. тесу када̄чи джет̣т̣хо пан̃ча сакат̣асата̄ни гахетва̄ джанападам̣ гантва̄ бхан̣д̣ам̣ а̄харати, када̄чи канит̣т̣хо. имасмим̣ пана самайе канит̣т̣хам̣ гхаре т̣хапетва̄, джет̣т̣хабха̄тико пан̃ча сакат̣асата̄ни гахетва̄, джанападача̄рикам̣ чаранто анупуббена са̄ваттхим̣ патва̄, джетаванасса на̄тидӯре сакат̣асаттхам̣ нивесетва̄ бхуттапа̄тара̄со париджанапаривуто пха̄сукат̣т̣ха̄не нисӣди.

тена ча самайена са̄ваттхива̄сино бхуттапа̄тара̄са̄ упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа суддхуттара̄сан̇га̄ гандхапуппха̄дихаттха̄ йена буддхо, йена дхаммо, йена сан̇гхо, таннинна̄ таппон̣а̄ таппаббха̄ра̄ хутва̄, даккхин̣адва̄рена никкхамитва̄ джетаванам̣ гаччханти. со те дисва̄ ‘‘кахам̣ име гаччхантӣ’’ти екам̣ мануссам̣ пуччхи. ким̣ твам̣, аййо, на джа̄на̄си? локе буддхадхаммасан̇гхаратана̄ни на̄ма уппанна̄ни, иччесо маха̄джано саттху сантикам̣ дхаммакатхам̣ сотум̣ гаччхатӣти. тасса ‘‘буддхо’’ти вачанам̣ чхавичамма̄дӣни чхиндитва̄ ат̣т̣химин̃джам̣ а̄хачча ат̣т̣ха̄си. со аттано париджанапаривуто та̄йа париса̄йа саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄, саттху мадхурассарена дхаммам̣ десентасса парисапарийанте т̣хито, дхаммам̣ сутва̄ паббаджджа̄йа читтам̣ уппа̄деси. атха татха̄гатена ка̄лам̣ видитва̄ париса̄йа уййоджита̄йа саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄, вандитва̄, сва̄тана̄йа нимантетва̄, дутийадивасе ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄, а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄, буддхаппамукхасса сан̇гхасса маха̄да̄нам̣ датва̄, бхуттапа̄тара̄со упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа бхан̣д̣а̄га̄рикам̣ паккоса̄петва̄, ‘‘еттакам̣ дханам̣ виссаджджитам̣, еттакам̣ дханам̣ на виссаджджита’’нти саббам̣ а̄чиккхитва̄, ‘‘имам̣ са̄патеййам̣ майхам̣ канит̣т̣хасса дехӣ’’ти саббам̣ ниййа̄тетва̄, саттху сантике паббаджитва̄, каммат̣т̣ха̄напара̄йан̣о ахоси.

атхасса каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронтасса каммат̣т̣ха̄нам̣ на упат̣т̣ха̄ти. тато чинтеси – ‘‘айам̣ джанападо майхам̣ асаппа̄йо, йам̣нӯна̄хам̣ саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ сакарат̣т̣хамева гаччхеййа’’нти. атха пуббан̣хасамайе пин̣д̣а̄йа чаритва̄, са̄йанхе пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хахитва̄, бхагавантам̣ упасан̇камитва̄, каммат̣т̣ха̄нам̣ катха̄петва̄, сатта сӣхана̄де надитва̄, пакка̄ми. тена вуттам̣, ‘‘атха кхо а̄йасма̄ пун̣н̣о…пе… вихаратӣ’’ти.

каттха пана̄йам̣ виха̄сӣти? чатӯсу т̣ха̄несу виха̄си. суна̄парантарат̣т̣хам̣ та̄ва пависитва̄ ча аббухаттхапаббатам̣ на̄ма патва̄ ва̄н̣иджага̄мам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. атха нам̣ канит̣т̣хабха̄та̄ сан̃джа̄нитва̄ бхиккхам̣ датва̄, ‘‘бханте, ан̃н̃аттха агантва̄ идхева васатха̄’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ ка̄ретва̄ таттхева васа̄песи.

тато самуддагиривиха̄рам̣ на̄ма агама̄си. таттха айакантапа̄са̄н̣ехи париччхиндитва̄ катачан̇камо аттхи, кочи там̣ чан̇камитум̣ саматтхо на̄ма наттхи. таттха самуддавӣчийо а̄гантва̄ айакантапа̄са̄н̣есу пахаритва̄ маха̄саддам̣ каронти. тхеро ‘‘каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронта̄нам̣ пха̄сувиха̄ро хотӯ’’ти самуддам̣ ниссаддам̣ катва̄ адхит̣т̣ха̄си.

тато ма̄тулагирим̣ на̄ма агама̄си. таттхапи сакун̣асан̇гхо уссанно раттин̃ча дива̄ ча саддо ека̄баддхова ахоси. тхеро ‘‘идам̣ т̣ха̄нам̣ на пха̄сука’’нти тато макулака̄ра̄мавиха̄рам̣ на̄ма гато. со ва̄н̣иджага̄масса на̄тидӯро начча̄санно гамана̄гаманасампанно вивитто аппасаддо. тхеро ‘‘имам̣ т̣ха̄нам̣ пха̄сука’’нти таттха раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄начан̇камана̄дӣни ка̄ретва̄ вассам̣ упагаччхи. евам̣ чатӯсу т̣ха̄несу виха̄си.

атхекадивасам̣ тасмим̣йева антовассе пан̃ча ва̄н̣иджасата̄ни ‘‘парасамуддам̣ гаччха̄ма̄’’ти на̄ва̄йа бхан̣д̣ам̣ паккхипим̣су. на̄ва̄роханадивасе тхерасса канит̣т̣хабха̄та̄ тхерам̣ бходжетва̄, тхерасса сантике сиккха̄пада̄ни гахетва̄, вандитва̄, ‘‘бханте, самуддо на̄ма асаддхеййо анекантара̄йо, амхе а̄ваджджеййа̄тха̄’’ти ватва̄ на̄вам̣ а̄рухи. на̄ва̄ уттамаджавена гаччхама̄на̄ ан̃н̃атарам̣ дӣпакам̣ па̄пун̣и. манусса̄ ‘‘па̄тара̄сам̣ карисса̄ма̄’’ти дӣпаке уттин̣н̣а̄. тасмим̣ пана дӣпаке ан̃н̃ам̣ кин̃чи наттхи, чанданаванамева ахоси.

атхеко ва̄сийа̄ руккхам̣ а̄кот̣етва̄ лохитачанданабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄ха – ‘‘бхо, майам̣ ла̄бхаттха̄йа парасамуддам̣ гаччха̄ма, ито ча уттари ла̄бхо на̄ма наттхи, чатуран̇гуламатта̄ гхат̣ика̄ сатасахассам̣ аггхати. ха̄ретаббайуттакам̣ бхан̣д̣ам̣ ха̄ретва̄ чанданасса пӯресса̄ма̄’’ти те татха̄ карим̣су. чанданаване адхиваттха̄ аманусса̄ куджджхитва̄, ‘‘имехи амха̄кам̣ чанданаванам̣ на̄ситам̣ гха̄тесса̄ма не’’ти чинтетва̄ – ‘‘идхева гха̄титесу саббам̣ екакун̣апам̣ бхависсати, самуддамаджджхе несам̣ на̄вам̣ осӣдесса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. атха несам̣ на̄вам̣ а̄руйха мухуттам̣ гатака̄лейева уппа̄тикам̣ ут̣т̣хапетва̄ сайампи те аманусса̄ бхайа̄нака̄ни рӯпа̄ни дассайим̣су. бхӣта̄ манусса̄ аттано аттано девата̄нам̣ намассанти. тхерасса канит̣т̣хо чӯл̣апун̣н̣акут̣умбико ‘‘майхам̣ бха̄та̄ авассайо хотӯ’’ти тхерасса намассама̄но ат̣т̣ха̄си.

тхеропи кира тасмим̣йева кхан̣е а̄ваджджетва̄, тесам̣ бйасануппаттим̣ н̃атва̄, веха̄сам̣ уппатитва̄, абхимукхо ат̣т̣ха̄си. аманусса̄ тхерам̣ дисва̄ва ‘‘аййо пун̣н̣аттхеро етӣ’’ти апаккамим̣су, уппа̄тикам̣ саннисӣди. тхеро ‘‘ма̄ бха̄йатха̄’’ти те асса̄сетва̄ ‘‘кахам̣ гантука̄маттха̄’’ти пуччхи. бханте, амха̄кам̣ сакат̣т̣ха̄намева гаччха̄ма̄ти. тхеро на̄ван̇ган̣е аккамитва̄ ‘‘етесам̣ иччхитат̣т̣ха̄нам̣ гаччхатӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си. ва̄н̣иджа̄ сакат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄, там̣ паваттим̣ путтада̄расса а̄рочетва̄, ‘‘етха тхерам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ма̄’’ти пан̃часата̄пи аттано пан̃чахи ма̄туга̄масатехи саддхим̣ тӣсу саран̣есу патит̣т̣ха̄йа упа̄сакаттам̣ пат̣иведесум̣. тато на̄ва̄йа бхан̣д̣ам̣ ота̄ретва̄ тхерасса екам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ катва̄, ‘‘айам̣, бханте, тумха̄кам̣ кот̣т̣ха̄со’’ти а̄хам̣су. тхеро майхам̣ висум̣ кот̣т̣ха̄сакиччам̣ наттхи. саттха̄ пана тумхехи дит̣т̣хапубботи. на дит̣т̣хапуббо, бхантети. тена хи имина̄ саттху ман̣д̣алама̄л̣ам̣ каротха. евам̣ саттха̄рам̣ пассиссатха̄ти. те са̄дху, бхантети. тена ча кот̣т̣ха̄сена аттано ча кот̣т̣ха̄сехи ман̣д̣алама̄л̣ам̣ ка̄тум̣ а̄рабхим̣су.

саттха̄пи кира там̣ а̄раддхака̄лато пат̣т̣ха̄йа парибхогам̣ ака̄си. а̄раккхаманусса̄ раттим̣ обха̄сам̣ дисва̄, ‘‘махесаккха̄ девата̄ аттхӣ’’ти сан̃н̃ам̣ карим̣су. упа̄сака̄ ман̣д̣алама̄л̣ан̃ча бхиккхусан̇гхасса ча сена̄сана̄ни нит̣т̣ха̄петва̄ да̄насамбха̄рам̣ саджджетва̄, ‘‘катам̣, бханте, амхехи аттано киччам̣, саттха̄рам̣ паккосатха̄’’ти тхерасса а̄рочесум̣. тхеро са̄йанхасамайе иддхийа̄ са̄ваттхим̣ гантва̄, ‘‘бханте, ва̄н̣иджага̄мава̄сино тумхе дат̣т̣хука̄ма̄, тесам̣ анукампам̣ каротха̄’’ти бхагавантам̣ йа̄чи. бхагава̄ адхива̄сеси. тхеро сакат̣т̣ха̄намева пачча̄гато.

бхагава̄пи а̄нандаттхерам̣ а̄мантеси, ‘‘а̄нанда, све суна̄паранте ва̄н̣иджага̄ме пин̣д̣а̄йа чарисса̄ма, твам̣ екӯнапан̃часата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ сала̄кам̣ дехӣ’’ти. тхеро ‘‘са̄дху, бханте’’ти бхиккхусан̇гхасса таматтхам̣ а̄рочетва̄, ‘‘а̄ка̄сача̄рӣ бхиккхӯ сала̄кам̣ ган̣хантӯ’’ти а̄ха. там̣дивасам̣ кун̣д̣адха̄наттхеро пат̣хамам̣ сала̄кам̣ аггахеси. ва̄н̣иджага̄мава̄синопи ‘‘све кира саттха̄ а̄гамиссатӣ’’ти га̄мамаджджхе ман̣д̣апам̣ катва̄ да̄наггам̣ саджджайим̣су. бхагава̄ па̄това сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄, гандхакут̣им̣ пависитва̄, пхаласама̄паттим̣ аппетва̄, нисӣди. саккасса пан̣д̣укамбаласила̄санам̣ ун̣хам̣ ахоси. со ‘‘ким̣ ида’’нти а̄ваджджетва̄ саттху суна̄парантагаманам̣ дисва̄, виссакаммам̣ а̄мантеси, ‘‘та̄та, аджджа бхагава̄ тим̣саматта̄ни йоджанасата̄ни пин̣д̣ача̄рам̣ гамиссати. пан̃ча кӯт̣а̄га̄расата̄ни ма̄петва̄ джетаванадва̄ракот̣т̣хакаматтхаке гаманасаджджа̄ни катва̄ т̣хапехӣ’’ти. со татха̄ ака̄си. бхагавато кӯт̣а̄га̄рам̣ чатумукхам̣ ахоси, двиннам̣ аггаса̄вака̄нам̣ двимукха̄ни, сеса̄ни екамукха̄ни, саттха̄ гандхакут̣ито никкхамитва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапитакӯт̣а̄га̄ресу дхуракӯт̣а̄га̄рам̣ па̄виси. две аггаса̄ваке а̄дим̣ катва̄ екӯнапан̃чабхиккхусата̄нипи кӯт̣а̄га̄рагата̄ни ахесум̣. екам̣ туччхам̣ кӯт̣а̄га̄рам̣ ахоси, пан̃чапи кӯт̣а̄га̄расата̄ни а̄ка̄се уппаттим̣су.

саттха̄ саччабандхапаббатам̣ на̄ма патва̄ кӯт̣а̄га̄рам̣ а̄ка̄се т̣хапеси. тасмим̣ паббате саччабандхо на̄ма миччха̄дит̣т̣хиката̄пасо маха̄джанам̣ миччха̄дит̣т̣хим̣ угган̣ха̄пенто ла̄бхаггайасаггаппатто хутва̄ васати, аббхантаре часса анточа̄т̣ийам̣ падӣпо вийа арахаттапхаласса упаниссайо джалати. там̣ дисва̄ ‘‘дхаммамасса катхесса̄мӣ’’ти гантва̄ дхаммам̣ десеси. та̄пасо десана̄парийоса̄не арахаттам̣ па̄пун̣и. маггеневасса абхин̃н̃а̄ а̄гата̄. со ехибхиккху хутва̄ иддхимайапаттачӣварадхаро туччхакӯт̣а̄га̄рам̣ па̄виси.

бхагава̄ кӯт̣а̄га̄рагатехи пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ ва̄н̣иджага̄мам̣ гантва̄, кӯт̣а̄га̄ра̄ни адиссама̄нака̄ни катва̄, ва̄н̣иджага̄мам̣ па̄виси. ва̄н̣иджа̄ буддхаппамукхасса сан̇гхасса маха̄да̄нам̣ датва̄ саттха̄рам̣ макулака̄ра̄мам̣ найим̣су. саттха̄ ман̣д̣алама̄л̣ам̣ па̄виси. маха̄джано йа̄ва саттха̄ бхаттадаратхам̣ пат̣иппассамбхети, та̄ва па̄тара̄сам̣ катва̄ упосатхан̇га̄ни сама̄да̄йа бахум̣ гандхан̃ча пуппхан̃ча а̄да̄йа дхаммассаванаттха̄йа а̄ра̄мам̣ пачча̄гама̄си. саттха̄ дхаммам̣ десеси. маха̄джанасса бандханамоккхо джа̄то, махантам̣ буддхакола̄халам̣ ахоси.

саттха̄ маха̄джанасса сан̇гахаттха̄йа сатта̄хам̣ таттхева васи, арун̣ам̣ пана маха̄гандхакут̣ийам̣йева ут̣т̣хапеси. сатта̄хампи дхаммадесана̄парийоса̄не чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси. таттха сатта̄хам̣ васитва̄, ва̄н̣иджага̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄, ‘‘твам̣ идхева васа̄хӣ’’ти пун̣н̣аттхерам̣ ниваттетва̄ антаре наммада̄надӣ на̄ма аттхи, тасса̄ тӣрам̣ агама̄си. наммада̄ на̄гара̄джа̄ саттху паччуггаманам̣ катва̄, на̄габхаванам̣ павесетва̄, тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ сакка̄рам̣ ака̄си. саттха̄ тасса дхаммам̣ катхетва̄ на̄габхавана̄ никкхами. со ‘‘майхам̣, бханте, паричаритаббам̣ детха̄’’ти йа̄чи. бхагава̄ наммада̄надӣтӣре падачетийам̣ дассеси. там̣ вӣчӣсу а̄гата̄су пидхӣйати, гата̄су виварӣйати. маха̄сакка̄рапаттам̣ ахоси. саттха̄ тато никкхамитва̄ саччабандхапаббатам̣ гантва̄ саччабандхам̣ а̄ха – ‘‘тайа̄ маха̄джано апа̄йамагге ота̄рито. твам̣ идхева васитва̄, етесам̣ ладдхим̣ виссаджджа̄петва̄, нибба̄намагге патит̣т̣ха̄пехӣ’’ти. сопи паричаритаббам̣ йа̄чи. саттха̄ гханапит̣т̣хипа̄са̄н̣е алламаттикапин̣д̣амхи лан̃чханам̣ вийа падачетийам̣ дассеси. тато джетаванамева гато. етаматтхам̣ сандха̄йа тенева антаравассена̄тиа̄ди вуттам̣.

паринибба̄йӣти анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йи. маха̄джано тхерасса сатта диваса̄ни сарӣрапӯджам̣ катва̄, бахӯни гандхакат̣т̣ха̄ни самодха̄нетва̄, сарӣрам̣ джха̄петва̄ дха̄туйо а̄да̄йа четийам̣ ака̄си. самбахула̄ бхиккхӯти тхерасса а̄л̣а̄ханат̣т̣ха̄не т̣хитабхиккхӯ. сесам̣ саббаттха утта̄намева. чхат̣т̣хам̣ утта̄намева.