2. а̄ха̄равагго

1. а̄ха̄расуттаван̣н̣ана̄

11. а̄ха̄раваггасса пат̣хаме а̄ха̄ра̄ти паччайа̄. паччайа̄ хи а̄харанти аттано пхалам̣, тасма̄ а̄ха̄ра̄ти вуччанти. бхӯта̄нам̣ ва̄ сатта̄нантиа̄дӣсу бхӯта̄ти джа̄та̄ ниббатта̄. самбхавесиноти йе самбхавам̣ джа̄тим̣ ниббаттим̣ есанти гавесанти. таттха чатӯсу йонӣсу ан̣д̣аджаджала̄буджа̄ сатта̄ йа̄ва ан̣д̣акосам̣ ваттхикосан̃ча на бхинданти, та̄ва самбхавесино на̄ма, ан̣д̣акосам̣ ваттхикосан̃ча бхиндитва̄ бахи никкханта̄ бхӯта̄ на̄ма. сам̣седаджа̄ опапа̄тика̄ ча пат̣хамачиттаккхан̣е самбхавесино на̄ма, дутийачиттаккхан̣ато пабхути бхӯта̄ на̄ма. йена ва̄ ирийа̄патхена джа̄йанти, йа̄ва тато ан̃н̃ам̣ на па̄пун̣анти, та̄ва самбхавесино на̄ма, тато парам̣ бхӯта̄ на̄ма. атха ва̄ бхӯта̄ти джа̄та̄ абхиниббатта̄, йе бхӯта̄ абхиниббатта̄йева, на пуна бхависсантӣти сан̇кхам̣ гаччханти, тесам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ етам̣ адхивачанам̣. самбхавамесантӣти самбхавесино. аппахӣнабхавасам̣йоджанатта̄ а̄йатимпи самбхавам̣ есанта̄нам̣ секкхапутхуджджана̄наметам̣ адхивачанам̣. евам̣ саббатха̄пи имехи двӣхи падехи саббасатте парийа̄дийати. ва̄саддо четтха сампин̣д̣анаттхо, тасма̄ бхӯта̄нан̃ча самбхавесӣнан̃ча̄ти айаматтхо ведитаббо.

т̣хитийа̄ти т̣хитаттхам̣. ануггаха̄йа̄ти ануггахаттхам̣. вачанабхедойева чеса, аттхо пана двиннампи пада̄нам̣ екойева. атха ва̄ т̣хитийа̄ти тасса тасса саттасса уппаннадхамма̄нам̣ ануппабандхавасена авиччхеда̄йа. ануггаха̄йа̄ти ануппанна̄нам̣ уппа̄да̄йа. убхопи чета̄ни ‘‘бхӯта̄нам̣ ва̄ т̣хитийа̄ чева ануггаха̄йа ча, самбхавесӣнам̣ ва̄ т̣хитийа̄ чева ануггаха̄йа ча̄’’ти евам̣ убхайаттха дат̣т̣хабба̄нӣти.

кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄роти кабал̣ам̣ катва̄ аджджхохаритаббако а̄ха̄ро, оданакумма̄са̄диваттхука̄йа оджа̄йетам̣ адхивачанам̣. ол̣а̄рико ва̄ сукхумо ва̄ти ваттхуол̣а̄риката̄йа ол̣а̄рико, сукхумата̄йа сукхумо. сабха̄вена пана сукхумарӯпапарийа̄паннатта̄ кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро сукхумова хоти. са̄пи часса ваттхуто ол̣а̄риката̄ сукхумата̄ ча упа̄да̄йупа̄да̄йа ведитабба̄. кумбхӣла̄нан̃хи а̄ха̄рам̣ упа̄да̄йа мора̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо. кумбхӣла̄ кира па̄са̄н̣е гиланти, те ча несам̣ куччхиппатта̄ вилӣйанти. мора̄ саппавиччхика̄дипа̄н̣е кха̄данти. мора̄нам̣ пана а̄ха̄рам̣ упа̄да̄йа тараччха̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо. те кира тивассачхад̣д̣ита̄ни виса̄н̣а̄ни чева ат̣т̣хӣни ча кха̄данти, та̄ни ча несам̣ кхел̣ена темитаматта̄нева кандамӯлам̣ вийа мудука̄ни хонти. тараччха̄нам̣ а̄ха̄рам̣ упа̄да̄йа хаттхӣнам̣ а̄ха̄ро сукхумо. те хи на̄на̄руккхаса̄кха̄дайо кха̄данти. хаттхӣнам̣ а̄ха̄рато гавайагокан̣н̣амига̄дӣнам̣ а̄ха̄ро сукхумо. те кира нисса̄ра̄ни на̄на̄руккхапан̣н̣а̄дӣни кха̄данти. тесампи а̄ха̄рато гуннам̣ а̄ха̄ро сукхумо. те алласуккхатин̣а̄ни кха̄данти. тесам̣ а̄ха̄рато саса̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо. саса̄нам̣ а̄ха̄рато сакун̣а̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо. сакун̣а̄нам̣ а̄ха̄рато паччантава̄сӣнам̣ а̄ха̄ро сукхумо. паччантава̄сӣнам̣ а̄ха̄рато га̄мабходжака̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо. га̄мабходжака̄нам̣ а̄ха̄рато ра̄джара̄джамаха̄матта̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо. тесампи а̄ха̄рато чаккаваттино а̄ха̄ро сукхумо. чаккаваттино а̄ха̄рато бхумма̄нам̣ дева̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо. бхумма̄нам̣ дева̄нам̣ а̄ха̄рато ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣. евам̣ йа̄ва параниммитавасаваттӣнам̣ а̄ха̄ра̄ виттха̄ретабба̄. тесам̣ пана̄ха̄ро сукхумотвева нит̣т̣хам̣ патто.

еттха ча ол̣а̄рике ваттхусмим̣ оджа̄ паритта̄ хоти дуббала̄, сукхуме балаватӣ. татха̄ хи екапаттапӯрампи йа̄гум̣ пӣто мухуттенева джигхаччхито хоти йам̣кин̃чидева кха̄дитука̄мо, саппим̣ пана пасатаматтам̣ пивитва̄ дивасам̣ абхоттука̄мо хоти. таттха ваттху каммаджатеджасан̇кха̄там̣ париссайам̣ винодети, на пана саккоти па̄летум̣. оджа̄ пана па̄лети, на саккоти париссайам̣ винодетум̣. две пана екато хутва̄ париссайан̃чева виноденти па̄ленти ча̄ти.

пхассо дутийоти чаккхусампхасса̄ди чхаббидхопи пхассо етесу чатӯсу а̄ха̄ресу дутийо а̄ха̄роти ведитаббо. десана̄найо ева чеса, тасма̄ имина̄ на̄ма ка̄ран̣ена дутийо татийо ча̄ти идаметтха на гавеситаббам̣. маносан̃четана̄ти четана̄ва вуччати. вин̃н̃а̄н̣анти читтам̣. ити бхагава̄ имасмим̣ т̣ха̄не упа̄дин̣н̣акаанупа̄дин̣н̣акавасена екара̄сим̣ катва̄ чатта̄ро а̄ха̄ре дассеси. кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро хи упа̄дин̣н̣акопи аттхи анупа̄дин̣н̣акопи, татха̄ пхасса̄дайо. таттха саппа̄дӣхи гилита̄нам̣ ман̣д̣ӯка̄дӣнам̣ васена упа̄дин̣н̣акакабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро дат̣т̣хаббо. ман̣д̣ӯка̄дайо хи саппа̄дӣхи гилита̄ антокуччхигата̄пи кин̃чи ка̄лам̣ джӣвантийева. те йа̄ва упа̄дин̣н̣акапаккхе тит̣т̣ханти, та̄ва а̄ха̄раттхам̣ на са̄дхенти. бхиджджитва̄ пана анупа̄дин̣н̣акапаккхе т̣хита̄ са̄дхенти. тада̄пи упа̄дин̣н̣ака̄ха̄роти вуччантӣти. идам̣ пана а̄чарийа̄нам̣ на руччатӣти ат̣т̣хакатха̄йамева пат̣иккхипитва̄ идам̣ вуттам̣ – имесам̣ сатта̄нам̣ кха̄данта̄нампи акха̄данта̄нампи бхун̃джанта̄нампи абхун̃джанта̄нампи пат̣исандхичиттенева сахаджа̄та̄ каммаджа̄ оджа̄ на̄ма аттхи, са̄ йа̄вапи саттама̄ диваса̄ па̄лети, айамева упа̄дин̣н̣акакабал̣ӣка̄ра̄ха̄роти ведитаббо. тебхӯмакавипа̄кавасена пана упа̄дин̣н̣акапхасса̄дайо ведитабба̄, тебхӯмакакусала̄кусалакирийавасена анупа̄дин̣н̣ака̄. локуттара̄ пана рул̣хӣвасена катхита̄ти.

еттха̄ха – ‘‘йади паччайат̣т̣хо а̄ха̄рат̣т̣хо, атха касма̄ ан̃н̃есупи сатта̄нам̣ паччайесу виджджама̄несу имейева чатта̄ро вутта̄’’ти? вуччате – аджджхаттикасантатийа̄ висесапаччайатта̄. висесапаччайо хи кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккха̄нам̣ сатта̄нам̣ рӯпака̄йасса кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро, на̄мака̄йе ведана̄йа пхассо, вин̃н̃а̄н̣асса маносан̃четана̄, на̄марӯпасса вин̃н̃а̄н̣ам̣. йатха̄ха – ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, айам̣ ка̄йо а̄ха̄рат̣т̣хитико а̄ха̄рам̣ пат̣ичча тит̣т̣хати, ана̄ха̄ро но тит̣т̣хати (сам̣. ни. 5.183), татха̄ пхассапаччайа̄ ведана̄, сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’нти (сам̣. ни. 2.1; вибха. 225).

ко панеттха а̄ха̄ро ким̣ а̄харатӣти? кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро оджат̣т̣хамакарӯпа̄ни а̄харати пхасса̄ха̄ро тиссо ведана̄, маносан̃четана̄ха̄ро тайо бхаве, вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро пат̣исандхина̄марӯпанти.

катхам̣? кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро та̄ва мукхе т̣хапитаматтейева ат̣т̣ха рӯпа̄ни самут̣т̣ха̄пети, дантавичун̣н̣итам̣ пана аджджхохарийама̄нам̣ екекам̣ ситтхам̣ ат̣т̣хат̣т̣харӯпа̄ни самут̣т̣ха̄петийева. евам̣ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро оджат̣т̣хамакарӯпа̄ни а̄харати. пхасса̄ха̄ро пана сукхаведанӣйо пхассо уппаджджама̄нойева сукхам̣ веданам̣ а̄харати, дуккхаведанӣйо дуккхам̣, адуккхамасукхаведанӣйо адуккхамасукханти евам̣ саббатха̄пи пхасса̄ха̄ро тиссо ведана̄ а̄харати.

маносан̃четана̄ха̄ро ка̄мабхавӯпагам̣ каммам̣ ка̄мабхавам̣ а̄харати, рӯпа̄рӯпабхавӯпага̄ни там̣ там̣ бхавам̣. евам̣ саббатха̄пи маносан̃четана̄ха̄ро тайо бхаве а̄харати. вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро пана йе ча пат̣исандхиккхан̣е там̣сампайуттака̄ тайо кхандха̄, йа̄ни ча тисантативасена тим̣са рӯпа̄ни уппаджджанти, сахаджа̄та̄дипаччайанайена та̄ни а̄харатӣти вуччати. евам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро пат̣исандхина̄марӯпам̣ а̄харатӣти. еттха ча ‘‘маносан̃четана̄ тайо бхаве а̄харатӣ’’ти са̄савакусала̄кусалачетана̄ва вутта̄. ‘‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣исандхина̄марӯпам̣ а̄харатӣ’’ти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣амева вуттам̣. ависесена пана там̣сампайуттатам̣самут̣т̣ха̄надхамма̄нам̣ а̄харан̣атопете ‘‘а̄ха̄ра̄’’ти ведитабба̄.

етесу чатӯсу а̄ха̄ресу кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро упаттхамбхенто а̄ха̄ракиччам̣ са̄дхети, пхассо пхусантойева маносан̃четана̄ а̄йӯхама̄на̄ва, вин̃н̃а̄н̣ам̣ виджа̄нантамева. катхам̣? кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро хи упаттхамбхентойева ка̄йат̣т̣хапанена сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ хоти. каммаджанитопи хи айам̣ ка̄йо кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рена упаттхаддхо дасапи васса̄ни вассасатампи йа̄ва а̄йупарима̄н̣а̄ тит̣т̣хати. йатха̄ ким̣? йатха̄ ма̄туйа̄ джанитопи да̄рако дха̄тийа̄ тхан̃н̃а̄дӣни па̄йетва̄ посийама̄но чирам̣ тит̣т̣хати, йатха̄ ча упаттхамбхена упаттхамбхитам̣ гехам̣. вуттампи четам̣ –

‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, гехе папатанте ан̃н̃ена да̄руна̄ упаттхамбхитам̣ сантам̣ ева там̣ гехам̣ на патати. евамева кхо, маха̄ра̄джа, айам̣ ка̄йо а̄ха̄рат̣т̣хитико а̄ха̄рам̣ пат̣ичча тит̣т̣хатӣ’’ти.

евам̣ кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро упаттхамбхенто а̄ха̄ракиччам̣ са̄дхети.

евам̣ са̄дхентопи ча кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро двиннам̣ рӯпасантатӣнам̣ паччайо хоти а̄ха̄расамут̣т̣ха̄насса ча упа̄дин̣н̣акасса ча. каммаджа̄нам̣ анупа̄лако хутва̄ паччайо хоти, а̄ха̄расамут̣т̣ха̄на̄нам̣ джанако хутва̄ти. пхассо пана сукха̄диваттхубхӯтам̣ а̄рамман̣ам̣ пхусантойева сукха̄диведана̄паваттанена сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ хоти. маносан̃четана̄ кусала̄кусалакаммавасена а̄йӯхама̄на̄йева бхавамӯланиппха̄данато сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ хоти. вин̃н̃а̄н̣ам̣ виджа̄нантамева на̄марӯпаппаваттанена сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ хотӣти.

евам̣ упаттхамбхана̄дивасена а̄ха̄ракиччам̣ са̄дхайама̄несу панетесу чатта̄ри бхайа̄ни дат̣т̣хабба̄ни. сеййатхидам̣ – кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ре никантийева бхайам̣, пхассе упагаманамева, маносан̃четана̄йа а̄йӯханамева, вин̃н̃а̄н̣е абхинипа̄тойева бхайанти. ким̣ ка̄ран̣а̄? кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ре хи никантим̣ катва̄ сӣта̄дӣнам̣ пураккхата̄ сатта̄ а̄ха̄раттха̄йа мудда̄ган̣ана̄дикамма̄ни каронта̄ анаппакам̣ дуккхам̣ нигаччханти. екачче ча имасмим̣ са̄сане паббаджитва̄пи веджджакамма̄дика̄йа анесана̄йа а̄ха̄рам̣ парийесанта̄ дит̣т̣хева дхамме га̄райха̄ хонти, сампара̄йепи, ‘‘тасса сан̇гха̄т̣ипи а̄дитта̄ сампаджджалита̄’’тиа̄дина̄ лаккхан̣асам̣йутте (сам̣. ни. 2.218) вуттанайена саман̣апета̄ хонти. имина̄ та̄ва ка̄ран̣ена кабал̣ӣка̄ре а̄ха̄ре никанти ева бхайанти ведитабба̄.

пхассам̣ упагаччханта̄пи пхассасса̄дино паресам̣ раккхитагопитесу да̄ра̄дӣсу бхан̣д̣есу апараджджханти, те саха бхан̣д̣ена бхан̣д̣аса̄мика̄ гахетва̄ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ ва̄ чхиндитва̄ сан̇ка̄ракӯт̣е чхад̣д̣енти, ран̃н̃о ва̄ ниййа̄денти. тато те ра̄джа̄ вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ ка̄ра̄пети. ка̄йасса ча бхеда̄ дуггати тесам̣ па̄т̣икан̇кха̄ хоти. ити пхассасса̄дамӯлакам̣ дит̣т̣хадхаммикампи сампара̄йикампи бхайам̣ саббама̄гатамева хоти. имина̄ ка̄ран̣ена пхасса̄ха̄ре упагаманамева бхайанти ведитаббам̣.

кусала̄кусалакамма̄йӯхане пана таммӯлакам̣ тӣсу бхавесу бхайам̣ саббам̣ а̄гатамева хоти. имина̄ ка̄ран̣ена маносан̃четана̄ха̄ре а̄йӯханамева бхайанти ведитаббам̣.

пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ан̃ча йасмим̣ йасмим̣ т̣ха̄не абхинипатати, тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не пат̣исандхина̄марӯпам̣ гахетва̄ва ниббаттати. тасмин̃ча ниббатте саббабхайа̄ни ниббатта̄нийева хонти таммӯлакатта̄ти имина̄ ка̄ран̣ена вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ре абхинипа̄тойева бхайанти ведитабботи.

ким̣нида̄на̄тиа̄дӣсу нида̄на̄дӣни сабба̄нева ка̄ран̣авевачана̄ни. ка̄ран̣ан̃хи йасма̄ пхалам̣ нидети, ‘‘ханда нам̣ ган̣хатха̄’’ти аппети вийа, тасма̄ нида̄нанти вуччати. йасма̄ там̣ тато самудети джа̄йати пабхавати, тасма̄ самудайо джа̄ти пабхавоти вуччати. айам̣ панеттха падаттхо – ким̣нида̄нам̣ етесанти ким̣нида̄на̄. ко самудайо етесанти ким̣самудайа̄. ка̄ джа̄ти етесанти ким̣джа̄тика̄. ко пабхаво етесанти ким̣пабхава̄. йасма̄ пана тесам̣ тан̣ха̄ йатха̄вуттена аттхена нида̄нан̃чева самудайо ча джа̄ти ча пабхаво ча, тасма̄ ‘‘тан̣ха̄нида̄на̄’’тиа̄дима̄ха. евам̣ саббападесу аттхо ведитаббо.

еттха ча име чатта̄ро а̄ха̄ра̄ тан̣ха̄нида̄на̄ти пат̣исандхим̣ а̄дим̣ катва̄ аттабха̄васан̇кха̄та̄нам̣ а̄ха̄ра̄нам̣ пуриматан̣ха̄нам̣ васена нида̄нам̣ ведитаббам̣. катхам̣? пат̣исандхиккхан̣е та̄ва парипун̣н̣а̄йатана̄нам̣ сатта̄нам̣ саттасантативасена, сеса̄нам̣ тато ӯнаӯнасантативасена уппаннарӯпаббхантарам̣ джа̄та̄ оджа̄ аттхи, айам̣ тан̣ха̄нида̄но упа̄дин̣н̣акакабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро. пат̣исандхичиттасампайутта̄ пана пхассачетана̄ сайан̃ча читтам̣ вин̃н̃а̄н̣анти име тан̣ха̄нида̄на̄ упа̄дин̣н̣ака-пхассаманосан̃четана̄-вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ра̄ти евам̣ та̄ва пуриматан̣ха̄нида̄на̄ пат̣исандхика̄ а̄ха̄ра̄. йатха̄ ча пат̣исандхика̄, евам̣ тато парам̣ пат̣хамабхаван̇гачиттаккхан̣а̄диниббатта̄пи ведитабба̄.

йасма̄ пана бхагава̄ на кевалам̣ а̄ха̄ра̄намева нида̄нам̣ джа̄на̄ти, а̄ха̄ранида̄набхӯта̄йа тан̣ха̄йапи, тан̣ха̄йа нида̄на̄нам̣ ведана̄дӣнампи нида̄нам̣ джа̄на̄тийева, тасма̄ тан̣ха̄ ча̄йам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄на̄тиа̄дина̄ найена ват̣т̣ам̣ дассетва̄ виват̣т̣ам̣ дассеси. имасмин̃ча пана т̣ха̄не бхагава̄ атӣта̄бхимукхам̣ десанам̣ катва̄ атӣтена ват̣т̣ам̣ дассети. катхам̣? а̄ха̄равасена хи айам̣ аттабха̄во гахито.

тан̣ха̄ти имассаттабха̄васса джанакам̣ каммам̣, ведана̄пхассасал̣а̄йатанана̄марӯпавин̃н̃а̄н̣а̄ни йасмим̣ аттабха̄ве т̣хатва̄ каммам̣ а̄йӯхитам̣, там̣ дассетум̣ вутта̄ни, авиджджа̄сан̇кха̄ра̄ тассаттабха̄васса джанакам̣ каммам̣. ити двӣсу т̣ха̄несу аттабха̄во, двӣсу тасса джанакам̣ камманти сан̇кхепена камман̃чева каммавипа̄кан̃ча̄ти, двепи дхамме дассентена атӣта̄бхимукхам̣ десанам̣ катва̄ атӣтена ват̣т̣ам̣ дасситам̣.

татра̄йам̣ десана̄ ана̄гатасса адасситатта̄ апарипун̣н̣а̄ти на дат̣т̣хабба̄. найато пана парипун̣н̣а̄твева дат̣т̣хабба̄. йатха̄ хи чаккхума̄ пурисо удакапит̣т̣хе нипаннам̣ сум̣сума̄рам̣ дисва̄ тасса парабха̄гам̣ олокенто гӣвам̣ пассеййа, орато пит̣т̣хим̣, парийоса̄не нан̇гут̣т̣хамӯлам̣, хет̣т̣ха̄ куччхим̣ олокенто пана удакагатам̣ агганан̇гут̣т̣хан̃чева чатта̄ро ча хаттхапа̄де на пассеййа, со на етта̄вата̄ ‘‘апарипун̣н̣о сум̣сума̄ро’’ти ган̣ха̄ти, найато пана парипун̣н̣отвева ган̣ха̄ти, евам̣сампадамидам̣ ведитаббам̣.

удакапит̣т̣хе нипаннасум̣сума̄ро вийа хи тебхӯмакават̣т̣ам̣. тӣре т̣хито чаккхума̄ пурисо вийа йога̄вачаро. тена пурисена удакапит̣т̣хе сум̣сума̄расса дит̣т̣хака̄ло вийа йогина̄ а̄ха̄равасена имассаттабха̄васса дит̣т̣хака̄ло. парато гӣва̄йа дит̣т̣хака̄ло вийа имассаттабха̄васса джаника̄йа тан̣ха̄йа дит̣т̣хака̄ло. пит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хака̄ло вийа йасмим̣ аттабха̄ве тан̣ха̄сан̇кха̄там̣ каммам̣ катам̣, ведана̄дивасена тасса дит̣т̣хака̄ло. нан̇гут̣т̣хамӯласса дит̣т̣хака̄ло вийа тассаттабха̄васса джанака̄нам̣ авиджджа̄сан̇кха̄ра̄нам̣ дит̣т̣хака̄ло. хет̣т̣ха̄ куччхим̣ олокентасса пана агганан̇гут̣т̣хан̃чева чатта̄ро ча хаттхапа̄де адисва̄пи ‘‘апарипун̣н̣о сум̣сума̄ро’’ти агахетва̄ найато парипун̣н̣отвева гахан̣ам̣ вийа йаттха йаттха паччайават̣т̣ам̣ па̄л̣ийам̣ на а̄гатам̣, таттха таттха ‘‘десана̄ апарипун̣н̣а̄’’ти агахетва̄ найато парипун̣н̣а̄твева гахан̣ам̣ ведитаббам̣. таттха ча а̄ха̄ратан̣ха̄нам̣ антаре еко сандхи, тан̣ха̄ведана̄нам̣ антаре еко, вин̃н̃а̄н̣асан̇кха̄ра̄нам̣ антаре екоти евам̣ тисандхичатусан̇кхепамева ват̣т̣ам̣ дасситанти. пат̣хамам̣.

2. мол̣ийапхаггунасуттаван̣н̣ана̄

12. дутийе самбхавесӣнам̣ ва̄ ануггаха̄йа̄ти имасмим̣йева т̣ха̄не бхагава̄ десанам̣ нит̣т̣ха̄песи. касма̄? дит̣т̣хигатикасса нисиннатта̄. тассан̃хи парисати мол̣ийапхаггуно на̄ма бхиккху дит̣т̣хигатико нисинно. атха саттха̄ чинтеси – ‘‘айам̣ ут̣т̣хахитва̄ мам̣ пан̃хам̣ пуччхиссати, атхасса̄хам̣ виссаджджесса̄мӣ’’ти пуччха̄йа ока̄сада̄наттхам̣ десанам̣ нит̣т̣ха̄песи. мол̣ийапхаггуноти мол̣ӣти чӯл̣а̄ вуччати. йатха̄ха –

‘‘чхетва̄на мол̣им̣ варагандхава̄ситам̣

веха̄йасам̣ уккхипи сакйапун̇гаво;

ратаначан̇кот̣аварена ва̄саво,

сахассанетто сираса̄ пат̣иггахӣ’’ти.

са̄ тасса гихика̄ле маханта̄ ахоси. тенасса ‘‘мол̣ийапхаггуно’’ти сан̇кха̄ удапа̄ди. паббаджитампи нам̣ тенева на̄мена сан̃джа̄нанти. етадавоча̄ти десана̄нусандхим̣ гхат̣енто етам̣ ‘‘ко ну кхо, бханте, вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ретӣ’’ти вачанам̣ авоча. тассаттхо – бханте, ко на̄ма со, йо етам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄рам̣ кха̄дати ва̄ бхун̃джати ва̄ти?

касма̄ пана̄йам̣ итаре тайо а̄ха̄ре апуччхитва̄ имамева пуччхатӣти? джа̄на̄мӣти ладдхийа̄. со хи маханте пин̣д̣е катва̄ва кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рам̣ бхун̃джанте пассати, тенасса там̣ джа̄на̄мӣти ладдхи. титтирават̣т̣акаморакуккут̣а̄дайо пана ма̄тусампхассена йа̄пенте дисва̄ ‘‘ете пхасса̄ха̄рена йа̄пентӣ’’ти тасса ладдхи. каччхапа̄ пана аттано утусамайе маха̄самуддато никкхамитва̄ самуддатӣре ва̄ликантаре ан̣д̣а̄ни т̣хапетва̄ ва̄лика̄йа пат̣иччха̄детва̄ маха̄самуддамева отаранти. та̄ни ма̄туануссаран̣авасена на пӯтӣни хонти. та̄ни маносан̃четана̄ха̄рена йа̄пентӣти тасса ладдхи. кин̃ча̄пи тхерасса айам̣ ладдхи, на пана ета̄йа ладдхийа̄ имам̣ пан̃хам̣ пуччхати. дит̣т̣хигатико хи умматтакасадисо. йатха̄ умматтако паччхим̣ гахетва̄ антаравӣтхим̣ отин̣н̣о гомайампи па̄са̄н̣ампи гӯтхампи кхаджджакхан̣д̣ампи там̣ там̣ мана̄пампи амана̄пампи гахетва̄ паччхийам̣ паккхипати. евамева дит̣т̣хигатико йуттампи айуттампи пуччхати. со ‘‘касма̄ имам̣ пуччхасӣ’’ти на ниггахетаббо, пуччхитапуччхитат̣т̣ха̄не пана гахан̣амева ниседхетаббам̣. тенева нам̣ бхагава̄ ‘‘касма̄ евам̣ пуччхасӣ’’ти аватва̄ гахитага̄хамева тасса мочетум̣ но калло пан̃хотиа̄дима̄ха.

таттха но каллоти айутто. а̄ха̄ретӣти ахам̣ на вада̄мӣти ахам̣ кочи сатто ва̄ пуггало ва̄ а̄ха̄ретӣти на вада̄ми. а̄ха̄ретӣти ча̄хам̣ вадеййанти йади ахам̣ а̄ха̄ретӣти вадеййам̣. татрасса калло пан̃хоти тасмим̣ майа̄ евам̣ вутте айам̣ пан̃хо йутто бхавеййа. кисса ну кхо, бханте, вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄роти, бханте, айам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро катамасса дхаммасса паччайоти аттхо. татра каллам̣ веййа̄каран̣анти тасмим̣ евам̣ пуччхите пан̃хе имам̣ веййа̄каран̣ам̣ йуттам̣ ‘‘вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббаттийа̄ паччайо’’ти. еттха ча вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄роти пат̣исандхичиттам̣. а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббаттӣти тенева вин̃н̃а̄н̣ена сахуппаннана̄марӯпам̣. тасмим̣ бхӯте сати сал̣а̄йатананти тасмим̣ пунаббхава̄бхиниббаттисан̇кха̄те на̄марӯпе джа̄те сати сал̣а̄йатанам̣ хотӣти аттхо.

сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассоти идха̄пи бхагава̄ уттари пан̃хасса ока̄сам̣ денто десанам̣ нит̣т̣ха̄песи. дит̣т̣хигатико хи навапуччхам̣ уппа̄детум̣ на саккоти, ниддит̣т̣хам̣ ниддит̣т̣хам̣йева пана ган̣хитва̄ пуччхати, тенасса бхагава̄ ока̄сам̣ ада̄си. аттхо панасса саббападесу вуттанайенева гахетаббо. ‘‘ко ну кхо, бханте, бхаватӣ’’ти касма̄ на пуччхати? дит̣т̣хигатикасса хи сатто на̄ма бхӯто ниббаттойева̄ти ладдхи, тасма̄ аттано ладдхивируддхам̣ иданти на пуччхати. апича идаппаччайа̄ идам̣ идаппаччайа̄ иданти бахӯсу т̣ха̄несу катхитатта̄ сан̃н̃аттим̣ упагато, тена̄пи на пуччхати. саттха̄пи ‘‘имасса бахум̣ пуччхантасса̄пи титти наттхи, туччхапуччхамева пуччхатӣ’’ти ито пат̣т̣ха̄йа десанам̣ ека̄баддхам̣ катва̄ десеси. чханнам̣ твева̄ти йато пат̣т̣ха̄йа десана̄рул̣хам̣, тамева гахетва̄ десанам̣ виват̣т̣енто евама̄ха. имасмим̣ пана сутте вин̃н̃а̄н̣ана̄марӯпа̄нам̣ антаре еко сандхи, ведана̄тан̣ха̄нам̣ антаре еко, бхаваджа̄тӣнам̣ антаре екоти. дутийам̣.

3. саман̣абра̄хман̣асуттаван̣н̣ана̄

13. татийе саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ти сачча̄ни пат̣ивиджджхитум̣ асаматтха̄ ба̄хиракасаман̣абра̄хман̣а̄. джара̄маран̣ам̣ наппаджа̄нантӣтиа̄дӣсу джара̄маран̣ам̣ на джа̄нанти дуккхасаччавасена, джара̄маран̣асамудайам̣ на джа̄нанти саха тан̣ха̄йа джа̄ти джара̄маран̣асса самудайоти самудайасаччавасена, джара̄маран̣аниродхам̣ на джа̄нанти ниродхасаччавасена, пат̣ипадам̣ на джа̄нанти маггасаччавасена. джа̄тим̣ на джа̄нанти дуккхасаччавасена, джа̄тисамудайам̣ на джа̄нанти саха тан̣ха̄йа бхаво джа̄тисамудайоти самудайасаччавасена. евам̣ саха тан̣ха̄йа самудайам̣ йоджетва̄ саббападесу чатусаччавасена аттхо ведитаббо. са̄ман̃н̃аттхам̣ ва̄ брахман̃н̃аттхам̣ ва̄ти еттха арийамагго са̄ман̃н̃ан̃чева брахман̃н̃ан̃ча. убхайаттха̄пи пана аттхо на̄ма арийапхалам̣ ведитаббам̣. ити бхагава̄ имасмим̣ сутте ека̄дасасу т̣ха̄несу чатта̄ри сачча̄ни катхесӣти. татийам̣.

4. дутийасаман̣абра̄хман̣асуттаван̣н̣ана̄

14. чатуттхе име дхамме катаме дхаммети еттакам̣ папан̃чам̣ катва̄ катхитам̣, десанам̣ пат̣ивиджджхитум̣ саматтха̄нам̣ пуггала̄нам̣ аджджха̄сайена име дхамме наппаджа̄нантӣтиа̄ди вуттам̣. сесам̣ пуримасадисамева. чатуттхам̣.

5. качча̄наготтасуттаван̣н̣ана̄

15. пан̃чаме самма̄дит̣т̣хи самма̄дит̣т̣хӣти йам̣ пан̣д̣ита̄ деваманусса̄ тесу тесу т̣ха̄несу самма̄дассанам̣ ваданти, саббампи там̣ двӣхи падехи сан̇кхипитва̄ пуччхати. двайанисситоти две кот̣т̣ха̄се ниссито. йебхуййена̄ти имина̄ т̣хапетва̄ арийапуггале сесамаха̄джанам̣ дассети. аттхитанти сассатам̣. наттхитанти уччхедам̣. локасамудайанти локо на̄ма сан̇кха̄ралоко, тасса ниббатти. саммаппан̃н̃а̄йа пассатоти самма̄пан̃н̃а̄ на̄ма савипассана̄ маггапан̃н̃а̄, та̄йа пассантасса̄ти аттхо. йа̄ локе наттхита̄ти сан̇кха̄ралоке ниббаттесу дхаммесу пан̃н̃а̄йантесвева йа̄ наттхӣти уччхедадит̣т̣хи уппаджджеййа, са̄ на хотӣти аттхо. локаниродханти сан̇кха̄ра̄нам̣ бхан̇гам̣. йа̄ локе аттхита̄ти сан̇кха̄ралоке бхиджджама̄несу дхаммесу пан̃н̃а̄йантесвева йа̄ аттхӣти сассатадит̣т̣хи уппаджджеййа, са̄ на хотӣти аттхо.

апича локасамудайанти ануломапаччайа̄ка̄рам̣. локаниродханти пат̣иломапаччайа̄ка̄рам̣. локаниссайе пассантасса̄пи хи паччайа̄нам̣ ануччхедена паччайуппаннасса ануччхедам̣ пассато йа̄ наттхӣти уччхедадит̣т̣хи уппаджджеййа, са̄ на хоти. паччайаниродхам̣ пассантасса̄пи паччайаниродхена паччайуппаннаниродхам̣ пассато йа̄ аттхӣти сассатадит̣т̣хи уппаджджеййа, са̄ на хотӣти айампеттха аттхо.

упайупа̄да̄на̄бхинивесавинибандхоти упайехи ча упа̄да̄нехи ча абхинивесехи ча винибандхо. таттха упайа̄ти две упайа̄ тан̣хупайо ча дит̣т̣хупайо ча. упа̄да̄на̄дӣсупи есева найо. тан̣ха̄дит̣т̣хийо хи йасма̄ ахам̣ мамантиа̄дӣхи а̄ка̄рехи тебхӯмакадхамме упенти упагаччханти, тасма̄ упайа̄ти вуччанти. йасма̄ пана те дхамме упа̄дийанти чева абхинивисанти ча, тасма̄ упа̄да̄на̄ти ча абхинивеса̄ти ча вуччанти. та̄хи ча̄йам̣ локо винибандхо. тена̄ха ‘‘упайупа̄да̄на̄бхинивесавинибандхо’’ти.

тан̃ча̄йанти тан̃ча упайупа̄да̄нам̣ айам̣ арийаса̄вако. четасо адхит̣т̣ха̄нанти читтасса патит̣т̣ха̄набхӯтам̣. абхинивеса̄нусайанти абхинивесабхӯтан̃ча анусайабхӯтан̃ча. тан̣ха̄дит̣т̣хӣсу хи акусалачиттам̣ патит̣т̣ха̄ти, та̄ ча тасмим̣ абхинивисанти чева анусенти ча, тасма̄ тадубхайам̣ четасо адхит̣т̣ха̄нам̣ абхинивеса̄нусайанти ча а̄ха. на упетӣти на упагаччхати. на упа̄дийатӣти на ган̣ха̄ти. на̄дхит̣т̣ха̄тӣти на адхит̣т̣ха̄ти, кинти? атта̄ мети. дуккхамева̄ти пан̃чупа̄да̄наккхандхаматтамева. на кан̇кхатӣти ‘‘дуккхамева уппаджджати, дуккхам̣ нируджджхати, на ан̃н̃о еттха сатто на̄ма аттхӣ’’ти кан̇кхам̣ на кароти. на вичикиччхатӣти на вичикиччхам̣ уппа̄дети.

апараппаччайа̄ти на параппаччайена, ан̃н̃асса апаттийа̄йетва̄ аттапаччаккхан̃а̄н̣амевасса еттха хотӣти. етта̄вата̄ кхо, качча̄на, самма̄дит̣т̣хи хотӣти евам̣ саттасан̃н̃а̄йа пахӣнатта̄ еттакена самма̄дассанам̣ на̄ма хотӣти миссакасамма̄дит̣т̣хим̣ а̄ха. айамеко антоти еса еко никӯт̣анто ла̄маканто пат̣хамакам̣ сассатам̣. айам̣ дутийоти еса дутийо саббам̣ наттхӣти уппаджджанакадит̣т̣хисан̇кха̄то никӯт̣анто ла̄маканто дутийако уччхедоти аттхо. сесаметтха утта̄намева̄ти. пан̃чамам̣.

6. дхаммакатхикасуттаван̣н̣ана̄

16. чхат̣т̣хе ниббида̄йа̄ти ниббинданаттха̄йа. вира̄га̄йа̄ти вираджджанаттха̄йа. ниродха̄йа̄ти нируджджханаттха̄йа. пат̣ипанно хотӣти еттха сӣлато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва арахаттамагга̄ пат̣ипанноти ведитаббо. дхамма̄нудхаммаппат̣ипанноти локуттарасса нибба̄надхаммасса анудхаммабхӯтам̣ пат̣ипадам̣ пат̣ипанно. анудхаммабхӯтанти анурӯпасабха̄вабхӯтам̣. ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ти ниббида̄йа чева вира̄гена ча ниродхена ча. анупа̄да̄ вимуттоти чатӯхи упа̄да̄нехи кин̃чи дхаммам̣ анупа̄дийитва̄ вимутто. дит̣т̣хадхамманибба̄наппаттоти дит̣т̣хева дхамме нибба̄наппатто. алам̣ вачана̄йа̄ти, евам̣ ваттаббатам̣ арахати, йутто ануччхавикоти аттхо. еваметтха екена найена дхаммакатхикасса пуччха̄ катхита̄, двӣхи там̣ висесетва̄ секкха̄секкхабхӯмийо ниддит̣т̣ха̄ти. чхат̣т̣хам̣.

7. ачелакассапасуттаван̣н̣ана̄

17. саттаме ачело кассапоти лин̇гена ачело ниччело, на̄мена кассапо. дӯратова̄ти махата̄ бхиккхусан̇гхена паривутам̣ а̄гаччхантам̣ дӯрато ева аддаса. кин̃чидева десанти кин̃чидева ка̄ран̣ам̣. ока̄санти пан̃хабйа̄каран̣асса кхан̣ам̣ ка̄лам̣. антарагхаранти ‘‘на паллаттхика̄йа антарагхаре нисӣдисса̄мӣ’’ти еттха антонивесанам̣ антарагхарам̣. ‘‘оккхиттачаккху антарагхаре гамисса̄мӣ’’ти еттха индакхӣлато пат̣т̣ха̄йа антога̄мо. идха̄пи айамева адхиппето. йада̄кан̇кхасӣти йам̣ иччхаси.

касма̄ пана бхагава̄ катхетука̄мо йа̄вататийам̣ пат̣иккхипӣти? га̄раваджананаттхам̣. дит̣т̣хигатика̄ хи кхиппам̣ катхийама̄не га̄равам̣ на каронти, ‘‘саман̣ам̣ готамам̣ упасан̇камитумпи пуччхитумпи сукарам̣, пуччхитаматтейева катхетӣ’’ти вачанампи на саддаханти. две тайо ва̄ре пат̣иккхитте пана га̄равам̣ каронти, ‘‘саман̣ам̣ готамам̣ упасан̇камитумпи пан̃хам̣ пуччхитумпи дуккара’’нти йа̄вататийам̣ йа̄чите катхийама̄нам̣ суссӯсанти саддаханти. ити бхагава̄ ‘‘айам̣ суссӯсиссати саддахиссатӣ’’ти йа̄вататийам̣ йа̄ча̄петва̄ катхеси. апича йатха̄ бхисакко телам̣ ва̄ пха̄н̣итам̣ ва̄ пачанто мудупа̄какхарапа̄ка̄нам̣ па̄кака̄лам̣ а̄гамайама̄но па̄кака̄лам̣ анатиккамитва̄ва ота̄рети. евам̣ бхагава̄ сатта̄нам̣ н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ а̄гамайама̄но ‘‘еттакена ка̄лена имасса н̃а̄н̣ам̣ парипа̄кам̣ гамиссатӣ’’ти н̃атва̄ва йа̄вататийам̣ йа̄ча̄песи.

ма̄ хевам̣, кассапа̄ти, кассапа, ма̄ евам̣ бхан̣и. сайам̣катам̣ дуккханти хи ваттум̣ на ват̣т̣ати, атта̄ на̄ма кочи дуккхасса ка̄рако наттхӣти дӣпети. паратопи есева найо. адхиччасамуппаннанти ака̄ран̣ена йадиччха̄йа уппаннам̣. ити пут̣т̣хо сама̄ноти касма̄ евама̄ха? евам̣ кирасса ахоси – ‘‘айам̣ ‘сайам̣катам̣ дуккха’нтиа̄дина̄ пут̣т̣хо ‘ма̄ хева’нти вадати, ‘наттхӣ’ти пут̣т̣хо ‘аттхӣ’ти вадати. ‘бхавам̣ готамо дуккхам̣ на джа̄на̄ти на пассатӣ’ти пут̣т̣хо ‘джа̄на̄ми кхва̄ха’нти вадати. кин̃чи ну кхо майа̄ вираджджхитва̄ пуччхито’’ти мӯлато пат̣т̣ха̄йа аттано пуччхамева содхенто евама̄ха. а̄чиккхату ча ме, бханте, бхагава̄ти идха саттхари сан̃джа̄тага̄раво ‘‘бхава’’нти аватва̄ ‘‘бхагава̄’’ти вадати.

со каротӣтиа̄ди, ‘‘сайам̣катам̣ дуккха’’нти ладдхийа̄ пат̣иседханаттхам̣ вуттам̣. еттха ча сатоти идам̣ бхумматтхе са̄мивачанам̣, тасма̄ еваматтхо дат̣т̣хаббо – со кароти со пат̣исам̣ведайатӣти кхо, кассапа, а̄димхийева евам̣ сати паччха̄ сайам̣катам̣ дуккханти айам̣ ладдхи хоти. еттха ча дуккханти ват̣т̣адуккхам̣ адхиппетам̣. ити ваданти етасса пуримена а̄дисаддена анантарена ча сассатасаддена самбандхо хоти. ‘‘дӣпети ган̣ха̄тӣ’’ти айам̣ панеттха па̄т̣хасесо. идан̃хи вуттам̣ хоти – ити евам̣ ваданто а̄дитова сассатам̣ дӣпети, сассатам̣ ган̣ха̄ти. касма̄? тасса хи там̣ дассанам̣ етам̣ парети, ка̄ракан̃ча ведакан̃ча екамева ган̣хантам̣ етам̣ сассатам̣ упагаччхатӣти аттхо.

ан̃н̃о каротӣтиа̄ди пана ‘‘парам̣катам̣ дуккха’’нти ладдхийа̄ пат̣иседханаттхам̣ вуттам̣. ‘‘а̄дито сато’’ти идам̣ пана идха̄пи а̄харитаббам̣. айан̃хеттха аттхо – ан̃н̃о кароти ан̃н̃о пат̣исам̣ведийатӣти кхо пана, кассапа, а̄димхийева евам̣ сати, паччха̄ ‘‘ка̄рако идхева уччхиджджати, тена катам̣ ан̃н̃о пат̣исам̣ведийатӣ’’ти евам̣ уппанна̄йа уччхедадит̣т̣хийа̄ саддхим̣ сампайутта̄йа ведана̄йа абхитуннасса виддхасса сато ‘‘парам̣катам̣ дуккха’’нти айам̣ ладдхи хотӣти. ити вадантиа̄ди вуттанайенева йоджетаббам̣. татра̄йам̣ йоджана̄ – еван̃ча ваданто а̄дитова уччхедам̣ дӣпети, уччхедам̣ ган̣ха̄ти. касма̄? тасса хи там̣ дассанам̣ етам̣ парети, етам̣ уччхедам̣ упагаччхатӣти аттхо.

ете тети йе сассатуччхедасан̇кха̄те убхо анте (анупагамма татха̄гато дхаммам̣ десети, ете те, кассапа, убхо анте) анупагамма паха̄йа аналлӣйитва̄ маджджхена татха̄гато дхаммам̣ десети, маджджхима̄йа пат̣ипада̄йа т̣хито десетӣти аттхо. катарам̣ дхамманти че? йадидам̣ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ти. еттха хи ка̄ран̣ато пхалам̣, ка̄ран̣аниродхена часса ниродхо дӣпито, на кочи ка̄рако ва̄ ведако ва̄ ниддит̣т̣хо. етта̄вата̄ сесапан̃ха̄ пат̣иседхита̄ хонти. убхо анте анупагамма̄ти имина̄ хи татийапан̃хо пат̣иккхитто. авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ти имина̄ адхиччасамуппанната̄ чева аджа̄нанан̃ча пат̣иккхиттанти ведитаббам̣.

лабхеййанти идам̣ со бхагавато сантике бхиккхубха̄вам̣ паттхайама̄но а̄ха. атха бхагава̄ йонена кхандхаке титтхийапарива̄со (маха̄ва. 86) пан̃н̃атто, йам̣ ан̃н̃атиттхийапуббо са̄ман̣ерабхӯмийам̣ т̣хито ‘‘ахам̣, бханте, иттханна̄мо ан̃н̃атиттхийапуббо имасмим̣ дхаммавинайе а̄кан̇кха̄ми упасампадам̣. сва̄хам̣, бханте, сан̇гхам̣ чатта̄ро ма̄се парива̄сам̣ йа̄ча̄мӣ’’тиа̄дина̄ найена сама̄дийитва̄ паривасати, там̣ сандха̄йа йо кхо, кассапа, ан̃н̃атиттхийапубботиа̄дима̄ха. таттха паббаджджанти вачанасилит̣т̣хата̄васена вуттам̣. апариваситва̄йева хи паббаджджам̣ лабхати. упасампадаттхикена пана на̄тика̄лена га̄маппавесана̄дӣни ат̣т̣ха ватта̄ни пӯрентена париваситаббам̣. а̄раддхачитта̄ти ат̣т̣хаваттапӯран̣ена тут̣т̣хачитта̄. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато панеса титтхийапарива̄со самантапа̄са̄дика̄йа винайат̣т̣хакатха̄йа паббаджджаккхандхакаван̣н̣ана̄йам̣ (маха̄ва. ат̣т̣ха. 86) вуттанайенева ведитаббо.

апича майа̄ти айаметтха па̄т̣хо, ан̃н̃аттха пана ‘‘апича меттха̄’’ти. пуггалавематтата̄ видита̄ти пуггалана̄наттам̣ видитам̣. ‘‘айам̣ пуггало парива̄са̄рахо, айам̣ на парива̄са̄рахо’’ти идам̣ майхам̣ па̄кат̣анти дассети. тато кассапо чинтеси – ‘‘ахо аччхарийам̣ буддхаса̄санам̣, йаттха евам̣ гхам̣ситва̄ кот̣т̣етва̄ йуттамева ган̣ханти, айуттам̣ чхад̣д̣ентӣ’’ти. тато сут̣т̣хутарам̣ паббаджджа̄йа сан̃джа̄тусса̄хо саче, бхантетиа̄дима̄ха. атха бхагава̄ тасса тиббаччхандатам̣ видитва̄ ‘‘на кассапо парива̄сам̣ арахатӣ’’ти ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ а̄мантеси – ‘‘гаччха, бхиккху, кассапам̣ наха̄петва̄ пабба̄джетва̄ а̄нехӣ’’ти. со татха̄ катва̄ там̣ пабба̄джетва̄ бхагавато сантикам̣ агама̄си. бхагава̄ ган̣е нисӣдитва̄ упасампа̄деси. тена вуттам̣ алаттха кхо ачело кассапо бхагавато сантике паббаджджам̣, алаттха упасампаданти. ачирӯпасампаннотиа̄ди сесам̣ бра̄хман̣асам̣йутте (сам̣. ни. 1.187) вуттамева̄ти. саттамам̣.

8. тимбарукасуттаван̣н̣ана̄

18. ат̣т̣хаме са̄ ведана̄тиа̄ди ‘‘сайам̣катам̣ сукхадуккха’’нти ладдхийа̄ ниседханаттхам̣ вуттам̣. еттха̄пи сатоти бхумматтхейева са̄мивачанам̣. татра̄йам̣ аттхадӣпана̄ – ‘‘са̄ ведана̄, со ведийатӣ’’ти кхо, тимбарука, а̄димхийева евам̣ сати ‘‘сайам̣катам̣ сукхадуккха’’нти айам̣ ладдхи хоти. еван̃хи сати ведана̄йа ева ведана̄ ката̄ хоти. еван̃ча ваданто имисса̄ ведана̄йа пуббепи аттхитам̣ ануджа̄на̄ти, сассатам̣ дӣпети сассатам̣ ган̣ха̄ти. касма̄? тасса хи там̣ дассанам̣ етам̣ парети, етам̣ сассатам̣ упагаччхатӣти аттхо. пуриман̃хи аттхам̣ сандха̄йеветам̣ бхагавата̄ вуттам̣ бхависсати, тасма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ там̣ йоджетва̄васса аттхо дӣпито. евампа̄хам̣ на вада̄мӣти ахам̣ ‘‘са̄ ведана̄, со ведийатӣ’’ти евампи на вада̄ми. ‘‘сайам̣катам̣ сукхадуккха’’нти евампи на вада̄мӣти аттхо.

ан̃н̃а̄ ведана̄тиа̄ди ‘‘парам̣катам̣ сукхадуккха’’нти ладдхийа̄ пат̣иседханаттхам̣ вуттам̣. идха̄пи айам̣ аттхайоджана̄ –‘‘ан̃н̃а̄ ведана̄ ан̃н̃о ведийатӣ’’ти кхо, тимбарука, а̄димхийева евам̣ сати паччха̄ йа̄ пуримапаккхе ка̄ракаведана̄, са̄ уччхинна̄. та̄йа пана катам̣ ан̃н̃о ведийатӣти евам̣ уппанна̄йа уччхедадит̣т̣хийа̄ саддхим̣ сампайутта̄йа ведана̄йа абхитуннасса сато ‘‘парам̣катам̣ сукхадуккха’’нти айам̣ ладдхи хоти. еван̃ча ваданто ка̄рако уччхинно, ан̃н̃ена пат̣исандхи гахита̄ти уччхедам̣ дӣпети, уччхедам̣ ган̣ха̄ти. касма̄? тасса хи там̣ дассанам̣ етам̣ парети, етам̣ уччхедам̣ упагаччхатӣти аттхо. идха̄пи хи има̄ни пада̄ни ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄харитва̄ йоджита̄нева. имасмим̣ сутте ведана̄сукхадуккхам̣ катхитам̣. тан̃ча кхо випа̄касукхадуккхамева ват̣т̣атӣти вуттам̣. ат̣т̣хамам̣.

9. ба̄лапан̣д̣итасуттаван̣н̣ана̄

19. наваме авиджджа̄нӣваран̣асса̄ти авиджджа̄йа нива̄ритасса. евамайам̣ ка̄йо самуда̄гатоти евам̣ авиджджа̄йа нива̄ритатта̄ тан̣ха̄йа ча сампайуттатта̄йева айам̣ ка̄йо ниббатто. айан̃чева ка̄йоти айан̃часса аттано савин̃н̃а̄н̣ако ка̄йо. бахиддха̄ ча на̄марӯпанти бахиддха̄ ча паресам̣ савин̃н̃а̄н̣ако ка̄йо. аттано ча парасса ча пан̃чахи кхандхехи чхахи а̄йатанехи ча̄пи айам̣ аттхо дӣпетаббова. иттхетам̣ двайанти еваметам̣ двайам̣. двайам̣ пат̣ичча пхассоти ан̃н̃аттха чаккхурӯпа̄дӣни двайа̄ни пат̣ичча чаккхусампхасса̄дайо вутта̄, идха пана аджджхаттикаба̄хира̄ни а̄йатана̄ни. маха̄двайам̣ на̄ма киретам̣. сал̣ева̄йатана̄нӣти сал̣ева пхасса̄йатана̄ни пхассака̄ран̣а̄ни. йехи пхут̣т̣хоти йехи ка̄ран̣абхӯтехи а̄йатанехи уппаннена пхассена пхут̣т̣хо. ан̃н̃атарена̄ти еттха парипун̣н̣авасена ан̃н̃атарата̄ ведитабба̄. татра̄ти тасмим̣ ба̄лапан̣д̣ита̄нам̣ ка̄йаниббаттана̄димхи. ко адхиппайа̄соти ко адхикапайого.

бхагавам̣мӯлака̄ти бхагава̄ мӯлам̣ етесанти бхагавам̣мӯлака̄. идам̣ вуттам̣ хоти – име, бханте, амха̄кам̣ дхамма̄ пуббе кассапасамма̄самбуддхена уппа̄дита̄, тасмим̣ париниббуте екам̣ буддхантарам̣ ан̃н̃о саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ име дхамме уппа̄детум̣ саматтхо на̄ма на̄хоси, бхагавата̄ пана но име дхамма̄ уппа̄дита̄. бхагавантан̃хи нисса̄йа майам̣ име дхамме а̄джа̄на̄ма пат̣ивиджджха̄ма̄ти евам̣ бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄ти. бхагавам̣неттика̄ти бхагава̄ хи дхамма̄нам̣ нета̄ винета̄ анунета̄, йатха̄сабха̄вато па̄т̣ийеккам̣ па̄т̣ийеккам̣ на̄мам̣ гахетва̄ дассета̄ти дхамма̄ бхагавам̣неттика̄ на̄ма хонти. бхагавам̣пат̣исаран̣а̄ти чатубхӯмакадхамма̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса а̄па̄тхам̣ а̄гаччхама̄на̄ бхагавати пат̣исаранти на̄ма̄ти бхагавам̣пат̣исаран̣а̄. пат̣исарантӣти самосаранти. апича маха̄бодхиман̣д̣е нисиннасса бхагавато пат̣иведхавасена пхассо а̄гаччхати ‘‘ахам̣ бхагава̄ кинна̄мо’’ти? твам̣ пхусанат̣т̣хена пхассо на̄ма. ведана̄, сан̃н̃а̄, сан̇кха̄ра̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ а̄гаччхати ‘‘ахам̣ бхагава̄ кинна̄ма’’нти, твам̣ виджа̄нанат̣т̣хена вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄ма̄ти евам̣ чатубхӯмакадхамма̄нам̣ йатха̄сабха̄вато па̄т̣ийеккам̣ па̄т̣ийеккам̣ на̄мам̣ ган̣ханто бхагава̄ дхамме пат̣исаратӣти бхагавам̣пат̣исаран̣а̄. бхагавантам̣йева пат̣ибха̄тӯти бхагаватова етасса бха̄ситасса аттхо упат̣т̣ха̄ту, тумхейева но катхетва̄ детха̄ти аттхо.

са̄ чева авиджджа̄ти еттха кин̃ча̄пи са̄ авиджджа̄ ча тан̣ха̄ ча каммам̣ джава̄петва̄ пат̣исандхим̣ а̄кад̣д̣хитва̄ нируддха̄, йатха̄ пана аджджа̄пи йам̣ хиййо бхесаджджам̣ пӣтам̣, тадева бходжанам̣ бхун̃джа̄ти сариккхакаттена тадева̄ти вуччати, евамидха̄пи са̄ чева авиджджа̄ са̄ ча тан̣ха̄ти идампи сариккхакаттена вуттам̣. брахмачарийанти маггабрахмачарийам̣. дуккхаккхайа̄йа̄ти ват̣т̣адуккхасса кхайаттха̄йа. ка̄йӯпаго хотӣти ан̃н̃ам̣ пат̣исандхика̄йам̣ упаганта̄ хоти. йадидам̣ брахмачарийава̄соти йо айам̣ маггабрахмачарийава̄со, айам̣ ба̄лато пан̣д̣итасса висесоти дассети. ити имасмим̣ сутте саббопи сапат̣исандхико путхуджджано ‘‘ба̄ло’’ти, аппат̣исандхико кхӣн̣а̄саво ‘‘пан̣д̣ито’’ти вутто. сота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄мино пана ‘‘пан̣д̣ита̄’’ти ва̄ ‘‘ба̄ла̄’’ти ва̄ на ваттабба̄, бхаджама̄на̄ пана пан̣д̣итапаккхам̣ бхаджанти. навамам̣.

10. паччайасуттаван̣н̣ана̄

20. дасаме пат̣иччасамуппа̄дан̃ча во бхиккхаве, десесса̄ми пат̣иччасамуппанне ча дхаммети саттха̄ имасмим̣ сутте паччайе ча паччайаниббатте ча сабха̄вадхамме десесса̄мӣти убхайам̣ а̄рабхи. уппа̄да̄ ва̄ татха̄гата̄нанти татха̄гата̄нам̣ уппа̄депи, буддхесу уппаннесу ануппаннесупи джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣, джа̄тийева джара̄маран̣асса паччайо. т̣хита̄ва са̄ дха̄тӯти т̣хитова со паччайасабха̄во, на када̄чи джа̄ти джара̄маран̣асса паччайо на хоти. дхаммат̣т̣хитата̄ дхамманийа̄мата̄ти имехипи двӣхи паччайамева катхети. паччайена хи паччайуппанна̄ дхамма̄ тит̣т̣ханти, тасма̄ паччайова ‘‘дхаммат̣т̣хитата̄’’ти вуччати. паччайо дхамме нийамети, тасма̄ ‘‘дхамманийа̄мата̄’’ти вуччати. идаппаччайата̄ти имесам̣ джара̄маран̣а̄дӣнам̣ паччайа̄ идаппаччайа̄, идаппаччайа̄ва идаппаччайата̄. танти там̣ паччайам̣. абхисамбуджджхатӣти н̃а̄н̣ена абхисамбуджджхати. абхисаметӣти н̃а̄н̣ена абхисама̄гаччхати. а̄чиккхатӣти катхети. десетӣти дассети. пан̃н̃а̄петӣти джа̄на̄пети. пат̣т̣хапетӣти н̃а̄н̣амукхе т̣хапети. виваратӣти виваритва̄ дассети. вибхаджатӣти вибха̄гато дассети. утта̄нӣкаротӣти па̄кат̣ам̣ кароти. пассатха̄ти ча̄ха̄ти пассатха ити ча вадати. кинти? джа̄типаччайа̄, бхиккхаве, джара̄маран̣антиа̄ди.

ити кхо, бхиккхавети евам̣ кхо, бхиккхаве. йа̄ татра̄ти йа̄ тесу ‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нтиа̄дӣсу. татхата̄тиа̄дӣни паччайа̄ка̄рассева вевачана̄ни. со техи техи паччайехи анӯна̄дхикехева тасса тасса дхаммасса самбхавато татхата̄ти, са̄маггим̣ упагатесу паччайесу мухуттампи тато ниббатта̄нам̣ дхамма̄нам̣ асамбхава̄бха̄вато авитатхата̄ти, ан̃н̃адхаммапаччайехи ан̃н̃адхамма̄нуппаттито анан̃н̃атхата̄ти, джара̄маран̣а̄дӣнам̣ паччайато ва̄ паччайасамӯхато ва̄ идаппаччайата̄ти вутто. татра̄йам̣ вачанаттхо – имесам̣ паччайа̄ идаппаччайа̄, идаппаччайа̄ ева идаппаччайата̄, идаппаччайа̄нам̣ ва̄ самӯхо идаппаччайата̄. лаккхан̣ам̣ панеттха саддасаттхато ведитаббам̣.

аниччанти хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аниччам̣. еттха ча аниччанти на джара̄маран̣ам̣ аниччам̣, аниччасабха̄ва̄нам̣ пана кхандха̄нам̣ джара̄маран̣атта̄ аниччам̣ на̄ма джа̄там̣. сан̇кхата̄дӣсупи есева найо. еттха ча сан̇кхатанти паччайехи сама̄гантва̄ катам̣. пат̣иччасамуппаннанти паччайе нисса̄йа уппаннам̣. кхайадхамманти кхайасабха̄вам̣. вайадхамманти вигаччханакасабха̄вам̣. вира̄гадхамманти вираджджанакасабха̄вам̣. ниродхадхамманти нируджджханакасабха̄вам̣. джа̄тийа̄пи вуттанайенева аниччата̄ ведитабба̄. джанакапаччайа̄нам̣ ва̄ кичча̄нубха̄ваккхан̣е дит̣т̣хатта̄ екена парийа̄йенеттха аничча̄тиа̄дӣни йуджджантийева. бхава̄дайо аничча̄дисабха̄ва̄йева.

саммаппан̃н̃а̄йа̄ти савипассана̄йа маггапан̃н̃а̄йа. пуббантанти пуримам̣ атӣтанти аттхо. ахосим̣ ну кхотиа̄дӣсу ‘‘ахосим̣ ну кхо нану кхо’’ти сассата̄ка̄ран̃ча адхиччасамуппаттиа̄ка̄ран̃ча нисса̄йа атӣте аттано виджджама̄натан̃ча авиджджама̄натан̃ча кан̇кхати. ким̣ ка̄ран̣анти на ваттаббам̣, умматтако вийа ба̄лапутхуджджано йатха̄ ва̄ татха̄ ва̄ паваттати. ким̣ ну кхо ахосинти джа̄тилин̇гупапаттийо нисса̄йа ‘‘кхаттийо ну кхо ахосим̣, бра̄хман̣авессасуддагахат̣т̣хапаббаджитадеваманусса̄нам̣ ан̃н̃атаро’’ти кан̇кхати. катхам̣ ну кхоти сан̣т̣ха̄на̄ка̄рам̣ нисса̄йа ‘‘дӣгхо ну кхо ахосим̣ рассаода̄такан̣хапама̄н̣икааппама̄н̣ика̄дӣнам̣ ан̃н̃атаро’’ти кан̇кхати. кечи пана ‘‘иссаранимма̄на̄дӣни нисса̄йа ‘кена ну кхо ка̄ран̣ена ахоси’нти хетуто кан̇кхатӣ’’ти ваданти. ким̣ хутва̄ ким̣ ахосинти джа̄тиа̄дӣни нисса̄йа ‘‘кхаттийо хутва̄ ну кхо бра̄хман̣о ахосим̣…пе… дево хутва̄ мануссо’’ти аттано парампарам̣ кан̇кхати. саббаттхева пана аддха̄нанти ка̄ла̄дхивачанаметам̣. апарантанти ана̄гатам̣ антам̣. бхависса̄ми ну кхо нану кхоти сассата̄ка̄ран̃ча уччхеда̄ка̄ран̃ча нисса̄йа ана̄гате аттано виджджама̄натан̃ча авиджджама̄натан̃ча кан̇кхати. сесаметтха вуттанайамева.

етарахи ва̄ паччуппаннам̣ аддха̄нанти ида̄ни ва̄ пат̣исандхима̄дим̣ катва̄ чутипарийантам̣ саббампи ваттама̄нака̄лам̣ гахетва̄. аджджхаттам̣ катхам̣катхӣ бхависсатӣти аттано кхандхесу вичикиччхӣ бхависсати. ахам̣ ну кхосмӣти аттано аттхибха̄вам̣ кан̇кхати. йуттам̣ панетанти? йуттам̣ айуттанти ка̄ еттха чинта̄. апичеттха идам̣ ваттхумпи уда̄харанти – чӯл̣ама̄та̄йа кира путто мун̣д̣о, маха̄ма̄та̄йа путто амун̣д̣о, там̣ путтам̣ мун̣д̣есум̣, со ут̣т̣ха̄йа ‘‘ахам̣ ну кхо чӯл̣ама̄та̄йа путто’’ти чинтеси. евам̣ ахам̣ ну кхосмӣти кан̇кха̄ хоти. но ну кхосмӣти аттано наттхибха̄вам̣ кан̇кхати. татра̄пи идам̣ ваттху – еко кира маччхе ган̣ханто удаке чират̣т̣ха̄нена сӣтибхӯтам̣ аттано ӯрум̣ маччхоти чинтетва̄ пахари. апаро суса̄напассе кхеттам̣ раккханто бхӣто сан̇кут̣ито сайи, со пат̣ибуджджхитва̄ аттано джан̣н̣ука̄ни две йаккха̄ти чинтетва̄ пахари. евам̣ но ну кхосмӣти кан̇кхати.

ким̣ ну кхосмӣти кхаттийова сама̄но аттано кхаттийабха̄вам̣ кан̇кхати. есева найо сесесупи. дево пана сама̄но девабха̄вам̣ аджа̄нанто на̄ма наттхи, сопи пана ‘‘ахам̣ рӯпӣ ну кхо арӯпӣ ну кхо’’тиа̄дина̄ найена кан̇кхати. кхаттийа̄дайо касма̄ на джа̄нантӣти че? апаччаккха̄ тесам̣ таттха таттха куле уппатти. гахат̣т̣ха̄пи ча поттхалика̄дайо паббаджитасан̃н̃ино, паббаджита̄пи ‘‘куппам̣ ну кхо ме камма’’нтиа̄дина̄ найена гахат̣т̣хасан̃н̃ино. манусса̄пи ча ра̄джа̄но вийа аттани девасан̃н̃ино хонти. катхам̣ ну кхосмӣти вуттанайамева. кевалан̃хеттха аббхантаре джӣво на̄ма аттхӣти гахетва̄ тасса сан̣т̣ха̄на̄ка̄рам̣ нисса̄йа ‘‘дӣгхо ну кхосми рассачатурассачхал̣ам̣саат̣т̣хам̣сасол̣асам̣са̄дӣнам̣ ан̃н̃атараппака̄ро’’ти кан̇кханто катхам̣ ну кхосмӣти? кан̇кхатӣти ведитаббо. сарӣрасан̣т̣ха̄нам̣ пана паччуппаннам̣ аджа̄нанто на̄ма наттхи. куто а̄гато со кухим̣ га̄мӣ бхависсатӣти аттабха̄васса а̄гатигатит̣т̣ха̄нам̣ кан̇кханто евам̣ кан̇кхати. арийаса̄вакасса̄ти идха сота̄панно адхиппето, итарепи пана тайо ава̄рита̄йева̄ти. дасамам̣.

а̄ха̄равагго дутийо.