10. пуппхавагго
1. надӣсуттаван̣н̣ана̄
93. пуппхаваггасса пат̣хаме паббатеййа̄ти паббате паватта̄. оха̄ринӣти соте патитапатита̄ни тин̣апан̣н̣акат̣т̣ха̄дӣни хет̣т̣ха̄ха̄ринӣ. дӯран̇гама̄ти никкхантат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа чатупан̃чайоджанасатага̄минӣ. сӣгхасота̄ти чан̣д̣асота̄. ка̄са̄тиа̄дӣни сабба̄ни тин̣аджа̄та̄ни. руккха̄ти еран̣д̣а̄дайо дуббаларуккха̄. те нам̣ аджджхоламбеййунти те тӣре джа̄та̄пи онамитва̄ аггехи удакам̣ пхусантехи адхиоламбеййум̣, упари ламбеййунти аттхо. палуджджеййунти самӯламаттика̄йа саддхим̣ сӣсе патеййум̣. со техи аджджхоттхат̣о ва̄лукаматтикодакехи мукхам̣ пависантехи маха̄вина̄сам̣ па̄пун̣еййа.
евамева кхоти еттха соте патитапурисо вийа ват̣т̣асанниссито ба̄лапутхуджджано дат̣т̣хаббо, убхатотӣре ка̄са̄дайо вийа дуббалапан̃чаккхандха̄, ‘‘име гахита̄пи мам̣ та̄ретум̣ на саккхиссантӣ’’ти тасса пурисасса аджа̄нитва̄ гахан̣ам̣ вийа име кхандха̄ ‘‘на майхам̣ саха̄йа̄’’ти ба̄лапутхуджджанасса аджа̄нитва̄ чатӯхи га̄хехи гахан̣ам̣, гахитагахита̄нам̣ палуджджанатта̄ пурисасса бйасанаппатти вийа чатӯхи га̄хехи гахита̄нам̣ кхандха̄нам̣ випарин̣а̄ме ба̄лапутхуджджанасса сока̄дибйасанаппатти ведитабба̄. пат̣хамам̣.
2. пуппхасуттаван̣н̣ана̄
94. дутийе вивадатӣти ‘‘аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ асубха’’нти йатха̄сабха̄вена вадантена саддхим̣ ‘‘ниччам̣ сукхам̣ атта̄ субха’’нти ваданто вивадати. локадхаммоти кхандхапан̃чакам̣. тан̃хи луджджанасабха̄ватта̄ локадхаммоти вуччати. кинти каромӣти катхам̣ кароми? майхан̃хи пат̣ипаттикатханамева бха̄ро, пат̣ипаттипӯран̣ам̣ пана кулапутта̄нам̣ бха̄роти дассети. имасмим̣ сутте тайо лока̄ катхита̄. ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, локена̄’’ти еттха хи сатталоко катхито, ‘‘аттхи, бхиккхаве, локе локадхаммо’’ти еттха сан̇кха̄ралоко, ‘‘татха̄гато локе джа̄то локе сам̣вад̣д̣хо’’ти еттха ока̄салоко катхито. дутийам̣.
3. пхен̣апин̣д̣ӯпамасуттаван̣н̣ана̄
95. татийе ган̇га̄йа надийа̄ тӣрети айуджджхапурава̄сино апарима̄н̣абхиккхупарива̄рам̣ ча̄рикам̣ чарама̄нам̣ татха̄гатам̣ аттано нагарам̣ сампаттам̣ дисва̄ екасмим̣ ган̇га̄йа ниваттанат̣т̣ха̄не маха̄ванасан̣д̣аман̣д̣итаппадесе саттху виха̄рам̣ катва̄ адам̣су. бхагава̄ таттха вихарати. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘ган̇га̄йа надийа̄ тӣре’’ти. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантесӣти тасмим̣ виха̄ре васанто бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ гандхакут̣ито никкхамитва̄ ган̇га̄тӣре пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисинно ган̇га̄йа надийа̄ а̄гаччхантам̣ махантам̣ пхен̣апин̣д̣ам̣ дисва̄, ‘‘мама са̄сане пан̃чаккхандханисситам̣ екам̣ дхаммам̣ катхесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ парива̄ретва̄ нисинне бхиккхӯ а̄мантеси.
махантам̣ пхен̣апин̣д̣анти ут̣т̣ха̄нут̣т̣ха̄не бадарапаккаппама̄н̣ато пат̣т̣ха̄йа анусота̄гаманена анупуббена павад̣д̣хитва̄ паббатакӯт̣аматтам̣ джа̄там̣, йаттха удакасаппа̄дайо анекапа̄н̣айо нивасанти, еварӯпам̣ махантам̣ пхен̣апин̣д̣ам̣. а̄вахеййа̄ти а̄хареййа. со пана̄йам̣ пхен̣апин̣д̣о ут̣т̣хитат̣т̣ха̄непи бхиджджати, тхокам̣ гантва̄пи, екадвийоджана̄дивасена дӯрам̣ гантва̄пи, антара̄ пана абхиджджантопи маха̄самуддам̣ патва̄ авассамева бхиджджати. ниджджха̄йеййа̄ти олокеййа. йонисо упапариккхеййа̄ти ка̄ран̣ена упапариккхеййа. кин̃хи сийа̄, бхиккхаве, пхен̣апин̣д̣е са̄роти, бхиккхаве, пхен̣апин̣д̣амхи са̄ро на̄ма ким̣ бхавеййа? вилӣйитва̄ виддхам̣сеййева.
евамева кхоти йатха̄ пхен̣апин̣д̣о нисса̄ро, евам̣ рӯпампи ниччаса̄радхуваса̄рааттаса̄равирахена нисса̄рамева. йатха̄ ча со ‘‘имина̄ паттам̣ ва̄ тха̄лакам̣ ва̄ карисса̄мӣ’’ти гахетум̣ на сакка̄, гахитопи таматтхам̣ на са̄дхети, бхиджджати ева, евам̣ рӯпампи ниччанти ва̄ дхуванти ва̄ аханти ва̄ маманти ва̄ гахетум̣ на сакка̄, гахитампи на татха̄ тит̣т̣хати, аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ асубхан̃н̃ева хотӣти евам̣ пхен̣апин̣д̣асадисамева хоти. йатха̄ ва̄ пана пхен̣апин̣д̣о чхидда̄вачхиддо анекасандхигхат̣ито бахӯнам̣ удакасаппа̄дӣнам̣ па̄н̣а̄нам̣ а̄ва̄со, евам̣ рӯпампи чхидда̄вачхиддам̣ анекасандхигхат̣итам̣, кулавасеневеттха асӣти кимикула̄ни васанти, тадева тесам̣ сӯтигхарампи ваччакут̣ипи гила̄наса̄ла̄пи суса̄нампи, на те ан̃н̃аттха гантва̄ габбхавут̣т̣ха̄на̄дӣни каронти, евампи пхен̣апин̣д̣асадисам̣.
йатха̄ ча пхен̣апин̣д̣о а̄дито бадарапаккаматто хутва̄ анупуббена паббатакӯт̣аматтопи хоти, евам̣ рӯпампи а̄дито калаламаттам̣ хутва̄ анупуббена бйа̄маматтампи гомахим̣сахаттхиа̄дӣнам̣ васена паббатакӯт̣а̄диматтам̣ хоти маччхакаччхапа̄дӣнам̣ васена анекайоджанасатапама̄н̣ампи, евампи пхен̣апин̣д̣асадисам̣. йатха̄ ча пхен̣апин̣д̣о ут̣т̣хитаматтопи бхиджджати, тхокам̣ гантва̄пи, дӯрам̣ гантва̄пи, самуддам̣ патва̄ пана авассамева бхиджджати, евамевам̣ рӯпампи калалабха̄вепи бхиджджати аббуда̄дибха̄вепи, антара̄ пана абхиджджама̄нампи вассасата̄йука̄нам̣ вассасатам̣ патва̄ авассамева бхиджджати, маран̣амукхе чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ хоти, евампи пхен̣апин̣д̣асадисам̣.
кин̃хи сийа̄, бхиккхаве, ведана̄йа са̄ротиа̄дӣсу ведана̄дӣнам̣ пуббул̣а̄дӣхи евам̣ садисата̄ ведитабба̄. йатха̄ хи пуббул̣о аса̄ро евам̣ ведана̄пи. йатха̄ ча со абало агайхӯпаго, на сакка̄ там̣ гахетва̄ пхалакам̣ ва̄ а̄санам̣ ва̄ ка̄тум̣, гахитопи бхиджджатева, евам̣ ведана̄пи абала̄ агайхӯпага̄, на сакка̄ ничча̄ти ва̄ дхува̄ти ва̄ гахетум̣, гахита̄пи на татха̄ тит̣т̣хати, евам̣ агайхӯпагата̄йапи ведана̄ пуббул̣асадиса̄. йатха̄ пана тасмим̣ тасмим̣ удакабиндумхи пуббул̣о уппаджджати чева бхиджджати ча, на чират̣т̣хитико хоти, евам̣ ведана̄пи уппаджджати чева бхиджджати ча, на чират̣т̣хитика̄ хоти. екаччхараккхан̣е кот̣исатасахассасан̇кха̄ уппаджджитва̄ нируджджхати. йатха̄ ча пуббул̣о удакаталам̣, удакабиндум̣, удакаджаллам̣, сан̇кад̣д̣хитва̄ пут̣ам̣ катва̄ гахан̣ава̄тан̃ча̄ти чатта̄ри ка̄ран̣а̄ни пат̣ичча уппаджджати, евам̣ ведана̄пи ваттхум̣ а̄рамман̣ам̣ килесаджаллам̣ пхассасан̇гхат̣т̣анан̃ча̄ти чатта̄ри ка̄ран̣а̄ни пат̣ичча уппаджджати. евампи ведана̄ пуббул̣асадиса̄.
сан̃н̃а̄пи аса̄ракат̣т̣хена марӣчисадиса̄. татха̄ агайхӯпагат̣т̣хена. на хи сакка̄ там̣ гахетва̄ пивитум̣ ва̄ нха̄йитум̣ ва̄ бха̄джанам̣ ва̄ пӯретум̣. апича йатха̄ марӣчи виппхандати, сан̃джа̄тӯмивега̄ вийа кха̄йати, евам̣ нӣласан̃н̃а̄дибхеда̄ сан̃н̃а̄пи нӣла̄дианубхаванаттха̄йа пхандати виппхандати. йатха̄ ча марӣчи маха̄джанам̣ виппаламбхети ‘‘пун̣н̣ава̄пи вийа пун̣н̣анадӣ вийа диссатӣ’’ти вада̄пети, евам̣ сан̃н̃а̄пи виппаламбхети, ‘‘идам̣ нӣлакам̣ субхам̣ сукхам̣ ничча’’нти вада̄пети. пӣтака̄дӣсупи есева найо. евам̣ сан̃н̃а̄ виппаламбханена̄пи марӣчисадиса̄.
акуккукаджа̄танти анто асан̃джа̄тагханадан̣д̣акам̣. сан̇кха̄ра̄пи аса̄ракат̣т̣хена кадаликкхандхасадиса̄, татха̄ агайхӯпагат̣т̣хена. йатхева хи кадаликкхандхато кин̃чи гахетва̄ на сакка̄ гопа̄насиа̄дӣнам̣ аттха̄йа упанетум̣, упанӣтампи на татха̄ хоти, евам̣ сан̇кха̄ра̄пи на сакка̄ ничча̄дивасена гахетум̣, гахита̄пи на татха̄ хонти. йатха̄ ча кадаликкхандхо бахупаттават̣т̣исамодха̄но хоти, евам̣ сан̇кха̄раккхандхо бахудхаммасамодха̄но. йатха̄ ча кадаликкхандхо на̄на̄лаккхан̣о. ан̃н̃ойева хи ба̄хира̄йа паттават̣т̣ийа̄ ван̣н̣о, ан̃н̃о тато аббхантарааббхантара̄нам̣, евамева сан̇кха̄раккхандхепи ан̃н̃адева пхассасса лаккхан̣ам̣, ан̃н̃а̄ четана̄дӣнам̣, самодха̄нетва̄ пана сан̇кха̄раккхандхова вуччатӣти евампи сан̇кха̄раккхандхо кадаликкхандхасадисо.
чаккхума̄ пурисоти мам̣сачаккхуна̄ чева пан̃н̃а̄чаккхуна̄ ча̄ти двӣхи чаккхӯхи чаккхума̄. мам̣сачаккхумпи хисса парисуддхам̣ ват̣т̣ати апагатапат̣алапил̣акам̣, пан̃н̃а̄чаккхумпи аса̄рабха̄вадассанасаматтхам̣. вин̃н̃а̄н̣ампи аса̄ракат̣т̣хена ма̄йа̄садисам̣, татха̄ агайхӯпагат̣т̣хена. йатха̄ ча ма̄йа̄ иттара̄ лахупаччупат̣т̣ха̄на̄, евам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣. тан̃хи татопи иттаратаран̃чева лахупаччупат̣т̣ха̄натаран̃ча. тенева хи читтена пурисо а̄гато вийа гато вийа т̣хито вийа нисинно вийа хоти. ан̃н̃адева ча а̄гаманака̄ле читтам̣, ан̃н̃ам̣ гаманака̄ла̄дӣсу. евампи вин̃н̃а̄н̣ам̣ ма̄йа̄садисам̣. ма̄йа̄ ча маха̄джанам̣ ван̃чети, йам̣кин̃чидева ‘‘идам̣ суван̣н̣ам̣ раджатам̣ мутта̄’’ти га̄ха̄пети, вин̃н̃а̄н̣ампи маха̄джанам̣ ван̃чети. тенева хи читтена а̄гаччхантам̣ вийа гаччхантам̣ вийа т̣хитам̣ вийа нисиннам̣ вийа катва̄ га̄ха̄пети. ан̃н̃адева ча а̄гамане читтам̣, ан̃н̃ам̣ гамана̄дӣсу. евампи вин̃н̃а̄н̣ам̣ ма̄йа̄садисам̣.
бхӯрипан̃н̃ена̄ти сан̣хапан̃н̃ена чева випулавиттхатапан̃н̃ена ча. а̄йӯти джӣвитиндрийам̣. усма̄ти каммаджатеджодха̄ту. парабхаттанти на̄на̄видха̄нам̣ кимиган̣а̄дӣнам̣ бхаттам̣ хутва̄. ета̄диса̄йам̣ санта̄ноти ета̄дисӣ айам̣ павен̣ӣ матакасса йа̄ва суса̄на̄ гхат̣т̣ӣйатӣти. ма̄йа̄йам̣ ба̄лала̄пинӣти йва̄йам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо на̄ма, айам̣ ба̄ламаха̄джаналапа̄паникама̄йа̄ на̄ма. вадхакоти двӣхи ка̄ран̣ехи айам̣ кхандхасан̇кха̄то вадхако ан̃н̃аман̃н̃агха̄таненапи, кхандхесу сати вадхо пан̃н̃а̄йатӣтипи. ека̄ хи патхавӣдха̄ту бхиджджама̄на̄ сесадха̄туйо гахетва̄ва бхиджджати, татха̄ а̄подха̄туа̄дайо. рӯпаккхандхо ча бхиджджама̄но арӯпаккхандхе гахетва̄ва бхиджджати, татха̄ арӯпаккхандхесу ведана̄дайо сан̃н̃а̄дике. чатта̄ропи чете ваттхурӯпанти евам̣ ан̃н̃аман̃н̃авадханенеттха вадхаката̄ ведитабба̄. кхандхесу пана сати вадхабандханаччхеда̄дӣни самбхаванти, евам̣ етесу сати вадхабха̄ватопи вадхаката̄ ведитабба̄. саббасам̣йоганти саббам̣ дасавидхампи сам̣йоджанам̣. аччутам̣ паданти нибба̄нам̣. татийам̣.
4-6. гомайапин̣д̣асутта̄диван̣н̣ана̄
96-98. чатуттхе сассатисаманти синерумаха̄патхавӣчандимасӯрийа̄дӣхи сассатӣхи самам̣. париттам̣ гомайапин̣д̣анти аппаматтакам̣ мадхукапуппхаппама̄н̣ам̣ гомайакхан̣д̣ам̣. куто пана̄ненетам̣ ладдханти. парибхан̣д̣акаран̣аттха̄йа а̄бхатато гахитанти еке. аттхасса пана вин̃н̃а̄панаттхам̣ иддхийа̄ абхисан̇кхаритва̄ хаттха̄рул̣хам̣ катанти ведитаббанти. аттабха̄вапат̣ила̄бхоти пат̣иладдхааттабха̄во. на йидам̣ брахмачарийава̄со пан̃н̃а̄йетха̄ти айам̣ маггабрахмачарийава̄со на̄ма на пан̃н̃а̄йеййа. магго хи тебхӯмакасан̇кха̄ре виват̣т̣енто уппаджджати. йади ча еттако аттабха̄во ниччо бхавеййа, магго уппаджджитва̄пи сан̇кха̄рават̣т̣ам̣ виват̣т̣етум̣ на саккун̣еййа̄ти брахмачарийава̄со на пан̃н̃а̄йетха.
ида̄ни саче кочи сан̇кха̄ро ниччо бхавеййа, майа̄ маха̄судассанара̄джака̄ле анубхӯта̄ сампатти ничча̄ бхавеййа, са̄пи ча аничча̄ти там̣ дассетум̣ бхӯтапубба̄хам̣ бхиккху ра̄джа̄ ахосинтиа̄дима̄ха. таттха куса̄ватӣра̄джадха̄ниппамукха̄нӣти куса̄ватӣра̄джадха̄нӣ тесам̣ нагара̄нам̣ памукха̄, саббасет̣т̣ха̄ти аттхо. са̄рамайа̄нӣти раттачанданаса̄рамайа̄ни. упадха̄нам̣ пана саббесам̣ суттамайамева. гон̣акаттхата̄нӣти чатуран̇гула̄дхикаломена ка̄л̣акоджавена аттхата̄ни, йам̣ маха̄пит̣т̣хийакоджавоти ваданти. пат̣акаттхата̄нӣти убхатоломена ун̣н̣а̄майена сетакамбалена аттхата̄ни. пат̣аликаттхата̄нӣти гханапуппхена ун̣н̣а̄майааттхаран̣ена аттхата̄ни. кадалимигапаварапаччаттхаран̣а̄нӣти кадалимигачаммамайена уттамапаччаттхаран̣ена аттхата̄ни. там̣ кира паччаттхаран̣ам̣ сетаваттхасса упари кадалимигачаммам̣ аттхаритва̄ сиббетва̄ каронти. сауттараччхада̄нӣти саха уттараччхадена, упари баддхена раттавита̄нена саддхинти аттхо. убхатолохитакӯпадха̄нӣти сӣсӯпадха̄нан̃ча па̄дӯпадха̄нан̃ча̄ти паллан̇ка̄нам̣ убхатолохитакӯпадха̄на̄ни. веджайантаратхаппамукха̄нӣти еттха веджайанто на̄ма тасса ран̃н̃о ратхо, йасса чакка̄нам̣ инданӣламан̣имайа̄ на̄бхи, саттаратанамайа̄ ара̄, пава̄л̣амайа̄ неми, раджатамайо аккхо, инданӣламан̣имайам̣ упаккхарам̣, раджатамайам̣ куббарам̣. со тесам̣ ратха̄нам̣ памукхо агго. дукӯласанда̄на̄нӣти дукӯласантхара̄ни. кам̣сӯпадха̄ран̣а̄нӣти раджатамайадохабха̄джана̄ни. ваттхакот̣исахасса̄нӣти йатха̄ручитам̣ парибхун̃джиссатӣти нхатва̄ т̣хитака̄ле упанӣтаваттха̄нева сандха̄йетам̣ вуттам̣. бхатта̄бхиха̄роти абхихаритаббабхаттам̣.
йамахам̣ тена самайена аджджха̄васа̄мӣти йаттха васа̄ми, там̣ екан̃н̃ева нагарам̣ хоти, авасесесу путтадхӣта̄дайо чева да̄саманусса̄ ча васим̣су. па̄са̄дакӯт̣а̄га̄ра̄дӣсупи есева найо. паллан̇ка̄дӣсу екам̣йева сайам̣ парибхун̃джати, сеса̄ путта̄дӣнам̣ парибхога̄ хонти. иттхӣсу ека̄ва паччупат̣т̣ха̄ти, сеса̄ парива̄раматта̄ хонти. вела̄мика̄ти кхаттийасса ва̄ бра̄хман̣ийа̄, бра̄хман̣асса ва̄ кхаттийа̄нийа̄ куччхисмим̣ джа̄та̄. паридаха̄мӣти екам̣йева дуссайугам̣ нива̄семи, сеса̄ни парива̄ретва̄ вичаранта̄нам̣ асӣтисахасса̄дхика̄нам̣ сол̣асаннам̣ пурисасатасахасса̄нам̣ хонтӣти дассети. бхун̃джа̄мӣти парамаппама̄н̣ена на̄л̣икоданаматтам̣ бхун̃джа̄ми, сесам̣ парива̄ретва̄ вичаранта̄нам̣ чатта̄лӣсасахасса̄дхика̄нам̣ ат̣т̣ханнам̣ пурисасатасахасса̄нам̣ хотӣти дассети. екатха̄липа̄ко хи дасаннам̣ джана̄нам̣ пахоти.
ити имам̣ маха̄судассанака̄ле сампаттим̣ дассетва̄ ида̄ни тасса̄ аниччатам̣ дассенто ити кхо бхиккхӯтиа̄дима̄ха. таттха випарин̣ата̄ти пакатиджаханена ниббутападӣпо вийа апан̣н̣аттикабха̄вам̣ гата̄. евам̣ аничча̄ кхо бхиккху сан̇кха̄ра̄ти евам̣ хутва̄абха̄ват̣т̣хена аничча̄. етта̄вата̄ бхагава̄ йатха̄ на̄ма пурисо сатахаттхуббедхе чампакаруккхе ниссен̣им̣ бандхитва̄ абхирухитва̄ чампакапуппхам̣ а̄да̄йа ниссен̣им̣ мун̃чанто отареййа, евамевам̣ ниссен̣им̣ бандханто вийа анекавассакот̣исатасахассуббедхам̣ маха̄судассанасампаттим̣ а̄руйха сампаттиматтхаке т̣хитам̣ аниччалаккхан̣ам̣ а̄да̄йа ниссен̣им̣ мун̃чанто вийа отин̣н̣о. евам̣ аддхува̄ти евам̣ удакапуббул̣а̄дайо вийа дхувабха̄варахита̄. евам̣ анасса̄сика̄ти евам̣ супинаке пӣтапа̄нӣйам̣ вийа анулиттачанданам̣ вийа ча асса̄савирахита̄. ити имасмим̣ сутте аниччалаккхан̣ам̣ катхитам̣. пан̃чаме саббам̣ вуттанайамева. чхат̣т̣хам̣ татха̄ буджджханакасса аджджха̄сайена вуттам̣. чатуттха̄дӣни.
7. гаддулабаддхасуттаван̣н̣ана̄
99. саттаме йам̣ маха̄самуддоти йасмим̣ самайе пан̃чаме сӯрийе ут̣т̣хите маха̄самуддо уссуссати. дуккхасса антакирийанти чатта̄ри сачча̄ни аппат̣ивиджджхитва̄ авиджджа̄йа нивута̄нам̣йева сатам̣ ват̣т̣адуккхасса антакирийам̣ париччхедам̣ на вада̄ми. са̄ гаддулабаддхоти гаддулена баддхасунакхо. кхӣлети патхавийам̣ а̄кот̣ите маха̄кхӣле. тхамбхети никхан̣итва̄ т̣хапите тхамбхе. евамева кхоти еттха сунакхо вийа ват̣т̣аниссито ба̄ло, гаддуло вийа дит̣т̣хи, тхамбхо вийа сакка̄йо, гаддулараджджуйа̄ тхамбхе упанибаддхасунакхасса тхамбха̄нупариваттанам̣ вийа дит̣т̣хитан̣ха̄йа сакка̄йе баддхасса путхуджджанасса сакка̄йа̄нупариваттанам̣ ведитаббам̣. саттамам̣.
8. дутийагаддулабаддхасуттаван̣н̣ана̄
100. ат̣т̣хаме тасма̄ти йасма̄ дит̣т̣хигаддуланиссита̄йа тан̣ха̄раджджуйа̄ сакка̄йатхамбхе упанибаддхо ват̣т̣аниссито ба̄лапутхуджджано саббирийа̄патхесу кхандхапан̃чакам̣ нисса̄йева паваттати, йасма̄ ва̄ дӣгхараттамидам̣ читтам̣ сам̣килит̣т̣хам̣ ра̄гена досена мохена, тасма̄. читтасам̣килеса̄ти сунха̄та̄пи хи сатта̄ читтасам̣килесенева сам̣килиссанти, малаггахитасарӣра̄пи читтасса вода̄натта̄ висуджджханти. тена̄ху пора̄н̣а̄ –
‘‘рӯпамхи сам̣килит̣т̣хамхи, сам̣килиссанти ма̄н̣ава̄;
рӯпе суддхе висуджджханти, анаккха̄там̣ махесина̄.
‘‘читтамхи сам̣килит̣т̣хамхи, сам̣килиссанти ма̄н̣ава̄;
читте суддхе висуджджханти, ити вуттам̣ махесина̄’’ти.
чаран̣ам̣ на̄ма читтанти вичаран̣ачиттам̣. сан̇кха̄ на̄ма бра̄хман̣апа̄сан̣д̣ика̄ хонти, те пат̣акот̣т̣хакам̣ катва̄ таттха на̄наппака̄ра̄ сугатидуггативасена сампаттивипаттийо лекха̄петва̄, ‘‘имам̣ каммам̣ катва̄ идам̣ пат̣илабхати, идам̣ катва̄ ида’’нти дассента̄ там̣ читтам̣ гахетва̄ вичаранти. читтенева читтитанти читтака̄рена чинтетва̄ кататта̄ читтена чинтитам̣ на̄ма. читтан̃н̃ева читтатаранти тасса читтасса упа̄йапарийесаначиттам̣ татопи читтатарам̣. тираччха̄нагата̄ па̄н̣а̄ читтенева читтита̄ти каммачиттенева читтита̄. там̣ пана каммачиттам̣ име ват̣т̣акатиттира̄дайо ‘‘евам̣ читта̄ бхависса̄ма̄’’ти а̄йӯханта̄ на̄ма наттхи. каммам̣ пана йоним̣ упанети, йонимӯлако тесам̣ читтабха̄во. йониупагата̄ хи сатта̄ там̣там̣йоникехи садисачитта̄ва хонти. ити йонисиддхо читтабха̄во, каммасиддха̄ йонӣти ведитабба̄.
апича читтам̣ на̄метам̣ сахаджа̄там̣ сахаджа̄тадхаммачиттата̄йа бхӯмичиттата̄йа ваттхучиттата̄йа два̄рачиттата̄йа а̄рамман̣ачиттата̄йа каммана̄наттамӯлака̄нам̣ лин̇гана̄наттасан̃н̃а̄на̄наттавоха̄рана̄натта̄дӣнам̣ анекавидха̄нам̣ читта̄нам̣ ниппха̄даната̄йапи тираччха̄нагатачиттато читтатарамева ведитаббам̣.
раджакоти ваттхесу ран̇гена рӯпасамут̣т̣ха̄панако. со пана ачхеко амана̄пам̣ рӯпам̣ кароти, чхеко мана̄пам̣ дассанӣйам̣, евамева путхуджджано акусалачиттена ва̄ н̃а̄н̣авиппайуттакусалена ва̄ чаккхусампада̄дивирахитам̣ вирӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети, н̃а̄н̣асампайуттакусалена чаккхусампада̄дисампаннам̣ абхирӯпам̣. ат̣т̣хамам̣.
9. ва̄сиджат̣асуттаван̣н̣ана̄
101. наваме сеййатха̄пи, бхиккхаве, куккут̣ийа̄ ан̣д̣а̄нӣти има̄ кан̣хапаккхасуккапаккхавасена две упама̄ вутта̄. та̄су кан̣хапаккхаупама̄ аттхасса аса̄дхика̄, итара̄ са̄дхика̄ти. суккапаккхаупама̄йа евам̣ аттхо ведитаббо – сеййатха̄ти опамматтхе нипа̄то, апӣти самбха̄ванаттхе. убхайена̄пи сеййатха̄ на̄ма, бхиккхавети дассети. куккут̣ийа̄ ан̣д̣а̄ни ат̣т̣ха ва̄ даса ва̄ даса ва̄ два̄даса ва̄ти еттха пана кин̃ча̄пи куккут̣ийа̄ вуттаппака̄рато ӯна̄дхика̄нипи ан̣д̣а̄ни хонти, вачанасилит̣т̣хата̄йа пана евам̣ вуттам̣. еван̃хи локе силит̣т̣хавачанам̣ хоти. та̄нассӯти та̄ни ассу, та̄ни бхавеййунти аттхо. куккут̣ийа̄ самма̄ адхисайита̄нӣти та̄йа ча джанеттийа̄ куккут̣ийа̄ паккхе паса̄ретва̄ тесам̣ упари сайантийа̄ самма̄ адхисайита̄ни. самма̄ париседита̄нӣти ка̄лена ка̄лам̣ утум̣ ган̣ха̄пентийа̄ сут̣т̣ху самантато седита̄ни усмӣката̄ни. самма̄ парибха̄вита̄нӣти ка̄лена ка̄лам̣ сут̣т̣ху самантато бха̄вита̄ни, куккут̣агандхам̣ га̄ха̄пита̄нӣти аттхо. кин̃ча̄пи тасса̄ куккут̣ийа̄ти тасса̄ куккут̣ийа̄ имина̄ тивидхакирийа̄каран̣ена аппама̄дам̣ катва̄ кин̃ча̄пи на евам̣ иччха̄ упаджджеййа. атха кхо бхабба̄ва тети атха кхо те куккут̣апотака̄ вуттанайена соттхина̄ абхиниббхиджджитум̣ бхабба̄ва. те хи йасма̄ та̄йа куккут̣ийа̄ евам̣ тӣха̄ка̄рехи та̄ни ан̣д̣а̄ни парипа̄лийама̄на̄ни на пӯтӣни хонти, йо несам̣ алласинехо, сопи парийа̄да̄нам̣ гаччхати, капа̄лам̣ танукам̣ хоти, па̄данакхасикха̄ ча мукхатун̣д̣акан̃ча кхарам̣ хоти, сайампи парин̣а̄мам̣ гаччханти, капа̄ласса танутта̄ бахи а̄локо анто пан̃н̃а̄йати, тасма̄ ‘‘чирам̣ вата майам̣ сан̇кут̣итахаттхапа̄да̄ самба̄дхе сайимха̄, айан̃ча бахи а̄локо диссати, еттха да̄ни но сукхавиха̄ро бхависсатӣ’’ти никкхамитука̄ма̄ хутва̄ капа̄лам̣ па̄дена пахаранти, гӣвам̣ паса̄ренти, тато там̣ капа̄лам̣ дведха̄ бхиджджати. атха те паккхе видхунанта̄ там̣кхан̣а̄нурӯпам̣ вираванта̄ никкхамантийева, никкхамитва̄ ча га̄маккхеттам̣ упасобхайама̄на̄ вичаранти.
евамева кхоти идам̣ опаммасампат̣ипа̄данам̣. там̣ евам̣ аттхена сам̣сандитва̄ ведитаббам̣ – тасса̄ куккут̣ийа̄ ан̣д̣есу тивидхакирийа̄каран̣ам̣ вийа хи имасса бхиккхуно бха̄ва̄нуйогам̣ ануйуттака̄ло, куккут̣ийа̄ тивидхакирийа̄сампа̄данена ан̣д̣а̄нам̣ апӯтибха̄во вийа бха̄вана̄нуйогамануйуттасса бхиккхуно тивидха̄нупассана̄сампа̄данена випассана̄н̃а̄н̣асса апариха̄ни, тасса̄ тивидхакирийа̄каран̣ена алласинехапарийа̄да̄нам̣ вийа тасса бхиккхуно тивидха̄нупассана̄сампа̄данена бхаваттайа̄нугатаникантисинехапарийа̄да̄нам̣, ан̣д̣акапа̄ла̄нам̣ танубха̄во вийа тасса бхиккхуно авиджджан̣д̣акосасса танубха̄во, куккут̣апотака̄нам̣ па̄данакхасикхамукхатун̣д̣ака̄нам̣ тхаддхакхарабха̄во вийа бхиккхуно випассана̄н̃а̄н̣асса тиккхакхаравиппасанна сӯрабха̄во, куккут̣апотака̄нам̣ парин̣а̄мака̄ло вийа бхиккхуно випассана̄н̃а̄н̣асса парин̣а̄мака̄ло вад̣д̣хитака̄ло габбхаггахан̣ака̄ло, куккут̣апотака̄нам̣ па̄данакхасикха̄йа ва̄ мукхатун̣д̣акена ва̄ ан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ паккхе паппхот̣етва̄ соттхина̄ абхиниббхида̄ка̄ло вийа тасса бхиккхуно випассана̄н̃а̄н̣агаббхам̣ ган̣ха̄петва̄ вичарантасса таджджа̄тикам̣ утусаппа̄йам̣ ва̄ бходжанасаппа̄йам̣ ва̄ пуггаласаппа̄йам̣ ва̄ дхаммассаванасаппа̄йам̣ ва̄ лабхитва̄ ека̄сане нисиннассева випассанам̣ вад̣д̣хентасса анупубба̄дхигатена арахаттамаггена авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ абхин̃н̃а̄паккхе паппхот̣етва̄ соттхина̄ арахаттапаттака̄ло ведитаббо. йатха̄ пана куккут̣апотака̄нам̣ парин̣атабха̄вам̣ н̃атва̄ ма̄та̄пи ан̣д̣акосам̣ бхиндати, евам̣ татха̄рӯпасса бхиккхуно н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ н̃атва̄ саттха̄пи –
‘‘уччхинда синехаматтано, кумудам̣ са̄радикам̣ва па̄н̣ина̄;
сантимаггамева брӯхайа, нибба̄нам̣ сугатена десита’’нти. (дха. па. 285) –
а̄дина̄ найена обха̄сам̣ пхаритва̄ га̄тха̄йа авиджджан̣д̣акосам̣ пахарати. со га̄тха̄парийоса̄не авиджджан̣д̣акосам̣ бхиндитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. тато пат̣т̣ха̄йа йатха̄ те куккут̣апотака̄ га̄маккхеттам̣ упасобхайама̄на̄ таттха вичаранти, евам̣ айампи маха̄кхӣн̣а̄саво нибба̄на̄рамман̣ам̣ пхаласама̄паттим̣ аппетва̄ сан̇гха̄ра̄мам̣ упасобхайама̄но вичарати.
палаган̣д̣асса̄ти вад̣д̣хакисса. со хи оламбакасан̇кха̄там̣ палам̣ дха̄ретва̄ да̄рӯнам̣ ган̣д̣ам̣ харатӣти палаган̣д̣оти вуччати. ва̄сиджат̣ети ва̄сидан̣д̣акасса гахан̣ат̣т̣ха̄не. еттакам̣ вата ме аджджа а̄сава̄нам̣ кхӣн̣анти паббаджитасса хи паббаджджа̄сан̇кхепена уддесена парипуччха̄йа йонисо манасика̄рена ваттапат̣ипаттийа̄ ча ниччака̄лам̣ а̄сава̄ кхӣйанти. евам̣ кхӣйама̄на̄нам̣ пана тесам̣ ‘‘еттакам̣ аджджа кхӣн̣ам̣, еттакам̣ хиййо’’ти евамасса н̃а̄н̣ам̣ на хотӣти аттхо. има̄йа упама̄йа випассана̄йа̄нисам̣со дӣпито. хемантикена̄ти хемантасамайена. пат̣иппассамбхантӣти тхирабха̄вена париха̄йанти.
евамева кхоти еттха маха̄самуддо вийа са̄санам̣ дат̣т̣хаббам̣, на̄ва̄ вийа йога̄вачаро, на̄ва̄йа маха̄самудде парийа̄да̄нам̣ вийа имасса бхиккхуно ӯнапан̃чавассака̄ле а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ сантике вичаран̣ам̣, на̄ва̄йа маха̄самуддодакена кхаджджама̄на̄нам̣ бандхана̄нам̣ танубха̄во вийа бхиккхуно паббаджджа̄сан̇кхепена уддесапарипуччха̄дӣхи чева сам̣йоджана̄нам̣ танубха̄во, на̄ва̄йа тхале уккхиттака̄ло вийа бхиккхуно ниссайамуччакасса каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ аран̃н̃е васанака̄ло, дива̄ ва̄та̄тапена сам̣суссанам̣ вийа випассана̄н̃а̄н̣ена тан̣ха̄снехасам̣суссанам̣, раттим̣ химодакена теманам̣ вийа каммат̣т̣ха̄нам̣ нисса̄йа уппаннена пӣтипа̄моджджена читтатеманам̣, раттиндивам̣ ва̄та̄тапена чева химодакена ча парисуккхапаритинта̄нам̣ бандхана̄нам̣ дуббалабха̄во вийа екадивасам̣ утусаппа̄йа̄дӣни ладдха̄ випассана̄н̃а̄н̣апӣтипа̄моджджехи сам̣йоджана̄нам̣ бхиййосоматта̄йа дуббалабха̄во, па̄вуссакамегхо вийа арахаттамагган̃а̄н̣ам̣, мегхавут̣т̣хиудакена на̄ва̄йа бандхе пӯтибха̄во вийа а̄раддхавипассакасса рӯпасаттака̄дивасена випассанам̣ вад̣д̣хентасса оккха̄йама̄не паккха̄йама̄не каммат̣т̣ха̄не екадивасам̣ утусаппа̄йа̄дӣни ладдха̄ екапаллан̇кена нисиннасса арахаттапхала̄дхигамо, пӯтибандхана̄ва̄йа кан̃чи ка̄лам̣ т̣ха̄нам̣ вийа кхӣн̣асам̣йоджанасса арахато маха̄джанам̣ анугган̣хантасса йа̄вата̄йукам̣ т̣ха̄нам̣, пӯтибандхана̄ва̄йа анупуббена бхиджджитва̄ апан̣н̣аттикабха̄вӯпагамо вийа кхӣн̣а̄савасса упа̄дин̣н̣аккхандхабхедена анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ париниббутасса апан̣н̣аттикабха̄вӯпагамоти има̄йа упама̄йа сам̣йоджана̄нам̣ дуббалата̄ дӣпита̄. навамам̣.
10. аниччасан̃н̃а̄суттаван̣н̣ана̄
102. дасаме аниччасан̃н̃а̄ти аниччам̣ аниччанти бха̄вентасса уппаннасан̃н̃а̄. парийа̄дийатӣти кхепайати. саббам̣ асмима̄нанти нававидхам̣ асмима̄нам̣. мӯласанта̄нака̄нӣти санта̄нетва̄ т̣хитамӯла̄ни. маха̄нан̇галам̣ вийа хи аниччасан̃н̃а̄, кхудда̄нукхуддака̄ни мӯласанта̄нака̄ни вийа килеса̄, йатха̄ кассако касанто нан̇галена та̄ни пада̄лети, евам̣ йогӣ аниччасан̃н̃ам̣ бха̄венто аниччасан̃н̃а̄н̃а̄н̣ена килесе пада̄летӣти идаметтха опаммасам̣санданам̣.
одхуна̄тӣти хет̣т̣ха̄ дхуна̄ти. ниддхуна̄тӣти паппхот̣ети. ниччхот̣етӣти паппхот̣етва̄ чхад̣д̣ети. идха̄пи паббаджа̄ни вийа килеса̄, ла̄йанам̣ ниччхот̣анам̣ вийа аниччасан̃н̃а̄н̃а̄н̣анти имина̄ аттхена упама̄ сам̣сандетабба̄.
ван̣т̣аччхинна̄йа̄ти тин̣хена кхураппена ван̣т̣аччхинна̄йа. таданвайа̄ни бхавантӣти там̣ амбапин̣д̣им̣ анугаччханти, тасса̄ патама̄на̄йа амба̄ни бхӯмийам̣ патанти. идха̄пи амбапин̣д̣и вийа килеса̄, тин̣хакхураппо вийа аниччасан̃н̃а̄, йатха̄ кхураппена чхинна̄йа амбапин̣д̣ийа̄ сабба̄ни амба̄ни бхӯмийам̣ патанти, евам̣ аниччасан̃н̃а̄н̃а̄н̣ена килеса̄нам̣ мӯлабхӯта̄йа авиджджа̄йа чхинна̄йа саббакилеса̄ самуггха̄там̣ гаччхантӣти, идам̣ опаммасам̣санданам̣.
кӯт̣ан̇гама̄ти кӯт̣ам̣ гаччханти. кӯт̣анинна̄ти кӯт̣ам̣ пависанабха̄вена кӯт̣е нинна̄. кӯт̣асамосаран̣а̄ти кӯт̣е самосаритва̄ т̣хита̄. идха̄пи кӯт̣ам̣ вийа аниччасан̃н̃а̄, гопа̄насийо вийа чатубхӯмакакусаладхамма̄, йатха̄ саббагопа̄насӣнам̣ кӯт̣ам̣ аггам̣, евам̣ кусаладхамма̄нам̣ аниччасан̃н̃а̄ агга̄. нану ча аниччасан̃н̃а̄ локийа̄, са̄ локийакусала̄нам̣ та̄ва аггам̣ хоту, локуттара̄нам̣ катхам̣ агганти? тесампи пат̣ила̄бхакаран̣аттхена агганти ведитабба̄. имина̄ упа̄йена сабба̄су упама̄су опаммасам̣санданам̣ ведитаббам̣. пурима̄хи панеттха тӣхи аниччасан̃н̃а̄йа киччам̣, паччхима̄хи баланти. дасамам̣.
пуппхавагго дасамо.
маджджхимапан̣н̣а̄сако саматто.