1. пат̣хамавагго
1. брахма̄йа̄чанасуттаван̣н̣ана̄
172. брахмасам̣йуттасса пат̣хаме паривитакко удапа̄дӣти саббабуддха̄нам̣ а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣о айам̣ четасо витакко удапа̄ди. када̄ удапа̄дӣти? буддхабхӯтасса ат̣т̣хаме сатта̄хе ра̄джа̄йатанамӯле саккена дева̄наминдена а̄бхатам̣ дантакат̣т̣хан̃ча осадхахарӣтакан̃ча кха̄дитва̄ мукхам̣ дховитва̄ чатӯхи локапа̄лехи упанӣте паччаггхе селамайапатте тапуссабхаллика̄нам̣ пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джитва̄ пуна пачча̄гантва̄ аджапа̄ланигродхе нисиннаматтасса.
адхигатоти пат̣ивиддхо. дхаммоти чатусаччадхаммо. гамбхӣроти утта̄напат̣иккхепавачанаметам̣. дуддасоти гамбхӣратта̄ва дуддасо дуккхена дат̣т̣хаббо, на сакка̄ сукхена дат̣т̣хум̣. дуддасатта̄ва дуранубодхо дуккхена авабуджджхитаббо, на сакка̄ сукхена авабуджджхитум̣. сантоти ниббуто. пан̣ӣтоти атаппако. идам̣ двайам̣ локуттарамева сандха̄йа вуттам̣. атакка̄вачароти таккена авачаритаббо ога̄хитаббо на хоти, н̃а̄н̣енева авачаритаббо. нипун̣оти сан̣хо. пан̣д̣итаведанӣйоти самма̄пат̣ипадам̣ пат̣ипаннехи пан̣д̣итехи ведитаббо. а̄лайара̄ма̄ти сатта̄ пан̃часу ка̄магун̣есу аллӣйанти, тасма̄ те а̄лайа̄ти вуччанти. ат̣т̣хасататан̣ха̄вичарита̄ни ва̄ аллӣйанти, тасма̄пи а̄лайа̄ти вуччанти. техи а̄лайехи рамантӣти а̄лайара̄ма̄. а̄лайесу рата̄ти а̄лайарата̄. а̄лайесу сут̣т̣ху мудита̄ти а̄лайасаммудита̄. йатхева хи сусаджджитам̣ пуппхапхалабхаритаруккха̄дисампаннам̣ уййа̄нам̣ павит̣т̣хо ра̄джа̄ та̄йа та̄йа сампаттийа̄ рамати, саммудито а̄модитапамодито хоти, на уккан̣т̣хати, са̄йампи никкхамитум̣ на иччхати, евамимехипи ка̄ма̄лайатан̣ха̄лайехи сатта̄ раманти, сам̣са̄рават̣т̣е саммудита̄ ануккан̣т̣хита̄ васанти. тена тесам̣ бхагава̄ дувидхам̣ а̄лайам̣ уййа̄набхӯмим̣ вийа дассенто ‘‘а̄лайара̄ма̄’’тиа̄дима̄ха.
таттха йадиданти нипа̄то, тасса т̣ха̄нам̣ сандха̄йа ‘‘йам̣ ида’’нти, пат̣иччасамуппа̄дам̣ сандха̄йа ‘‘йо айа’’нти еваматтхо дат̣т̣хаббо. идаппаччайата̄пат̣иччасамуппа̄доти имесам̣ паччайа̄ идаппаччайа̄, идаппаччайа̄ ева идаппаччайата̄, идаппаччайата̄ ча са̄ пат̣иччасамуппа̄до ча̄ти идаппаччайата̄пат̣иччасамуппа̄до. сан̇кха̄ра̄дипаччайа̄нам̣ етам̣ адхивачанам̣. саббасан̇кха̄расаматхотиа̄ди саббам̣ нибба̄намева. йасма̄ хи там̣ а̄гамма саббасан̇кха̄равиппхандита̄ни саманти, вӯпасамманти, тасма̄ саббасан̇кха̄расаматхоти вуччати. йасма̄ ча там̣ а̄гамма саббе упадхайо пат̣иниссат̣т̣ха̄ хонти, сабба̄ тан̣ха̄ кхӣйанти, саббе килесара̄га̄ вираджджанти, саббам̣ дуккхам̣ нируджджхати, тасма̄ саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣ха̄ккхайо вира̄го ниродхоти вуччати. йа̄ панеса̄ тан̣ха̄ бхавена бхавам̣, пхалена ва̄ саддхим̣ каммам̣ винати сам̣сиббатӣти катва̄ ва̄нанти вуччати, тато никкхантам̣ ва̄натоти нибба̄нам̣. со мамасса киламатхоти йа̄ аджа̄нанта̄нам̣ десана̄ на̄ма, со мама киламатхо асса, са̄ мама вихеса̄ асса̄ти аттхо. ка̄йакиламатхо чева ка̄йавихеса̄ ча асса̄ти вуттам̣ хоти. читте пана убхайампетам̣ буддха̄нам̣ наттхи. аписсӯти анубрӯханаттхе нипа̄то. со ‘‘на кевалам̣ айам̣ паривитакко удапа̄ди, има̄пи га̄тха̄ пат̣ибхам̣сӯ’’ти дӣпети. аначчхарийа̄ти ануаччхарийа̄. пат̣ибхам̣сӯти пат̣ибха̄насан̇кха̄тасса н̃а̄н̣асса гочара̄ ахесум̣, паривитаккайитаббатам̣ па̄пун̣им̣су.
киччхена̄ти дуккхена, на дуккха̄йа пат̣ипада̄йа. буддха̄нам̣ хи чатта̄ропи магга̄ сукхапат̣ипада̄ва хонти. па̄рамӣпӯран̣ака̄ле пана сара̄гасадосасамохассева сато а̄гата̄гата̄нам̣ йа̄чака̄нам̣ алан̇катапат̣ийаттам̣ сӣсам̣ кантитва̄ галалохитам̣ нӣхаритва̄ суан̃джита̄ни аккхӣни уппа̄т̣етва̄ кулавам̣саппадӣпам̣ путтам̣ мана̄пача̄риним̣ бхарийанти евама̄дӣни дентасса ан̃н̃а̄ни ча кхантива̄дисадисесу аттабха̄весу чхеджджабхеджджа̄дӣни па̄пун̣антасса а̄гаманӣйапат̣ипадам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. халанти еттха ха-ка̄ро нипа̄таматто, аланти аттхо. пака̄ситунти деситум̣, евам̣ киччхена адхигатасса алам̣ деситум̣ парийаттам̣ деситум̣. ко аттхо деситена̄ти вуттам̣ хоти? ра̄гадосапаретехӣти ра̄гадосапхут̣т̣хехи ра̄гадоса̄нугатехи ва̄.
пат̣исотага̄минти ничча̄дӣнам̣ пат̣исотам̣, ‘‘аниччам̣ дуккхаманатта̄ асубха’’нти евам̣ гатам̣ чатусаччадхаммам̣. ра̄гаратта̄ти ка̄мара̄гена бхавара̄гена дит̣т̣хира̄гена ча ратта̄. на даккхантӣти аниччам̣ дуккхаманатта̄ асубханти имина̄ сабха̄вена на пассиссанти, те апассанте ко саккхиссати евам̣ га̄ха̄петум̣. тамокхандхена а̄вут̣а̄ти авиджджа̄ра̄сина̄ аджджхоттхат̣а̄.
аппоссукката̄йа̄ти нируссуккабха̄вена, адесетука̄мата̄йа̄ти аттхо. касма̄ панасса евам̣ читтам̣ нами? нану еса мутто мочесса̄ми, тин̣н̣о та̄ресса̄ми –
‘‘ким̣ ме ан̃н̃а̄тавесена, дхаммам̣ саччхикатенидха;
саббан̃н̃утам̣ па̄пун̣итва̄, та̄райиссам̣ садевака’’нти. (бу. вам̣. 2.56) –
паттханам̣ катва̄ па̄рамийо пӯретва̄ саббан̃н̃утам̣ паттоти? саччаметам̣, тадевам̣ паччавеккхан̣а̄нубха̄вена панасса евам̣ читтам̣ нами. тасса хи саббан̃н̃утам̣ патва̄ сатта̄нам̣ килесагаханатам̣, дхаммасса ча гамбхӣратам̣ паччавеккхантасса сатта̄нам̣ килесагаханата̄ ча дхаммагамбхӣрата̄ ча сабба̄ка̄рена па̄кат̣а̄ джа̄та̄. атхасса – ‘‘име сатта̄ кан̃джийапун̣н̣а̄ ла̄бу вийа, таккабхарита̄ ча̄т̣и вийа, васа̄телапӣтапилотика̄ вийа, ан̃джанамаккхитахаттхо вийа ча килесабхарита̄ атисам̣килит̣т̣ха̄ ра̄гаратта̄ досадут̣т̣ха̄ мохамӯл̣ха̄, те ким̣ на̄ма пат̣ивиджджхиссантӣ’’ти? чинтайато килесагаханапаччавеккхан̣а̄нубха̄вена̄пи евам̣ читтам̣ нами.
‘‘айан̃ча дхаммо патхавӣсандха̄ракаудакаккхандхо вийа гамбхӣро, паббатена пат̣иччха̄детва̄ т̣хапито са̄сапо вийа дуддасо, сатадха̄ бхиннасса ва̄ласса кот̣ийа̄ кот̣ипат̣ипа̄данам̣ вийа дуранубодхо. нану майа̄ хи имам̣ дхаммам̣ пат̣ивиджджхитум̣ ва̄йамантена адиннам̣ да̄нам̣ на̄ма наттхи, араккхитам̣ сӣлам̣ на̄ма наттхи, апарипӯрита̄ ка̄чи па̄рамӣ на̄ма наттхи, тасса ме нирусса̄хам̣ вийа ма̄рабалам̣ видхамантасса̄пи патхавӣ на кампиттха, пат̣хамайа̄ме пуббенива̄сам̣ ануссарантасса̄пи на кампиттха, маджджхимайа̄ме диббачаккхум̣ висодхентасса̄пи на кампиттха, паччхимайа̄ме пана пат̣иччасамуппа̄дам̣ пат̣ивиджджхантассева ме дасасахассилокадха̄ту кампиттха. ити ма̄дисена̄пи тиккхан̃а̄н̣ена киччхенева̄йам̣ дхаммо пат̣ивиддхо. там̣ локийамаха̄джана̄ катхам̣ пат̣ивиджджхиссантӣ’’ти? дхаммагамбхӣрапаччавеккхан̣а̄нубха̄вена̄пи евам̣ читтам̣ намӣти ведитаббам̣.
апича брахмуна̄ йа̄чите десетука̄мата̄йаписса евам̣ читтам̣ нами. джа̄на̄ти хи бхагава̄ – ‘‘мама аппоссукката̄йа читте намама̄не мам̣ маха̄брахма̄ дхаммадесанам̣ йа̄чиссати, име ча сатта̄ брахмагарука̄. те ‘саттха̄ кира дхаммам̣ на десетука̄мо ахоси. атха нам̣ маха̄брахма̄ йа̄читва̄ деса̄песи. санто вата бхо дхаммо, пан̣ӣто вата бхо дхаммо’ти ман̃н̃ама̄на̄ суссӯсиссантӣ’’ти. идамписса ка̄ран̣ам̣ пат̣ичча аппоссукката̄йа читтам̣ нами, но дхаммадесана̄йа̄ти ведитаббам̣.
сахампатисса̄ти со кира кассапасса бхагавато са̄сане сахако на̄ма тхеро пат̣хамаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ пат̣хамаджджха̄набхӯмийам̣ каппа̄йукабрахма̄ хутва̄ ниббатто. татра нам̣ ‘‘сахампатибрахма̄’’ти пат̣исан̃джа̄нанти. там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘брахмуно сахампатисса̄’’ти. нассати вата бхоти со кира имам̣ саддам̣ татха̄ ниччха̄реси, йатха̄ дасасахассилокадха̄тубрахма̄но сутва̄ саббе саннипатим̣су. йатра хи на̄ма̄ти йасмим̣ на̄ма локе. пурато па̄турахосӣти техи дасахи брахмасахассехи саддхим̣ па̄турахоси. аппараджаккхаджа̄тика̄ти пан̃н̃а̄майе аккхимхи аппам̣ париттам̣ ра̄гадосамохараджам̣ етесам̣ евам̣сабха̄ва̄ти аппараджаккхаджа̄тика̄. ассаваната̄ти ассаваната̄йа. бхависсантӣти пуримабуддхесу дасапун̃н̃акирийавасена ката̄дхика̄ра̄ парипа̄кагата̄ падума̄ни вийа сӯрийарасмисампхассам̣, дхаммадесанам̣йева а̄кан̇кхама̄на̄ чатуппадикага̄тха̄васа̄не арийабхӯмим̣ оккамана̄раха̄ на еко, на две, анекасатасахасса̄ дхаммасса ан̃н̃а̄та̄ро бхависсантӣти дассети.
па̄турахосӣти па̄тубхави. самалехи чинтитоти самалехи чхахи саттха̄рехи чинтито. те хи пуретарам̣ уппаджджитва̄ сакаладжамбудӣпе кан̣т̣аке паттхарама̄на̄ вийа, висам̣ син̃чама̄на̄ вийа ча самалам̣ миччха̄дит̣т̣хидхаммам̣ десайим̣су. апа̄пуретанти виварам̣ етам̣. аматасса два̄ранти аматасса нибба̄насса два̄рабхӯтам̣ арийамаггам̣. сун̣анту дхаммам̣ вималена̄нубуддханти име сатта̄ ра̄га̄димала̄нам̣ абха̄вато вималена самма̄самбуддхена анубуддхам̣ чатусаччадхаммам̣ сун̣анту та̄ва бхагава̄ти йа̄чати.
селе йатха̄ паббатамуддханит̣т̣хитоти селамайе екаггхане паббатамуддхани йатха̄т̣хитова. на хи тасса т̣хитасса дассанаттхам̣ гӣвуккхипанапаса̄ран̣а̄дикиччам̣ аттхи. татхӯпаманти таппат̣ибха̄гам̣ селапаббатӯпамам̣. айам̣ панеттха сан̇кхепаттхо – йатха̄ селапаббатамуддхани т̣хитова чаккхума̄ пурисо самантато джанатам̣ пассеййа, татха̄ твампи сумедха сундарапан̃н̃а саббан̃н̃утан̃а̄н̣ена самантачаккху бхагава̄ дхаммамайам̣ па̄са̄дама̄руйха сайам̣ апетасоко сока̄ватин̣н̣ам̣ джа̄тиджара̄бхибхӯтам̣ джанатам̣ авеккхассу упадха̄райа упапариккха. айам̣ панеттха адхиппа̄йо – йатха̄ хи паббатапа̄де саманта̄ махантам̣ кхеттам̣ катва̄, таттха кеда̄рапа̄л̣ӣсу кут̣ика̄йо катва̄ раттим̣ аггим̣ джа̄леййум̣, чатуран̇гасаманна̄гатан̃ча андхака̄рам̣ асса, атха тасса паббатасса маттхаке т̣хатва̄ чаккхумато пурисасса бхӯмим̣ олокайато нева кхеттам̣ на кеда̄рапа̄л̣ийо на кут̣ийо на таттха сайитаманусса̄ пан̃н̃а̄йеййум̣. кут̣ика̄су пана аггиджа̄ла̄маттакамева пан̃н̃а̄йеййа, евам̣ дхаммапа̄са̄дам̣ а̄руйха саттаника̄йам̣ олокайато татха̄гатасса йе те акатакалйа̄н̣а̄ сатта̄, те екавиха̄ре даккхин̣аджа̄н̣упассе нисинна̄пи буддхачаккхусса а̄па̄тхам̣ на̄гаччханти, раттим̣ кхитта̄ сара̄ вийа хонти. йе пана катакалйа̄н̣а̄ венеййапуггала̄, те евасса дӯрепи т̣хита̄ а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти со агги вийа химавантапаббато вийа ча. вуттампи четам̣ –
‘‘дӯре санто пака̄сенти, химавантова паббато;
асантеттха на диссанти, раттим̣ кхитта̄ йатха̄ сара̄’’ти. (дха. па. 304);
аджджхесананти йа̄чанам̣. буддхачаккхуна̄ти индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ена ча а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ена ча. имесам̣ хи двиннам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ ‘‘буддхачаккхӯ’’ти на̄мам̣, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса ‘‘самантачаккхӯ’’ти, тин̣н̣ам̣ магган̃а̄н̣а̄нам̣ ‘‘дхаммачаккхӯ’’ти. аппараджаккхетиа̄дӣсу йесам̣ вуттанайенева пан̃н̃а̄чаккхумхи ра̄га̄дираджам̣ аппам̣, те аппараджаккха̄. йесам̣ там̣ махантам̣, те маха̄раджаккха̄. йесам̣ саддха̄дӣни индрийа̄ни тиккха̄ни, те тиккхиндрийа̄. йесам̣ та̄ни мудӯни, те мудиндрийа̄. йесам̣ тейева саддха̄дайо а̄ка̄ра̄ сундара̄, те сва̄ка̄ра̄. йе катхитака̄ран̣ам̣ саллаккхенти, сукхена сакка̄ хонти вин̃н̃а̄петум̣, те сувин̃н̃а̄пайа̄. йе паралокан̃чева ваджджан̃ча бхайато пассанти, те паралокаваджджабхайадасса̄вино на̄ма.
айам̣ панеттха па̄л̣и – ‘‘саддхо пуггало аппараджаккхо, ассаддхо пуггало маха̄раджаккхо. а̄раддхавӣрийо, кусӣто. упат̣т̣хитассати, мут̣т̣хассати. сама̄хито, асама̄хито. пан̃н̃ава̄, дуппан̃н̃о пуггало маха̄раджаккхо. татха̄ саддхо пуггало тиккхиндрийо…пе… пан̃н̃ава̄ пуггало паралокаваджджабхайадасса̄вӣ, дуппан̃н̃о пуггало на паралокаваджджабхайадасса̄вӣ. локоти кхандхалоко, а̄йатаналоко, дха̄тулоко, сампаттибхавалоко, сампаттисамбхавалоко, випаттибхавалоко, випаттисамбхавалоко. еко локо саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄. две лока̄ на̄ман̃ча рӯпан̃ча. тайо лока̄ тиссо ведана̄. чатта̄ро лока̄ чатта̄ро а̄ха̄ра̄. пан̃ча лока̄ пан̃чупа̄да̄наккхандха̄. чха лока̄ чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни. сатта лока̄ сатта вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо. ат̣т̣ха лока̄ ат̣т̣ха локадхамма̄. нава лока̄ нава сатта̄ва̄са̄. даса лока̄ даса̄йатана̄ни. два̄даса лока̄ два̄даса̄йатана̄ни. ат̣т̣ха̄раса лока̄ ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо. ваджджанти саббе килеса̄ ваджджа̄, саббе дуччарита̄ ваджджа̄, саббе абхисан̇кха̄ра̄ ваджджа̄, саббе бхавага̄микамма̄ ваджджа̄, ити имасмин̃ча локе имасмин̃ча вадждже тибба̄ бхайасан̃н̃а̄ паччупат̣т̣хита̄ хоти, сеййатха̄пи уккхитта̄сике вадхаке. имехи пан̃н̃а̄са̄йа а̄ка̄рехи има̄ни пан̃чиндрийа̄ни джа̄на̄ти пассати ан̃н̃а̄си пат̣ивиджджхи. идам̣ татха̄гатасса индрийапаропарийатте н̃а̄н̣а’’нти (пат̣и. ма. 1.112).
уппалинийанти уппалаване. итаресупи есева найо. антонимуггапосӣнӣти йа̄ни анто нимугга̄нева посийанти. удакам̣ аччуггамма т̣хита̄нӣ ти удакам̣ атиккамитва̄ т̣хита̄ни. таттха йа̄ни аччуггамма т̣хита̄ни, та̄ни сӯрийарасмисампхассам̣ а̄гамайама̄на̄ни т̣хита̄ни аджджа пуппханака̄ни. йа̄ни пана самодакам̣ т̣хита̄ни, та̄ни све пуппханака̄ни. йа̄ни удака̄нуггата̄ни антонимуггапосӣни, та̄ни татийадивасе пуппханака̄ни. удака̄ пана ануггата̄ни ан̃н̃а̄нипи сарогауппала̄дӣни на̄ма аттхи, йа̄ни нева пуппхиссанти, маччхакаччхапабхаккха̄нева бхависсанти, та̄ни па̄л̣им̣ на̄рул̣ха̄ни. а̄харитва̄ пана дӣпетабба̄нӣти дӣпита̄ни. йатхева хи та̄ни чатуббидха̄ни пуппха̄ни, евамевам̣ уггхат̣итан̃н̃ӯ випан̃читан̃н̃ӯ неййо падапарамоти чатта̄ро пуггала̄.
таттха ‘‘йасса пуггаласса саха уда̄хат̣авела̄йа дхамма̄бхисамайо хоти, айам̣ вуччати пуггало уггхат̣итан̃н̃ӯ. йасса пуггаласса сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхе вибхаджийама̄не дхамма̄бхисамайо хоти, айам̣ вуччати пуггало випан̃читан̃н̃ӯ. йасса пуггаласса уддесато парипуччхато йонисо манасикарото калйа̄н̣амитте севато бхаджато пайирупа̄сато анупуббена дхамма̄бхисамайо хоти, айам̣ вуччати пуггало неййо. йасса пуггаласса бахумпи сун̣ато бахумпи бхан̣ато бахумпи дха̄райато бахумпи ва̄чайато на та̄йа джа̄тийа̄ дхамма̄бхисамайо хоти, айам̣ вуччати пуггало падапарамо (пу. па. 148-151). таттха бхагава̄ уппалавана̄дисадисам̣ дасасахассилокадха̄тум̣ олокенто – ‘‘аджджа пуппханака̄ни вийа уггхат̣итан̃н̃ӯ, све пуппханака̄ни вийа випан̃читан̃н̃ӯ, татийадивасе пуппханака̄ни вийа неййо, маччхакаччхапабхаккха̄ни пуппха̄ни вийа падапарамо’’ти аддасса. пассанто ча ‘‘еттака̄ аппараджаккха̄, еттака̄ маха̄раджаккха̄, татра̄пи еттака̄ уггхат̣итан̃н̃ӯ’’ти евам̣ сабба̄ка̄ратова аддаса.
таттха тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ имасмим̣йева аттабха̄ве бхагавато дхаммадесана̄ аттхам̣ са̄дхети. падапарама̄нам̣ ана̄гататтха̄йа ва̄сана̄ хоти. атха бхагава̄ имесам̣ чатуннам̣ пуггала̄нам̣ аттха̄вахам̣ дхаммадесанам̣ видитва̄ десетукамйатам̣ уппа̄детва̄ пуна саббепи тӣсу бхавесу сатте бхабба̄бхаббавасена две кот̣т̣ха̄се ака̄си. йе сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘катаме сатта̄ абхабба̄? йе те сатта̄ камма̄варан̣ена саманна̄гата̄ килеса̄варан̣ена саманна̄гата̄ випа̄ка̄варан̣ена саманна̄гата̄ ассаддха̄ аччхандика̄ дуппан̃н̃а̄ абхабба̄ нийа̄мам̣ оккамитум̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣, име те сатта̄ абхабба̄. катаме сатта̄ бхабба̄? йе те сатта̄ на камма̄варан̣ена…пе… име те сатта̄ бхабба̄’’ти (вибха. 827; пат̣и. ма. 1.115). таттха саббепи абхаббапуггале паха̄йа бхаббапуггалейева н̃а̄н̣ена париггахетва̄, ‘‘еттака̄ ра̄гачарита̄ еттака̄ доса-мохачарита̄ витакка-саддха̄-буддхичарита̄’’ти чха кот̣т̣ха̄се ака̄си. евам̣ катва̄ дхаммам̣ десесса̄мӣти чинтеси.
паччабха̄сӣти патиабха̄си. апа̄рута̄ти виват̣а̄. аматасса два̄ра̄ти арийамагго. со хи аматасан̇кха̄тасса нибба̄насса два̄рам̣, со майа̄ виваритва̄ т̣хапитоти дассети. памун̃чанту саддханти саббе аттано саддхам̣ памун̃чанту виссадждженту. паччхимапададвайе айаматтхо – ахан̃хи аттано пагун̣ам̣ суппаваттитампи имам̣ пан̣ӣтам̣ уттамам̣ дхаммам̣ ка̄йава̄ча̄киламатхасан̃н̃ӣ хутва̄ на бха̄сим̣. ида̄ни пана саббо джано саддха̄бха̄джанам̣ упанету, пӯресса̄ми тесам̣ сан̇каппанти.
антарадха̄йӣти саттха̄рам̣ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджетва̄ антарахито, сакат̣т̣ха̄намева гатоти аттхо. гате ча пана тасмим̣ бхагава̄ ‘‘касса ну кхо ахам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййа’’нти? а̄л̣а̄рудака̄нам̣ ка̄лан̇катабха̄вам̣, пан̃чаваггийа̄нан̃ча бахӯпака̄рабха̄вам̣ н̃атва̄ тесам̣ дхаммам̣ десетука̄мо ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатанам̣ гантва̄ дхаммачаккам̣ паваттесӣти. пат̣хамам̣.
2. га̄равасуттаван̣н̣ана̄
173. дутийе удапа̄дӣти айам̣ витакко пан̃чаме сатта̄хе удапа̄ди. ага̄равоти ан̃н̃асмим̣ га̄раварахито, кан̃чи гарут̣т̣ха̄не ат̣т̣хапетва̄ти аттхо. аппатиссоти патиссайарахито, кан̃чи джет̣т̣хакат̣т̣ха̄не ат̣т̣хапетва̄ти аттхо.
садевакетиа̄дӣсу саддхим̣ девехи садеваке. деваггахан̣ена четтха ма̄рабрахмесу гахитесупи ма̄ро на̄ма васаваттӣ саббесам̣ упари васам̣ ваттети, брахма̄ на̄ма маха̄нубха̄во екан̇гулийа̄ екасмим̣ чаккава̄л̣асахассе а̄локам̣ пхарати. двӣхи двӣсу…пе… дасахи ан̇гулӣхи дасасупи чаккава̄л̣асахассесу а̄локам̣ пхарати, со имина̄ сӣласампаннатароти ваттум̣ ма̄ лабхатӯти сама̄раке сабрахмакети висум̣ вуттам̣. татха̄ саман̣а̄ на̄ма еканика̄йа̄дивасена бахуссута̄ сӣлаванто пан̣д̣ита̄, бра̄хман̣а̄пи ваттхувиджджа̄дивасена бахуссута̄ пан̣д̣ита̄, те имина̄ сӣласампаннатара̄ти ваттум̣ ма̄ лабхантӯти сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа̄ти вуттам̣. садеваманусса̄йа̄ти идам̣ пана ниппадесато дассанаттхам̣ гахитамева гахетва̄ вуттам̣. апичеттха пурима̄ни тӣн̣и пада̄ни локавасена вутта̄ни, паччхима̄ни две паджа̄васена. сӣласампаннатаранти сӣлена сампаннатарам̣, адхикатаранти аттхо. сесесупи есева найо. еттха ча сӣла̄дайо чатта̄ро дхамма̄ локийалокуттара̄ катхита̄, вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ локийамева. паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ хетам̣.
па̄турахосӣти – ‘‘айам̣ саттха̄ авӣчито йа̄ва бхавагга̄ сӣла̄дӣхи аттана̄ адхикатарам̣ апассанто ‘майа̄ пат̣ивиддхам̣ навалокуттарадхаммамева саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихарисса̄мӣ’ти чинтети, ка̄ран̣ам̣ бхагава̄ чинтети, аттхам̣ вуд̣д̣хивисесам̣ чинтети, гаччха̄мисса усса̄хам̣ джанесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ пурато па̄кат̣о ахоси, абхимукхе ат̣т̣ха̄сӣти аттхо.
вихаранти ча̄ти еттха йо вадеййа ‘‘вихарантӣти вачанато паччуппаннепи бахӯ буддха̄’’ти, со ‘‘бхагава̄пи, бханте, етарахи арахам̣ самма̄самбуддхо’’ти имина̄ вачанена пат̣иба̄хитаббо.
‘‘на ме а̄чарийо аттхи, садисо ме на виджджати;
садевакасмим̣ локасмим̣, наттхи ме пат̣ипуггало’’ти. (маха̄ва. 11; ма. ни. 1.285) –
а̄дӣхи часса суттехи ан̃н̃есам̣ буддха̄нам̣ абха̄во дӣпетаббо. тасма̄ти йасма̄ саббепи буддха̄ саддхаммагаруно, тасма̄. махаттамабхикан̇кхата̄ти махантабха̄вам̣ паттхайама̄нена. сарам̣ буддха̄на-са̄сананти буддха̄нам̣ са̄санам̣ сарантена. дутийам̣.
3. брахмадевасуттаван̣н̣ана̄
174. татийе екоти т̣ха̄на̄дӣсу ирийа̄патхесу екако, екавиха̄рӣти аттхо. вӯпакат̣т̣хоти ка̄йена вӯпакат̣т̣хо ниссат̣о. аппаматтоти сатийа̄ авиппава̄се т̣хито. а̄та̄пӣти вӣрийа̄та̄пена саманна̄гато. пахитаттоти песитатто. кулапутта̄ти а̄ча̄ракулапутта̄. саммадева̄ти на ин̣ат̣т̣а̄ на бхайат̣т̣а̄ на джӣвитапаката̄ хутва̄, йатха̄ ва̄ татха̄ ва̄ паббаджита̄пи йе ануломапат̣ипадам̣ пӯренти, те саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти на̄ма. брахмачарийапарийоса̄нанти маггабрахмачарийасса парийоса̄набхӯтам̣ арийапхалам̣. дит̣т̣хева дхаммети имасмим̣йева аттабха̄ве. сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ти са̄мам̣ джа̄нитва̄ паччаккхам̣ катва̄. упасампаджджа̄ти пат̣илабхитва̄ сампа̄детва̄ виха̄си. евам̣ вихаранто ча кхӣн̣а̄ джа̄ти…пе… аббхан̃н̃а̄сӣти. етенасса паччавеккхан̣абхӯми дассита̄.
катама̄ панасса джа̄ти кхӣн̣а̄, катхан̃ча нам̣ аббхан̃н̃а̄сӣти? вуччате, на та̄васса атӣта̄ джа̄ти кхӣн̣а̄ пуббева кхӣн̣атта̄, на ана̄гата̄ таттха ва̄йа̄ма̄бха̄вато, на паччуппанна̄ виджджама̄натта̄. маггасса пана абха̄витатта̄ йа̄ уппаджджеййа екачатупан̃чавока̄рабхавесу екачатупан̃чаккхандхаппабхеда̄ джа̄ти. са̄ маггасса бха̄витатта̄ ануппа̄дадхамматам̣ а̄паджджанена кхӣн̣а̄. там̣ со маггабха̄вана̄йа пахӣнакилесе паччавеккхитва̄ – ‘‘килеса̄бха̄ве виджджама̄нампи каммам̣ а̄йатим̣ аппат̣исандхикам̣ хотӣ’’ти джа̄нанто джа̄на̄ти.
вуситанти вуттхам̣ паривуттхам̣, катам̣ чаритам̣ нит̣т̣ха̄питанти аттхо. брахмачарийанти маггабрахмачарийам̣. катам̣ каран̣ӣйанти чатӯсу саччесу чатӯхи маггехи парин̃н̃а̄паха̄насаччхикирийабха̄вана̄васена сол̣асавидхампи киччам̣ нит̣т̣ха̄питанти аттхо. на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти ида̄ни пуна иттхабха̄ва̄йа, евам̣ сол̣асакиччабха̄ва̄йа, килесаккхайа̄йа ва̄ катамаггабха̄вана̄ наттхӣти. атха ва̄ иттхатта̄йа̄ти иттхаттабха̄вато, имасма̄ евам̣пака̄ра̄ ида̄ни ваттама̄наккхандхасанта̄на̄ апарам̣ кхандхасанта̄нам̣ наттхи, име пана пан̃чаккхандха̄ парин̃н̃а̄та̄ тит̣т̣ханти чхиннамӯлако руккхо вийа̄ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атароти еко. арахатанти араханта̄нам̣, бхагавато са̄вака̄нам̣ арахатам̣ аббхантаро ахоси.
сапада̄нанти сапада̄нача̄рам̣, сампаттагхарам̣ ануккамма пат̣ипа̄т̣ийа̄ чаранто. упасан̇камӣти упасан̇каманто. ма̄та̄ панасса путтам̣ дисва̄ва гхара̄ никкхамма паттам̣ гахетва̄ антонивесанам̣ павесетва̄ пан̃н̃атта̄сане нисӣда̄песи.
а̄хутим̣ ниччам̣ пагган̣ха̄тӣти ниччака̄ле а̄хутипин̣д̣ам̣ пагган̣ха̄ти. там̣ дивасам̣ пана тасмим̣ гхаре бхӯтабаликаммам̣ хоти. саббагехам̣ харитупалиттам̣ виппакин̣н̣ала̄джам̣ ванама̄лапариккхиттам̣ усситаддхаджапат̣а̄кам̣ таттха таттха пун̣н̣агхаре т̣хапетва̄ дан̣д̣адӣпика̄ джа̄летва̄ гандхачун̣н̣ама̄ла̄дӣхи алан̇катам̣, самантато сан̃чха̄дийама̄на̄ дхӯмакат̣аччху ахоси. са̄пи бра̄хман̣ӣ ка̄лассева вут̣т̣ха̄йа сол̣асахи гандходакагхат̣ехи нха̄йитва̄ сабба̄лан̇ка̄рена аттабха̄вам̣ алан̇кари. са̄ тасмим̣ самайе маха̄кхӣн̣а̄савам̣ нисӣда̄петва̄, йа̄гуул̣ун̇каматтампи адатва̄, ‘‘маха̄брахмам̣ бходжесса̄мӣ’’ти суван̣н̣апа̄тийам̣ па̄йа̄сам̣ пӯретва̄ саппимадхусаккхара̄дӣхи йоджетва̄ нивесанасса паччха̄бха̄ге харитупалиттабха̄ва̄дӣхи алан̇ката̄ бхӯтапӣт̣хика̄ аттхи. са̄ там̣ па̄тим̣ а̄да̄йа, таттха гантва̄, чатӯсу кон̣есу маджджхе ча екекам̣ па̄йа̄сапин̣д̣ам̣ т̣хапетва̄, екам̣ пин̣д̣ам̣ хаттхена гахетва̄, йа̄ва каппара̄ саппина̄ паггхарантена патхавийам̣ джа̄н̣уман̣д̣алам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ ‘‘бхун̃джату бхавам̣ маха̄брахма̄, са̄йату бхавам̣ маха̄брахма̄, таппету бхавам̣ маха̄брахма̄’’ти вадама̄на̄ брахма̄нам̣ бходжети.
етадахосӣти маха̄кхӣн̣а̄савасса сӣлагандхам̣ чхадевалоке аджджхоттхаритва̄ брахмалокам̣ упагатам̣ гха̄йама̄насса етам̣ ахоси. сам̣веджеййанти чодеййам̣, самма̄пат̣ипаттийам̣ йоджеййам̣. ‘айам̣ хи еварӯпам̣ аггадаккхин̣еййам̣ маха̄кхӣн̣а̄савам̣ нисӣда̄петва̄ йа̄гуул̣ун̇каматтампи адатва̄, ‘‘маха̄брахмам̣ бходжесса̄мӣ’’ти тулам̣ паха̄йа хаттхена тулайантӣ вийа, бхерим̣ паха̄йа куччхим̣ ва̄дентӣ вийа, аггим̣ паха̄йа кхаджджопанакам̣ дхамама̄на̄ вийа бхӯтабалим̣ курума̄на̄ а̄хин̣д̣ати. гаччха̄мисса̄ миччха̄дассанам̣ бхиндитва̄ апа̄йамаггато уддхаритва̄ йатха̄ асӣтикот̣идханам̣ буддхаса̄сане виппакиритва̄ саггамаггам̣ а̄рохати, татха̄ каромӣти вуттам̣ хоти.
дӯре итоти имамха̄ т̣ха̄на̄ дӯре брахмалоко. тато хи кӯт̣а̄га̄раматта̄ сила̄ па̄тита̄ екена ахораттена ат̣т̣хачатта̄лӣсайоджанасахасса̄ни кхепайама̄на̄ чатӯхи ма̄сехи патхавийам̣ патит̣т̣хахеййа, саббахет̣т̣химопи брахмалоко евам̣ дӯре. йасса̄хутинти йасса брахмуно а̄хутим̣ пагган̣ха̄си, тасса брахмалоко дӯрети аттхо. брахмапатханти еттха брахмапатхо на̄ма чатта̄ри кусаладжджха̄на̄ни, випа̄каджджха̄на̄ни пана несам̣ джӣвитапатхо на̄ма, там̣ брахмапатхам̣ аджа̄нантӣ твам̣ ким̣ джаппаси виппалапаси? брахма̄но хи саппӣтикаджджха̄нена йа̄пенти, на етам̣ тин̣абӣджа̄ни паккхипитва̄ рандхам̣ гойӯсам̣ кха̄данти, ма̄ ака̄ран̣а̄ киламасӣти.
евам̣ ватва̄ пуна со маха̄брахма̄ ан̃джалим̣ паггайха авакуджджо хутва̄ тхерам̣ упадисанто есо хи те бра̄хман̣и брахмадевотиа̄дима̄ха. таттха нирӯпадхикоти килеса̄бхисан̇кха̄рака̄магун̣опадхӣхи вирахито. атидевапаттоти дева̄нам̣ атидевабха̄вам̣ брахма̄нам̣ атибрахмабха̄вам̣ патто. анан̃н̃апосӣти т̣хапетва̄ имам̣ аттабха̄вам̣ ан̃н̃асса аттабха̄васса ва̄ путтада̄расса ва̄ апосаната̄йа анан̃н̃апосӣ.
а̄хунеййоти а̄хунапин̣д̣ам̣ пат̣иггахетум̣ йутто. ведагӯти чатумаггасан̇кха̄техи ведехи дуккхассантам̣ гато. бха̄витаттоти атта̄нам̣ бха̄ветва̄ вад̣д̣хетва̄ т̣хито. анӯпалиттоти тан̣ха̄дӣхи лепехи а̄литто. гха̄сесанам̣ ирийатӣти а̄ха̄рапарийесанам̣ чарати.
на тасса паччха̄ на пураттхаматтхӣти паччха̄ вуччати атӣтам̣, пураттхам̣ вуччати ана̄гатам̣, атӣта̄на̄гатесу кхандхесу чхандара̄гавирахитасса паччха̄ ва̄ пураттхам̣ ва̄ наттхӣти вадати. сантотиа̄дӣсу ра̄га̄дисантата̄йа санто. кодхадхӯмавигама̄ видхӯмо, дуккха̄бха̄ва̄ анӣгхо, каттарадан̣д̣а̄дӣни гахетва̄ вичарантопи вадхакачетана̄йа абха̄ва̄ никкхиттадан̣д̣о. тасатха̄варесӯти еттха пана путхуджджана̄ таса̄ на̄ма, кхӣн̣а̄сава̄ тха̄вара̄ на̄ма. сатта пана секха̄ таса̄ти ваттум̣ на сакка̄, тха̄вара̄ на хонти, бхаджама̄на̄ пана тха̄варапаккхамева бхаджанти. со тйа̄хутинти со те а̄хутим̣.
висенибхӯтоти килесасена̄йа висено джа̄то. анеджоти ниттан̣хо. сусӣлоти кхӣн̣а̄савасӣлена сусӣло. сувимуттачиттоти пхалавимуттийа̄ сут̣т̣ху вимуттачитто. огхатин̣н̣анти чатта̄ро огхе тин̣н̣ам̣. еттакена катха̄маггена брахма̄ тхерасса ван̣н̣ам̣ катхенто а̄йатане бра̄хман̣им̣ нийоджеси. аваса̄нага̄тха̄ пана сан̇гӣтика̄рехи т̣хапита̄. патит̣т̣хапеси даккхин̣анти чатупаччайадаккхин̣ам̣ патит̣т̣хапеси. сукхама̄йатиканти сукха̄йатикам̣ а̄йатим̣ сукхавипа̄кам̣, сукха̄ваханти аттхо. татийам̣.
4. бакабрахмасуттаван̣н̣ана̄
175. чатуттхе па̄пакам̣ дит̣т̣хигатанти ла̄мика̄ сассатадит̣т̣хи. идам̣ ниччанти идам̣ саха ка̄йена брахмат̣т̣ха̄нам̣ аниччам̣ ‘‘ничча’’нти вадати. дхува̄дӣни тассева вевачана̄ни. таттха дхуванти тхирам̣. сассатанти сада̄ виджджама̄нам̣. кеваланти акхан̣д̣ам̣ сакалам̣. ачаванадхамманти ачаванасабха̄вам̣. идам̣ хи на джа̄йатӣтиа̄дӣсу имасмим̣ т̣ха̄не кочи джа̄йанако ва̄ джӣйанако ва̄ мӣйанако ва̄ чаванако ва̄ упападжджанако ва̄ наттхи, там̣ сандха̄йа вадати. ито ча панан̃н̃анти ито сахака̄йа̄ брахмат̣т̣ха̄на̄ уттари ан̃н̃ам̣ ниссаран̣ам̣ на̄ма наттхӣти. евамасса тха̄магата̄ сассатадит̣т̣хи уппанна̄ хоти. евам̣ва̄дӣ ча пана со упари тиссо джха̄набхӯмийо чатта̄ро магге чатта̄ри пхала̄ни нибба̄нанти саббам̣ пат̣иба̄хати. када̄ панасса са̄ дит̣т̣хи уппанна̄ти? пат̣хамаджджха̄набхӯмийам̣ ниббаттака̄ле. дутийаджджха̄набхӯмийанти еке.
татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – хет̣т̣хупапаттико киреса брахма̄ ануппанне буддхуппа̄де исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ касин̣апарикаммам̣ катва̄ сама̄паттийо ниббаттетва̄ апарихӣнаджджха̄но ка̄лам̣ катва̄ чатуттхаджджха̄набхӯмийам̣ вехаппхалабрахмалоке пан̃чакаппасатикам̣ а̄йум̣ гахетва̄ ниббатти. таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ хет̣т̣хупапаттикам̣ катва̄ татийаджджха̄нам̣ пан̣ӣтам̣ бха̄ветва̄ субхакин̣хабрахмалоке чатусат̣т̣хикаппам̣ а̄йум̣ гахетва̄ ниббатти. таттха дутийаджджха̄нам̣ бха̄ветва̄ а̄бхассаре ат̣т̣ха каппе а̄йум̣ гахетва̄ ниббатти. таттха пат̣хамаджджха̄нам̣ бха̄ветва̄, пат̣хамаджджха̄набхӯмийам̣ каппа̄йуко хутва̄ ниббатти. со пат̣хамака̄ле аттана̄ катакамман̃ча ниббаттат̣т̣ха̄нан̃ча ан̃н̃а̄си, ка̄ле пана гаччханте гаччханте убхайам̣ памусситва̄ сассатадит̣т̣хим̣ уппа̄деси.
авиджджа̄гатоти авиджджа̄йа гато саманна̄гато ан̃н̃а̄н̣ӣ андхӣбхӯто. йатра хи на̄ма̄ти йо на̄ма. ваккхатӣти бхан̣ати. ‘‘йатра̄’’ти нипа̄тайогена пана ана̄гатавачанам̣ катам̣.
евам̣ вутте со брахма̄ йатха̄ на̄ма маггачоро две тайо паха̄ре адхива̄сенто саха̄йе ана̄чиккхитва̄пи уттарим̣ паха̄рам̣ пахарийама̄но ‘‘асуко ча асуко ча майхам̣ саха̄йо’’ти а̄чиккхати, евамева бхагавата̄ сантаджджийама̄но сатим̣ лабхитва̄, ‘‘бхагава̄ майхам̣ пада̄нупадам̣ пеккханто мам̣ ниппӣл̣итука̄мо’’ти бхӣто аттано саха̄йе а̄чиккханто два̄саттатӣтиа̄дима̄ха. тассаттхо – бхо готама, майам̣ два̄саттати джана̄ пун̃н̃акамма̄ тена пун̃н̃акаммена идха ниббатта̄. васаваттино сайам̣ ан̃н̃есам̣ васе аваттитва̄ паре аттано васе ваттема, джа̄тин̃ча джаран̃ча атӣта̄, айам̣ но ведехи гататта̄ ‘‘ведагӯ’’ти сан̇кхам̣ гата̄ бхагава̄ антима̄ брахмупапатти. асма̄бхиджаппанти джана̄ анека̄ти анекаджана̄ амхе абхиджаппанти. ‘‘айам̣ кхо бхавам̣ брахма̄, маха̄брахма̄, абхибхӯ, анабхибхӯто, ан̃н̃адаттхудасо, васаваттӣ, иссаро, катта̄, нимма̄та̄, сет̣т̣хо, саджита̄, васӣ, пита̄ бхӯтабхабйа̄на’’нти евам̣ паттхенти пихентӣти.
атха нам̣ бхагава̄ аппам̣ хи етантиа̄дима̄ха. таттха етанти йам̣ твам̣ идха тава а̄йум̣ ‘‘дӣгха’’нти ман̃н̃аси, етам̣ аппам̣ париттакам̣. сатам̣ сахасса̄нам̣ нираббуда̄нанти нираббудаган̣ана̄йа сатасахассанираббуда̄нам̣. а̄йум̣ паджа̄на̄мӣти, ‘‘ида̄ни тава авасит̣т̣хам̣ еттакам̣ а̄йӯ’’ти ахам̣ джа̄на̄ми. анантадассӣ бхагава̄ хамасмӣти, бхагава̄, тумхе ‘‘ахам̣ анантадассӣ джа̄тиа̄дӣни упа̄тиватто’’ти вадатха. ким̣ ме пура̄н̣анти, йади твам̣ анантадассӣ, евам̣ санте идам̣ ме а̄чиккха, ким̣ майхам̣ пура̄н̣ам̣? ватасӣлаваттанти сӣламева вуччати. йамахам̣ виджан̃н̃а̄ти йам̣ ахам̣ тайа̄ катхитам̣ джа̄неййам̣, там̣ ме а̄чиккха̄ти вадати.
ида̄нисса а̄чиккханто бхагава̄ йам̣ твам̣ апа̄йесӣтиа̄дима̄ха. татра̄йам̣ адхиппа̄йо – пуббе киреса кулагхаре ниббаттитва̄ ка̄месу а̄дӣнавам̣ дисва̄ – ‘‘джа̄тиджара̄маран̣асса антам̣ карисса̄мӣ’’ти никкхамма исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ сама̄паттийо ниббаттетва̄ абхин̃н̃а̄па̄дакаджджха̄насса ла̄бхӣ хутва̄ ган̇га̄тӣре пан̣н̣аса̄лам̣ ка̄ретва̄ джха̄наратийа̄ вӣтина̄мети. тада̄ ча ка̄ленака̄лам̣ саттхава̄ха̄ пан̃чахи сакат̣асатехи маруканта̄рам̣ пат̣ипаджджанти. маруканта̄ре пана дива̄ на сакка̄ гантум̣, раттим̣ гаманам̣ хоти. атха пуримасакат̣асса аггайуге йуттабалибадда̄ гаччханта̄ гаччханта̄ ниваттитва̄ а̄гатамагга̄бхимукха̄ ахесум̣, саббасакат̣а̄ни татхева ниваттитва̄ арун̣е уггате ниваттитабха̄вам̣ джа̄ним̣су. тесан̃ча тада̄ канта̄рам̣ атиккаманадивасо ахоси. саббам̣ да̄рудакам̣ париккхӣн̣ам̣ – тасма̄ ‘‘наттхи да̄ни амха̄кам̣ джӣвита’’нти чинтетва̄, гон̣е чаккесу бандхитва̄, манусса̄ сакат̣аччха̄йам̣ пависитва̄ нипаджджим̣су.
та̄пасопи ка̄лассева пан̣н̣аса̄лато никкхамитва̄ пан̣н̣аса̄ладва̄ре нисинно ган̇гам̣ олокайама̄но аддаса ган̇гам̣ махата̄ удакогхена пӯрийама̄нам̣ паваттитаман̣иккхандхам̣ вийа а̄гаччхантам̣, дисва̄ чинтеси – ‘‘аттхи ну кхо имасмим̣ локе еварӯпасса мадхуродакасса ала̄бхена килиссама̄на̄ сатта̄’’ти? со евам̣ а̄вадждженто маруканта̄ре там̣ саттхам̣ дисва̄ ‘име сатта̄ ма̄ нассантӯ’ти ‘‘ито чито ча маха̄удакаккхандхо чхиджджитва̄ маруканта̄ре саттха̄бхимукхо гаччхатӯ’’ти абхин̃н̃а̄читтена адхит̣т̣ха̄си. саха читтуппа̄дена ма̄тика̄рул̣хам̣ вийа удакам̣ таттха агама̄си. манусса̄ удакасаддена вут̣т̣ха̄йа удакам̣ дисва̄ хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ нха̄йитва̄ пивитва̄ гон̣епи па̄йетва̄ соттхина̄ иччхитат̣т̣ха̄нам̣ агамам̣су. саттха̄ там̣ брахмуно пуббакаммам̣ дассенто пат̣хамам̣ га̄тхама̄ха. таттха апа̄йесӣти па̄йеси. а-ка̄ро нипа̄таматтам̣. гамманӣти гимхе. сампаретети гимха̄тапена пхут̣т̣хе анугате.
апарасмимпи самайе та̄пасо ган̇га̄тӣре пан̣н̣аса̄лам̣ ма̄петва̄ аран̃н̃ага̄макам̣ нисса̄йа васати. тена ча самайена чора̄ там̣ га̄мам̣ пахаритва̄ хаттхаса̄рам̣ гахетва̄ га̄вийо ча карамаре ча гахетва̄ гаччханти. га̄вопи сунакха̄пи манусса̄пи маха̄виравам̣ вираванти. та̄пасо там̣ саддам̣ сутва̄ ‘‘кинну кхо ета’’нти? а̄вадждженто ‘‘манусса̄нам̣ бхайам̣ уппанна’’нти н̃атва̄ ‘‘майи пассанте име сатта̄ ма̄ нассантӯ’’ти абхин̃н̃а̄па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа абхин̃н̃а̄читтена чора̄нам̣ пат̣ипатхе чатуран̇гиним̣ сенам̣ ма̄песи. каммасаджджа̄ а̄гаччханта̄ чора̄ дисва̄, ‘‘ра̄джа̄ ман̃н̃е а̄гато’’ти вилопам̣ чхад̣д̣етва̄ паккамим̣су. та̄пасо ‘‘йам̣ йасса сантакам̣, там̣ тассева хотӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си, там̣ татхева ахоси. маха̄джано соттхибха̄вам̣ па̄пун̣и. саттха̄ идампи тасса пуббакаммам̣ дассенто дутийам̣ га̄тхама̄ха. таттха ен̣икӯласминти ган̇га̄тӣре. гайхакам̣ нӣйама̄нанти гахетва̄ нӣйама̄нам̣, карамарам̣ нӣйама̄нантипи аттхо.
пуна екасмим̣ самайе упариган̇га̄ва̄сикам̣ екам̣ кулам̣ хет̣т̣ха̄ган̇га̄ва̄сикена кулена саддхим̣ миттасантхавам̣ катва̄, на̄ва̄сан̇гха̄т̣ам̣ бандхитва̄, бахум̣ кха̄данӣйан̃чева бходжанӣйан̃ча гандхама̄ла̄дӣни ча а̄ропетва̄ ган̇га̄сотена а̄гаччхати. манусса̄ кха̄дама̄на̄ бхун̃джама̄на̄ наччанта̄ га̄йанта̄ девавима̄нена гаччханта̄ вийа балавасоманасса̄ ахесум̣. ган̇геййако на̄го дисва̄ купито ‘‘име майи сан̃н̃ампи на каронти. ида̄ни не самуддамева па̄песса̄мӣ’’ти махантам̣ аттабха̄вам̣ ма̄петва̄ удакам̣ двидха̄ бхиндитва̄ ут̣т̣ха̄йа пхан̣ам̣ катва̄, сусука̄рам̣ каронто ат̣т̣ха̄си. маха̄джано дисва̄ бхӣто виссарамака̄си. та̄пасо пан̣н̣аса̄ла̄йам̣ нисинно сутва̄, ‘‘име га̄йанта̄ наччанта̄ соманассаджа̄та̄ а̄гаччханти. ида̄ни пана бхайаравам̣ равим̣су, кинну кхо’’ти? а̄вадждженто на̄гара̄джам̣ дисва̄, ‘‘майи пассанте сатта̄ ма̄ нассантӯ’’ти абхин̃н̃а̄па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ аттабха̄вам̣ паджахитва̄ супан̣н̣аван̣н̣ам̣ ма̄петва̄ на̄гара̄джасса дассеси. на̄гара̄джа̄ бхӣто пхан̣ам̣ сам̣харитва̄ удакам̣ павит̣т̣хо, маха̄джано соттхибха̄вам̣ па̄пун̣и. саттха̄ идампи тасса пуббакаммам̣ дассенто татийам̣ га̄тхама̄ха. таттха луддена̄ти да̄рун̣ена. мануссакамйа̄ти мануссака̄мата̄йа, мануссе вихет̣хетука̄мата̄йа̄ти аттхо.
апарасмимпи самайе еса исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ кесаво на̄ма та̄пасо ахоси. тена самайена амха̄кам̣ бодхисатто каппо на̄ма ма̄н̣аво кесавасса баддхачаро антева̄сико хутва̄ а̄чарийасса ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ буддхисампанно аттхачаро ахоси. кесаво тена вина̄ васитум̣ на саккоти, там̣ нисса̄йева джӣвикам̣ каппеси. саттха̄ идампи тасса пуббакаммам̣ дассенто чатуттхам̣ га̄тхама̄ха.
таттха баддхачароти антева̄сико, со пана джет̣т̣хантева̄сико ахоси. самбуддхимантам̣ ватинам̣ аман̃н̃ӣти, ‘‘самма̄ буддхима̄ ватасампанно айа’’нти евам̣ ман̃н̃ама̄но каппо тава антева̄сико ахосим̣ ахам̣ со тена самайена̄ти дассети. ан̃н̃епи джа̄на̄сӣти на кевалам̣ майхам̣ а̄йумева, ан̃н̃епи твам̣ джа̄на̄сийева. татха̄ хи буддхоти татха̄ хи твам̣ буддхо, йасма̄ буддхо, тасма̄ джа̄на̄сӣти аттхо. татха̄ хи тйа̄йам̣ джалита̄нубха̄воти йасма̄ ча твам̣ буддхо, тасма̄ те айам̣ джалито а̄нубха̄во. обха̄сайам̣ тит̣т̣хатӣти саббам̣ брахмалокам̣ обха̄сайанто тит̣т̣хати. чатуттхам̣.
5. ан̃н̃атарабрахмасуттаван̣н̣ана̄
176. пан̃чаме теджодха̄тум̣ сама̄паджджитва̄ти теджокасин̣апарикаммам̣ катва̄ па̄дакаджджха̄нато вут̣т̣ха̄йа, ‘‘сарӣрато джа̄ла̄ никкхамантӯ’’ти адхит̣т̣хаханто адхит̣т̣ха̄начитта̄нубха̄вена сакаласарӣрато джа̄ла̄ никкхаманти, евам̣ теджодха̄тум̣ сама̄панно на̄ма хоти, татха̄ сама̄паджджитва̄. тасмим̣ брахмалокети касма̄ тхеро таттха агама̄си? тхерасса кира теджодха̄тум̣ сама̄паджджитва̄ тасса брахмуно упари нисиннам̣ татха̄гатам̣ дисва̄ ‘‘ат̣т̣хиведхӣ айам̣ пуггало, майа̄петтха гантабба’’нти ахоси, тасма̄ агама̄си. сеса̄нам̣ гаманепи есева найо. со хи брахма̄ татха̄гатасса чева татха̄гатаса̄вака̄нан̃ча а̄нубха̄вам̣ адисва̄ абхаббо винайам̣ упагантум̣, тена со саннипа̄то ахоси. таттха татха̄гатасса сарӣрато уггатаджа̄ла̄ сакалабрахмалокам̣ атиккамитва̄ аджат̣а̄ка̄се паккханда̄, та̄ ча пана чхаббан̣н̣а̄ ахесум̣, татха̄гатасса са̄вака̄нам̣ а̄бха̄ пакативан̣н̣а̄ва.
пассаси вӣтиваттантанти имасмим̣ брахмалоке ан̃н̃абрахмасарӣравима̄на̄лан̇ка̄ра̄дӣнам̣ пабха̄ атиккамама̄нам̣ буддхасса бхагавато пабхассарам̣ пабхам̣ пассасӣти пуччхати. на ме, ма̄риса, са̄ дит̣т̣хӣти йа̄ меса̄, ‘‘идха̄гантум̣ саматтхо ан̃н̃о саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ наттхӣ’’ти пуре дит̣т̣хи, наттхи ме са̄. катхам̣ ваджджанти кена ка̄ран̣ена вадеййам̣. ниччомхи сассатоти имасса кира брахмуно ладдхидит̣т̣хи сассатадит̣т̣хи ча̄ти две дит̣т̣хийо. татра̄сса татха̄гатан̃чева татха̄гатаса̄ваке ча пассато ладдхидит̣т̣хи пахӣна̄. бхагава̄ панеттха махантам̣ дхаммадесанам̣ десеси. брахма̄ десана̄парийоса̄не сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. итисса маггена сассатадит̣т̣хи пахӣна̄, тасма̄ евама̄ха.
брахмапа̄рисаджджанти брахмапа̄рича̄рикам̣. тхера̄нан̃хи бхан̣д̣ага̄хакадахара̄ вийа брахма̄нампи па̄рисаджджа̄ брахма̄но на̄ма хонти. тенупасан̇кама̄ти касма̄ тхерассева сантикам̣ песеси? тхере кирасса таттакенева катха̄салла̄пена висса̄со удапа̄ди, тасма̄ тассева сантикам̣ песеси ан̃н̃епӣти йатха̄ тумхе чатта̄ро джана̄, кинну кхо еварӯпа̄ ан̃н̃епи аттхи, уда̄ху тумхе чатта̄ро ева махиддхика̄ти? тевиджджа̄ти пуббенива̄садиббачаккхуа̄саваккхайасан̇кха̄та̄хи тӣхи виджджа̄хи саманна̄гата̄. иддхипатта̄ти иддхивидхан̃а̄н̣ам̣ патта̄. четопарийа̄йаковида̄ти паресам̣ читта̄ча̄ре кусала̄. еваметтха пан̃ча абхин̃н̃а̄пи сарӯпена вутта̄. диббасотам̣ пана та̄сам̣ васена а̄гатамева хоти. бахӯти еварӯпа̄ чхал̣абхин̃н̃а̄ буддхаса̄вака̄ бахӯ ган̣анапатхам̣ атикканта̄, сакалам̣ джамбудӣпам̣ ка̄са̄вападжджотам̣ катва̄ вичарантӣти. пан̃чамам̣.
6. брахмалокасуттаван̣н̣ана̄
177. чхат̣т̣хе паччекам̣ два̄раба̄ханти екеко екекам̣ два̄раба̄хам̣ нисса̄йа два̄рапа̄ла̄ вийа ат̣т̣хам̣су. иддхоти джха̄насукхена самиддхо. пхӣтоти абхин̃н̃а̄пуппхехи супуппхито. анадхива̄сентоти асаханто. етадавоча̄ти етесам̣ ниммитабрахма̄нам̣ маджджхе нисинно етам̣ ‘‘пассаси ме’’тиа̄дивачанам̣ авоча.
тайо супан̣н̣а̄ти га̄тха̄йа пан̃часата̄ти сатападам̣ рӯпавасена ва̄ пантивасена ва̄ йоджетаббам̣. рӯпавасена та̄ва тайо супан̣н̣а̄ти тӣн̣и супан̣н̣арӯпасата̄ни. чатуро ча хам̣са̄ти чатта̄рихам̣сарӯпасата̄ни. буггхӣниса̄ пан̃часата̄ти бйаггхасадиса̄ екачче мига̄ бйаггхӣниса̄ на̄ма, тесам̣ бйаггхӣниса̄рӯпака̄нам̣ пан̃часата̄ни, пантивасена тайо супан̣н̣а̄ти тӣн̣и супан̣н̣апантисата̄ни, чатуро хам̣са̄ти чатта̄ри хам̣сапантисата̄ни. бйаггхӣниса̄ пан̃часата̄ти пан̃ча бйаггхӣниса̄ пантисата̄ни. джха̄йиноти джха̄йисса майхам̣ вима̄не айам̣ вибхӯтӣти дассети. обха̄сайанти обха̄сайама̄нам̣. уттарассам̣ диса̄йанти там̣ кира канакавима̄нам̣ тесам̣ маха̄брахма̄нам̣ т̣хитат̣т̣ха̄нато уттарадиса̄йам̣ хоти. тасма̄ евама̄ха. айам̣ панасса адхиппа̄йо – еварӯпе канакавима̄не васанто ахам̣ касса ан̃н̃асса упат̣т̣ха̄нам̣ гамисса̄мӣти. рӯпе ран̣ам̣ дисва̄ти рӯпамхи джа̄тиджара̄бхан̇гасан̇кха̄там̣ досам̣ дисва̄. сада̄ паведхитанти сӣта̄дӣхи ча ниччам̣ паведхитам̣ чалитам̣ гхат̣т̣итам̣ рӯпам̣ дисва̄. тасма̄ на рӯпе рамати сумедхоти йасма̄ рӯпе ран̣ам̣ пассати, сада̄ паведхитан̃ча рӯпам̣ пассати, тасма̄ сумедхо сундарапан̃н̃о со саттха̄ рӯпе на раматӣти. чхат̣т̣хам̣.
7. кока̄ликасуттаван̣н̣ана̄
178. саттаме аппамеййам̣ паминантоти аппамеййам̣ кхӣн̣а̄савапуггалам̣ ‘‘еттакам̣ сӣлам̣, еттако сама̄дхи, еттака̄ пан̃н̃а̄’’ти евам̣ минанто. кодхавидва̄ викаппайети ко идха видва̄ медха̄вӣ викаппеййа, кхӣн̣а̄савова кхӣн̣а̄савам̣ минанто каппеййа̄ти дӣпети. нивутам̣ там̣ ман̃н̃ети йо пана путхуджджано там̣ паметум̣ а̄рабхати, там̣ нивутам̣ авакуджджапан̃н̃ам̣ ман̃н̃а̄мӣти. саттамам̣.
8. катамодакатиссасуттаван̣н̣ана̄
179. ат̣т̣хаме акиссаванти киссава̄ вуччати пан̃н̃а̄, ниппан̃н̃оти аттхо. ат̣т̣хамам̣.
9. турӯбрахмасуттаван̣н̣ана̄
180. наваме а̄ба̄дхикоти ‘‘са̄сапаматтӣхи пӣл̣ака̄хӣ’’тиа̄дина̄ найена анантарасутте а̄гатена а̄ба̄дхена а̄ба̄дхико. ба̄л̣хагила̄ноти адхиматтагила̄но. турӯти кока̄ликасса упаджджха̄йо туруттхеро на̄ма ана̄га̄мипхалам̣ патва̄ брахмалоке ниббатто. со бхӯмат̣т̣хакадевата̄ а̄дим̣ катва̄, ‘‘айуттам̣ кока̄ликена катам̣ аггаса̄ваке антимаваттхуна̄ аббха̄чиккхантена̄’’ти парампара̄йа брахмалокасампаттам̣ кока̄ликасса па̄пакаммам̣ сутва̄ – ‘‘ма̄ майхам̣ пассантассева вара̄ко насси, овадисса̄ми нам̣ тхересу читтапаса̄даттха̄йа̄’’ти а̄гантва̄ тасса пурато ат̣т̣ха̄си. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘турӯ паччекабрахма̄’’ти. песала̄ти пийасӣла̄. коси твам̣, а̄вусоти нипаннакова кабараккхӣни уммӣлетва̄ евама̄ха. пасса йа̄ван̃ча тети пасса йаттакам̣ тайа̄ апараддхам̣, аттано нала̄т̣е маха̄ган̣д̣ам̣ апассанто са̄сапаматта̄йа пӣл̣ака̄йа мам̣ чодетаббам̣ ман̃н̃асӣти а̄ха.
атха нам̣ ‘‘адит̣т̣хиппатто айам̣ вара̄ко, гилависо вийа кассачи вачанам̣ на кариссатӣ’’ти н̃атва̄ пурисасса хӣтиа̄дима̄ха. таттха кут̣ха̄рӣти кут̣ха̄рисадиса̄ пхаруса̄ ва̄ча̄. чхиндатӣти кусаламӯласан̇кха̄те мӯлейева никантати. ниндийанти ниндитаббам̣ дуссӣлапуггалам̣. пасам̣сатӣти уттаматтхе самбха̄ветва̄ кхӣн̣а̄савоти вадати. там̣ ва̄ ниндати йо пасам̣сийоти, йо ва̄ пасам̣ситаббо кхӣн̣а̄саво, там̣ антимаваттхуна̄ чоденто ‘‘дуссӣло айа’’нти вадати. вачина̄ти мукхена со калинти, со там̣ апара̄дхам̣ мукхена вичина̄ти на̄ма. калина̄ тена̄ти тена апара̄дхена сукхам̣ на виндати. ниндийапасам̣са̄йа хи пасам̣сийанинда̄йа ча самакова випа̄ко.
саббасса̄пи саха̄пи аттана̄ти саббена сакенапи аттана̄пи саддхим̣ йо аккхесу дханапара̄джайо на̄ма, айам̣ аппаматтако апара̄дхо. йо сугатесӯти йо пана саммаггатесу пуггалесу читтам̣ падуссеййа, айам̣ читтападосова тато калито махантатаро кали.
ида̄ни тасса махантатарабха̄вам̣ дассенто сатам̣ сахасса̄нантиа̄дима̄ха. таттха сатам̣ сахасса̄нанти нираббудаган̣ана̄йа сатасахассам̣. чхаттим̣сатӣти апара̄ни чхаттим̣сати нираббуда̄ни. пан̃ча ча̄ти аббудаган̣ана̄йа пан̃ча аббуда̄ни. йамарийагарахӣти йам̣ арийе гараханто нирайам̣ упападжджати, таттха еттакам̣ а̄йуппама̄н̣анти. навамам̣.
10. кока̄ликасуттаван̣н̣ана̄
181. дасаме кока̄лико бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти, ко айам̣ кока̄лико, касма̄ ча упасан̇ками? айам̣ кира кока̄ликарат̣т̣хе кока̄ликанагаре кока̄ликасет̣т̣хисса путто паббаджитва̄ питара̄ ка̄ра̄пите виха̄ре пат̣ивасати чӯл̣акока̄ликоти на̄мена, на девадаттасса сиссо. со хи бра̄хман̣апутто маха̄кока̄лико на̄ма. бхагавати пана са̄ваттхийам̣ вихаранте две аггаса̄вака̄ пан̃чаматтехи бхиккхусатехи саддхим̣ джанападача̄рикам̣ чарама̄на̄ упакат̣т̣ха̄йа вассӯпана̄йика̄йа вивека̄ва̄сам̣ васитука̄ма̄ те бхиккхӯ уййоджетва̄ аттано паттачӣварама̄да̄йа тасмим̣ джанападе там̣ нагарам̣ патва̄ там̣ виха̄рам̣ агамам̣су. таттха несам̣ кока̄лико ваттам̣ дассеси. те тена саддхим̣ саммодитва̄, ‘‘а̄вусо, майам̣ идха тема̄сам̣ васисса̄ма, ма̄ кассачи а̄рочехӣ’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ васим̣су. васитва̄ пава̄ран̣а̄дивасе пава̄ретва̄, ‘‘гаччха̄ма майам̣, а̄вусо’’ти кока̄ликам̣ а̄пуччхим̣су. кока̄лико ‘‘аджджекадивасам̣, а̄вусо, васитва̄ све гамиссатха̄’’ти ватва̄ дутийадивасе нагарам̣ пависитва̄ мануссе а̄мантеси – ‘‘а̄вусо, тумхе аггаса̄ваке идха̄гантва̄ васама̄непи на джа̄на̄тха, на не кочи паччайена̄пи нимантетӣ’’ти. нагарава̄сино, ‘‘кахам̣, бханте, тхера̄, касма̄ но на а̄рочайиттха̄’’ти? ким̣ а̄вусо а̄рочитена, ким̣ на пассатха две бхиккхӯ тхера̄сане нисӣданте, ете аггаса̄вака̄ти. те кхиппам̣ саннипатитва̄ саппипха̄н̣ита̄дӣни чева чӣварадусса̄ни ча сам̣харим̣су.
кока̄лико чинтеси – ‘‘парамаппиччха̄ аггаса̄вака̄ пайуттава̄ча̄йа уппаннам̣ ла̄бхам̣ на са̄дийиссанти, аса̄дийанта̄ ‘а̄ва̄сикасса детха̄’ти ваккхантӣ’’ти. там̣ там̣ ла̄бхам̣ га̄ха̄петва̄ тхера̄нам̣ сантикам̣ агама̄си. тхера̄ дисва̄ва ‘‘име паччайа̄ нева амха̄кам̣, на кока̄ликасса каппантӣ’’ти пат̣иккхипитва̄ паккамим̣су. кока̄лико ‘‘катхам̣ хи на̄ма аттана̄ аган̣ханта̄ майхампи ада̄петва̄ паккамиссантӣ’’ти? а̄гха̄там̣ уппа̄деси. тепи бхагавато сантикам̣ гантва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ пуна аттано парисам̣ а̄да̄йа джанападача̄рикам̣ чаранта̄ анупуббена тасмим̣ рат̣т̣хе тамева нагарам̣ пачча̄гамим̣су. на̄гара̄ тхере сан̃джа̄нитва̄ саха париккха̄рехи да̄нам̣ саджджитва̄ нагарамаджджхе ман̣д̣апам̣ катва̄ да̄нам̣ адам̣су, тхера̄нан̃ча париккха̄ре упана̄месум̣. тхера̄ бхиккхусан̇гхасса ниййа̄дайим̣су. там̣ дисва̄ кока̄лико чинтеси – ‘‘име пуббе аппиччха̄ ахесум̣, ида̄ни па̄пиччха̄ джа̄та̄, пуббепи аппиччхасантут̣т̣хапавивиттасадиса̄ ман̃н̃е’’ти тхере упасан̇камитва̄, ‘‘а̄вусо, тумхе пуббе аппиччха̄ вийа, ида̄ни пана па̄пабхиккхӯ джа̄та̄’’ти ватва̄ ‘‘мӯлат̣т̣ха̄нейева несам̣ патит̣т̣хам̣ бхиндисса̄мӣ’’ти тарама̄нарӯпо никкхамитва̄ са̄ваттхим̣ гантва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками. айамева кока̄лико имина̄ ча ка̄ран̣ена упасан̇камӣти ведитаббо.
бхагава̄ там̣ туритатуритам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ва а̄вадждженто ан̃н̃а̄си – ‘‘айам̣ аггаса̄ваке аккоситука̄мо а̄гато’’ти. ‘‘сакка̄ ну кхо пат̣иседхету’’нти ча а̄вадждженто, ‘‘на сакка̄ пат̣иседхетум̣, тхересу апараджджхитва̄ ка̄лан̇като екам̣сена падуманирайе ниббаттиссатӣ’’ти дисва̄, ‘‘са̄рипуттамоггалла̄непи на̄ма гарахантам̣ сутва̄ на ниседхетӣ’’ти ва̄дамочанаттхам̣ арийӯпава̄дасса ча маха̄са̄ваджджабха̄вадассанаттхам̣ ма̄ хеванти тиккхаттум̣ пат̣иседхеси. таттха ма̄ хеванти ма̄ евам̣ абхан̣и. саддха̄йикоти саддха̄йа а̄каро паса̄да̄вахо саддха̄таббавачано ва̄. паччайикоти паттийа̄йитаббавачано.
пакка̄мӣти камма̄нубха̄вена чодийама̄но пакка̄ми. ока̄сакатам̣ хи каммам̣ на сакка̄ пат̣иба̄хитум̣, там̣ тасса таттха т̣ха̄тум̣ на ада̄си. ачирапаккантасса̄ти паккантасса сато на чиренева. саббо ка̄йо пхут̣о ахосӣти кесаггаматтампи ока̄сам̣ а̄ваджджетва̄ сакаласарӣрам̣ ат̣т̣хӣни бхиндитва̄ уггата̄хи пӣл̣ака̄хи аджджхоттхат̣ам̣ ахоси. йасма̄ пана буддха̄нубха̄вена татха̄рӯпам̣ каммам̣ буддха̄нам̣ саммукхӣбха̄ве випа̄кам̣ на дети, дассанӯпача̄ре виджахитаматте дети, тасма̄ тасса ачирапаккантасса пӣл̣ака̄ ут̣т̣хахим̣су. кала̄йаматтийоти чан̣акаматтийо. белувасала̄т̣укаматтийоти тарун̣абелуваматтийо. (билламаттийоти маха̄белуваматтийо.) пабхиджджим̣сӯти бхиджджим̣су. та̄су бхинна̄су сакаласарӣрам̣ панасапаккам̣ вийа ахоси. со паккена гаттена джетаванадва̄ракот̣т̣хаке висагилито маччхо вийа кадалипаттесу сайи. атха дхаммасаванаттхам̣ а̄гата̄гата̄ манусса̄ – ‘‘дхи кока̄лика, дхи кока̄лика, айуттамака̄си, аттанойева мукхам̣ нисса̄йа анайабйасанам̣ патто’’ти а̄хам̣су. тесам̣ сутва̄ а̄раккхадевата̄ дхи-ка̄рам̣ акам̣су. а̄раккхакадевата̄нам̣ а̄ка̄садевата̄ти имина̄ упа̄йена йа̄ва аканит̣т̣хабхавана̄ екадхика̄ро удапа̄ди. атхасса упаджджха̄йо а̄гантва̄ ова̄дам̣ аган̣хантам̣ н̃атва̄ гарахитва̄ пакка̄ми.
ка̄ламака̄сӣти упаджджха̄йе пакканте ка̄ламака̄си. падумам̣ нирайанти па̄т̣ийекко падуманирайо на̄ма наттхи, авӣчимаха̄нирайамхийева пана падумаган̣ана̄йа паччитаббе екасмим̣ т̣ха̄не ниббатти.
вӣсатикха̄рикоти ма̄гадхакена паттхена чатта̄ро паттха̄ косаларат̣т̣хе екапаттхо хоти, тена паттхена чатта̄ро паттха̄ а̄л̣хакам̣, чатта̄ри а̄л̣хака̄ни дон̣ам̣, чатудон̣а̄ ма̄ника̄, чатума̄ника̄ кха̄рӣ, та̄йа кха̄рийа̄ вӣсатикха̄рико. тилава̄хоти ма̄гадхака̄нам̣ сукхуматила̄нам̣ тиласакат̣ам̣. аббудо нирайоти аббудо на̄ма па̄т̣ийекко нирайо наттхи. авӣчимхийева пана аббудаган̣ана̄йа паччитаббат̣т̣ха̄нассетам̣ на̄мам̣. нираббуда̄дӣсупи есева найо.
вассаган̣ана̄пи панеттха евам̣ ведитабба̄ – йатхева хи сатам̣ сатасахасса̄ни кот̣и хоти, евам̣ сатам̣ сатасахассакот̣ийо пакот̣и на̄ма хоти, сатам̣ сатасахассапакот̣ийо кот̣ипакот̣и на̄ма, сатам̣ сатасахассакот̣ипакот̣ийо нахутам̣, сатам̣ сатасахассанахута̄ни ниннахутам̣, сатам̣ сатасахассаниннахута̄ни екам̣ аббудам̣, тато вӣсатигун̣ам̣ нираббудам̣. есева найо саббаттха̄ти. дасамам̣.
пат̣хамо вагго.