9. тхеравагго

1. а̄нандасуттаван̣н̣ана̄

83. тхераваггасса пат̣хаме манта̄н̣ипуттоти, манта̄н̣ийа̄ на̄ма бра̄хман̣ийа̄ путто. упа̄да̄йа̄ти а̄гамма а̄раббха сандха̄йа пат̣ичча. асмӣти хотӣти асмӣти евам̣ паваттам̣ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хипапан̃чаттайам̣ хоти. дахароти тарун̣о. йува̄ти йоббанена саманна̄гато. ман̣д̣анакаджа̄тикоти ман̣д̣анакасабха̄во ман̣д̣анакасӣло. мукханимиттанти мукхапат̣ибимбам̣. тан̃хи парисуддхам̣ а̄да̄саман̣д̣алам̣ пат̣ичча пан̃н̃а̄йати. ким̣ пана там̣ олокайато сакамукхам̣ пан̃н̃а̄йати, парамукханти? йади сакам̣ бхавеййа, параммукхам̣ хутва̄ пан̃н̃а̄йеййа, атха парасса бхавеййа, ван̣н̣а̄дӣхи асадисам̣ хутва̄ пан̃н̃а̄йеййа. тасма̄ на там̣ аттано, на парасса, а̄да̄сам̣ пана нисса̄йа нибха̄сарӯпам̣ на̄ма там̣ пан̃н̃а̄йатӣти ваданти. атха йам̣ удаке пан̃н̃а̄йати, там̣ кена ка̄ран̣ена̄ти? маха̄бхӯта̄нам̣ висуддхата̄йа. дхаммо ме абхисамитоти майа̄ н̃а̄н̣ена чатусаччадхаммо абхисама̄гато, сота̄панносми джа̄тоти катхеси. пат̣хамам̣.

2. тиссасуттаван̣н̣ана̄

84. дутийе мадхуракаджа̄то вийа̄ти сан̃джа̄тагарубха̄во вийа акамман̃н̃о. диса̄пи мети айам̣ пураттхима̄ айам̣ даккхин̣а̄ти евам̣ диса̄пи майхам̣ на паккха̄йанти, на па̄кат̣а̄ хонтӣти вадати. дхамма̄пи мам̣ на пат̣ибхантӣти парийаттидхамма̄пи майхам̣ на упат̣т̣хаханти, уггахитам̣ саджджха̄йитам̣ на диссатӣти вадати. вичикиччха̄ти но маха̄вичикиччха̄. на хи тасса ‘‘са̄санам̣ ниййа̄никам̣ ну кхо, на ну кхо’’ти вимати уппаджджати. евам̣ панасса хоти ‘‘саккхисса̄ми ну кхо саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣, уда̄ху паттачӣварадха̄ран̣аматтамева карисса̄мӣ’’ти.

ка̄ма̄наметам̣ адхивачананти йатха̄ хи ниннам̣ паллалам̣ олокентасса дассанара̄ман̣еййакаматтам̣ аттхи, йо панеттха отарати, там̣ чан̣д̣амӣна̄кулата̄йа а̄кад̣д̣хитва̄ анайабйасанам̣ па̄пети, евамевам̣ пан̃часу ка̄магун̣есу чаккхудва̄ра̄дӣнам̣ а̄рамман̣е ра̄ман̣еййакаматтам̣ аттхи, йо панеттха гедхам̣ а̄паджджати, там̣ а̄кад̣д̣хитва̄ нирайа̄дӣсу ева паккхипанти. аппасса̄да̄ хи ка̄ма̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййоти имам̣ аттхавасам̣ пат̣ичча ‘‘ка̄ма̄наметам̣ адхивачана’’нти вуттам̣. ахамануггахена̄ти ахам̣ дхамма̄миса̄нуггахехи анугган̣ха̄ми. абхинандӣти сампат̣иччхи. на кевалан̃ча абхинанди, имам̣ пана саттху сантика̄ асса̄сам̣ лабхитва̄ гхат̣енто ва̄йаманто катипа̄хена арахатте патит̣т̣ха̄си. дутийам̣.

3. йамакасуттаван̣н̣ана̄

85. татийе дит̣т̣хигатанти саче хисса евам̣ бхавеййа ‘‘сан̇кха̄ра̄ уппаджджанти чева нируджджханти ча, сан̇кха̄раппаваттамева аппаваттам̣ хотӣ’’ти, дит̣т̣хигатам̣ на̄ма на бхавеййа, са̄сана̄вачарикам̣ н̃а̄н̣ам̣ бхавеййа. йасма̄ панасса ‘‘сатто уччхиджджати винассатӣ’’ти ахоси, тасма̄ дит̣т̣хигатам̣ на̄ма джа̄там̣. тха̄маса̄ пара̄ма̄са̄ти дит̣т̣хитха̄мена чева дит̣т̣хипара̄ма̄сена ча.

йена̄йасма̄ са̄рипуттоти йатха̄ на̄ма паччанте купите там̣ вӯпасаметум̣ асакконта̄ ра̄джапуриса̄ сена̄патисса ва̄ ран̃н̃о ва̄ сантикам̣ гаччханти, евам̣ дит̣т̣хигатавасена тасмим̣ тхере купите там̣ вӯпасаметум̣ асакконта̄ те бхиккхӯ йена дхаммара̄джасса дхаммасена̄пати а̄йасма̄ са̄рипутто, тенупасан̇камим̣су. евам̣бйа̄кхоти тесам̣ бхиккхӯнам̣ сантике вийа тхерасса саммукха̄ паггайха ваттум̣ асакконто оламбантена хадайена ‘‘евам̣бйа̄кхо’’ти а̄ха. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄вусоти? идам̣ тхеро тасса вачанам̣ сутва̄, ‘‘на̄йам̣ аттано ладдхийам̣ досам̣ пассати, дхаммадесана̄йа асса там̣ па̄кат̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ типариват̣т̣ам̣ десанам̣ десетум̣ а̄рабхи.

там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄вусо йамака, рӯпам̣ татха̄гатоти идам̣ касма̄ а̄раддхам̣? ануйогаваттам̣ да̄панаттхам̣. типариват̣т̣адесана̄васа̄насмин̃хи тхеро сота̄панно джа̄то. атха нам̣ ануйогаваттам̣ да̄петум̣ ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃асӣ’’тиа̄дима̄ха? татха̄гатоти сатто. рӯпам̣ ведана̄ сан̃н̃а̄ сан̇кха̄ра̄ вин̃н̃а̄н̣анти име пан̃чаккхандхе сампин̣д̣етва̄ ‘‘татха̄гато’’ти саманупассасӣти пуччхати. еттха ча те, а̄вусоти идам̣ тхерасса ануйоге бхуммам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – еттха ча те еттаке т̣ха̄не дит̣т̣хева дхамме саччато тхирато сатте анупалаббхийама̄нети. саче там̣, а̄вусоти идаметам̣ ан̃н̃ам̣ бйа̄кара̄петука̄мо пуччхати. йам̣ дуккхам̣ там̣ нируддханти йам̣ дуккхам̣, тадева нируддхам̣, ан̃н̃о сатто нируджджханако на̄ма наттхи, евам̣ бйа̄кареййанти аттхо.

етассева аттхасса̄ти етасса пат̣хамамаггасса. бхиййосоматта̄йа н̃а̄н̣а̄йа̄ти атирекаппама̄н̣асса н̃а̄н̣асса аттха̄йа, сахавипассанака̄нам̣ упари ча тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ а̄вибха̄ваттха̄йа̄ти аттхо. а̄раккхасампанноти антоа̄раккхена чева бахиа̄раккхена ча саманна̄гато. айогаккхемака̄моти чатӯхи йогехи кхемабха̄вам̣ аниччханто. пасайха̄ти пасайхитва̄ абхибхавитва̄. анупакхаджджа̄ти анупависитва̄.

пуббут̣т̣ха̄йӣтиа̄дӣсу дӯратова а̄гаччхантам̣ дисва̄ а̄санато пат̣хаматарам̣ вут̣т̣ха̄тӣти пуббут̣т̣ха̄йӣ. тасса а̄санам̣ датва̄ тасмим̣ нисинне паччха̄ нипатати нисӣдатӣти, паччха̄нипа̄тӣ. па̄това вут̣т̣ха̄йа ‘‘еттака̄ каситум̣ гаччхатха, еттака̄ вапиту’’нти ва̄ саббапат̣хамам̣ вут̣т̣ха̄тӣти пуббут̣т̣ха̄йӣ. са̄йам̣ саббесу аттано аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ гатесу гехасса самантато а̄раккхам̣ сам̣видха̄йа два̄ра̄ни тхакетва̄ саббапаччха̄ нипаджджанатопи паччха̄нипа̄тӣ. ‘‘ким̣ кароми, аййапутта? ким̣ кароми аййапутта̄’’ти? мукхам̣ олокенто ким̣ка̄рам̣ пат̣иса̄ветӣти ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ. мана̄пам̣ чаратӣти мана̄пача̄рӣ. пийам̣ вадатӣти пийава̄дӣ. миттатопи нам̣ саддахеййа̄ти митто ме айанти саддахеййа. висса̄сам̣ а̄паджджеййа̄ти екато па̄набходжана̄дим̣ каронто висса̄сико бхавеййа. сам̣виссаттхоти сут̣т̣ху виссаттхо.

евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – ба̄лагахапатипутто вийа хи ват̣т̣асаннисситака̄ле ассутава̄ путхуджджано, вадхакапачча̄митто вийа абаладуббала̄ пан̃чаккхандха̄, вадхакапачча̄миттасса ‘‘ба̄лагахапатипуттам̣ упат̣т̣хахисса̄мӣ’’ти упагатака̄ло вийа пат̣исандхиккхан̣е упагата̄ пан̃чаккхандха̄, тасса хи ‘‘на ме айам̣ саха̄йо, вадхакапаччаттхико айа’’нти аджа̄нанака̄ло вийа ват̣т̣анисситапутхуджджанасса пан̃чаккхандхе ‘‘на име майха’’нти агахетва̄ ‘‘мама рӯпам̣, мама ведана̄, мама сан̃н̃а̄, мама сан̇кха̄ра̄, мама вин̃н̃а̄н̣а’’нти гахитака̄ло, вадхакапаччаттхикасса ‘‘митто ме айа’’нти гахетва̄ сакка̄ракаран̣ака̄ло вийа ‘‘мама име’’ти гахетва̄ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ нха̄панабходжана̄дӣхи сакка̄ракаран̣ака̄ло, ‘‘ативиссаттхо ме айа’’нти н̃атва̄ сакка̄рам̣ каронтассева асина̄ сӣсаччхинданам̣ вийа виссаттхасса ба̄лапутхуджджанасса тикхин̣ехи бхиджджама̄нехи кхандхехи джӣвитапарийа̄да̄нам̣ ведитаббам̣.

упетӣти упагаччхати. упа̄дийатӣти ган̣ха̄ти. адхит̣т̣ха̄тӣти адхитит̣т̣хати. атта̄ мети айам̣ ме атта̄ти. сутава̄ ча кхо, а̄вусо, арийаса̄вакоти йатха̄ пана пан̣д̣ито гахапатипутто евам̣ упагатам̣ паччаттхикам̣ ‘‘паччаттхико ме айа’’нти н̃атва̄ аппаматто та̄ни та̄ни камма̄ни ка̄ретва̄ анаттхам̣ парихарати, аттхам̣ па̄пун̣а̄ти, евам̣ сутава̄ арийаса̄вакопи ‘‘на рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’тиа̄дина̄ найена пан̃чаккхандхе аханти ва̄ маманти ва̄ агахетва̄, ‘‘паччаттхика̄ ме ете’’ти н̃атва̄ рӯпасаттакаарӯпасаттака̄дивасена випассана̄йа йоджетва̄ва татонида̄нам̣ дуккхам̣ париваджджетва̄ аггапхалам̣ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. сесаметтха утта̄намева. татийам̣.

4. анура̄дхасуттаван̣н̣ана̄

86. чатуттхе аран̃н̃акут̣ика̄йанти тассева виха̄расса паччанте пан̣н̣аса̄ла̄йам̣. там̣ татха̄гатоти тумха̄кам̣ саттха̄ татха̄гато там̣ саттам̣ татха̄гатам̣. ан̃н̃атра имехӣти тасса кира евам̣ ахоси ‘‘име са̄санасса пат̣ипаккха̄ пат̣ивилома̄, йатха̄ име бхан̣анти, на евам̣ саттха̄ пан̃н̃а̄пессати, ан̃н̃атха̄ пан̃н̃а̄пессатӣ’’ти. тасма̄ евама̄ха. евам̣ вутте те ан̃н̃атиттхийа̄ти евам̣ тхерена аттано ча паресан̃ча самайам̣ аджа̄нитва̄ вутте екадесена са̄санасамайам̣ джа̄нанта̄ тхерасса ва̄де досам̣ да̄тука̄ма̄ те ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ а̄йасмантам̣ анура̄дхам̣ етадавочум̣.

там̣ ким̣ ман̃н̃аси анура̄дха̄ти саттха̄ тасса катхам̣ сутва̄ чинтеси – ‘‘айам̣ бхиккху аттано ладдхийам̣ досам̣ на джа̄на̄ти, ка̄рако панеса йуттайого, дхаммадесана̄йа ева нам̣ джа̄на̄песса̄мӣ’’ти типариват̣т̣ам̣ десанам̣ десетука̄мо ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, анура̄дха̄’’тиа̄дима̄ха. атхасса та̄йа десана̄йа арахаттаппаттасса ануйогаваттам̣ а̄ропенто там̣ ким̣ ман̃н̃аси, анура̄дха? рӯпам̣ татха̄гатотиа̄дима̄ха. дуккхан̃чева пан̃н̃апеми, дуккхасса ча ниродханти ват̣т̣адуккхан̃чева ват̣т̣адуккхасса ча ниродхам̣ нибба̄нам̣ пан̃н̃апеми. дуккханти ва̄ вачанена дуккхасаччам̣ гахитам̣. тасмим̣ гахите самудайасаччам̣ гахитамева хоти, тасса мӯлатта̄. ниродханти вачанена ниродхасаччам̣ гахитам̣. тасмим̣ гахите маггасаччам̣ гахитамева хоти тасса упа̄йатта̄. ити пуббе ча̄хам̣, анура̄дха, етарахи ча чатусаччамева пан̃н̃апемӣти дассети. евам̣ имасмим̣ сутте ват̣т̣авиват̣т̣амева катхитам̣. чатуттхам̣.

5. ваккалисуттаван̣н̣ана̄

87. пан̃чаме кумбхака̄ранивесанети кумбхака̄раса̄ла̄йам̣. тхеро кира вуттхавассо пава̄ретва̄ бхагавантам̣ дассана̄йа а̄гаччхати. тасса нагарамаджджхе маха̄а̄ба̄дхо уппаджджи, па̄да̄ на ваханти. атха нам̣ ман̃чакасивика̄йа кумбхака̄раса̄лам̣ а̄харим̣су. са̄ ча са̄ла̄ тесам̣ каммаса̄ла̄, на нивесанаса̄ла̄. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘кумбхака̄ранивесане вихаратӣ’’ти. ба̄л̣хагила̄ноти адхиматтагила̄но. самадхосӣти самантато адхоси, чалана̄ка̄рена апачитим̣ дассеси. ваттам̣ киретам̣ ба̄л̣хагила̄ненапи буд̣д̣хатарам̣ дисва̄ ут̣т̣ха̄на̄ка̄рена апачити дассетабба̄. тена пана ‘‘ма̄ чали ма̄ чалӣ’’ти ваттаббо. сантима̄ни а̄сана̄нӣти буддхака̄ласмин̃хи екассапи бхиккхуно васанат̣т̣ха̄не ‘‘саче саттха̄ а̄гаччхиссати, идха нисӣдиссатӣ’’ти а̄санам̣ пан̃н̃аттамева хоти антамасо пхалакаматтампи пан̣н̣асантха̄раматтампи. кхаманӣйам̣ йа̄панӣйанти каччи дуккхам̣ кхамитум̣ ирийа̄патхам̣ ва̄ йа̄петум̣ сакка̄ти пуччхати. пат̣иккамантӣти ниваттанти. абхиккамантӣти адхигаччханти. пат̣иккамоса̄нанти пат̣иккамо ета̄сам̣. сӣлато на упавадатӣти сӣлам̣ а̄раббха сӣлабха̄вена на упавадати. чирапат̣ика̄ханти чирапат̣ико ахам̣, чирато пат̣т̣ха̄йа аханти аттхо. пӯтика̄йена̄ти аттано суван̣н̣аван̣н̣ампи ка̄йам̣ бхагава̄ дхувапаггхаран̣ат̣т̣хена евама̄ха. йо кхо, ваккали, дхамманти идха бхагава̄ ‘‘дхаммака̄йо кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато’’ти вуттам̣ дхаммака̄йатам̣ дассети. нававидхо хи локуттарадхаммо татха̄гатасса ка̄йо на̄ма.

ида̄ни тхерасса типариват̣т̣адхаммадесанам̣ а̄рабханто там̣ ким̣ ман̃н̃асӣтиа̄дима̄ха. ка̄л̣асила̄ти ка̄л̣асила̄виха̄ро. вимоккха̄йа̄ти маггавимоккхаттха̄йа. сувимутто вимуччиссатӣти арахаттапхалавимуттийа̄ вимутто хутва̄ вимуччиссати. та̄ кира девата̄ ‘‘йена нӣха̄рена имина̄ випассана̄ а̄раддха̄, анантара̄йена арахаттам̣ па̄пун̣иссатӣ’’ти н̃атва̄ евама̄хам̣су. апа̄паканти ала̄макам̣. саттхам̣ а̄харесӣти тхеро кира адхима̄нико ахоси. со сама̄дхивипассана̄хи виккхамбхита̄нам̣ килеса̄нам̣ самуда̄ча̄рам̣ апассанто ‘‘кхӣн̣а̄савомхӣ’’ти сан̃н̃ӣ хутва̄ ‘‘ким̣ ме имина̄ дуккхена джӣвитена? саттхам̣ а̄харитва̄ марисса̄мӣ’’ти тикхин̣ена саттхена кан̣т̣хана̄л̣ам̣ чхинди. атхасса дуккха̄ ведана̄ уппаджджи. со тасмим̣ кхан̣е аттано путхуджджанабха̄вам̣ н̃атва̄ ависсат̣т̣хакаммат̣т̣ха̄натта̄ сӣгхам̣ мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄да̄йа саммасанто арахаттам̣ па̄пун̣итва̄ва ка̄ламака̄си. паччавеккхан̣а̄ панасса ча катхам̣ ахосӣти? кхӣн̣а̄савасса екӯнавӣсати паччавеккхан̣а̄ на сабба̄ва авассам̣ ладдхабба̄, тикхин̣ена̄пи пана асина̄ сӣсе чхиджджанте екам̣ две н̃а̄н̣а̄ни авассам̣ уппаджджанти.

виваттаккхандханти париваттаккхандхам̣. сема̄нанти сайама̄нам̣. тхеро кира утта̄нако нипанно саттхам̣ а̄хари. тасса сарӣрам̣ йатха̄т̣хитамева ахоси. сӣсам̣ пана даккхин̣апассена париваттитва̄ ат̣т̣ха̄си. арийаса̄вака̄ хи йебхуййена даккхин̣апассенева ка̄лам̣ каронти. тенасса сарӣрам̣ йатха̄т̣хитам̣йева ахоси. сӣсам̣ пана даккхин̣апассена париваттитва̄ т̣хитам̣. там̣ сандха̄йа виваттаккхандхо на̄ма джа̄тотипи ваданти. дхӯма̄йитаттанти дхӯма̄йанабха̄вам̣. тимира̄йитаттанти тимира̄йанабха̄вам̣. дхӯмавала̄хакам̣ вийа тимиравала̄хакам̣ вийа ча̄ти аттхо. пан̃чамам̣.

6. ассаджисуттаван̣н̣ана̄

88. чхат̣т̣хе кассапака̄ра̄мети кассапасет̣т̣хина̄ ка̄рите а̄ра̄ме. ка̄йасан̇кха̄рети асса̄сапасса̄се. со хи те чатуттхаджджха̄нена пассамбхитва̄ пассамбхитва̄ виха̄си. евам̣ хотӣти ида̄ни там̣ сама̄дхим̣ аппат̣илабхантасса евам̣ хоти. но часса̄хам̣ париха̄йа̄мӣти каччи ну кхо ахам̣ са̄санато на париха̄йа̄ми? тасса кира а̄ба̄дхадосена аппитаппита̄ сама̄патти париха̄йи, тасма̄ евам̣ чинтеси. сама̄дхиса̄рака̄ сама̄дхиса̄ман̃н̃а̄ти сама̄дхим̣йева са̄ран̃ча са̄ман̃н̃ан̃ча ман̃н̃анти. майхам̣ пана са̄сане на етам̣ са̄рам̣, випассана̄маггапхала̄ни са̄рам̣. со твам̣ сама̄дхито париха̄йанто касма̄ чинтеси ‘‘са̄санато париха̄йа̄мӣ’’ти. евам̣ тхерам̣ асса̄сетва̄ ида̄нисса типариват̣т̣ам̣ дхаммадесанам̣ а̄рабханто там̣ ким̣ ман̃н̃асӣтиа̄дима̄ха. атхасса типариват̣т̣адесана̄васа̄не арахаттам̣ паттасса сататавиха̄рам̣ дассенто со сукхам̣ че веданам̣ ведайатӣтиа̄дима̄ха. таттха анабхинандита̄ти паджа̄на̄тӣти сукхаведана̄йа та̄ва абхинандана̄ хоту, дуккхаведана̄йа катхам̣ хотӣти? дуккхам̣ патва̄ сукхам̣ паттхети, йадаггена сукхам̣ паттхети, тадаггена дуккхам̣ паттхетийева. сукхавипарин̣а̄мена хи дуккхам̣ а̄гатамева хотӣти евам̣ дуккхе абхинандана̄ ведитабба̄. сесам̣ пуббе вуттанайамева̄ти. чхат̣т̣хам̣.

7. кхемакасуттаван̣н̣ана̄

89. саттаме аттанийанти аттано париккха̄раджа̄там̣. асмӣти адхигатанти асмӣти евам̣ паватта̄ тан̣ха̄ма̄на̄ адхигата̄. сандха̄ваника̄йа̄ти пунаппунам̣ гамана̄гаманена. упасан̇камӣти бадарика̄ра̄мато га̄вутаматтам̣ гхосита̄ра̄мам̣ агама̄си. да̄сакаттхеро пана чатуккхаттум̣ гамана̄гаманена там̣дивасам̣ двийоджанам̣ аддха̄нам̣ а̄хин̣д̣и. касма̄ пана там̣ тхера̄ пахин̣им̣су? виссутасса дхаммакатхикасса сантика̄ дхаммам̣ сун̣исса̄ма̄ти. сайам̣ касма̄ на гата̄ти? тхерасса васанат̣т̣ха̄нам̣ аран̃н̃ам̣ самба̄дхам̣, таттха сат̣т̣химатта̄нам̣ тхера̄нам̣ т̣ха̄тум̣ ва̄ нисӣдитум̣ ва̄ ока̄со наттхӣти на гата̄. ‘‘идха̄гантва̄ амха̄кам̣ дхаммам̣ катхетӯ’’типи касма̄ пана на пахин̣им̣сӯти? тхерасса а̄ба̄дхикатта̄. атха касма̄ пунаппунам̣ пахин̣им̣сӯти? сайамева н̃атва̄ амха̄кам̣ катхетум̣ а̄гамиссатӣти. тхеропи тесам̣ аджджха̄сайам̣ н̃атва̄ва агама̄сӣти.

на кхва̄хам̣, а̄вусо, рӯпанти йо хи рӯпамева асмӣти вадати, тена итаре чатта̄ро кхандха̄ паччаккха̄та̄ хонти. йо ан̃н̃атра рӯпа̄ вадати, тена рӯпам̣ паччаккха̄там̣ хоти. ведана̄дӣсупи есева найо. тхерасса пана самӯхато пан̃часупи кхандхесу асмӣти адхигато, тасма̄ евама̄ха. хотева̄ти хотийева. анусахагатоти сукхумо. ӯсети чха̄рика̄кха̄ре. кха̄рети ӯсакха̄ре. саммаддитва̄ти теметва̄ кха̄детва̄.

евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – килит̣т̣хаваттхам̣ вийа хи путхуджджанасса читта̄ча̄ро, тайо кха̄ра̄ вийа тиссо анупассана̄, тӣхи кха̄рехи дхотаваттхам̣ вийа десана̄йа маддитва̄ т̣хито ана̄га̄мино читта̄ча̄ро, анусахагато ӯса̄дигандхо вийа арахаттамаггаваджджха̄ килеса̄, гандхакаран̣д̣ако вийа арахаттамагган̃а̄н̣ам̣ гандхакаран̣д̣акам̣ а̄гамма анусахагата̄нам̣ ӯсагандха̄дӣнам̣ самуггха̄то вийа арахаттамаггена саббакилесаккхайо, гандхапарибха̄витаваттхам̣ нива̄сетва̄ чхан̣адивасе антаравӣтхийам̣ сугандхагандхино вичаран̣ам̣ вийа кхӣн̣а̄савасса сӣлагандха̄дӣхи даса диса̄ упава̄йантасса йатха̄ка̄мача̄ро.

а̄чиккхитунти катхетум̣. десетунти пака̄сетум̣. пан̃н̃а̄петунти джа̄на̄петум̣. пат̣т̣хапетунти патит̣т̣ха̄петум̣. виваритунти виват̣ам̣ ка̄тум̣. вибхаджитунти сувибхаттам̣ ка̄тум̣. утта̄нӣка̄тунти утта̄накам̣ ка̄тум̣. сат̣т̣химатта̄нам̣ тхера̄нанти те кира тхерена катхитакатхитат̣т̣ха̄не випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ упарӯпари саммасанта̄ десана̄парийоса̄не арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. тхеропи ан̃н̃ена нӣха̄рена акатхетва̄ випассана̄сахагатачиттенева катхеси. тасма̄ сопи арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ – ‘‘сат̣т̣химатта̄нам̣ тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ анупа̄да̄йа а̄савехи читта̄ни вимуччим̣су а̄йасмато кхемакасса ча̄’’ти. саттамам̣.

8. чханнасуттаван̣н̣ана̄

90. ат̣т̣хаме а̄йасма̄ чханноти татха̄гатена саддхим̣ екадивасе джа̄то маха̄бхиниккхаманадивасе саддхим̣ никкхамитва̄ пуна апарабха̄ге саттху сантике паббаджитва̄ ‘‘амха̄кам̣ буддхо амха̄кам̣ дхаммо’’ти евам̣ маккхӣ чева пал̣а̄сӣ ча хутва̄ сабрахмача̄рӣнам̣ пхарусава̄ча̄йа сан̇гхат̣т̣анам̣ каронто тхеро. ава̄пуран̣ам̣ а̄да̄йа̄ти кун̃чикам̣ гахетва̄. виха̄рена виха̄рам̣ упасан̇камитва̄ти екам̣ виха̄рам̣ пависитва̄ тато ан̃н̃ам̣, тато ан̃н̃анти евам̣ тена тена виха̄рена там̣ там̣ виха̄рам̣ упасан̇камитва̄. етадавоча оваданту манти касма̄ евам̣ махантена усса̄хена таттха таттха гантва̄ етам̣ авоча̄ти? уппаннасам̣вегата̄йа. тасса хи париниббуте саттхари дхаммасан̇га̄хакаттхерехи песито а̄йасма̄ а̄нандо косамбим̣ гантва̄ брахмадан̣д̣ам̣ ада̄си. со динне брахмадан̣д̣е сан̃джа̄тапарил̣а̄хо висан̃н̃ӣбхӯто патитва̄ пуна сан̃н̃ам̣ лабхитва̄ вут̣т̣ха̄йа екасса бхиккхуно сантикам̣ гато, со тена саддхим̣ кин̃чи на катхеси. ан̃н̃асса сантикам̣ агама̄си, сопи на катхесӣти евам̣ сакалавиха̄рам̣ вичаритва̄ ниббинно паттачӣварам̣ а̄да̄йа ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ уппаннасам̣вего таттха таттха гантва̄ евам̣ авоча.

саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄ти саббе тебхӯмакасан̇кха̄ра̄ аничча̄. саббе дхамма̄ анатта̄ти саббе чатубхӯмакадхамма̄ анатта̄. ити саббепи те бхиккхӯ тхерам̣ оваданта̄ аниччалаккхан̣ам̣ анатталаккхан̣анти двева лаккхан̣а̄ни катхетва̄ дуккхалаккхан̣ам̣ на катхайим̣су. касма̄? евам̣ кира несам̣ ахоси – ‘‘айам̣ бхиккху ва̄дӣ дуккхалаккхан̣е пан̃н̃а̄пийама̄не рӯпам̣ дуккхам̣…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣ дуккхам̣, магго дуккхо, пхалам̣ дуккханти ‘тумхе дуккхаппатта̄ бхиккхӯ на̄ма̄’ти гахан̣ам̣ ган̣хеййа, йатха̄ гахан̣ам̣ гахетум̣ на саккоти, евам̣ ниддосамевасса катва̄ катхесса̄ма̄’’ти двева лаккхан̣а̄ни катхайим̣су.

паритассана̄ упа̄да̄нам̣ уппаджджатӣти паритассана̄ ча упа̄да̄нан̃ча уппаджджати. паччуда̄ваттати ма̄насам̣, атха ко чарахи ме атта̄ти йади рӯпа̄дӣсу екопи анатта̄, атха ко на̄ма ме атта̄ти евам̣ пат̣иниваттати ‘‘майхам̣ ма̄наса’’нти. айам̣ кира тхеро паччайе апариггахетва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапеси, са̄сса дуббалавипассана̄ аттага̄хам̣ парийа̄да̄тум̣ асаккун̣антӣ сан̇кха̄ресу сун̃н̃ато упат̣т̣хахантесу ‘‘уччхиджджисса̄ми винассисса̄мӣ’’ти уччхедадит̣т̣хийа̄ чева паритассана̄йа ча паччайо ахоси. со ча атта̄нам̣ па̄пате папатантам̣ вийа дисва̄, ‘‘паритассана̄ упа̄да̄нам̣ уппаджджати, паччуда̄ваттати ма̄насам̣, атха ко чарахи ме атта̄’’ти а̄ха. на кхо паневам̣ дхаммам̣ пассато хотӣти чатусаччадхаммам̣ пассантасса евам̣ на хоти. та̄ватика̄ виссат̣т̣хӣти таттако висса̄со. саммукха̄ метанти тхеро тасса вачанам̣ сутва̄, ‘‘кӣдиса̄ ну кхо имасса дхаммадесана̄ саппа̄йа̄’’ти? чинтенто тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ вичинитва̄ качча̄насуттам̣ (сам̣. ни. 2.15) аддаса ‘‘идам̣ а̄дитова дит̣т̣хивинивет̣ханам̣ катва̄ маджджхе буддхабалам̣ дӣпетва̄ сан̣хасукхумапаччайа̄ка̄рам̣ пака̄сайама̄нам̣ гатам̣, идамасса десесса̄мӣ’’ти дассенто ‘‘саммукха̄ мета’’нтиа̄дима̄ха. ат̣т̣хамам̣.

9-10. ра̄хуласутта̄диван̣н̣ана̄

91-92. навамадасама̄ни ра̄хуласам̣йутте (сам̣. ни. 2.188) вуттаттха̄нева. кевалам̣ хета̄ни айам̣ тхеравагготи катва̄ идха̄гата̄нӣти. навамадасама̄ни.

тхеравагго навамо.