8. кхаджджанӣйавагго

1-3. асса̄дасутта̄диван̣н̣ана̄

73-75. кхаджджанӣйаваггасса а̄дито тӣсу суттесу чатусаччамева катхитам̣. пат̣хама̄дӣни.

4. арахантасуттаван̣н̣ана̄

76. чатуттхе йа̄вата̄, бхиккхаве, сатта̄ва̄са̄ти, бхиккхаве, йаттака̄ сатта̄ва̄са̄ на̄ма аттхи. йа̄вата̄ бхавагганти йаттакам̣ бхаваггам̣ на̄ма аттхи. ете агга̄ ете сет̣т̣ха̄ти ете аггабхӯта̄ чева сет̣т̣хабхӯта̄ ча. йадидам̣ арахантоти йе име араханто на̄ма. идампи суттам̣ пуриманайенева уссаданандийан̃ча палобханӣйан̃ча̄ти ведитаббам̣.

атха̄парам̣ етадавоча̄ти тадаттхапаридӣпана̄хи чева висесаттхапаридӣпана̄хи ча га̄тха̄хи етам̣ ‘‘сукхино вата араханто’’тиа̄дивачанам̣ авоча. таттха сукхиноти джха̄насукхена маггасукхена пхаласукхена ча сукхита̄. тан̣ха̄ тесам̣ на виджджатӣти тесам̣ апа̄йадуккхаджаника̄ тан̣ха̄ на ваджджати. евам̣ те имассапи тан̣ха̄мӯлакасса абха̄вена сукхита̄ва. асмима̄но самуччхинноти нававидхо асмима̄но арахаттамаггена самуччхинно. мохаджа̄лам̣ пада̄литанти н̃а̄н̣ена авиджджа̄джа̄лам̣ пха̄литам̣.

анеджанти еджа̄сан̇кха̄та̄йа тан̣ха̄йа паха̄набхӯтам̣ арахаттам̣. анупалитта̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хилепехи алитта̄. брахмабхӯта̄ти сет̣т̣хабхӯта̄. парин̃н̃а̄йа̄ти тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄нитва̄. саттасаддхаммагочара̄ти саддха̄ хирӣ оттаппам̣ ба̄хусаччам̣ а̄раддхавӣрийата̄ упат̣т̣хитассатита̄ пан̃н̃а̄ти име сатта саддхамма̄ гочаро етесанти саттасаддхаммагочара̄.

саттаратанасампанна̄ти саттахи боджджхан̇гаратанехи саманна̄гата̄. анувичарантӣти локийамаха̄джана̄пи анувичарантийева. идха пана кхӣн̣а̄сава̄нам̣ нира̄сан̇кача̄ро на̄ма гахито. тенева̄ха ‘‘пахӣнабхайабхерава̄’’ти. таттха бхайам̣ бхайамева, бхеравам̣ балавабхайам̣. дасахан̇гехи сампанна̄ти асеккхехи дасахи ан̇гехи саманна̄гата̄. маха̄на̄га̄ти чатӯхи ка̄ран̣ехи маха̄на̄га̄. сама̄хита̄ти упача̄раппана̄хи сама̄хита̄. тан̣ха̄ тесам̣ на виджджатӣти ‘‘ӯно локо атитто тан̣ха̄да̄соти кхо, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄’’ти (ма. ни. 2.305) евам̣ вутта̄ да̄сака̄рика̄ тан̣ха̄пи тесам̣ наттхи. имина̄ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ бхуджиссабха̄вам̣ дассети.

асекхан̃а̄н̣анти арахаттапхалан̃а̄н̣ам̣. антимойам̣ самуссайоти паччхимо айам̣ аттабха̄во. йо са̄ро брахмачарийасса̄ти са̄ро на̄ма пхалам̣. тасмим̣ апарапаччайа̄ти тасмим̣ арийапхале, на ан̃н̃ам̣ паттийа̄йанти, паччаккхатова пат̣ивиджджхитва̄ т̣хита̄. видха̄су на викампантӣти тӣсу ма̄накот̣т̣ха̄сесу на викампанти. дантабхӯминти арахаттам̣. виджита̄виноти ра̄га̄дайо виджетва̄ т̣хита̄.

уддхантиа̄дӣсу уддхам̣ вуччати кесаматтхако, апа̄чӣнам̣ па̄даталам̣, тирийам̣ вемаджджхам̣. уддхам̣ ва̄ атӣтам̣, апа̄чӣнам̣ ана̄гатам̣, тирийам̣ паччуппаннам̣. уддхам̣ ва̄ вуччати девалоко, апа̄чӣнам̣ апа̄йалоко, тирийам̣ мануссалоко. нандӣ тесам̣ на виджджатӣти етесу т̣ха̄несу сан̇кхепато ва̄ атӣта̄на̄гатапаччуппаннесу кхандхесу тесам̣ тан̣ха̄ наттхи. идха ват̣т̣амӯлакатан̣ха̄йа абха̄во дассито. буддха̄ти чатуннам̣ сачча̄нам̣ буддхатта̄ буддха̄.

идам̣ панеттха сӣхана̄дасамодха̄нам̣ – ‘‘вимуттисукхенамха̄ сукхита̄, дуккхаджаника̄ но тан̣ха̄ пахӣна̄, пан̃чаккхандха̄ парин̃н̃а̄та̄, да̄сака̄рикатан̣ха̄ чева ват̣т̣амӯликатан̣ха̄ ча пахӣна̄, ануттарамха̄ асадиса̄, чатуннам̣ сачча̄нам̣ буддхатта̄ буддха̄’’ти бхавапит̣т̣хе т̣хатва̄ абхӣтана̄дасан̇кха̄там̣ сӣхана̄дам̣ наданти кхӣн̣а̄сава̄ти. чатуттхам̣.

5. дутийаарахантасуттаван̣н̣ана̄

77. пан̃чамам̣ вина̄ га̄тха̄хи суддхикамева катва̄ катхийама̄нам̣ буджджханака̄нам̣ аджджха̄сайена вуттам̣. пан̃чамам̣.

6. сӣхасуттаван̣н̣ана̄

78. чхат̣т̣хе сӣхоти чатта̄ро сӣха̄ – тин̣асӣхо, ка̄л̣асӣхо, пан̣д̣усӣхо, кесарасӣхоти. тесу тин̣асӣхо капотаван̣н̣ага̄висадисо тин̣абхаккхо ча хоти. ка̄л̣асӣхо ка̄л̣ага̄висадисо тин̣абхаккхойева. пан̣д̣усӣхо пан̣д̣упала̄саван̣н̣ага̄висадисо мам̣сабхаккхо. кесарасӣхо ла̄кха̄расапарикаммакатенева мукхена агганан̇гут̣т̣хена чатӯхи ча па̄дапарийантехи саманна̄гато, маттхакатописса пат̣т̣ха̄йа ла̄кха̄тӯлика̄йа катва̄ вийа тиссо ра̄джийо пит̣т̣химаджджхена гантва̄ антарасаттхимхи даккхин̣а̄ватта̄ хутва̄ т̣хита̄, кхандхе панасса сатасахассаггханикакамбалапариккхепо вийа кесарабха̄ро хоти, авасесат̣т̣ха̄нам̣ парисуддхам̣ са̄липит̣т̣хасан̇кхачун̣н̣апичуван̣н̣ам̣ хоти. имесу чатӯсу сӣхесу айам̣ кесарасӣхо идха адхиппето.

мигара̄джа̄ти мигаган̣асса ра̄джа̄. а̄сайа̄ти васанат̣т̣ха̄нато суван̣н̣агухато ва̄ раджатаман̣ипхаликаманосила̄гухато ва̄ никкхаматӣти вуттам̣ хоти. никкхамама̄но панеса чатӯхи ка̄ран̣ехи никкхамати андхака̄рапӣл̣ито ва̄ а̄локаттха̄йа, учча̄рапасса̄вапӣл̣ито ва̄ тесам̣ виссаджджанаттха̄йа, джигхаччха̄пӣл̣ито ва̄ гочараттха̄йа, самбхавапӣл̣ито ва̄ ассаддхаммапат̣исеванаттха̄йа. идха пана гочараттха̄йа никкхантоти адхиппето.

виджамбхатӣти суван̣н̣атале ва̄ раджатаман̣ипхаликаманосила̄тала̄нам̣ ва̄ ан̃н̃атарасмим̣ две паччхимапа̄де самам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ пуримапа̄де пурато паса̄ретва̄ сарӣрасса паччха̄бха̄гам̣ а̄кад̣д̣хитва̄ пуримабха̄гам̣ абхихаритва̄ пит̣т̣хим̣ на̄метва̄ гӣвам̣ уккхипитва̄ асанисаддам̣ каронто вийа на̄сапут̣а̄ни потхетва̄ сарӣралаггам̣ раджам̣ видхунанто виджамбхати. виджамбханабхӯмийан̃ча пана тарун̣аваччхако вийа апара̄парам̣ джавати. джавато панасса сарӣрам̣ андхака̄ре париббхамантам̣ ала̄там̣ вийа кха̄йати.

анувилокетӣти касма̄ анувилокети? пара̄нуддайата̄йа. тасмим̣ кира сӣхана̄дам̣ наданте папа̄та̄ва̄т̣а̄дӣсу висамат̣т̣ха̄несу чаранта̄ хаттхигокан̣н̣амахим̣са̄дайо па̄н̣а̄ папа̄тепи а̄ва̄т̣епи патанти, тесам̣ ануддайа̄йа анувилокети. ким̣ панасса луддакаммасса парамам̣сакха̄дино ануддайа̄ на̄ма аттхӣти? а̄ма аттхи. татха̄ хеса ‘‘ким̣ ме бахӯхи гха̄титехӣ’’ти? аттано гочараттха̄йапи кхуддаке па̄н̣е на ган̣ха̄ти, евам̣ ануддайам̣ кароти. вуттампичетам̣ – ‘‘ма̄хам̣ кхо кхуддаке па̄н̣е висамагате сан̇гха̄там̣ а̄па̄деси’’нти (а. ни. 10.21).

сӣхана̄дам̣ надатӣти тиккхаттум̣ та̄ва абхӣтана̄дам̣ надати. еван̃ча панасса виджамбханабхӯмийам̣ т̣хатва̄ надантасса саддо саманта̄ тийоджанападесам̣ еканинна̄дам̣ кароти, тамасса нинна̄дам̣ сутва̄ тийоджанаббхантарагата̄ двипадачатуппадаган̣а̄ йатха̄т̣ха̄не т̣ха̄тум̣ на сакконти. гочара̄йа паккаматӣти а̄ха̄раттха̄йа гаччхати. катхам̣? со хи виджамбханабхӯмийам̣ т̣хатва̄ даккхин̣ато ва̄ ва̄мато ва̄ уппатанто усабхаматтам̣ т̣ха̄нам̣ ган̣ха̄ти, уддхам̣ уппатанто чатта̄рипи ат̣т̣хапи усабха̄ни уппатати, самат̣т̣ха̄не уджукам̣ паккханданто сол̣асаусабхаматтампи вӣсатиусабхаматтампи т̣ха̄нам̣ паккхандати, тхала̄ ва̄ паббата̄ ва̄ паккханданто сат̣т̣хиусабхаматтампи асӣтиусабхаматтампи т̣ха̄нам̣ паккхандати, антара̄магге руккхам̣ ва̄ паббатам̣ ва̄ дисва̄ там̣ парихаранто ва̄мато ва̄ даккхин̣ато ва̄, усабхаматтампи апаккамати. татийам̣ пана сӣхана̄дам̣ надитва̄ тенева саддхим̣ тийоджане т̣ха̄не пан̃н̃а̄йати. тийоджанам̣ гантва̄ ниваттитва̄ т̣хито аттанова на̄дасса ануна̄дам̣ сун̣а̄ти. евам̣ сӣгхена джавена паккаматӣти.

йебхуййена̄ти па̄йена. бхайам̣ сам̣вегам̣ санта̄санти саббам̣ читтутра̄сассева на̄мам̣. сӣхасса хи саддам̣ сутва̄ бахӯ сатта̄ бха̄йанти, аппака̄ на бха̄йанти. ке пана тети? самасӣхо хаттха̄джа̄нӣйо асса̄джа̄нӣйо усабха̄джа̄нӣйо пуриса̄джа̄нӣйо кхӣн̣а̄савоти. касма̄ панете на бха̄йантӣти? самасӣхо на̄ма ‘‘джа̄тиготтакуласӯрабха̄вехи сама̄носмӣ’’ти на бха̄йати, хаттха̄джа̄нӣйа̄дайо аттано сакка̄йадит̣т̣хибалавата̄йа на бха̄йанти, кхӣн̣а̄саво сакка̄йадит̣т̣хипахӣнатта̄ на бха̄йати.

била̄сайа̄ти биле сайанта̄ билава̄сино ахинакулагодха̄дайо. дака̄сайа̄ти удакава̄сино маччхакаччхапа̄дайо. вана̄сайа̄ти ванава̄сино хаттхиассагокан̣н̣амига̄дайо. пависантӣти ‘‘ида̄ни а̄гантва̄ ган̣хиссатӣ’’ти маггам̣ олокента̄ва пависанти. дал̣хехӣти тхирехи. вараттехӣти чаммараджджӯхи. махиддхикотиа̄дӣсу виджамбханабхӯмийам̣ т̣хатва̄ даккхин̣апасса̄дӣхи усабхаматтам̣, уджукам̣ вӣсатиусабхаматта̄дилан̇гханавасена махиддхиката̄, сесамига̄нам̣ адхипатибха̄вена махесаккхата̄, саманта̄ тийоджане саддам̣ сутва̄ пала̄йанта̄нам̣ васена маха̄нубха̄вата̄ ведитабба̄.

евамева кхоти бхагава̄ тесу тесу суттесу татха̄ татха̄ атта̄нам̣ катхеси. ‘‘сӣхоти кхо, бхиккхаве, татха̄гатассетам̣ адхивачанам̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’’ти (а. ни. 5.99; 10.21) имасмим̣ та̄ва сутте сӣхасадисам̣ атта̄нам̣ катхеси. ‘‘бхисакко саллакаттоти кхо, сунаккхатта, татха̄гатассетам̣ адхивачана’’нти (ма. ни. 3.65) имасмим̣ веджджасадисам̣. ‘‘бра̄хман̣оти, бхиккхаве, татха̄гатассетам̣ адхивачана’’нти (а. ни. 8.85) имасмим̣ бра̄хман̣асадисам̣. ‘‘пурисо маггакусалоти кхо, тисса, татха̄гатассетам̣ адхивачана’’нти (сам̣. ни. 3.84) имасмим̣ маггадесакапурисасадисам̣. ‘‘ра̄джа̄хамасми села̄’’ти (су. ни. 559) имасмим̣ ра̄джасадисам̣. ‘‘сӣхоти кхо татха̄гатассетам̣ адхивачана’’нти (а. ни. 5.99; 10.21) имасмим̣ пана сутте сӣхасадисамева катва̄ атта̄нам̣ катхенто евама̄ха.

татра̄йам̣ садисата̄ – сӣхасса кан̃чанагуха̄дӣсу васанака̄ло вийа хи татха̄гатасса дӣпан̇карапа̄дамӯле ката̄бхинӣха̄расса апаримитака̄лам̣ па̄рамийо пӯретва̄ паччхимабхаве пат̣исандхиггахан̣ена чева ма̄тукуччхито никкхаманена ча дасасахассилокадха̄тум̣ кампетва̄ вуддхиманва̄йа диббасампаттисадисам̣ сампаттим̣ анубхавама̄насса тӣсу па̄са̄десу нива̄сака̄ло дат̣т̣хаббо. сӣхасса кан̃чанагуха̄дито никкхантака̄ло вийа татха̄гатасса екӯнатим̣се сам̣ваччхаре виват̣ена два̄рена кан̣д̣акам̣ а̄руйха чханнасаха̄йасса никкхамитва̄ тӣн̣и раджджа̄ни атиккамитва̄ анома̄надӣтӣре брахмуна̄ динна̄ни ка̄са̄йа̄ни паридахитва̄ паббаджитасса саттаме дивасе ра̄джагахам̣ гантва̄ таттха пин̣д̣а̄йа чаритва̄ пан̣д̣авагирипаббха̄ре катабхаттакиччасса самма̄самбодхим̣ патва̄, пат̣хамамева магадхарат̣т̣хам̣ а̄гаманаттха̄йа йа̄ва ран̃н̃о пат̣ин̃н̃а̄да̄нака̄ло.

сӣхасса виджамбханака̄ло вийа татха̄гатасса диннапат̣ин̃н̃асса а̄л̣а̄рака̄ла̄маупасан̇каманам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва суджа̄та̄йа диннапа̄йа̄сасса екӯнапан̣н̣а̄са̄йа пин̣д̣ехи парибхуттака̄ло ведитаббо. сӣхасса кесаравидхунанам̣ вийа са̄йанхасамайе соттийена динна̄ ат̣т̣ха тин̣амут̣т̣хийо гахетва̄ дасасахассачаккава̄л̣адевата̄хи тхомийама̄насса гандха̄дӣхи пӯджийама̄насса тиккхаттум̣ бодхим̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ бодхиман̣д̣ам̣ а̄руйха чуддасахаттхуббедхе т̣ха̄не тин̣асантхарам̣ сантхаритва̄ чатуран̇гавӣрийам̣ адхит̣т̣ха̄йа нисиннасса там̣кхан̣ам̣йева ма̄рабалам̣ видхамитва̄ тӣсу йа̄месу тиссо виджджа̄ висодхетва̄ ануломапат̣иломам̣ пат̣иччасамуппа̄дамаха̄самуддам̣ йамакан̃а̄н̣амантханена мантхентасса саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣е пат̣ивиддхе таданубха̄вена дасасахассилокадха̄тукампанам̣ ведитаббам̣.

сӣхасса чатуддиса̄вилоканам̣ вийа пат̣ивиддхасаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса саттасатта̄хам̣ бодхиман̣д̣е вихаритва̄ парибхуттамадхупин̣д̣ика̄ха̄расса аджапа̄ланигродхамӯле маха̄брахмуно дхаммадесана̄йа̄чанам̣ пат̣иггахетва̄ таттха вихарантасса ека̄дасаме дивасе ‘‘све а̄са̄л̣хипун̣н̣ама̄ бхависсатӣ’’ти паччӯсасамайе ‘‘касса ну кхо ахам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййа’’нти? а̄л̣а̄рудака̄нам̣ ка̄лан̇катабха̄вам̣ н̃атва̄ дхаммадесанаттха̄йа пан̃чаваггийа̄нам̣ олоканам̣ дат̣т̣хаббам̣. сӣхасса гочараттха̄йа тийоджанам̣ гаманака̄ло вийа аттано паттачӣварама̄да̄йа ‘‘пан̃чаваггийа̄нам̣ дхаммачаккам̣ паваттесса̄мӣ’’ти паччха̄бхатте аджапа̄ланигродхато вут̣т̣хитасса ат̣т̣ха̄расайоджанамаггам̣ гаманака̄ло.

сӣхана̄дака̄ло вийа татха̄гатасса ат̣т̣ха̄расайоджанамаггам̣ гантва̄ пан̃чаваггийе сан̃н̃а̄петва̄ ачалапаллан̇ке нисиннасса дасахи чаккава̄л̣асахассехи саннипатитена деваган̣ена паривутасса ‘‘двеме, бхиккхаве, анта̄ паббаджитена на севитабба̄’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 13) найена дхаммачаккаппаваттанака̄ло ведитаббо. имасмин̃ча пана паде десийама̄не татха̄гатасӣхасса дхаммагхосо хет̣т̣ха̄ авӣчим̣ упари бхаваггам̣ гахетва̄ дасасахассилокадха̄тум̣ пат̣иччха̄деси. сӣхасса саддена кхуддакапа̄н̣а̄нам̣ санта̄сам̣ а̄паджджанака̄ло вийа татха̄гатасса тӣн̣и лаккхан̣а̄ни дӣпетва̄ чатта̄ри сачча̄ни сол̣асаха̄ка̄рехи сат̣т̣хийа̄ ча найасахассехи вибхаджитва̄ дхаммам̣ катхентасса дӣгха̄йукадевата̄нам̣ н̃а̄н̣асанта̄сасса уппаттика̄ло ведитаббо.

йада̄ти йасмим̣ ка̄ле. татха̄гатоти ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи бхагава̄ татха̄гато – татха̄ а̄гатоти татха̄гато, татха̄ гатоти татха̄гато, татхалаккхан̣ам̣ а̄гатоти татха̄гато, татхадхамме йа̄тха̄вато абхисамбуддхоти татха̄гато, татхадассита̄йа татха̄гато, татха̄ва̄дита̄йа татха̄гато, татха̄ка̄рита̄йа татха̄гато. абхибхаванат̣т̣хена татха̄гатоти. тесам̣ виттха̄ро брахмаджа̄лаван̣н̣ана̄йампи (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.7) мӯлапарийа̄йаван̣н̣ана̄йампи (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.12) вуттойева. локети сатталоке. уппаджджатӣти абхинӣха̄рато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва бодхипаллан̇ка̄ ва̄ арахаттамагган̃а̄н̣а̄ ва̄ уппаджджати на̄ма, арахаттапхале пана патте уппанно на̄ма. арахам̣ самма̄самбуддхотиа̄дӣни висуддхимагге буддха̄нуссатиниддесе виттха̄рита̄ни.

ити рӯпанти идам̣ рӯпам̣ еттакам̣ рӯпам̣, на ито бхиййо рӯпам̣ аттхӣти. етта̄вата̄ сабха̄вато сарасато парийантато париччхедато париччхинданато йа̄вата̄ чатта̄ро ча маха̄бхӯта̄ чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йарӯпам̣, там̣ саббам̣ дасситам̣ хоти. ити рӯпасса самудайоти айам̣ рӯпасса самудайо на̄ма. етта̄вата̄ хи ‘‘а̄ха̄расамудайо рӯпасамудайо’’тиа̄ди саббам̣ дасситам̣ хоти. ити рӯпасса аттхан̇гамоти айам̣ рӯпасса аттхан̇гамо. имина̄пи ‘‘а̄ха̄раниродха̄ рӯпаниродхо’’тиа̄ди саббам̣ дасситам̣ хоти. ити ведана̄тиа̄дӣсупи есева найо.

ван̣н̣авантоти сарӣраван̣н̣ена ван̣н̣аванто. дхаммадесанам̣ сутва̄ти имам̣ пан̃часу кхандхесу пан̣н̣а̄салаккхан̣апат̣иман̣д̣итам̣ татха̄гатасса дхаммадесанам̣ сутва̄. йебхуййена̄ти идха ке т̣хапети? арийаса̄ваке деве. тесан̃хи кхӣн̣а̄саватта̄ читтутра̄сабхайампи на уппаджджати, сам̣виггасса йонисо падха̄нена паттаббам̣ паттата̄йа н̃а̄н̣асам̣вегопи. итаресам̣ пана дева̄нам̣ ‘‘та̄со хесо бхиккхӯ’’ти аниччатам̣ манасикаронта̄нам̣ читтутра̄сабхайампи, балававипассана̄ка̄ле н̃а̄н̣абхайампи уппаджджати. бхоти дхамма̄лапанаматтаметам̣. сакка̄йапарийа̄панна̄ти пан̃чаккхандхапарийа̄панна̄. ити тесам̣ самма̄самбуддхе ват̣т̣адосам̣ дассетва̄ тилаккхан̣а̄хатам̣ катва̄ дхаммам̣ десенте н̃а̄н̣абхайам̣ на̄ма оккамати.

абхин̃н̃а̄йа̄ти джа̄нитва̄. дхаммачакканти пат̣иведхан̃а̄н̣ампи десана̄н̃а̄н̣ампи. пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ на̄ма йена н̃а̄н̣ена бодхипаллан̇ке нисинно чатта̄ри сачча̄ни сол̣асаха̄ка̄рехи сат̣т̣хийа̄ ча найасахассехи пат̣ивиджджхи. десана̄н̃а̄н̣ам̣ на̄ма йена н̃а̄н̣ена типариват̣т̣ам̣ два̄даса̄ка̄рам̣ дхаммачаккам̣ паваттеси. убхайампи там̣ дасабаласса уре джа̄тан̃а̄н̣амева. тесу идха десана̄н̃а̄н̣ам̣ гахетаббам̣. там̣ панеса йа̄ва ат̣т̣ха̄расахи брахмакот̣ӣхи саддхим̣ ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃аттхерасса сота̄паттипхалам̣ уппаджджати, та̄ва паваттети на̄ма. тасмим̣ уппанне паваттитам̣ на̄ма хотӣти ведитаббам̣. аппат̣ипуггалоти садисапуггаларахито. йасассиноти парива̄расампанна̄. та̄диноти ла̄бха̄ла̄бха̄дӣхи екасадисасса. чхат̣т̣хам̣.

7. кхаджджанӣйасуттаван̣н̣ана̄

79. саттаме пуббенива̄санти на идам̣ абхин̃н̃а̄васена ануссаран̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣, випассана̄васена пана пуббенива̄сам̣ ануссаранте саман̣абра̄хман̣е сандха̄йетам̣ вуттам̣. тенева̄ха – ‘‘саббете пан̃чупа̄да̄наккхандхе ануссаранти, етесам̣ ва̄ ан̃н̃атара’’нти. абхин̃н̃а̄васена хи самануссарантасса кхандха̄пи упа̄да̄наккхандха̄пи кхандхапат̣ибаддха̄пи пан̣н̣аттипи а̄рамман̣ам̣ хотийева. рӯпам̣йева ануссаратӣти еван̃хи ануссаранто на ан̃н̃ам̣ кин̃чи саттам̣ ва̄ пуггалам̣ ва̄ ануссарати, атӣте пана нируддхам̣ рӯпаккхандхамева ануссарати. ведана̄дӣсупи есева найоти. сун̃н̃ата̄паббам̣ нит̣т̣хитам̣.

ида̄ни сун̃н̃ата̄йа лаккхан̣ам̣ дассетум̣ кин̃ча, бхиккхаве, рӯпам̣ вадетха̄тиа̄дима̄ха. йатха̄ хи нат̣т̣хам̣ гон̣ам̣ парийесама̄но пурисо гоган̣е чарама̄не раттам̣ ва̄ ка̄л̣ам̣ ва̄ балӣбаддам̣ дисва̄пи на еттакенева ‘‘айам̣ майхам̣ гон̣о’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ ка̄тум̣ саккоти. касма̄? ан̃н̃есампи та̄диса̄нам̣ аттхита̄йа. сарӣрападесе панасса саттисӯла̄дилаккхан̣ам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ майхам̣ сантако’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ хоти, евамева сун̃н̃ата̄йа катхита̄йапи йа̄ва сун̃н̃ата̄лаккхан̣ам̣ на катхӣйати, та̄ва са̄ акатхита̄ва хоти, лаккхан̣е пана катхите катхита̄ на̄ма хоти. гон̣о вийа хи сун̃н̃ата̄, гон̣алаккхан̣ам̣ вийа сун̃н̃ата̄лаккхан̣ам̣. йатха̄ гон̣алаккхан̣е асаллаккхите гон̣о на сут̣т̣ху саллаккхито хоти, тасмим̣ пана саллаккхите со саллаккхито на̄ма хоти, евамева сун̃н̃ата̄лаккхан̣е акатхите сун̃н̃ата̄ акатхита̄ва хоти, тасмим̣ пана катхите са̄ катхита̄ на̄ма хотӣти сун̃н̃ата̄лаккхан̣ам̣ дассетум̣ кин̃ча, бхиккхаве, рӯпам̣ вадетха̄тиа̄дима̄ха.

таттха кин̃ча̄ти ка̄ран̣апуччха̄, кена ка̄ран̣ена рӯпам̣ вадетха, кена ка̄ран̣енетам̣ рӯпам̣ на̄ма̄ти аттхо. руппатӣти кхоти еттха итӣти ка̄ран̣уддесо, йасма̄ руппати, тасма̄ рӯпанти вуччатӣти аттхо. руппатӣти куппати гхат̣т̣ӣйати пӣл̣ӣйати, бхиджджатӣти аттхо. сӣтенапи руппатӣтиа̄дӣсу сӣтена та̄ва руппанам̣ локантариканирайе па̄кат̣ам̣. тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ан̃хи чаккава̄л̣а̄нам̣ антаре екеко локантариканирайо на̄ма хоти ат̣т̣хайоджанасахассаппама̄н̣о. йасса нева хет̣т̣ха̄ патхавӣ аттхи, на упари чандимасӯрийадӣпаман̣иа̄локо, ниччандхака̄ро. таттха ниббаттасатта̄нам̣ тига̄вуто аттабха̄во хоти, те ваггулийо вийа паббатапа̄де дӣгхапутхулехи накхехи лаггитва̄ авам̣сира̄ оламбанти. йада̄ сам̣саппанта̄ ан̃н̃аман̃н̃асса хаттхапа̄са̄гата̄ хонти, атха ‘‘бхаккхо но ладдхо’’ти? ман̃н̃ама̄на̄ таттха бйа̄ват̣а̄ випариваттитва̄ локасандха̄раке удаке патанти, ва̄те пахарантепи мадхукапхала̄ни вийа чхиджджитва̄ удаке патанти, патитаматта̄ва аччантакха̄ре удаке таттателе патитапит̣т̣хапин̣д̣и вийа пат̣апат̣а̄йама̄на̄ вилӣйанти. евам̣ сӣтена руппанам̣ локантариканирайе па̄кат̣ам̣. махим̣сакарат̣т̣ха̄дӣсупи химапа̄тасӣталесу падесесу етам̣ па̄кат̣амева. таттха хи сатта̄ сӣтена бхиннасарӣра̄ джӣвитаккхайампи па̄пун̣анти.

ун̣хена руппанам̣ авӣчимаха̄нирайе па̄кат̣ам̣ хоти. джигхаччха̄йа руппанам̣ петтивисайе чева дуббхиккхака̄ле ча па̄кат̣ам̣. пипа̄са̄йа руппанам̣ ка̄лакан̃джика̄дӣсу па̄кат̣ам̣. еко кира ка̄лакан̃джикаасуро пипа̄сам̣ адхива̄сетум̣ асакконто йоджанагамбхӣравиттха̄рам̣ маха̄ган̇гам̣ отари, тасса гатагатат̣т̣ха̄не удакам̣ чхиджджати, дхӯмо уггаччхати, татте пит̣т̣хипа̄са̄н̣е чан̇каманака̄ло вийа хоти. тасса удакасаддам̣ сутва̄ ито чито ча вичарантассева ратти вибха̄йи. атха нам̣ па̄това бхиккха̄ча̄рам̣ гаччханта̄ тим̣саматта̄ пин̣д̣ача̄рикабхиккхӯ дисва̄ ‘‘ко на̄ма твам̣ саппуриса̄’’ти? пуччхим̣су. ‘‘петохамасми, бханте’’ти. ‘‘ким̣ парийесасӣ’’ти? ‘‘па̄нӣйам̣, бханте’’ти. ‘‘айам̣ ган̇га̄ парипун̣н̣а̄, ким̣ твам̣ на пассасӣ’’ти? ‘‘на упакаппати, бханте’’ти. тена хи ган̇га̄пит̣т̣хе нипаджджа, мукхе те па̄нӣйам̣ а̄син̃чисса̄ма̄’’ти. со ва̄лика̄пул̣ине утта̄но нипаджджи. бхиккхӯ тим̣саматте патте нӣхаритва̄ удакам̣ а̄харитва̄ тасса мукхе а̄син̃чим̣су. тесам̣ татха̄ каронта̄нам̣йева вела̄ упакат̣т̣ха̄ джа̄та̄. тато ‘‘бхиккха̄ча̄рака̄ло амха̄кам̣ саппуриса, каччи те асса̄даматта̄ ладдха̄’’ти а̄хам̣су. пето ‘‘саче ме, бханте, тим̣саматта̄нам̣ аййа̄нам̣ тим̣сапаттехи а̄ситтаудакато ад̣д̣хапасатаматтампи парагалам̣ гатам̣, петаттабха̄вато моккхо ма̄ хотӯ’’ти а̄ха. евам̣ пипа̄са̄йа руппанам̣ петтивисайе па̄кат̣ам̣.

д̣ам̣са̄дӣхи руппанам̣ д̣ам̣самаккхика̄дибахулесу падесесу па̄кат̣ам̣. еттха ча д̣ам̣са̄ти пин̇галамаккхика̄. макаса̄ти макаса̄ва. ва̄та̄ти куччхива̄тапит̣т̣хива̄та̄дивасена ведитабба̄. сарӣрасмин̃хи ва̄тарого уппаджджитва̄ хаттхапа̄дапит̣т̣хиа̄дӣни бхиндати, ка̄н̣ам̣ кароти, кхуджджам̣ кароти, пӣт̣хасаппим̣ кароти. а̄тапоти сӯрийа̄тапо. тена руппанам̣ маруканта̄ра̄дӣсу па̄кат̣ам̣. ека̄ кира иттхӣ маруканта̄ре раттим̣ саттхато охӣна̄ дива̄ сӯрийе уггаччханте ва̄лика̄йа таппама̄на̄йа па̄де т̣хапетум̣ асакконтӣ сӣсато паччхим̣ ота̄ретва̄ акками. камена паччхийа̄ ун̣ха̄бхитатта̄йа т̣ха̄тум̣ асакконтӣ тасса̄ упари са̄т̣акам̣ т̣хапетва̄ акками. тасмимпи сантатте аттано ан̇кена гахитапуттакам̣ адхомукхам̣ нипаджджа̄петва̄ кандантам̣йева аккамитва̄ саддхим̣ тена тасмим̣йева т̣ха̄не ун̣ха̄бхитатта̄ ка̄ламака̄си.

сарӣсапа̄ти йе кечи дӣгхаджа̄тика̄ саранта̄ гаччханти. тесам̣ сампхассена руппанам̣ а̄сӣвисадат̣т̣хака̄дӣнам̣ васена ведитаббам̣. ити бхагавата̄ йа̄ни има̄ни са̄ман̃н̃апаччаттавасена дхамма̄нам̣ две лаккхан̣а̄ни, тесу рӯпаккхандхасса та̄ва паччатталаккхан̣ам̣ дасситам̣. рӯпаккхандхассева хи етам̣, на ведана̄дӣнам̣, тасма̄ паччатталаккхан̣анти вуччати. аниччадуккха̄натталаккхан̣ам̣ пана ведана̄дӣнампи хоти, тасма̄ там̣ са̄ман̃н̃алаккхан̣анти вуччати.

кин̃ча, бхиккхаве, веданам̣ вадетха̄тиа̄дӣсу пуримасадисам̣ вуттанайенева ведитаббам̣. йам̣ пана пуримена асадисам̣, тасса̄йам̣ вибха̄вана̄ – сукхампи ведайатӣти сукхам̣ а̄рамман̣ам̣ ведети анубхавати. парато пададвайепи есева найо. катхам̣ панетам̣ а̄рамман̣ам̣ сукхам̣ дуккхам̣ адуккхамасукхам̣ на̄ма джа̄танти? сукха̄дӣнам̣ паччайато. сва̄йаматтхо ‘‘йасма̄ ча кхо, маха̄ли, рӯпам̣ сукхам̣ сукха̄нупатитам̣ сукха̄вакканта’’нти имасмим̣ маха̄лисутте (сам̣. ни. 3.60) а̄гатойева. ведайатӣти еттха ча ведана̄ва ведайати, на ан̃н̃о сатто ва̄ пуггало ва̄. ведана̄ хи ведайиталаккхан̣а̄, тасма̄ ваттха̄рамман̣ам̣ пат̣ичча ведана̄ва ведайатӣти. евамидха бхагава̄ ведана̄йапи паччатталаккхан̣амева бха̄джетва̄ дассеси.

нӣлампи сан̃джа̄на̄тӣти нӣлапуппхе ва̄ ваттхе ва̄ парикаммам̣ катва̄ упача̄рам̣ ва̄ аппанам̣ ва̄ па̄пенто сан̃джа̄на̄ти. айан̃хи сан̃н̃а̄ на̄ма парикаммасан̃н̃а̄пи упача̄расан̃н̃а̄пи аппана̄сан̃н̃а̄пи ват̣т̣ати, нӣлам̣ нӣланти уппаджджанасан̃н̃а̄пи ват̣т̣атийева. пӣтака̄дӣсупи есева найо. идха̄пи бхагава̄ сан̃джа̄наналаккхан̣а̄йа сан̃н̃а̄йа паччатталаккхан̣амева бха̄джетва̄ дассеси.

рӯпам̣ рӯпатта̄йа сан̇кхатамабхисан̇кхаронтӣти йатха̄ йа̄гумева йа̄гутта̄йа, пӯвамева пӯватта̄йа пачати на̄ма, евам̣ паччайехи сама̄гантва̄ катабха̄вена сан̇кхатанти ладдхана̄мам̣ рӯпамева рӯпатта̄йа йатха̄ абхисан̇кхатам̣ рӯпам̣ на̄ма хоти, татхатта̄йа рӯпабха̄ва̄йа абхисан̇кхароти а̄йӯхати сампин̣д̣ети, ниппха̄детӣти аттхо. ведана̄дӣсупи есева найо. айам̣ панеттха сан̇кхепо – аттана̄ саха джа̄йама̄нам̣ рӯпам̣ сампайутте ча ведана̄дайо дхамме абхисан̇кхароти ниббаттетӣти. идха̄пи бхагава̄ четайиталаккхан̣асса сан̇кха̄расса паччатталаккхан̣амева бха̄джетва̄ дассеси.

амбилампи виджа̄на̄тӣти амбаамба̄т̣акама̄тулун̇га̄диамбилам̣ ‘‘амбила’’нти виджа̄на̄ти. есева найо саббападесу. апи четтха титтаканти нимбапат̣ола̄дина̄наппака̄рам̣ кат̣уканти пиппалимарича̄дина̄наппака̄рам̣. мадхуранти саппипха̄н̣ита̄дина̄наппака̄рам̣. кха̄риканти ва̄тин̇ган̣ана̄л̣икера чатурассавалливеттан̇кура̄дина̄наппака̄рам̣. акха̄риканти йам̣ ва̄ там̣ ва̄ пхаладжа̄там̣ ка̄рапан̣н̣а̄димиссакапан̣н̣ам̣. лон̣иканти лон̣айа̄гулон̣амаччхалон̣абхатта̄дина̄наппака̄рам̣. алон̣икантиалон̣айа̄гуалон̣амаччхаалон̣абхатта̄дина̄наппака̄рам̣. тасма̄ вин̃н̃а̄н̣анти вуччатӣти йасма̄ имам̣ амбила̄дибхедам̣ ан̃н̃аман̃н̃ависит̣т̣хена амбила̄дибха̄вена джа̄на̄ти, тасма̄ вин̃н̃а̄н̣анти вуччатӣти. евамидха̄пи бхагава̄ виджа̄наналаккхан̣асса вин̃н̃а̄н̣асса паччатталаккхан̣амева бха̄джетва̄ дассеси.

йасма̄ пана а̄рамман̣асса а̄ка̄расан̣т̣ха̄нагахан̣авасена сан̃н̃а̄ па̄кат̣а̄ хоти, тасма̄ са̄ чаккхудва̄ре вибхатта̄. йасма̄ вина̄пи а̄ка̄расан̣т̣ха̄на̄ а̄рамман̣асса паччаттабхедагахан̣авасена вин̃н̃а̄н̣ам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, тасма̄ там̣ дживха̄два̄ре вибхаттам̣. имесам̣ пана сан̃н̃а̄вин̃н̃а̄н̣апан̃н̃а̄нам̣ асаммохато сабха̄васаллаккхан̣аттхам̣ сан̃джа̄на̄ти, виджа̄на̄ти, паджа̄на̄тӣти еттха висеса̄ ведитабба̄. таттха упасаггаматтамева висесо, джа̄на̄тӣти падам̣ пана ависесо. тассапи джа̄нанат̣т̣хена висесо ведитаббо. сан̃н̃а̄ хи нӣла̄дивасена а̄рамман̣асан̃джа̄нанаматтамева, аниччам̣ дуккхаманатта̄ти лаккхан̣апат̣иведхам̣ па̄петум̣ на саккоти. вин̃н̃а̄н̣ам̣ нӣла̄дивасена а̄рамман̣ан̃чева джа̄на̄ти, аничча̄дивасена лаккхан̣апат̣иведхан̃ча па̄пети, уссаккитва̄ пана маггапа̄тубха̄вам̣ па̄петум̣ на саккоти. пан̃н̃а̄ нӣла̄дивасена а̄рамман̣ампи джа̄на̄ти, аничча̄дивасена лаккхан̣апат̣иведхампи па̄пети, уссаккитва̄ маггапа̄тубха̄вампи па̄пети.

йатха̄ хи херан̃н̃икапхалаке каха̄пан̣ара̄симхи кате аджа̄табуддхида̄рако га̄микапурисо маха̄херан̃н̃икоти тӣсу джанесу олокетва̄ т̣хитесу аджа̄табуддхида̄рако каха̄пан̣а̄нам̣ читтавичиттачатурассаман̣д̣ала̄дибха̄вамева джа̄на̄ти, ‘‘идам̣ манусса̄нам̣ упабхогапарибхогам̣ ратанасаммата’’нти на джа̄на̄ти. га̄микапурисо читта̄дибха̄ван̃ча джа̄на̄ти, манусса̄нам̣ упабхогапарибхогаратанасамматабха̄ван̃ча, ‘‘айам̣ кӯт̣о, айам̣ чхеко, айам̣ карат̣о, айам̣ сан̣хо’’ти на джа̄на̄ти. маха̄херан̃н̃ико читта̄дибха̄вампи ратанасамматабха̄вампи кӯт̣а̄дибха̄вампи джа̄на̄ти. джа̄нанто ча пана рӯпам̣ дисва̄пи саддам̣ сутва̄пи гандхам̣ гха̄йитва̄пи расам̣ са̄йитва̄пи хаттхена гарулахубха̄вам̣ упадха̄ретва̄пи ‘‘асукага̄ме като’’типи джа̄на̄ти, ‘‘асуканигаме асуканагаре асукапаббатаччха̄йа̄йа асуканадӣтӣре като’’типи, ‘‘асука̄чарийена като’’типи джа̄на̄ти. евамева сан̃н̃а̄ аджа̄табуддхида̄ракасса каха̄пан̣адассанам̣ вийа нӣла̄дивасена а̄рамман̣аматтамева джа̄на̄ти. вин̃н̃а̄н̣ам̣ га̄микапурисасса каха̄пан̣адассанам̣ вийа нӣла̄дивасена а̄рамман̣ампи джа̄на̄ти, аничча̄дивасена лаккхан̣апат̣иведхампи па̄пети. пан̃н̃а̄ маха̄херан̃н̃икасса каха̄пан̣адассанам̣ вийа нӣла̄дивасена а̄рамман̣ампи джа̄на̄ти, аничча̄дивасена лаккхан̣апат̣иведхампи па̄пети, уссаккитва̄ маггапа̄тубха̄вампи па̄пети.

со пана несам̣ висесо дуппат̣ивиджджхо. тена̄ха а̄йасма̄ на̄гасено –

‘‘дуккарам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ катанти. ким̣, бханте на̄гасена, бхагавата̄ дуккарам̣ катанти? дуккарам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ катам̣, имесам̣ арӯпӣнам̣ читтачетасика̄нам̣ дхамма̄нам̣ ека̄рамман̣е ваттама̄на̄нам̣ ваваттха̄нам̣ аккха̄там̣ ‘айам̣ пхассо, айам̣ ведана̄, айам̣ сан̃н̃а̄, айам̣ четана̄, идам̣ читта’’’нти (ми. па. 2.7.16).

йатха̄ хи тилателам̣ са̄сапателам̣ мадхукателам̣ еран̣д̣акателам̣ васа̄теланти има̄ни пан̃ча тела̄ни екача̄т̣ийам̣ паккхипитва̄ дивасам̣ йамакамантхе хи мантхетва̄ тато ‘‘идам̣ тилателам̣, идам̣ са̄сапатела’’нти екекасса па̄т̣ийеккам̣ уддхаран̣ам̣ на̄ма дуккарам̣, идам̣ тато дуккаратарам̣. бхагава̄ пана саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса суппат̣ивиддхатта̄ дхаммиссаро дхаммара̄джа̄ имесам̣ арӯпӣнам̣ дхамма̄нам̣ ека̄рамман̣е ваттама̄на̄нам̣ ваваттха̄нам̣ ака̄си. пан̃чаннам̣ маха̄надӣнам̣ самуддам̣ павит̣т̣хат̣т̣ха̄не ‘‘идам̣ ган̇га̄йа удакам̣, идам̣ йамуна̄йа̄’’ти евам̣ па̄т̣ийеккам̣ удакуддхаран̣ена̄пи айаматтхо ведитаббо.

ити пат̣хамапаббена сун̃н̃атам̣, дутийена сун̃н̃ата̄лаккхан̣анти двӣхи паббехи анатталаккхан̣ам̣ катхетва̄ ида̄ни дуккхалаккхан̣ам̣ дассетум̣ татра, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха кхаджджа̄мӣти на рӯпам̣ сунакхо вийа мам̣сам̣ лун̃читва̄ лун̃читва̄ кха̄дати, йатха̄ пана килит̣т̣хаваттханиваттхо татонида̄нам̣ пӣл̣ам̣ сандха̄йа ‘‘кха̄дати мам̣ ваттха’’нти бхан̣ати, евамидампи пӣл̣ам̣ уппа̄дентам̣ кха̄дати на̄ма̄ти ведитаббам̣. пат̣ипанно хотӣти сӣлам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва арахаттамагга̄ пат̣ипанно хоти. йо панеттха балаван̃а̄н̣о тиккхабуддхи н̃а̄н̣уттаро йога̄вачаро падха̄набхӯмийам̣ ва̄йаманто кха̄н̣уна̄ ва̄ кан̣т̣акена ва̄ виддхо а̄вудхена ва̄ пахат̣о бйаггха̄дӣхи ва̄ гахетва̄ кхаджджама̄но там̣ веданам̣ аббоха̄рикам̣ катва̄ мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ саммасанто арахаттамева ган̣ха̄ти, айам̣ ведана̄йа ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно на̄ма вуччати пӣтамаллаттхеро вийа кут̣умбийапуттамаха̄тиссаттхеро вийа ваттаниат̣авийам̣ тим̣саматта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ан̃н̃атаро бйаггхамукхе нипаннабхиккху вийа кан̣т̣акена виддхаттхеро вийа ча.

два̄дасасу кира бхиккхӯсу гхан̣т̣им̣ пахаритва̄ аран̃н̃е падха̄намануйун̃джантесу еко сӯрийе аттхан̇гатаматтейева гхан̣т̣им̣ пахаритва̄ чан̇камам̣ оруйха чан̇каманто тирийам̣ нимматхенто тин̣апат̣иччханнам̣ кан̣т̣акам̣ акками. кан̣т̣ако пит̣т̣хипа̄дена никкханто. таттапха̄лена винивиддхака̄ло вийа ведана̄ ваттати. тхеро чинтеси – ‘‘ким̣ имам̣ кан̣т̣акам̣ уддхара̄ми, уда̄ху пакатийа̄ виджджхитва̄ т̣хитакан̣т̣ака’’нти? тасса евамахоси – ‘‘имина̄ кан̣т̣акена виддхатта̄ нирайа̄дӣсу бхайам̣ на̄ма наттхи, пакатийа̄ виджджхитва̄ т̣хитакан̣т̣акам̣йева̄’’ти. со там̣ веданам̣ аббоха̄рикам̣ катва̄ саббараттим̣ чан̇камитва̄ вибха̄та̄йа раттийа̄ ан̃н̃асса сан̃н̃ам̣ ада̄си. со а̄гантва̄ ‘‘ким̣, бханте’’ти пуччхи? ‘‘кан̣т̣акенамхи, а̄вусо, виддхо’’ти. ‘‘ка̄йа вела̄йа, бханте’’ти? ‘‘са̄йамева, а̄вусо’’ти. ‘‘касма̄ на амхе паккоситтха, кан̣т̣акам̣ уддхаритва̄ таттха телампи син̃чеййа̄ма̄’’ти? ‘‘пакатийа̄ виджджхитва̄ т̣хитакан̣т̣акамева уддхаритум̣ ва̄йамимха̄, а̄вусо’’ти. ‘‘саккун̣иттха, бханте, уддхариту’’нти. ‘‘екадесаматтена ме, а̄вусо, уддхат̣о’’ти. сесаваттхӯни дӣгхамаджджхимат̣т̣хакатха̄су (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.373; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.106) сатипат̣т̣ха̄насуттаниддесе виттха̄рита̄нева.

там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхавети касма̄ а̄раддхам̣? имасмим̣ паббе дуккхалаккхан̣амева катхитам̣, на аниччалаккхан̣ам̣. там̣ дассетум̣ идама̄раддхам̣. тӣн̣и лаккхан̣а̄ни самодха̄нетва̄ дассетумпи а̄раддхамева. апачина̄ти но а̄чина̄тӣти ват̣т̣ам̣ вина̄сети, нева чина̄ти. паджахати на упа̄дийатӣти тадева виссаджджети, на ган̣ха̄ти. висинети на уссинетӣти викирати на сампин̣д̣ети. видхӯпети на сандхӯпетӣти нибба̄пети на джа̄ла̄пети.

евам̣ пассам̣, бхиккхавети идам̣ касма̄ а̄раддхам̣? ват̣т̣ам̣ вина̄сетва̄ т̣хитам̣ маха̄кхӣн̣а̄савам̣ дассесса̄мӣти а̄раддхам̣. еттакена ва̄ т̣ха̄нена випассана̄ катхита̄, ида̄ни саха випассана̄йа чатта̄ро магге дассетум̣ идам̣ а̄раддхам̣. атха ва̄ еттакена т̣ха̄нена пат̣хамамагго катхито, ида̄ни саха випассана̄йа тайо магге дассетум̣ идама̄раддхам̣. еттакена ва̄ т̣ха̄нена тӣн̣и магга̄ни катхита̄ни, ида̄ни саха випассана̄йа арахаттамаггам̣ дассетумпи идам̣ а̄раддхамева.

сападжа̄патика̄ти саддхим̣ паджа̄патина̄ девара̄джена. а̄рака̄ва намассантӣти дӯратова намассанти, дӯрепи т̣хитам̣ намассантийева а̄йасмантам̣ нӣтаттхерам̣ вийа.

тхеро кира пуппхаччхад̣д̣акакулато никкхамма паббаджито, кхураггейева арахаттам̣ патва̄ чинтеси – ‘‘ахам̣ аджджева паббаджито аджджева ме паббаджитакиччам̣ маттхакам̣ паттам̣, чатупаччайасантосабха̄вана̄ра̄маман̣д̣итам̣ маха̄арийавам̣сапат̣ипадам̣ пӯресса̄мӣ’’ти. со пам̣сукӯлаттха̄йа са̄ваттхим̣ пависитва̄ чол̣акам̣ парийесанто вичари. атхеко маха̄брахма̄ сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа мануссапатхам̣ олокенто тхерам̣ дисва̄ – ‘‘аджджева паббаджитва̄ аджджева кхурагге арахаттам̣ патва̄ маха̄арийавам̣сапат̣ипадам̣ пӯретум̣ чол̣акам̣ парийесатӣ’’ти ан̃джалим̣ паггайха намассама̄но ат̣т̣ха̄си. таман̃н̃о маха̄брахма̄ дисва̄ ‘‘кам̣ намассасӣ’’ти? пуччхи. нӣтаттхерам̣ намасса̄мӣти. ким̣ ка̄ран̣а̄ти? аджджева паббаджитва̄ аджджева кхурагге арахаттам̣ патва̄ маха̄арийавам̣сапат̣ипадам̣ пӯретум̣ чол̣акам̣ парийесатӣти. сопи нам̣ намассама̄но ат̣т̣ха̄си. атхан̃н̃о, атхан̃н̃оти саттасата̄ маха̄брахма̄но намассама̄на̄ ат̣т̣хам̣су. тена вуттам̣ –

‘‘та̄ девата̄ саттасата̄ ул̣а̄ра̄,

брахма̄ вима̄на̄ абхиниккхамитва̄;

нӣтам̣ намассанти пасанначитта̄,

‘кхӣн̣а̄саво ган̣хати пам̣сукӯлам̣’’’.

‘‘та̄ девата̄ саттасата̄ ул̣а̄ра̄,

брахма̄ вима̄на̄ абхиниккхамитва̄;

нӣтам̣ намассанти пасанначитта̄,

‘кхӣн̣а̄саво кайирати пам̣сукӯлам̣’’’.

‘‘‘кхӣн̣а̄саво дховати пам̣сукӯлам̣’;

‘кхӣн̣а̄саво раджати пам̣сукӯлам̣’;

‘кхӣн̣а̄саво па̄рупати пам̣сакӯла’’’нти.

ити бхагава̄ имасмим̣ сутте десанам̣ тӣхи бхавехи виниваттетва̄ арахаттасса кӯт̣ам̣ ган̣хи. десана̄парийоса̄не пан̃часата̄ бхиккхӯ арахатте патит̣т̣хахим̣су. саттамам̣.

8. пин̣д̣олйасуттаван̣н̣ана̄

80. ат̣т̣хаме кисмин̃чидева пакаран̣ети кисмин̃чидева ка̄ран̣е. пан̣а̄метва̄ти нӣхаритва̄. кисмим̣ пана ка̄ран̣е ете бхагавата̄ пан̣а̄мита̄ти? екасмин̃хи антовассе бхагава̄ са̄ваттхийам̣ васитва̄ вуттхавассо пава̄ретва̄ маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро са̄ваттхито никкхамитва̄ джанападача̄рикам̣ чаранто капилаваттхум̣ патва̄ нигродха̄ра̄мам̣ па̄виси. сакйара̄джа̄но ‘‘саттха̄ а̄гато’’ти сутва̄ паччха̄бхатте каппийа̄ни теламадхупха̄н̣ита̄дӣни чева па̄нака̄ни ча ка̄джасатехи га̄ха̄петва̄ виха̄рам̣ гантва̄ сан̇гхасса ниййа̄тетва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ пат̣исантха̄рам̣ каронта̄ екаманте нисӣдим̣су. саттха̄ тесам̣ мадхурадхаммакатхам̣ катхенто нисӣди. тасмим̣ кхан̣е екачче бхиккхӯ сена̄санам̣ пат̣иджагганти, екачче ман̃чапӣт̣ха̄дӣни пан̃н̃а̄пенти, са̄ман̣ера̄ аппахаритам̣ каронти. бха̄джанӣйат̣т̣ха̄не сампаттабхиккхӯпи аттхи, асампаттабхиккхӯпи аттхи. сампатта̄ асампатта̄нам̣ ла̄бхам̣ ган̣ханта̄, ‘‘амха̄кам̣ детха, амха̄кам̣ а̄чарийасса детха упаджджха̄йасса детха̄’’ти катхента̄ маха̄саддамакам̣су. саттха̄ сутва̄ тхерам̣ пуччхи ‘‘ке пана те, а̄нанда, учча̄садда̄ маха̄садда̄ кеват̣т̣а̄ ман̃н̃е маччхавилопе’’ти? тхеро етаматтхам̣ а̄рочеси. саттха̄ сутва̄ ‘‘а̄мисахету, а̄нанда, бхиккхӯ маха̄саддам̣ каронтӣ’’ти а̄ха. ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘анануччхавикам̣, а̄нанда, аппатирӯпам̣. на хи майа̄ каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни чӣвара̄дихету па̄рамийо пӯрита̄, на̄пи име бхиккхӯ чӣвара̄дихету ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄, арахаттахету паббаджитва̄ анаттхам̣ аттхасадисам̣ аса̄рам̣ са̄расадисам̣ каронти, гаччха̄нанда, те бхиккхӯ пан̣а̄мехӣ’’ти.

пуббан̣хасамайанти дутийадивасе пуббан̣хасамайам̣. белувалат̣т̣хика̄йа мӯлети тарун̣абелуваруккхамӯле. паба̄л̣хоти паба̄хито. пава̄л̣хотипи па̄т̣хо, пава̄хитоти аттхо. убхайампи нӣхат̣абха̄вамева дӣпети. сийа̄ ан̃н̃атхаттанти паса̄дан̃н̃атхаттам̣ ва̄ бха̄ван̃н̃атхаттам̣ ва̄ бхавеййа. катхам̣? ‘‘самма̄самбуддхена майам̣ лахуке ка̄ран̣е пан̣а̄мита̄’’ти паса̄дам̣ мандам̣ каронта̄нам̣ паса̄дан̃н̃атхаттам̣ на̄ма хоти. салин̇генева титтха̄йатанам̣ паккаманта̄нам̣ бха̄ван̃н̃атхаттам̣ на̄ма. сийа̄ випарин̣а̄моти еттха пана ‘‘майам̣ саттху аджджха̄сайам̣ ган̣хитум̣ саккхисса̄ма̄ти паббаджита̄, нам̣ гахетум̣ асакконта̄нам̣ ким̣ амха̄кам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти? сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттанам̣ випарин̣а̄моти ведитаббо. ваччхасса̄ти кхӣрӯпакаваччхасса. ан̃н̃атхаттанти мила̄йанаан̃н̃атхаттам̣. кхӣрӯпако хи ваччхо ма̄ту адассанена кхӣрам̣ алабханто мила̄йати кампати паведхати. випарин̣а̄моти маран̣ам̣. со хи кхӣрам̣ алабхама̄но кхӣрапипа̄са̄йа суссанто патитва̄ марати.

бӣджа̄нам̣ тарун̣а̄нанти удакена ануггахетабба̄нам̣ вирӯл̣хабӣджа̄нам̣. ан̃н̃атхаттанти мила̄йанан̃н̃атхаттамева. та̄ни хи удакам̣ алабханта̄ни мила̄йанти. випарин̣а̄моти вина̄со. та̄ни хи удакам̣ алабханта̄ни суккхитва̄ винассанти, пала̄ламева хонти. ануггахитоти а̄миса̄нуггахена чева дхамма̄нуггахена ча ануггахито. анугган̣хеййанти двӣхипи етехи ануггахехи анугган̣хеййам̣. ачирапаббаджита̄ хи са̄ман̣ера̄ чева дахарабхиккхӯ ча чӣвара̄дипаччайавекалле ва̄ сати гелан̃н̃е ва̄ саттха̄ра̄ ва̄ а̄чарийупаджджха̄йехи ва̄ а̄миса̄нуггахена анануггахита̄ киламанта̄ на сакконти саджджха̄йам̣ ва̄ манасика̄рам̣ ва̄ ка̄тум̣, дхамма̄нуггахена анануггахита̄ уддесена чева ова̄да̄нуса̄санийа̄ ча париха̄йама̄на̄ на сакконти акусалам̣ париваджджетва̄ кусалам̣ бха̄ветум̣. имехи пана двӣхи ануггахехи ануггахита̄ ка̄йена акиламанта̄ саджджха̄йаманасика̄ре паваттитва̄ йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄на̄ апарабха̄ге там̣ ануггахам̣ алабханта̄пи тенева пурима̄нуггахена ладдхабала̄ са̄сане патит̣т̣хаханти, тасма̄ бхагавато евам̣ паривитакко удапа̄ди.

бхагавато пурато па̄турахосӣти саттху читтам̣ н̃атва̄ – ‘‘име бхиккхӯ бхагавата̄ пан̣а̄мита̄, ида̄ни несам̣ ануггахам̣ ка̄тука̄мо евам̣ чинтеси, ка̄ран̣ам̣ бхагава̄ чинтеси, ахаметтха усса̄хам̣ джанесса̄мӣ’’ти пурато па̄кат̣о ахоси. сантеттха бхиккхӯти идам̣ со маха̄брахма̄ йатха̄ на̄ма бйатто сӯдо йадева амбилагга̄дӣсу расаджа̄там̣ ран̃н̃о руччати, там̣ абхисан̇кха̄рена са̄дутарам̣ катва̄ пунадивасе упана̄мети, евамева аттано бйаттата̄йа бхагавата̄ а̄хат̣аупамам̣йева еваметам̣ бхагава̄тиа̄дивачанехи абхисан̇кхаритва̄ бхагавантам̣ йа̄чанто бхиккхусан̇гхасса ануггахакаран̣аттхам̣ вадати. таттха абхинандатӯти ‘‘мама сантикам̣ бхиккхусан̇гхо а̄гаччхатӯ’’ти. евамасса а̄гаманам̣ сампийа̄йама̄но абхинандату. абхивадатӯти а̄гатасса ча ова̄да̄нуса̄саним̣ даданто абхивадату.

пат̣исалла̄на̄ти екӣбха̄ва̄. иддха̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кха̄сӣти иддхим̣ ака̄си. екадвӣхика̄йа̄ти екеко чева две две ча хутва̄. са̄раджджама̄нарӯпа̄ти оттаппама̄насабха̄ва̄ бха̄йама̄на̄. касма̄ пана бхагава̄ тесам̣ татха̄ упасан̇камана̄йа иддхимака̄сӣти? хитапаттхана̄йа. йади хи те ваггавагга̄ хутва̄ а̄гаччхеййум̣, ‘‘бхагава̄ бхиккхусан̇гхам̣ пан̣а̄метва̄ аран̃н̃ам̣ павит̣т̣хо екадивасампи таттха васитум̣ на̄саккхи, вегенева а̄гато’’ти кел̣импи кареййум̣. атха несам̣ нева буддхага̄равам̣ паччупат̣т̣хахеййа, на дхаммадесанам̣ сампат̣иччхитум̣ саматтха̄ бхавеййум̣. сабхайа̄нам̣ пана саса̄раджджа̄нам̣ екадвӣхика̄йа а̄гаччханта̄нам̣ буддхага̄раван̃чева паччупат̣т̣хитам̣ бхависсати, дхаммадесанан̃ча сампат̣иччхитум̣ саккхиссантӣти чинтетва̄ тесам̣ хитапаттхана̄йа татха̄рӯпам̣ иддхим̣ ака̄си.

нисӣдим̣сӯти тесу хи са̄раджджама̄нарӯпесу а̄гаччхантесу еко бхиккху ‘‘мамам̣йева саттха̄ олокети, мам̣йева ман̃н̃е нигган̣хитука̄мо’’ти сан̣икам̣ а̄гантва̄ вандитва̄ нисӣди, атхан̃н̃о атхан̃н̃оти евам̣ пан̃чабхиккхусата̄ни нисӣдим̣су. евам̣ нисиннам̣ пана бхиккхусан̇гхам̣ сӣдантаре саннисиннам̣ маха̄самуддам̣ вийа нива̄те падӣпам̣ вийа ча ниччалам̣ дисва̄ саттха̄ чинтеси – ‘‘имесам̣ бхиккхӯнам̣ кӣдисӣ дхаммадесана̄ ват̣т̣атӣ’’ти? атхасса етадахоси – ‘‘име а̄ха̄рахету пан̣а̄мита̄, пин̣д̣ийа̄лопадхаммадесана̄ва несам̣ саппа̄йа̄, там̣ дассетва̄ маттхаке типариват̣т̣адесанам̣ десесса̄ми, десана̄парийоса̄не саббе арахаттам̣ па̄пун̣иссантӣ’’ти. атха несам̣ там̣ дхаммадесанам̣ десенто антамидам̣, бхиккхаветиа̄дима̄ха.

таттха антанти паччхимам̣ ла̄макам̣. йадидам̣ пин̣д̣олйанти йам̣ евам̣ пин̣д̣апарийесанена джӣвикам̣ каппентасса джӣвитам̣. айам̣ панеттха падаттхо – пин̣д̣а̄йа улатӣти пин̣д̣оло, пин̣д̣оласса каммам̣ пин̣д̣олйам̣, пин̣д̣апарийесанена ниппха̄дитаджӣвитанти аттхо. абхиса̄поти аккосо. купита̄ хи манусса̄ аттано паччаттхикам̣ ‘‘чӣварам̣ нива̄сетва̄ капа̄лам̣ гахетва̄ пин̣д̣ам̣ парийесама̄но чариссатӣ’’ти аккосанти. атха ва̄ пана ‘‘ким̣ туйхам̣ ака̄таббам̣ аттхи, йо твам̣ евам̣ балава̄ вӣрийасампаннопи хироттаппам̣ паха̄йа капан̣о вийа пин̣д̣оло вичараси паттапа̄н̣ӣ’’ти? евампи аккосантийева. тан̃ча кхо етанти евам̣ там̣ абхиса̄пам̣ сама̄нампи пин̣д̣олйам̣. кулапутта̄ упенти аттхавасика̄ти мама са̄сане джа̄тикулапутта̄ ча а̄ча̄ракулапутта̄ ча аттхавасика̄ ка̄ран̣авасика̄ хутва̄ ка̄ран̣авасам̣ пат̣ичча упенти.

ра̄джа̄бхинӣта̄тиа̄дӣсу йе ран̃н̃о сантакам̣ кха̄дитва̄ ран̃н̃а̄ бандхана̄га̄ре бандха̄пита̄ пала̄йитва̄ паббаджанти, те ра̄джа̄бхинӣта̄ на̄ма. те хи ран̃н̃а̄ бандханам̣ абхинӣтатта̄ ра̄джа̄бхинӣта̄ на̄ма. йе пана чорехи ат̣авийам̣ гахетва̄ екаччесу ма̄рийама̄несу екачче ‘‘майам̣ са̄ми тумхехи виссат̣т̣ха̄ гехам̣ анаджджха̄васитва̄ паббаджисса̄ма, таттха йам̣ йам̣ буддхапӯджа̄дипун̃н̃ам̣ карисса̄ма, тато тумха̄кам̣ паттим̣ дасса̄ма̄’’ти техи виссат̣т̣ха̄ паббаджанти, те чора̄бхинӣта̄ на̄ма. тепи хи чорехи ма̄ретаббатам̣ абхинӣта̄ти чора̄бхинӣта̄ на̄ма. йе пана ин̣ам̣ гахетва̄ пат̣ида̄тум̣ асакконта̄ пала̄йитва̄ паббаджанти, те ин̣ат̣т̣а̄ на̄ма, ин̣апӣл̣ита̄ти аттхо. ин̣ат̣т̣ха̄типи па̄т̣хо, ин̣е т̣хита̄ти аттхо. йе ра̄джачорачха̄такарогабхайа̄нам̣ ан̃н̃атарена абхибхӯта̄ упаддута̄ паббаджанти, те бхайат̣т̣а̄ на̄ма, бхайапӣл̣ита̄ти аттхо. бхайат̣т̣ха̄типи па̄т̣хо, бхайе т̣хита̄ти аттхо. а̄джӣвика̄паката̄ти а̄джӣвика̄йа упаддута̄ абхибхӯта̄, путтада̄рам̣ посетум̣ асакконта̄ти аттхо. отин̣н̣а̄мха̄ти анто анупавит̣т̣ха̄.

со ча хоти абхиджджха̄лӯти идам̣ со кулапутто ‘‘дуккхасса антам̣ карисса̄мӣ’’тиа̄дивасена читтам̣ уппа̄детва̄ паббаджито, апарабха̄ге, там̣ паббаджджам̣ татха̄рӯпам̣ ка̄тум̣ на саккоти, там̣ дассетум̣ вуттам̣. таттха абхиджджха̄лӯти парабхан̣д̣а̄нам̣ абхиджджха̄йита̄. тиббаса̄ра̄готи бахалара̄го. бйа̄панначиттоти пӯтибха̄вена випанначитто. падут̣т̣хаманасан̇каппоти тикхин̣асин̇го вийа гон̣о дут̣т̣хачитто. мут̣т̣хассатӣти бхаттаниккхиттака̄ко вийа нат̣т̣хассати, идха катам̣ еттха нассати. асампаджа̄ноти ниппан̃н̃о. кхандха̄дипариччхедарахито. асама̄хитоти чан̣д̣асоте баддхана̄ва̄ вийа упача̄раппана̄бха̄вена асан̣т̣хито. виббхантачиттоти бандха̄рул̣хамаго вийа сантамано. па̄катиндрийоти йатха̄ гихӣ путтадхӣтаро олокенто асам̣вутиндрийо хоти, евам̣ асам̣вутиндрийо.

чхава̄ла̄танти чхава̄нам̣ дад̣д̣хат̣т̣ха̄не ала̄там̣. убхатопадиттам̣ маджджхе гӯтхагатанти пама̄н̣ена ат̣т̣хан̇гуламаттам̣ двӣсу т̣ха̄несу а̄диттам̣ маджджхе гӯтхамаккхитам̣. нева га̄мети саче хи там̣ йуганан̇галагопа̄насипаккхапа̄сака̄дӣнам̣ аттха̄йа упанетум̣ сакка̄ асса, га̄ме кат̣т̣хаттхам̣ пхареййа. саче кхеттакут̣ийам̣ кат̣т̣хаттхараман̃чака̄дӣнам̣ аттха̄йа упанетум̣ сакка̄, аран̃н̃е кат̣т̣хаттхам̣ пхареййа. йасма̄ пана убхайатха̄пи на сакка̄, тасма̄ евам̣ вуттам̣. гихибхога̄ ча парихӣноти йо ага̄ре васантехи гихӣхи да̄йадждже бха̄джийама̄не бхого ладдхаббо асса, тато ча парихӣно. са̄ман̃н̃аттхан̃ча̄ти а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ ова̄де т̣хатва̄ парийаттипат̣иведхавасена паттаббам̣ са̄ман̃н̃аттхан̃ча. иман̃ча пана упамам̣ саттха̄ на дуссӣласса васена а̄хари, парисуддхасӣласса пана аласасса абхиджджха̄дӣхи досехи упахатасса пуггаласса имам̣ упамам̣ а̄хари.

тайоме, бхиккхавети касма̄ а̄раддхам̣? имасса пуггаласса чхава̄ла̄тасадисабха̄во нева ма̄та̄питӯхи като, на а̄чарийупаджджха̄йехи, имехи пана па̄павитаккехи катоти дассанаттхам̣ а̄раддхам̣. анимиттам̣ ва̄ сама̄дхинти випассана̄сама̄дхим̣. со хи ниччанимитта̄дӣнам̣ самуггха̄танена анимиттоти вуччати. еттха ча чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ миссака̄, анимиттасама̄дхи пуббабха̄го. анимиттасама̄дхи ва̄ миссако, сатипат̣т̣ха̄на̄ пуббабха̄га̄ти ведитабба̄.

двема̄, бхиккхаве, дит̣т̣хийоти идам̣ пана на кевалам̣ анимиттасама̄дхибха̄вана̄ имесам̣йева тин̣н̣ам̣ маха̄витакка̄нам̣ паха̄на̄йа сам̣ваттати, сассатуччхедадит̣т̣хӣнампи пана самуггха̄там̣ каротӣти дассанаттхам̣ вуттам̣. на ваджджава̄ ассанти ниддосо бхавеййам̣. сесаметтха утта̄намева. ити бхагава̄ имасмимпи сутте десанам̣ тӣхи бхавехи виниваттетва̄ арахаттена кӯт̣ам̣ ган̣хи. десана̄васа̄не пан̃часата̄ бхиккхӯ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣им̣сӯти. ат̣т̣хамам̣.

9. па̄лилеййасуттаван̣н̣ана̄

81. наваме ча̄рикам̣ пакка̄мӣти косамбика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ калахака̄ле саттха̄ екадивасам̣ дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о ваттхум̣ а̄харитва̄ ‘‘на хи верена вера̄ни, саммантӣдха куда̄чана’’нтиа̄дӣхи (дха. па. 5) га̄тха̄хи овадати. там̣дивасам̣ тесам̣ калахам̣ каронта̄нам̣йева ратти вибха̄та̄. дутийадивасепи бхагава̄ тамева ваттхум̣ катхеси. там̣дивасампи тесам̣ калахам̣ каронта̄нам̣йева ратти вибха̄та̄. татийадивасепи бхагава̄ тамева ваттхум̣ катхеси. атха нам̣ ан̃н̃атаро бхиккху евама̄ха – ‘‘аппоссукко, бханте, бхагава̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рам̣ ануйутто вихарату, майаметена бхан̣д̣анена калахена виггахена вива̄дена пан̃н̃а̄йисса̄ма̄’’ти. саттха̄ ‘‘парийа̄дин̣н̣арӯпачитта̄ кхо име могхапуриса̄, на име сакка̄ сан̃н̃а̄пету’’нти чинтетва̄ – ‘‘ким̣ майхам̣ имехи, екача̄рава̄сам̣ васисса̄мӣ’’ти? со па̄това сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ косамбийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ кан̃чипи ана̄мантетва̄ екова адутийо ча̄рикам̣ пакка̄ми.

йасмим̣, а̄вусо, самайети идам̣ тхеро йасма̄сса аджджа бхагава̄ екена бхиккхуна̄ саддхим̣ паккамиссати, аджджа двӣхи, аджджа сатена, аджджа сахассена, аджджа екакова̄ти саббо бхагавато ча̄ро видито па̄кат̣о паччаккхо, тасма̄ а̄ха.

анупуббена̄ти га̄манигамапат̣ипа̄т̣ийа̄ пин̣д̣а̄йа чарама̄но екача̄рава̄сам̣ та̄ва васама̄нам̣ бхиккхум̣ пасситука̄мо хутва̄ ба̄лакалон̣ака̄рага̄мам̣ агама̄си. таттха бхагуттхерасса сакалапаччха̄бхаттан̃чева тийа̄мараттин̃ча екача̄рава̄се а̄нисам̣сам̣ катхетва̄ пунадивасе тена паччха̄саман̣ена пин̣д̣а̄йа чаритва̄ там̣ таттхева ниваттетва̄ ‘‘самаггава̄сам̣ васама̄не тайо кулапутте пассисса̄мӣ’’ти па̄чӣнавам̣самигада̄йам̣ агама̄си. тесампи сакалапаччха̄бхаттан̃чева тийа̄мараттин̃ча екача̄рава̄се а̄нисам̣сам̣ катхетва̄ те таттхева ниваттетва̄ екакова па̄лилеййа нагара̄бхимукхо паккамитва̄ анупуббена па̄лилеййанагарам̣ сампатто. тена вуттам̣ – ‘‘анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена па̄лилеййакам̣, тадавасарӣ’’ти.

бхаддаса̄ламӯлети па̄лилеййава̄сино бхагавато да̄нам̣ датва̄ па̄лилеййато авидӯре раккхитаванасан̣д̣о на̄ма аттхи, таттха бхагавато пан̣н̣аса̄лам̣ катва̄ ‘‘еттха васатха̄’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ ка̄ретва̄ ва̄сайим̣су. бхаддаса̄ло пана таттхеко мана̄по ладдхако са̄ларуккхо. бхагава̄ там̣ нагарам̣ упанисса̄йа тасмим̣ ванасан̣д̣е пан̣н̣аса̄ласамӣпе тасмим̣ руккхамӯле вихарати. тена вуттам̣ ‘‘бхаддаса̄ламӯле’’ти.

евам̣ вихаранте панеттха татха̄гате ан̃н̃атаро хаттхина̄го хаттхинӣхи хаттхипотака̄дӣхи гочарабхӯмититтхога̄хана̄дӣсу убба̄л̣хо йӯтхе уккан̣т̣хито ‘‘ким̣ ме имехи хаттхӣхӣ’’ти? йӯтхам̣ паха̄йа мануссапатхам̣ гаччханто па̄лилеййакаванасан̣д̣е бхагавантам̣ дисва̄ гхат̣асахассена нибба̄питасанта̄по вийа ниббуто хутва̄ саттху сантике ат̣т̣ха̄си. со тато пат̣т̣ха̄йа саттху ваттапат̣иваттам̣ каронто мукхадхованам̣ дети, нха̄нодакам̣ а̄харати, дантакат̣т̣хам̣ дети, паривен̣ам̣ саммаджджати, аран̃н̃ато мадхура̄ни пхала̄пхала̄ни а̄харитва̄ саттхуно дети. саттха̄ парибхогам̣ кароти.

екадивасам̣ саттха̄ раттибха̄гасаманантаре чан̇камитва̄ па̄са̄н̣апхалаке нисӣди. хаттхӣпи авидӯре т̣ха̄не ат̣т̣ха̄си. саттха̄ паччхато олокетва̄ на кин̃чи аддаса, евам̣ пурато ча убхайапассесу ча. атхасса ‘‘сукхам̣ вата̄хам̣ ан̃н̃атра техи бхан̣д̣анака̄ракехи васа̄мӣ’’ти читтам̣ уппаджджи. хаттхинопи ‘‘майа̄ на̄митаса̄кхам̣ ан̃н̃е кха̄данта̄ наттхӣ’’тиа̄дӣни чинтетва̄ – ‘‘сукхам̣ вата екакова васа̄ми, саттху ваттам̣ ка̄тум̣ лабха̄мӣ’’ти читтам̣ уппаджджи. саттха̄ аттано читтам̣ олокетва̄ – ‘‘мама та̄ва ӣдисам̣ читтам̣, кӣдисам̣ ну кхо хаттхисса̄’’ти тасса̄пи та̄дисамева дисва̄ ‘‘самети но читта’’нти имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –

‘‘етам̣ на̄гасса на̄гена, ӣса̄дантасса хаттхино;

самети читтам̣ читтена, йадеко раматӣ ване’’ти. (маха̄ва. 467);

атха кхо самбахула̄ бхиккхӯти атха евам̣ татха̄гате таттха вихаранте пан̃часата̄ диса̄су вассам̣вуттха̄ бхиккхӯ. йена̄йасма̄ а̄нандоти ‘‘саттха̄ кира бхиккхусан̇гхам̣ пан̣а̄метва̄ аран̃н̃ам̣ павит̣т̣хо’’ти аттано дхаммата̄йа саттху сантикам̣ гантум̣ асакконта̄ йена̄йасма̄ а̄нандо, тенупасан̇камим̣су.

анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайоти магга̄нантарам̣ арахаттапхалам̣. вичайасоти вичайена, тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ сабха̄вавичинанасаматтхена н̃а̄н̣ена париччхиндитва̄ти аттхо. дхаммоти са̄санадхаммо. чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄тиа̄ди йе йе кот̣т̣ха̄се париччхиндитва̄ дхаммо десито, тесам̣ пака̄санаттха̄йа вуттам̣. саманупассана̄ти дит̣т̣хисаманупассана̄. сан̇кха̄ро соти дит̣т̣хисан̇кха̄ро со. татоджо со сан̇кха̄роти тато тан̣ха̄то со сан̇кха̄ро джа̄то. тан̣ха̄сампайуттесу читтесупи чатӯсу читтесу еса джа̄йати. са̄пи тан̣ха̄ти са̄ дит̣т̣хисан̇кха̄расса паччайабхӯта̄ тан̣ха̄. са̄пи ведана̄ти са̄ тан̣ха̄йа паччайабхӯта̄ ведана̄. сопи пхассоти со ведана̄йа паччайо авиджджа̄сампхассо. са̄пи авиджджа̄ти са̄ пхассасампайутта̄ авиджджа̄.

но чассам̣, но ча ме сийа̄ти саче ахам̣ на бхавеййам̣, мама париккха̄ропи на бхавеййа. на̄бхависсам̣, на ме бхависсатӣти саче пана а̄йатимпи ахам̣ на бхависса̄ми, евам̣ мама париккха̄ропи на бхависсати. еттаке т̣ха̄не бхагава̄ тена бхиккхуна̄ гахитагахитадит̣т̣хим̣ виссаджджа̄пенто а̄гато пуггаладжджха̄сайенапи десана̄вила̄сенапи. татоджо со сан̇кха̄роти тан̣ха̄сампайуттачитте вичикиччха̄ва наттхи, катхам̣ вичикиччха̄сан̇кха̄ро тан̣ха̄то джа̄йатӣти? аппахӣнатта̄. йасса хи тан̣ха̄йа аппахӣна̄йа со уппаджджати, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. дит̣т̣хийа̄пи есева найо лаббхатийева чатӯсу хи читтуппа̄десу сампайуттадит̣т̣хи на̄ма наттхи. йасма̄ пана тан̣ха̄йа аппахӣнатта̄ са̄ уппаджджати, тасма̄ там̣ сандха̄йа татра̄пи айаматтхо йуджджати. ити имасмим̣ сутте тевӣсатийа̄ т̣ха̄несу арахаттам̣ па̄петва̄ випассана̄ катхита̄. навамам̣.

10. пун̣н̣амасуттаван̣н̣ана̄

82. дасаме тадахупосатхетиа̄ди пава̄ран̣асутте виттха̄ритамева. кин̃чидева десанти кин̃чи ка̄ран̣ам̣. саке а̄сане нисӣдитва̄ пуччха йада̄кан̇кхасӣти касма̄ евама̄ха? со кира бхиккху пан̃часатабхиккхупарива̄ро. а̄чарийе пана т̣хитаке пуччханте саче те бхиккхӯ нисӣданти, саттхари га̄равам̣ катам̣ хоти, а̄чарийе ага̄равам̣. саче ут̣т̣хаханти, а̄чарийе га̄равам̣ катам̣ хоти, саттхари ага̄равам̣. ити несам̣ читтам̣ анекаггам̣ бхависсати, десанам̣ сампат̣иччхитум̣ на саккхиссанти. тасмим̣ пана нисӣдитва̄ пуччханте тесам̣ читтам̣ екаггам̣ бхависсати, десанам̣ сампат̣иччхитум̣ саккхиссантӣти н̃атва̄ бхагава̄ евама̄ха. име ну кхо, бхантети айам̣ тхеро пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ а̄чарийо, пан̃чаккхандхаматтампи наппаджа̄на̄тӣти на ваттаббо. пан̃хам̣ пуччхантена пана ‘‘име пан̃чупа̄да̄наккхандха̄, на ан̃н̃е’’ти евам̣ джа̄нантена вийа хутва̄ пуччхитум̣ на ват̣т̣ати, тасма̄ аджа̄нанто вийа пуччхати. тепи часса антева̄сика̄ ‘‘амха̄кам̣ а̄чарийо ‘ахам̣ джа̄на̄мӣ’ти на катхети, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена пана саддхим̣ сам̣сандитва̄ва катхетӣ’’ти сотаббам̣ саддха̄таббам̣ ман̃н̃иссантӣтипи аджа̄нанто вийа пуччхати.

чхандамӯлака̄ти тан̣ха̄чхандамӯлака̄. на кхо бхиккху тан̃н̃ева упа̄да̄нам̣ те пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ти йасма̄ чхандара̄гаматтам̣ пан̃чаккхандха̄ на хоти, тасма̄ идам̣ вуттам̣. йасма̄ пана сахаджа̄тато ва̄ а̄рамман̣ато ва̄ кхандхе мун̃читва̄ упа̄да̄нам̣ наттхи, тасма̄ на̄пи ан̃н̃атра пан̃чахи упа̄да̄наккхандхехи упа̄да̄нанти вуттам̣. тан̣ха̄сампайуттасмин̃хи читте ваттама̄не там̣читтасамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ рӯпаккхандхо, т̣хапетва̄ там̣ тан̣хам̣ сеса̄ арӯпадхамма̄ чатта̄ро кхандха̄ти сахаджа̄татопи кхандхе мун̃читва̄ упа̄да̄нам̣ наттхи. упа̄да̄насса пана рӯпа̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ уппаджджанато а̄рамман̣атопи пан̃чаккхандхе мун̃читва̄ упа̄да̄нам̣ наттхи. чхандара̄гавематтата̄ти чхандара̄гана̄наттам̣. евам̣ кхо бхиккхӯти евам̣ рӯпа̄рамман̣асса чхандара̄гасса ведана̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ а̄рамман̣ам̣ акаран̣ато сийа̄ чхандара̄гавематтата̄. кхандха̄дхивачананти кхандха̄ти айам̣ пан̃н̃атти. айам̣ пана анусандхи на гхат̣ийати, кин̃ча̄пи на гхат̣ийати, са̄нусандхика̄ва пуччха̄, са̄нусандхикам̣ виссаджджанам̣. айан̃хи тхеро тесам̣ тесам̣ бхиккхӯнам̣ аджджха̄сайена пуччхати, саттха̄пи тесам̣ тесам̣ аджджха̄сайенева виссаджджети. сесам̣ саббаттха утта̄намева. дасамам̣.

имасса ча пана ваггасса екекасмим̣ сутте пан̃часата̄ пан̃часата̄ бхиккхӯ арахаттам̣ патта̄ти.

кхаджджанӣйавагго ат̣т̣хамо.