5. субха̄ситасуттаван̣н̣ана̄

213. пан̃чаме ан̇гехӣти ка̄ран̣ехи, авайавехи ва̄. муса̄ва̄да̄вераман̣иа̄дӣни хи чатта̄ри субха̄ситава̄ча̄йа ка̄ран̣а̄ни, саччавачана̄дайо чатта̄ро авайава̄. ка̄ран̣аттхе ча ан̇гасадде ‘‘чатӯхӣ’’ти ниссаккавачанам̣ хоти, авайаваттхе каран̣авачанам̣. саманна̄гата̄ти самануа̄гата̄ паватта̄ йутта̄ ча. ва̄ча̄ти самуллапанава̄ча̄, йа̄ ‘‘ва̄ча̄ гира̄ бйаппатхо’’ти (дха. са. 636) ча, ‘‘нела̄ кан̣н̣асукха̄’’ти (дӣ. ни. 1.9) ча а̄гата̄. ‘‘йа̄ пана ва̄ча̄йа че катам̣ камма’’нти евам̣ вин̃н̃атти ча ‘‘йа̄ чатӯхи вачӣдуччаритехи а̄рати…пе… айам̣ вуччати самма̄ва̄ча̄’’ти (вибха. 206) евам̣ вирати ча, ‘‘пхарусава̄ча̄, бхиккхаве, а̄севита̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ нирайасам̣ваттаника̄ хотӣ’’ти (а. ни. 8.40) евам̣ четана̄ ча ва̄ча̄ти а̄гата̄, на са̄ идха адхиппета̄. касма̄? абха̄ситаббато. субха̄сита̄ти сут̣т̣ху бха̄сита̄. тенасса̄ аттха̄вахатам̣ дӣпети. но дуббха̄сита̄ти на дут̣т̣ху бха̄сита̄. тенасса̄ анаттха̄ваханапаха̄натам̣ дӣпети. анаваджджа̄ти ра̄га̄диваджджарахита̄. имина̄сса̄ ка̄ран̣асуддхим̣ чатудоса̄бха̄ван̃ча дӣпети. анануваджджа̄ти анува̄давимутта̄. имина̄сса̄ сабба̄ка̄расампаттим̣ дӣпети. вин̃н̃ӯнанти пан̣д̣ита̄нам̣. тена нинда̄пасам̣са̄су ба̄ла̄ аппама̄н̣а̄ти дӣпети.

субха̄ситам̣йева бха̄сатӣти пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа десана̄йа чатӯсу ва̄чан̇гесу ан̃н̃атараниддосавачанаметам̣. но дуббха̄ситанти тассева ва̄чан̇гасса пат̣ипаккхабха̄сананива̄ран̣ам̣. но дуббха̄ситанти имина̄ миччха̄ва̄чаппаха̄нам̣ дӣпети. субха̄ситанти имина̄ пахӣнамиччха̄ва̄чена бха̄ситаббавачаналаккхан̣ам̣. ан̇гапаридӣпанаттхам̣ панеттха абха̄ситаббам̣ пуббе аватва̄ бха̄ситаббамева̄ха. еса найо дхаммам̣йева̄тиа̄дӣсупи. еттха ча пат̣хамена писун̣адосарахитам̣ самаггакаран̣ам̣ вачанам̣ вуттам̣, дутийена сампхаппала̄падосарахитам̣ дхаммато анапетам̣ манта̄вачанам̣, итарехи двӣхи пхаруса̄ликарахита̄ни пийасаччавачана̄ни. имехи кхоти а̄дина̄ та̄ни ан̇га̄ни паччаккхато дассенто там̣ ва̄чам̣ нигамети. йан̃ча ан̃н̃е пат̣ин̃н̃а̄дӣхи авайавехи, на̄ма̄дӣхи падехи, лин̇гавачанавибхаттика̄лака̄ракасампаттӣхи ча саманна̄гатам̣ муса̄ва̄да̄дива̄чампи субха̄ситанти ман̃н̃анти, там̣ пат̣иседхети. авайава̄дисаманна̄гата̄пи хи татха̄рӯпӣ ва̄ча̄ дуббха̄сита̄ва хоти аттано ча паресан̃ча анаттха̄вахатта̄. имехи пана чатӯхан̇гехи саманна̄гата̄ сачепи милаккхубха̄са̄парийа̄панна̄ гхат̣ачет̣ика̄гӣтикапарийа̄панна̄пи хоти, татха̄пи субха̄сита̄ва локийалокуттарахитасукха̄вахатта̄. татха̄ хи маггапассе сассам̣ раккхантийа̄ сӣхал̣ачет̣ика̄йа сӣхал̣акенева джа̄тиджара̄маран̣айуттам̣ гӣтикам̣ га̄йантийа̄ саддам̣ сутва̄ маггам̣ гаччханта̄ сат̣т̣химатта̄ випассака̄ бхиккхӯ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. татха̄ тиссо на̄ма а̄раддхавипассако бхиккху падумасарасамӣпена гаччханто падумасаре падума̄ни бхан̃джитва̄ –

‘‘па̄това пхуллитакоканадам̣, сӯрийа̄локена бхиджджийате;

евам̣ мануссаттам̣ гата̄ сатта̄, джара̄бхивегена маддийантӣ’’ти. –

имам̣ гӣтикам̣ га̄йантийа̄ чет̣ика̄йа сутва̄ арахаттам̣ патто.

буддхантарепи ан̃н̃атаро пурисо саттахи путтехи саддхим̣ ат̣авито а̄гамма ан̃н̃атара̄йа иттхийа̄ мусалена тан̣д̣уле кот̣т̣ентийа̄ –

‘‘джара̄йа паримаддитам̣ етам̣, мила̄тачхавичамманисситам̣;

маран̣ена бхиджджати етам̣, маччусса гха̄сама̄мисам̣.

‘‘кимӣнам̣ а̄лайам̣ етам̣, на̄на̄кун̣апена пӯритам̣;

асучисса бха̄джанам̣ етам̣, кадаликкхандхасамам̣ ида’’нти. –

имам̣ гӣтикам̣ сутва̄ паччавеккханто саха путтехи паччекабодхим̣ патто. евам̣ имехи чатӯхи ан̇гехи саманна̄гата̄ ва̄ча̄ сачепи милаккхубха̄са̄парийа̄панна̄ гхат̣ачет̣ика̄гӣтикапарийа̄панна̄пи хоти, татха̄пи субха̄сита̄ти ведитабба̄. субха̄ситатта̄ ева ча анаваджджа̄ ча анануваджджа̄ ча вин̃н̃ӯнам̣ аттхаттхика̄нам̣ аттхапат̣исаран̣а̄нам̣, но бйан̃джанапат̣исаран̣а̄нанти.

са̄руппа̄хӣти ануччхавика̄хи. абхиттхавӣти пасам̣си. на та̄пайети виппат̣иса̄рена на та̄пеййа на виба̄дхеййа. парети парехи бхинданто на̄бхибхавеййа на ба̄дхеййа. ити има̄йа га̄тха̄йа аписун̣ава̄ча̄васена бхагавантам̣ тхомети. пат̣инандита̄ти пийа̄йита̄. йам̣ ана̄да̄йа̄ти йам̣ ва̄чам̣ бха̄санто паресам̣ па̄па̄ни аппийа̄ни пхарусавачана̄ни ана̄да̄йа аттхабйан̃джанамадхурам̣ пийамева бха̄сати, там̣ ва̄чам̣ бха̄сеййа̄ти пийава̄ча̄васена абхиттхави.

амата̄ти са̄дхубха̄вена аматасадиса̄. вуттампи хетам̣ – ‘‘саччам̣ хаве са̄дутарам̣ раса̄на’’нти (сам̣. ни. 1.246) нибба̄на̄матапаччайатта̄ ва̄ амата̄. еса дхаммо санантаноти йа̄ айам̣ саччава̄ча̄ на̄ма, еса пора̄н̣о дхаммо чарийа̄ павен̣ӣ. идамева хи пора̄н̣а̄нам̣ а̄чин̣н̣ам̣, на те аликам̣ бха̄сим̣су. тенева̄ха – сачче аттхе ча дхамме ча, а̄ху санто патит̣т̣хита̄ти.

таттха сачче патит̣т̣хитатта̄ва аттано ча паресан̃ча аттхе патит̣т̣хита̄, аттхе патит̣т̣хитатта̄ ева дхамме патит̣т̣хита̄ хонтӣти ведитабба̄. саччависесанамева ва̄ етам̣. идам̣ хи вуттам̣ хоти – сачче патит̣т̣хита̄, кӣдисе? аттхе ча дхамме ча, йам̣ паресам̣ аттхато анапетатта̄ аттхам̣ анупародхакарам̣, дхаммато анапетатта̄ дхаммам̣ дхаммикамева аттхам̣ са̄дхетӣти. ити има̄йа га̄тха̄йа саччавачанавасена абхиттхави.

кхеманти абхайам̣ нирупаддавам̣. кена ка̄ран̣ена̄ти че. нибба̄напаттийа̄ дуккхассантакирийа̄йа, йасма̄ килесанибба̄нам̣ па̄пети, ват̣т̣адуккхасса ча антакирийа̄йа сам̣ваттатӣти аттхо. атха ва̄ йам̣ буддхо нибба̄напаттийа̄ дуккхассантакирийа̄йа̄ти двиннам̣ нибба̄надха̄тӯнам̣ аттха̄йа кхемамаггаппака̄санато кхемам̣ ва̄чам̣ бха̄сати, са̄ ве ва̄ча̄намуттама̄ти са̄ ва̄ча̄ саббава̄ча̄нам̣ сет̣т̣ха̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. ити има̄йа га̄тха̄йа манта̄вачанавасена бхагавантам̣ абхиттхаванто арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣хапесӣти. пан̃чамам̣.