5. аттадӣпавагго

1. аттадӣпасуттаван̣н̣ана̄

43. аттадӣпаваггасса пат̣хаме аттадӣпа̄ти атта̄нам̣ дӣпам̣ та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гатим̣ пара̄йан̣ам̣ патит̣т̣хам̣ катва̄ вихаратха̄ти аттхо. аттасаран̣а̄ти идам̣ тассева вевачанам̣. анан̃н̃асаран̣а̄ти идам̣ ан̃н̃асса саран̣апат̣иккхепавачанам̣. на хи ан̃н̃о ан̃н̃асса саран̣ам̣ хоти ан̃н̃асса ва̄йа̄мена ан̃н̃асса асиджджханато, вуттампи четам̣ –

‘‘атта̄ хи аттано на̄тхо,

ко хи на̄тхо паро сийа̄’’ти. (дха. па. 160);

тена̄ха ‘‘анан̃н̃асаран̣а̄’’ти. ко панеттха атта̄ на̄ма? локийалокуттаро дхаммо. тенева̄ха – ‘‘дхаммадӣпа̄ дхаммасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄’’ти. йонӣти ка̄ран̣ам̣ – ‘‘йони хеса̄, бхӯмиджа, пхаласса адхигама̄йа̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.227) вийа. ким̣пахотика̄ти ким̣пабхутика̄, куто пабхавантӣти аттхо? рӯпасса твева̄ти идам̣ тесам̣йева сока̄дӣнам̣ паха̄надассанаттхам̣ а̄раддхам̣. на паритассатӣти на ган̣ха̄ти на гахати. тадан̇ганиббутоти тена випассанан̇гена килеса̄нам̣ ниббутатта̄ тадан̇ганиббуто. имасмим̣ сутте випассана̄ва катхита̄. пат̣хамам̣.

2. пат̣ипада̄суттаван̣н̣ана̄

44. дутийе дуккхасамудайага̄минӣ саманупассана̄ти йасма̄ сакка̄йо дуккхам̣, тасса ча самудайага̄минӣ пат̣ипада̄ на̄ма ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’ти евам̣ дит̣т̣хисаманупассана̄ вутта̄, тасма̄ дуккхасамудайага̄минӣ саманупассана̄ти айаметтха аттхо хоти. дуккханиродхага̄минӣ саманупассана̄ти еттха саха випассана̄йа чатумагган̃а̄н̣ам̣ ‘‘саманупассана̄’’ти вуттам̣. ити имасмим̣ сутте ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣. дутийам̣.

3. аниччасуттаван̣н̣ана̄

45. татийе саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббанти саха випассана̄йа маггапан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. вираджджати вимуччатӣти маггаккхан̣е вираджджати, пхалаккхан̣е вимуччати. анупа̄да̄йа а̄савехӣти ануппа̄даниродхена нируддхехи а̄савехи агахетва̄ ити вимуччати. рӯпадха̄туйа̄тиа̄ди паччавеккхан̣адассанаттхам̣ вуттам̣. саха пхалена паччавеккхан̣адассанаттхантипи вадантийева. т̣хитанти упари каттаббакичча̄бха̄вена т̣хитам̣. т̣хитатта̄ сантусситанти паттаббам̣ паттабха̄вена сантут̣т̣хам̣. паччаттам̣йева паринибба̄йатӣти сайамева паринибба̄йати. татийам̣.

4. дутийааниччасуттаван̣н̣ана̄

46. чатуттхе пуббанта̄нудит̣т̣хийоти пуббантам̣ анугата̄ ат̣т̣ха̄раса дит̣т̣хийо на хонти. апаранта̄нудит̣т̣хийоти апарантам̣ анугата̄ чатучатта̄лӣса дит̣т̣хийо на хонти. тха̄масо пара̄ма̄соти дит̣т̣хитха̄масо чева дит̣т̣хипара̄ма̄со ча на хоти. етта̄вата̄ пат̣хамамагго дассито. ида̄ни саха випассана̄йа тайо магге ча пхала̄ни ча дассетум̣ рӯпасминтиа̄ди а̄раддхам̣. атха ва̄ дит̣т̣хийо на̄ма випассана̄йа ева пахӣна̄, идам̣ пана упари саха випассана̄йа чатта̄ро магге дассетум̣ а̄раддхам̣. чатуттхам̣.

5. саманупассана̄суттаван̣н̣ана̄

47. пан̃чаме пан̃чупа̄да̄наккхандхе саманупассанти етесам̣ ва̄ ан̃н̃атаранти парипун̣н̣ага̄хавасена пан̃чаккхандхе саманупассанти, апарипун̣н̣ага̄хавасена етесам̣ ан̃н̃атарам̣. ити айан̃чева саманупассана̄ти ити айан̃ча дит̣т̣хисаманупассана̄. асмӣти часса авигатам̣ хотӣти йасса айам̣ саманупассана̄ аттхи, тасмим̣ асмӣти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хисан̇кха̄там̣ папан̃чаттайам̣ авигатамева хоти. пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ авакканти хотӣти тасмим̣ килесаджа̄те сати каммакилесапаччайа̄нам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ ниббатти хоти.

аттхи, бхиккхаве, маноти идам̣ каммаманам̣ сандха̄йа вуттам̣. дхамма̄ти а̄рамман̣ам̣. авиджджа̄дха̄тӯти джаванаккхан̣е авиджджа̄. авиджджа̄сампхассаджена̄ти авиджджа̄сампайуттапхассато джа̄тена. апича маноти бхаван̇гаккхан̣е випа̄каманодха̄ту, а̄ваджджанаккхан̣е кирийаманодха̄ту. дхамма̄дайо вуттаппака̄ра̄ва. асмӣтиписса хотӣти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хивасена асмӣти евамписса хоти. ито паресу айамахамасмӣти рӯпа̄дӣсу кин̃чидева дхаммам̣ гахетва̄ ‘‘айам̣ ахамасмӣ’’ти аттадит̣т̣хивасена вуттам̣. бхависсанти сассатадит̣т̣хивасена. на бхависсанти уччхедадит̣т̣хивасена. рӯпӣ бхависсантиа̄дӣни сабба̄ни сассатамева бхаджанти. атхеттха̄ти атха тенева̄ка̄рена т̣хитесу етесу индрийесу. авиджджа̄ пахӣйатӣти чатӯсу саччесу ан̃н̃а̄н̣абхӯта̄ авиджджа̄ пахӣйати. виджджа̄ уппаджджатӣти арахаттамаггавиджджа̄ уппаджджати. еваметтха асмӣти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хийо. каммасса пан̃чаннан̃ча индрийа̄нам̣ антаре еко сандхи, випа̄каманам̣ пан̃чиндрийапаккхикам̣ катва̄ пан̃чаннан̃ча индрийа̄нам̣ каммасса ча антаре еко сандхӣти. ити тайо папан̃ча̄ атӣто аддха̄, индрийа̄дӣни паччуппанно аддха̄, таттха каммаманам̣ а̄дим̣ катва̄ ана̄гатасса паччайо дасситоти. пан̃чамам̣.

6. кхандхасуттаван̣н̣ана̄

48. чхат̣т̣хе рӯпаккхандхо ка̄ма̄вачаро, чатта̄ро кхандха̄ чатубхӯмака̄. са̄саванти а̄сава̄нам̣ а̄рамман̣абха̄вена паччайабхӯтам̣. упа̄да̄нийанти татхева ча упа̄да̄на̄нам̣ паччайабхӯтам̣. вачанаттхо панеттха – а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттехи саха а̄савехӣти са̄савам̣. упа̄да̄таббанти упа̄да̄нийам̣. идха̄пи рӯпаккхандхо ка̄ма̄вачаро, авасеса̄ тебхӯмака̄ випассана̄ча̄равасена вутта̄. еваметтха рӯпам̣ ра̄сат̣т̣хена кхандхесу павит̣т̣хам̣, са̄савара̄сат̣т̣хена упа̄да̄наккхандхесу. ведана̄дайо са̄сава̄пи аттхи, ана̄сава̄пи аттхи. те ра̄сат̣т̣хена саббепи кхандхесу павит̣т̣ха̄, тебхӯмака̄ панеттха са̄сават̣т̣хена упа̄да̄наккхандхесу павит̣т̣ха̄ти. чхат̣т̣хам̣.

7-8. сон̣асутта̄диван̣н̣ана̄

49-50. саттаме сеййохамасмӣти висит̣т̣хо уттамо ахамасми. киман̃н̃атра йатха̄бхӯтасса адассана̄ти йатха̄бхӯтасса адассанато ан̃н̃ам̣ ким̣ бхавеййа? адассанам̣ ан̃н̃а̄н̣амева бхавеййа̄ти аттхо. ида̄нисса те париват̣т̣ам̣ ваджирабхедадесанам̣ а̄рабханто там̣ ким̣ ман̃н̃аси сон̣отиа̄дима̄ха. ат̣т̣хамам̣ утта̄намева. саттамаат̣т̣хама̄ни.

9-10. нандиккхайасутта̄диван̣н̣ана̄

51-52. навамадасамесу нандиккхайа̄ ра̄гаккхайо, ра̄гаккхайа̄ нандиккхайоти идам̣ нандӣти ва̄ ра̄готи ва̄ имесам̣ аттхато нинна̄на̄каран̣ата̄йа вуттам̣. ниббида̄нупассана̄йа ва̄ ниббинданто нандим̣ паджахати, вира̄га̄нупассана̄йа вираджджанто ра̄гам̣ паджахати. етта̄вата̄ випассанам̣ нит̣т̣хапетва̄ ‘‘ра̄гаккхайа̄ нандиккхайо’’ти идха маггам̣ дассетва̄ ‘‘нандира̄гаккхайа̄ читтам̣ вимутта’’нти пхалам̣ дасситанти. навамадасама̄ни.

аттадӣпавагго пан̃чамо.

мӯлапан̣н̣а̄сако саматто.