3. на̄на̄титтхийавагго
1-2. сивасутта̄диван̣н̣ана̄
102. татийаваггасса пат̣хамам̣ вуттаттхамева. пат̣хамам̣.
103. дутийе пат̣икаччева̄ти пат̣хамам̣йева. аккхаччхинноваджха̄йатӣти аккхаччхинно аваджха̄йати, балавачинтанам̣ чинтети. дутийага̄тха̄йа аккхаччхиннова̄ти аккхаччхинно вийа. дутийам̣.
3-4. серӣсутта̄диван̣н̣ана̄
104. татийе да̄йакоти да̄насӣло. да̄напатӣти йам̣ да̄нам̣ деми, тасса пати хутва̄ деми, на да̄со на саха̄йо. йо хи аттана̄ мадхурам̣ бхун̃джати, паресам̣ амадхурам̣ дети, со да̄насан̇кха̄тасса деййадхаммасса да̄со хутва̄ дети. йо йам̣ аттана̄ бхун̃джати, тадева дети, со саха̄йо хутва̄ дети. йо пана аттана̄ йена тена йа̄пети, паресам̣ мадхурам̣ дети, со пати джет̣т̣хако са̄ми хутва̄ дети. ахам̣ ‘‘та̄дисо ахоси’’нти вадати.
чатӯсу два̄ресути тасса кира ран̃н̃о синдхаварат̣т̣хам̣ содхива̄карат̣т̣ханти две рат̣т̣ха̄ни ахесум̣, нагарам̣ рорувам̣ на̄ма. тасса екекасмим̣ два̄ре девасикам̣ сатасахассам̣ уппаджджати, антонагаре виниччхайат̣т̣ха̄не сатасахассам̣. со бахухиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ ра̄сибхӯтам̣ дисва̄ каммассакатан̃а̄н̣ам̣ уппа̄детва̄ чатӯсу два̄ресу да̄наса̄ла̄йо ка̄ретва̄ тасмим̣ тасмим̣ два̄ре ут̣т̣хитаа̄йена да̄нам̣ детха̄ти амачче т̣хапеси. тена̄ха – ‘‘чатӯсу два̄ресу да̄нам̣ дӣйиттха̄’’ти.
саман̣абра̄хман̣акапан̣аддхикаваниббакайа̄чака̄нанти еттха саман̣а̄ти паббаджджӯпагата̄. бра̄хман̣а̄ти бхова̄дино. самитапа̄паба̄хитапа̄пе пана саман̣абра̄хман̣е еса на̄латтха. капан̣а̄ти дуггата̄ далиддаманусса̄ ка̄н̣акун̣иа̄дайо. аддхика̄ти патха̄вино. ваниббака̄ти йе ‘‘ит̣т̣хам̣, диннам̣, кантам̣, мана̄пам̣, ка̄лена, анаваджджам̣ диннам̣, дадам̣ читтам̣ паса̄деййа, гаччхату бхавам̣ брахмалока’’нтиа̄дина̄ найена да̄насса ван̣н̣ам̣ тхомайама̄на̄ вичаранти. йа̄чака̄ти йе ‘‘пасатаматтам̣ детха, сара̄ваматтам̣ детха̄’’тиа̄дӣни ча ватва̄ йа̄чама̄на̄ вичаранти. иттха̄га̄расса да̄нам̣ дӣйиттха̄ти пат̣хамадва̄расса ладдхатта̄ таттха уппаджджанакасатасахассе ан̃н̃ампи дханам̣ паккхипитва̄ ран̃н̃о амачче ха̄ретва̄ аттано амачче т̣хапетва̄ ран̃н̃а̄ диннада̄нато ра̄джиттхийо махантатарам̣ да̄нам̣ адам̣су. там̣ сандха̄йевама̄ха. мама да̄нам̣ пат̣иккамӣти йам̣ мама да̄нам̣ таттха дӣйиттха, там̣ пат̣иниватти. сесадва̄ресупи есева найо. кочӣти каттхачи. дӣгхараттанти асӣтивассасахасса̄ни. еттакам̣ кира ка̄лам̣ тасса ран̃н̃о да̄нам̣ дӣйиттха. татийам̣.
105. чатуттхам̣ вуттаттхамева. чатуттхам̣.
5. джантусуттаван̣н̣ана̄
106. пан̃чаме косалесу вихарантӣти бхагавато сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ таттха гантва̄ вихаранти. уддхата̄ти акаппийе каппийасан̃н̃ита̄йа ча каппийе акаппийасан̃н̃ита̄йа ча анавадждже са̄ваджджасан̃н̃ита̄йа ча са̄вадждже анаваджджасан̃н̃ита̄йа ча уддхаччапакатика̄ хутва̄. уннал̣а̄ти уггатанал̣а̄, ут̣т̣хитатуччхама̄на̄ти вуттам̣ хоти. чапала̄ти паттачӣвараман̣д̣ана̄дина̄ ча̄паллена йутта̄. мукхара̄ти мукхакхара̄, кхаравачана̄ти вуттам̣ хоти. викин̣н̣ава̄ча̄ти асам̣йатавачана̄, дивасампи нираттхакавачанапала̄пино. мут̣т̣хассатиноти нат̣т̣хассатино сативирахита̄, идха катам̣ еттха памуссанти. асампаджа̄на̄ти ниппан̃н̃а̄. асама̄хита̄ти аппана̄упача̄расама̄дхирахита̄, чан̣д̣асоте баддхана̄ва̄садиса̄. виббхантачитта̄ти анават̣т̣хитачитта̄, пантха̄рул̣хаба̄ламигасадиса̄. па̄катиндрийа̄ти сам̣вара̄бха̄вена гихика̄ле вийа виват̣аиндрийа̄.
джантӯти евам̣на̄мако девапутто. тадахупосатхети тасмим̣ аху упосатхе, упосатхадивасети аттхо. паннарасети ча̄туддасика̄дипат̣иккхепо. упасан̇камӣти чоданаттха̄йа упагато. со кира чинтеси – ‘‘име бхиккхӯ саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ никкханта̄, ида̄ни паматта̄ вихаранти, на кхо панете па̄т̣ийеккам̣ нисиннат̣т̣ха̄не чодийама̄на̄ катхам̣ ган̣хиссанти, сама̄гаманака̄ле чодисса̄мӣ’’ти упосатхадивасе тесам̣ саннипатитабха̄вам̣ н̃атва̄ упасан̇ками. га̄тха̄хи аджджхабха̄сӣти саббесам̣ маджджхе т̣хатва̄ га̄тха̄ абха̄си.
таттха йасма̄ гун̣акатха̄йа саддхим̣ ниггун̣асса агун̣о па̄кат̣о хоти, тасма̄ гун̣ам̣ та̄ва катхенто сукхаджӣвино пуре а̄сунтиа̄дима̄ха. таттха сукхаджӣвино пуре а̄сунти пуббе бхиккхӯ суппоса̄ субхара̄ ахесум̣, уччанӣчакулесу сапада̄нам̣ чаритва̄ ладдхена миссакапин̣д̣ена йа̄песунти адхиппа̄йена евама̄ха. аниччха̄ти ниттан̣ха̄ хутва̄.
евам̣ пора̄н̣акабхиккхӯнам̣ ван̣н̣ам̣ катхетва̄ ида̄ни тесам̣ аван̣н̣ам̣ катхенто дуппосантиа̄дима̄ха. таттха га̄ме га̄ман̣ика̄ вийа̄ти йатха̄ га̄ме га̄макут̣а̄ на̄наппака̄рена джанам̣ пӣл̣етва̄ кхӣрададхитан̣д̣ула̄дӣни а̄хара̄петва̄ бхун̃джанти, евам̣ тумхепи анесана̄йа т̣хита̄ тумха̄кам̣ джӣвикам̣ каппетха̄ти адхиппа̄йена вадати. нипаджджантӣти уддесапарипуччха̄манасика̄рехи анаттхика̄ хутва̄ сайанамхи хаттхапа̄де виссаджджетва̄ нипаджджанти. пара̄га̄ресӯти парагехесу, куласун̣ха̄дӣсӯти аттхо. муччхита̄ти килесамуччха̄йа муччхита̄.
екаччети ваттаббайуттакейева. апавиддха̄ти чхад̣д̣итака̄. ана̄тха̄ти апатит̣т̣ха̄. пета̄ти суса̄не чхад̣д̣ита̄ ка̄лан̇катаманусса̄. йатха̄ хи суса̄не чхад̣д̣ита̄ на̄на̄сакун̣а̄дӣхи кхаджджанти, н̃а̄така̄пи несам̣ на̄тхакиччам̣ на каронти, на раккханти, на гопайанти, евамевам̣ еварӯпа̄пи а̄чарийупаджджха̄йа̄дӣнам̣ сантика̄ ова̄да̄нуса̄саним̣ на лабхантӣти апавиддха̄ ана̄тха̄, йатха̄ пета̄, татхева хонти. пан̃чамам̣.
6. рохитассасуттаван̣н̣ана̄
107. чхат̣т̣хе йаттха̄ти чаккава̄л̣алокасса екока̄се бхуммам̣. на чавати на упападжджатӣти идам̣ апара̄парам̣ чутипат̣исандхивасена гахитам̣. гаманена̄ти падагаманена. на̄хам̣ там̣ локасса антанти саттха̄ сан̇кха̄ралокасса антам̣ сандха̄йа вадати. н̃а̄теййантиа̄дӣсу н̃а̄таббам̣, дат̣т̣хаббам̣, паттаббанти аттхо.
ити девапуттена чаккава̄л̣алокасса анто пуччхито, саттха̄ра̄ сан̇кха̄ралокасса катхито. со пана аттано пан̃хена саддхим̣ саттху бйа̄каран̣ам̣ саметӣти сан̃н̃а̄йа пасам̣санто аччхарийантиа̄дима̄ха.
дал̣хадхаммоти дал̣хадхану, уттамаппама̄н̣ена дхануна̄ саманна̄гато. дхануггахоти дхануа̄чарийо. сусиккхитоти даса два̄даса васса̄ни дханусиппам̣ сиккхито. катахаттхоти усабхаппама̄н̣епи ва̄лаггам̣ виджджхитум̣ саматтхабха̄вена катахаттхо. катӯпа̄саноти катасараккхепо дасситасиппо. асанена̄ти кан̣д̣ена. атипа̄теййа̄ти атиккамеййа. йа̄вата̄ со та̄лаччха̄йам̣ атиккамеййа, та̄вата̄ ка̄лена екачаккава̄л̣ам̣ атиккама̄мӣти аттано джавасампаттим̣ дассети.
пураттхима̄ самудда̄ паччхимоти йатха̄ пураттхимасамудда̄ паччхимасамуддо дӯре, евам̣ ме дӯре падавӣтиха̄ро ахосӣти вадати. со кира па̄чӣначаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ т̣хито па̄дам̣ паса̄ретва̄ паччхимачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ аккамати, пуна дутийам̣ па̄дам̣ паса̄ретва̄ парачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ аккамати. иччха̄гатанти иччха̄ ева. ан̃н̃атрева̄ти ниппапан̃чатам̣ дассети. бхиккха̄ча̄рака̄ле киреса на̄галата̄дантакат̣т̣хам̣ кха̄дитва̄ анотатте мукхам̣ дховитва̄ ка̄ле сампатте уттаракурумхи пин̣д̣а̄йа чаритва̄ чаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ нисинно бхаттакиччам̣ кароти, таттха мухуттам̣ виссамитва̄ пуна джавати. вассасата̄йукоти тада̄ дӣгха̄йукака̄ло хоти, айам̣ пана вассасата̄васит̣т̣хе а̄йумхи гаманам̣ а̄рабхи. вассасатаджӣвӣти там̣ вассасатам̣ анантара̄йена джӣванто. антара̄ва ка̄лан̇катоти чаккава̄л̣алокасса антам̣ аппатва̄ антара̄ва мато. со пана таттха ка̄лам̣ катва̄пи а̄гантва̄ имасмим̣йева чаккава̄л̣е ниббатти. аппатва̄ти сан̇кха̄ралокасса антам̣ аппатва̄. дуккхасса̄ти ват̣т̣адуккхасса. антакирийанти парийантакаран̣ам̣. кал̣еварети аттабха̄ве. сасан̃н̃имхи саманакети сасан̃н̃е сачитте. локанти дуккхасаччам̣. локасамудайанти самудайасаччам̣. локаниродханти ниродхасаччам̣. пат̣ипаданти маггасаччам̣. ити – ‘‘на̄хам̣, а̄вусо, има̄ни чатта̄ри сачча̄ни тин̣акат̣т̣ха̄дӣсу пан̃н̃апеми, имасмим̣ пана ча̄тумаха̄бхӯтике ка̄йасмим̣ йева пан̃н̃апемӣ’’ти дассети. самита̄вӣти самитапа̄по. на̄сӣсатӣти на паттхети. чхат̣т̣хам̣.
108-109. саттамат̣т̣хама̄ни вуттаттха̄нева. саттамам̣, ат̣т̣хамам̣.
9. сусимасуттаван̣н̣ана̄
110. наваме туйхампи но, а̄нанда, са̄рипутто руччатӣти саттха̄ тхерасса ван̣н̣ам̣ катхетука̄мо, ван̣н̣о ча на̄меса висабха̄гапуггаласса сантике катхетум̣ на ват̣т̣ати. тасса сантике катхито хи маттхакам̣ на па̄пун̣а̄ти. со хи ‘‘асуко на̄ма бхиккху сӣлава̄’’ти вутте. ‘‘ким̣ тасса сӣлам̣? горӯпасӣло со. ким̣ тайа̄ ан̃н̃о сӣлава̄ на дит̣т̣хапуббо’’ти ва̄? ‘‘пан̃н̃ава̄’’ти вутте, ‘‘ким̣ пан̃н̃о со? ким̣ тайа̄ ан̃н̃о пан̃н̃ава̄ на дит̣т̣хапуббо’’ти? ва̄, а̄дӣни ватва̄ ван̣н̣акатха̄йа антара̄йам̣ кароти. а̄нандаттхеро пана са̄рипуттаттхерасса сабха̄го, пан̣ӣта̄ни лабхитва̄ тхерасса дети, аттано упат̣т̣ха̄када̄раке пабба̄джетва̄ тхерасса сантике упаджджхам̣ ган̣ха̄пети, упасампа̄дети. са̄рипуттаттхеропи а̄нандаттхерасса татхева кароти. ким̣ ка̄ран̣а̄? ан̃н̃аман̃н̃асса гун̣есу пасӣдитва̄. а̄нандаттхеро хи – ‘‘амха̄кам̣ джет̣т̣хабха̄тико екам̣ асан̇кхйеййам̣ сатасахассан̃ча каппе па̄рамийо пӯретва̄ сол̣асавидхам̣ пан̃н̃ам̣ пат̣ивиджджхитва̄ дхаммасена̄патит̣т̣ха̄не т̣хито’’ти тхерасса гун̣есу пасӣдитва̄ва тхерам̣ мама̄йати. са̄рипуттаттхеропи – ‘‘самма̄самбуддхасса майа̄ каттаббам̣ мукходакада̄на̄дикиччам̣ саббам̣ а̄нандо кароти. а̄нандам̣ нисса̄йа ахам̣ иччхитиччхитам̣ сама̄паттим̣ сама̄паджджитум̣ лабха̄мӣ’’ти а̄йасмато а̄нандасса гун̣есу пасӣдитва̄ва там̣ мама̄йати. тасма̄ бхагава̄ са̄рипуттаттхерасса ван̣н̣ам̣ катхетука̄мо а̄нандаттхерасса сантике катхетум̣ а̄раддхо.
таттха туйхампӣти сампин̣д̣анаттхо пи-ка̄ро. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘а̄нанда, са̄рипуттасса а̄ча̄ро гочаро виха̄ро абхиккамо пат̣иккамо а̄локитавилокитам̣ самин̃джитапаса̄ран̣ам̣ майхам̣ руччати, асӣтимаха̄тхера̄нам̣ руччати, садевакасса локасса руччати. туйхампи руччатӣ’’ти?
тато тхеро са̄т̣акантаре ладдхока̄со балавамалло вийа тут̣т̣хама̄насо хутва̄ – ‘‘саттха̄ майхам̣ пийасаха̄йасса ван̣н̣ам̣ катха̄петука̄мо. лабхисса̄ми но аджджа, дӣпадхаджабхӯтам̣ маха̄джамбум̣ видхунанто вийа вала̄хакантарато чандам̣ нӣхаритва̄ дассенто вийа са̄рипуттаттхерасса ван̣н̣ам̣ катхету’’нти чинтетва̄ пат̣хаматарам̣ та̄ва чатӯхи падехи пуггалапала̄пе харанто касса хи на̄ма, бханте, аба̄ласса̄тиа̄дима̄ха. ба̄ло хи ба̄лата̄йа, дут̣т̣хо досата̄йа, мӯл̣хо мохена, випаллаттхачитто умматтако читтавипалла̄сена ван̣н̣ам̣ ‘‘ван̣н̣о’’ти ва̄ аван̣н̣ам̣ ‘‘аван̣н̣е’’ти ва̄, ‘‘айам̣ буддхо, айам̣ са̄вако’’ти ва̄ на джа̄на̄ти. аба̄ла̄дайо пана джа̄нанти, тасма̄ аба̄ласса̄тиа̄дима̄ха. на руччеййа̄ти ба̄ла̄дӣнам̣йева хи со на руччеййа, на ан̃н̃асса кассачи на руччеййа.
евам̣ пуггалапала̄пе харитва̄ ида̄ни сол̣асахи падехи йатха̄бхӯтам̣ ван̣н̣ам̣ катхенто пан̣д̣ито, бхантетиа̄дима̄ха. таттха пан̣д̣итоти пан̣д̣иччена саманна̄гато, чатӯсу косаллесу т̣хитассетам̣ на̄мам̣. вуттан̃хетам̣ – ‘‘йато кхо, а̄нанда, бхиккху дха̄тукусало ча хоти а̄йатанакусало ча пат̣иччасамуппа̄дакусало ча т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄накусало ча, етта̄вата̄ кхо, а̄нанда, ‘пан̣д̣ито бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти (ма. ни. 3.124). маха̄пан̃н̃отиа̄дӣсу маха̄пан̃н̃а̄дӣхи саманна̄гатоти аттхо. татридам̣ маха̄пан̃н̃а̄дӣнам̣ на̄наттам̣ (пат̣и. ма. 3.4) – катама̄ маха̄пан̃н̃а̄? маханте сӣлаккхандхе паригган̣ха̄тӣти маха̄пан̃н̃а̄, маханте сама̄дхиккхандхе, пан̃н̃а̄ккхандхе, вимуттиккхандхе, вимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхе паригган̣ха̄тӣти маха̄пан̃н̃а̄. маханта̄ни т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄на̄ни, маха̄виха̄расама̄паттийо, маханта̄ни арийасачча̄ни, маханте сатипат̣т̣ха̄не, саммаппадха̄не, иддхипа̄де, маханта̄ни индрийа̄ни, бала̄ни, боджджхан̇га̄ни, маханте арийамагге, маханта̄ни са̄ман̃н̃апхала̄ни, маха̄абхин̃н̃а̄йо, махантам̣ параматтхам̣ нибба̄нам̣ паригган̣ха̄тӣти маха̄пан̃н̃а̄.
са̄ пана тхерасса девороханам̣ катва̄ сан̇кассанагарадва̄ре т̣хитена саттха̄ра̄ путхуджджанапан̃чаке пан̃хе пуччхите там̣ виссаджджентасса па̄кат̣а̄ джа̄та̄.
катама̄ путхупан̃н̃а̄? путху на̄на̄кхандхесу, (н̃а̄н̣ам̣ паваттатӣти путхупан̃н̃а̄.) путху на̄на̄дха̄тӯсу, путху на̄на̄а̄йатанесу, путху на̄на̄пат̣иччасамуппа̄десу, путху на̄на̄сун̃н̃атаманупалаббхесу, путху на̄на̄аттхесу, дхаммесу нируттӣсу пат̣ибха̄несу, путху на̄на̄сӣлаккхандхесу, путху на̄на̄сама̄дхи-пан̃н̃а̄вимутти-вимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхесу, путху на̄на̄т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄несу, путху на̄на̄виха̄расама̄паттӣсу, путху на̄на̄арийасаччесу, путху на̄на̄сатипат̣т̣ха̄несу, саммаппадха̄несу, иддхипа̄десу, индрийесу, балесу, боджджхан̇гесу, путху на̄на̄арийамаггесу, са̄ман̃н̃апхалесу, абхин̃н̃а̄су, путху на̄на̄джанаса̄дха̄ран̣е дхамме саматиккамма параматтхе нибба̄не н̃а̄н̣ам̣ паваттатӣти путхупан̃н̃а̄.
катама̄ ха̄сапан̃н̃а̄? идхекаччо ха̄сабахуло ведабахуло тут̣т̣хибахуло па̄моджджабахуло сӣлам̣ парипӯрети, индрийасам̣варам̣ парипӯрети, бходжане маттан̃н̃утам̣, джа̄гарийа̄нуйогам̣, сӣлаккхандхам̣, сама̄дхиккхандхам̣, пан̃н̃а̄ккхандхам̣, вимуттиккхандхам̣, вимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхам̣ парипӯретӣти, ха̄сапан̃н̃а̄. ха̄сабахуло па̄моджджабахуло т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нам̣ пат̣ивиджджхатӣти ха̄сапан̃н̃а̄. ха̄сабахуло виха̄расама̄паттийо парипӯретӣти ха̄сапан̃н̃а̄. ха̄сабахуло арийасачча̄ни пат̣ивиджджхати. сатипат̣т̣ха̄не, саммаппадха̄не, иддхипа̄де, индрийа̄ни, бала̄ни, боджджхан̇га̄ни, арийамаггам̣ бха̄ветӣти ха̄сапан̃н̃а̄. ха̄сабахуло са̄ман̃н̃апхала̄ни саччхикароти, абхин̃н̃а̄йо пат̣ивиджджхатӣти ха̄сапан̃н̃а̄, ха̄сабахуло ведатут̣т̣хипа̄моджджабахуло параматтхам̣ нибба̄нам̣ саччхикаротӣти ха̄сапан̃н̃а̄.
тхеро ча сарадо на̄ма та̄пасо хутва̄ аномадассисса бхагавато па̄дамӯле аггаса̄вакапаттханам̣ пат̣т̣хапеси. там̣ка̄лато пат̣т̣ха̄йа ха̄сабахуло сӣлапарипӯран̣а̄дӣни ака̄сӣти ха̄сапан̃н̃о.
катама̄ джаванапан̃н̃а̄? йам̣кин̃чи рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣…пе… йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ рӯпам̣ аниччато кхиппам̣ джаватӣти джаванапан̃н̃а̄. дуккхато кхиппам̣, анаттато кхиппам̣ джаватӣти джаванапан̃н̃а̄. йа̄ ка̄чи ведана̄…пе… йа̄ ка̄чи сан̃н̃а̄… йе кечи сан̇кха̄ра̄… йам̣кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣…пе… саббам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччато, дуккхато, анаттато кхиппам̣ джаватӣти джаванапан̃н̃а̄. чаккху…пе… джара̄маран̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аниччато, дуккхато, анаттато кхиппам̣ джаватӣти джаванапан̃н̃а̄. рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аниччам̣ кхайат̣т̣хена, дуккхам̣ бхайат̣т̣хена, анатта̄ аса̄ракат̣т̣хена̄ти тулайитва̄ тӣрайитва̄ вибха̄вайитва̄ вибхӯтам̣ катва̄ рӯпаниродхе нибба̄не кхиппам̣ джаватӣти джаванапан̃н̃а̄. ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣… чаккху…пе… джара̄маран̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аниччам̣ кхайат̣т̣хена…пе… вибхӯтам̣ катва̄ джара̄маран̣аниродхе нибба̄не кхиппам̣ джаватӣти джаванапан̃н̃а̄. рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣. чаккху…пе… джара̄маран̣ам̣ аниччам̣ сан̇кхатам̣ пат̣иччасамуппаннам̣ кхайадхаммам̣ вайадхаммам̣ вира̄гадхаммам̣ ниродхадхамманти тулайитва̄ тӣрайитва̄ вибха̄вайитва̄ вибхӯтам̣ катва̄ джара̄маран̣аниродхе нибба̄не кхиппам̣ джаватӣти джаванапан̃н̃а̄.
катама̄ тиккхапан̃н̃а̄? кхиппам̣ килесе чхиндатӣти тиккхапан̃н̃а̄. уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сети, уппаннам̣ бйа̄па̄давитаккам̣… уппаннам̣ вихим̣са̄витаккам̣… уппаннуппанне па̄паке акусале дхамме… уппаннам̣ ра̄гам̣… досам̣… мохам̣… кодхам̣… упана̄хам̣… маккхам̣… пал̣а̄сам̣… иссам̣… маччхарийам̣… ма̄йам̣… са̄т̣хеййам̣… тхамбхам̣… са̄рамбхам̣… ма̄нам̣… атима̄нам̣… мадам̣… пама̄дам̣… саббе килесе… саббе дуччарите… саббе абхисан̇кха̄ре… саббе бхавага̄микамме на̄дхива̄сети паджахати винодети, бйантӣкароти, анабха̄вам̣ гаметӣти тиккхапан̃н̃а̄. екасмим̣ а̄сане чатта̄ро ча арийамагга̄, чатта̄ри ча са̄ман̃н̃апхала̄ни, чатассо ча пат̣исамбхида̄йо, чха ча абхин̃н̃а̄йо адхигата̄ хонти саччхиката̄ пхассита̄ пан̃н̃а̄йа̄ти тиккхапан̃н̃а̄.
тхеро ча бха̄гинеййасса дӣгханакхапарибба̄джакасса ведана̄париггахасутте десийама̄не т̣хитакова саббакилесе чхиндитва̄ са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиддхака̄лато пат̣т̣ха̄йа тиккхапан̃н̃о на̄ма джа̄то. тена̄ха – ‘‘тиккхапан̃н̃о, бханте, а̄йасма̄ са̄рипутто’’ти.
катама̄ ниббедхикапан̃н̃а̄? идхекаччо саббасан̇кха̄ресу уббегабахуло хоти утта̄сабахуло уккан̣т̣ханабахуло аратибахуло анабхиратибахуло бахимукхо на рамати саббасан̇кха̄ресу, аниббиддхапуббам̣ аппада̄литапуббам̣ лобхаккхандхам̣ ниббиджджхати пада̄летӣти ниббедхикапан̃н̃а̄. аниббиддхапуббам̣ аппада̄литапуббам̣ досаккхандхам̣… мохаккхандхам̣… кодхам̣… упана̄хам̣…пе… саббе бхавага̄микамме ниббиджджхати пада̄летӣти ниббедхикапан̃н̃а̄.
аппиччхоти сантагун̣анигуханата̄, паччайапат̣иггахан̣е ча маттан̃н̃ута̄, етам̣ аппиччхалаккхан̣анти имина̄ лаккхан̣ена саманна̄гато. сантут̣т̣хоти чатӯсу паччайесу йатха̄ла̄бхасантосо йатха̄баласантосо йатха̄са̄руппасантосоти, имехи тӣхи сантосехи саманна̄гато. павивиттоти ка̄йавивеко ча вивекат̣т̣хака̄йа̄нам̣ неккхамма̄бхирата̄нам̣, читтавивеко ча парисуддхачитта̄нам̣ парамавода̄наппатта̄нам̣, упадхививеко ча нирупадхӣнам̣ пуггала̄нам̣ висан̇кха̄рагата̄нанти, имесам̣ тин̣н̣ам̣ вивека̄нам̣ ла̄бхӣ. асам̣сат̣т̣хоти дассанасам̣сагго саванасам̣сагго самуллапанасам̣сагго парибхогасам̣сагго ка̄йасам̣сагготи, имехи пан̃чахи сам̣саггехи вирахито. айан̃ча пан̃чавидхо сам̣сагго ра̄джӯхи ра̄джамаха̄маттехи титтхийехи титтхийаса̄вакехи упа̄сакехи упасика̄хи бхиккхӯхи бхиккхунӣхӣти ат̣т̣хахи пуггалехи саддхим̣ джа̄йати, со саббопи тхерасса наттхӣти асам̣сат̣т̣хо.
а̄раддхавӣрийоти паггахитавӣрийо парипун̣н̣авӣрийо. таттха а̄раддхавӣрийо бхиккху гамане уппаннакилесасса т̣ха̄нам̣ па̄пун̣итум̣ на дети, т̣ха̄не уппаннасса нисаджджам̣, нисаджджа̄йа уппаннасса сеййам̣ па̄пун̣итум̣ на дети, тасмим̣ тасмим̣ ирийа̄патхе уппаннам̣ таттха таттхева нигган̣ха̄ти. тхеро пана чатучатта̄лӣса васса̄ни ман̃че пит̣т̣хим̣ на паса̄рети. там̣ сандха̄йа ‘‘а̄раддхавӣрийо’’ти а̄ха. ватта̄ти одхунанаватта̄. бхиккхӯнам̣ аджджха̄ча̄рам̣ дисва̄ ‘‘аджджа катхесса̄ми, све катхесса̄мӣ’’ти катха̄ваваттха̄нам̣ на кароти, тасмим̣ тасмим̣ йева т̣ха̄не овадати ануса̄сатӣти аттхо.
вачанаккхамоти вачанам̣ кхамати. еко хи парасса ова̄дам̣ дети, сайам̣ пана ан̃н̃ена овадийама̄но куджджхати. тхеро пана парассапи ова̄дам̣ дети, сайам̣ овадийама̄нопи сираса̄ сампат̣иччхати. екадивасам̣ кира са̄рипуттаттхерам̣ саттавассико са̄ман̣еро – ‘‘бханте, са̄рипутта, тумха̄кам̣ нива̄санакан̣н̣о оламбатӣ’’ти а̄ха. тхеро кин̃чи аватва̄ва екамантам̣ гантва̄ париман̣д̣алам̣ нива̄сетва̄ а̄гамма ‘‘еттакам̣ ват̣т̣ати а̄чарийа̄’’ти ан̃джалим̣ паггайха ат̣т̣ха̄си.
‘‘тадаху паббаджито санто, джа̄тийа̄ саттавассико;
сопи мам̣ ануса̄сеййа, сампат̣иччха̄ми маттхаке’’ти. (ми. па. 6.4.8) –
а̄ха.
чодакоти ваттхусмим̣ отин̣н̣е ва̄ анотин̣н̣е ва̄ вӣтиккамам̣ дисва̄ – ‘‘а̄вусо, бхиккхуна̄ на̄ма евам̣ нива̄сетаббам̣, евам̣ па̄рупитаббам̣, евам̣ гантаббам̣, евам̣ т̣ха̄таббам̣, евам̣ нисӣдитаббам̣, евам̣ кха̄дитаббам̣, евам̣ бхун̃джитабба’’нти тантивасена анусит̣т̣хим̣ дети.
па̄пагарахӣти па̄папуггале на пассе, на тесам̣ вачанам̣ сун̣е, техи саддхим̣ екачаккава̄л̣епи на васеййам̣.
‘‘ма̄ ме када̄чи па̄пиччхо, кусӣто хӣнавӣрийо;
аппассуто ана̄даро, самето аху каттхачӣ’’ти. –
евам̣ па̄папуггалепи гарахати, ‘‘саман̣ена на̄ма ра̄гавасикена досамохавасикена на хотаббам̣, уппанно ра̄го досо мохо паха̄таббо’’ти евам̣ па̄падхаммепи гарахатӣти двӣхи ка̄ран̣ехи ‘‘па̄пагарахӣ, бханте, а̄йасма̄ са̄рипутто’’ти вадати.
евам̣ а̄йасмата̄ а̄нандена сол̣асахи падехи тхерасса йатха̄бхӯтаван̣н̣аппака̄сане кате – ‘‘ким̣ а̄нандо аттано пийасаха̄йасса ван̣н̣ам̣ катхетум̣ на лабхати, катхету ким̣ пана тена катхитам̣ татхева хоти, ким̣ со саббан̃н̃ӯ’’ти? кочи па̄папуггало ваттум̣ ма̄ лабхатӯти саттха̄ там̣ ван̣н̣абхан̣анам̣ акуппам̣ саббан̃н̃убха̄ситам̣ каронто джинамуддика̄йа лан̃чханто еваметантиа̄дима̄ха.
евам̣ татха̄гатена ча а̄нандаттхерена ча маха̄тхерасса ван̣н̣е катхийама̄не бхумат̣т̣хака̄ девата̄ ут̣т̣хахитва̄ етехева сол̣асахи падехи ван̣н̣ам̣ катхайим̣су. тато а̄ка̄сат̣т̣хакадевата̄ сӣтавала̄хака̄ ун̣хавала̄хака̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄ти йа̄ва аканит̣т̣хабрахмалока̄ девата̄ ут̣т̣хахитва̄ етехева сол̣асахи падехи ван̣н̣ам̣ катхайим̣су. етенупа̄йена екачаккава̄л̣ам̣ а̄дим̣ катва̄ дасасу чаккава̄л̣асахассесу девата̄ ут̣т̣хахитва̄ катхайим̣су. атха̄йасмато са̄рипуттасса саддхивиха̄рико сусӣмо девапутто чинтеси – ‘‘има̄ девата̄ аттано аттано наккхаттакӣл̣ам̣ паха̄йа таттха таттха гантва̄ майхам̣ упаджджха̄йассева ван̣н̣ам̣ катхенти, гаччха̄ми татха̄гатасса сантикам̣, гантва̄ етадева ван̣н̣абхан̣анам̣ девата̄бха̄ситам̣ каромӣ’’ти, со татха̄ ака̄си. там̣ дассетум̣ атха кхо сусӣмотиа̄ди вуттам̣.
учча̄вача̄ти ан̃н̃есу т̣ха̄несу пан̣ӣтам̣ уччам̣ вуччати, хӣнам̣ авачам̣. идха пана учча̄вача̄ти на̄на̄видха̄ ван̣н̣анибха̄. тасса̄ кира девапариса̄йа нӣлат̣т̣ха̄нам̣ атинӣлам̣, пӣтакат̣т̣ха̄нам̣ атипӣтакам̣, лохитат̣т̣ха̄нам̣ атилохитам̣, ода̄тат̣т̣ха̄нам̣ аччода̄танти, чатуббидха̄ ван̣н̣анибха̄ па̄тубхави. тенева сеййатха̄пи на̄ма̄ти чатассо упама̄ а̄гата̄. таттха субхоти сундаро. джа̄тима̄ти джа̄тисампанно. супарикаммакатоти дхована̄дипарикаммена сут̣т̣ху парикаммакато. пан̣д̣укамбале никкхиттоти раттакамбале т̣хапито. евамеванти раттакамбале никкхиттаман̣и вийа сабба̄ екаппаха̄ренева вирочитум̣ а̄раддха̄. никкханти атирекапан̃часуван̣н̣ена катапил̣андханам̣. тан̃хи гхат̣т̣анамаджджанаккхамам̣ хоти. джамбонаданти маха̄джамбуса̄кха̄йа паваттанадийам̣ ниббаттам̣, маха̄джамбупхаларасе ва̄ патхавийам̣ павит̣т̣хе суван̣н̣ан̇кура̄ ут̣т̣хаханти, тена суван̣н̣ена катапил̣андханантипи аттхо. даккхакамма̄рапуттаукка̄мукхасукусаласампахат̣т̣ханти сукусалена камма̄рапуттена укка̄мукхе пачитва̄ сампахат̣т̣хам̣. дха̄тувибхан̇ге (ма. ни. 3.357 а̄дайо) акатабхан̣д̣ам̣ гахитам̣, идха пана катабхан̣д̣ам̣.
виддхети дӯрӣбхӯте. девети а̄ка̄се. набхам̣ аббхуссаккама̄ноти а̄ка̄сам̣ абхилан̇гханто. имина̄ тарун̣асӯрийабха̄во дассито. соратоти сораччена саманна̄гато. дантоти ниббисевано. саттхуван̣н̣а̄бхатоти саттха̄ра̄ а̄бхатаван̣н̣о. саттха̄ хи ат̣т̣хапарисамаджджхе нисӣдитва̄ ‘‘севатха, бхиккхаве, са̄рипуттамоггалла̄не’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 3.371) найена тхерасса ван̣н̣ам̣ а̄харӣти тхеро а̄бхатаван̣н̣о на̄ма хоти. ка̄лам̣ кан̇кхатӣти паринибба̄нака̄лам̣ паттхети. кхӣн̣а̄саво хи нева маран̣ам̣ абхинандати, на джӣвитам̣ паттхети, дивасасан̇кхепам̣ ветанам̣ гахетва̄ т̣хитапурисо вийа ка̄лам̣ пана паттхети, олокенто тит̣т̣хатӣти аттхо. тенева̄ха –
‘‘на̄бхинанда̄ми маран̣ам̣, на̄бхинанда̄ми джӣвитам̣;
ка̄лан̃ча пат̣икан̇кха̄ми, ниббисам̣ бхатако йатха̄’’ти. (тхерага̄. 1001-1002); навамам̣;
10. на̄на̄титтхийаса̄вакасуттаван̣н̣ана̄
111. дасаме на̄на̄титтхийаса̄вака̄ти те кира каммава̄дино ахесум̣, тасма̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ сагге ниббатта̄, те ‘‘аттано аттано саттхари паса̄дена ниббаттамха̄’’ти сан̃н̃ино хутва̄ ‘‘гаччха̄ма дасабаласса сантике т̣хатва̄ амха̄кам̣ саттха̄ра̄нам̣ ван̣н̣ам̣ катхесса̄ма̄’’ти а̄гантва̄ паччекага̄тха̄хи катхайим̣су. таттха чхиндитама̄ритети чхиндите ча ма̄рите ча. хатаджа̄нӣсӯти потхане ча дханаджа̄нӣсу ча. пун̃н̃ам̣ ва̄ пана̄ти аттано пун̃н̃ампи на саманупассати, сан̇кхепато пун̃н̃а̄пун̃н̃а̄нам̣ випа̄ко наттхӣти вадати. са ве висса̄сама̄чиккхӣти со – ‘‘евам̣ катапа̄па̄нампи катапун̃н̃а̄нампи випа̄ко наттхӣ’’ти ваданто сатта̄нам̣ висса̄сам̣ авассайам̣ патит̣т̣хам̣ а̄чиккхати, тасма̄ ма̄нанам̣ ванданам̣ пӯджанам̣ арахатӣти вадати.
таподжигуччха̄йа̄ти ка̄йакиламатхатапена па̄паджигуччханена. сусам̣вутаттоти саманна̄гато пихито ва̄. джегуччхӣти тапена па̄паджигуччхако. нипакоти пан̣д̣ито. ча̄туйа̄масусам̣вутоти ча̄туйа̄мена сусам̣вуто. ча̄туйа̄мо на̄ма саббава̄рива̄рито ча хоти саббава̄рийутто ча саббава̄ридхуто ча саббава̄рипхут̣о ча̄ти име чатта̄ро кот̣т̣ха̄са̄. таттха саббава̄рива̄ритоти ва̄ритасаббаудако, пат̣иккхиттасаббасӣтодакоти аттхо. со кира сӣтодаке саттасан̃н̃ӣ хоти, тасма̄ там̣ на валан̃джети. саббава̄рийуттоти саббена па̄пава̄ран̣ена йуто. саббава̄ридхутоти саббена па̄пава̄ран̣ена дхутапа̄по. саббава̄рипхут̣оти саббена па̄пава̄ран̣ена пхут̣т̣хо. дит̣т̣хам̣ сутан̃ча а̄чиккханти дит̣т̣хам̣ ‘‘дит̣т̣хам̣ ме’’ти сутам̣ ‘‘сутам̣ ме’’ти а̄чиккханто, на нигуханто. на хи нӯна киббисӣти еварӯпо саттха̄ киббисака̄рако на̄ма на хоти.
на̄на̄титтхийети со кира на̄на̄титтхийа̄нам̣йева упат̣т̣ха̄ко, тасма̄ те а̄раббха вадати. пакудхако ка̄тийа̄ноти пакудхо качча̄йано. ниган̣т̣хоти на̄т̣апутто. маккхалипӯран̣а̄сети маккхали ча пӯран̣о ча. са̄ман̃н̃аппатта̄ти саман̣адхамме кот̣иппатта̄. на хи нӯна тети саппурисехи на дӯре, тейева локе саппуриса̄ти вадати. паччабха̄сӣти ‘‘айам̣ а̄кот̣ако имесам̣ нагганиссирика̄нам̣ дасабаласса сантике т̣хатва̄ ван̣н̣ам̣ катхетӣти тесам̣ аван̣н̣ам̣ катхесса̄мӣ’’ти патиабха̄сӣти.
таттха саха̄чаритена̄ти саха чаритаматтена. чхаво сига̄лоти ла̄мако ка̄ласига̄ло. коттхукоти тассева вевачанам̣. сан̇кассара̄ча̄роти а̄сан̇китасама̄ча̄ро. на сатам̣ сариккхоти пан̣д̣ита̄нам̣ саппуриса̄нам̣ садисо на хоти, ким̣ твам̣ ка̄ласига̄ласадисе титтхийе сӣхе каросӣти?
анва̄виситва̄ти ‘‘айам̣ еварӯпа̄нам̣ саттха̄ра̄нам̣ аван̣н̣ам̣ катхети, тенева нам̣ мукхена ван̣н̣ам̣ катха̄песса̄мӣ’’ти чинтетва̄ тасса сарӣре ануа̄виси адхимуччи, евам̣ анва̄виситва̄. а̄йутта̄ти таподжигуччхане йуттапайутта̄. па̄лайам̣ павивекийанти павивекам̣ па̄лайанта̄. те кира ‘‘нха̄питапавивекам̣ па̄лесса̄ма̄’’ти сайам̣ кесе лун̃чанти. ‘‘чӣварапавивекам̣ па̄тесса̄ма̄’’ти нагга̄ вичаранти. ‘‘пин̣д̣апа̄тапавивекам̣ па̄лесса̄ма̄’’ти сунакха̄ вийа бхӯмийам̣ ва̄ бхун̃джанти хаттхесу ва̄. ‘‘сена̄санапавивекам̣ па̄лесса̄ма̄’’ти кан̣т̣акасеййа̄дӣни каппенти. рӯпе нивит̣т̣ха̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи рӯпе патит̣т̣хита̄. девалока̄бхинандиноти девалокапаттханака̄ма̄. ма̄тийа̄ти мачча̄, те ве мачча̄ паралокаттха̄йа самма̄ ануса̄сантӣти вадати.
ити видитва̄ти ‘‘айам̣ пат̣хамам̣ етесам̣ аван̣н̣ам̣ катхетва̄ ида̄ни ван̣н̣ам̣ катхети, ко ну кхо есо’’ти а̄вадждженто джа̄нитва̄ва. йе чанталиккхасмим̣ пабха̄саван̣н̣а̄ти йе анталиккхе чандобха̄сасӯрийобха̄сасан̃джха̄ра̄гаиндадханута̄ракарӯпа̄нам̣ пабха̄саван̣н̣а̄. саббева те тети саббева те тайа̄. намучӣти ма̄рам̣ а̄лапати. а̄мисам̣ва маччха̄нам̣ вадха̄йа кхитта̄ти йатха̄ маччха̄нам̣ вадхаттха̄йа бал̣исалаггам̣ а̄мисам̣ кхипати, евам̣ тайа̄ пасам̣сама̄нена ете рӯпа̄ сатта̄нам̣ вадха̄йа кхитта̄ти вадати.
ма̄н̣авага̄мийоти айам̣ кира девапутто буддхупат̣т̣ха̄ко. ра̄джагахӣйа̄нанти ра̄джагахапаббата̄нам̣. сетоти кела̄со. агхага̄минанти а̄ка̄сага̄мӣнам̣. удадхинанти удаканидха̄на̄нам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ ра̄джагахӣйа̄нам̣ паббата̄нам̣ випуло сет̣т̣хо, химавантапаббата̄нам̣ кела̄со, а̄ка̄сага̄мӣнам̣ а̄диччо, удаканидха̄на̄нам̣ самуддо, наккхатта̄нам̣ чандо, евам̣ садевакасса локасса буддхо сет̣т̣хоти. дасамам̣.
на̄на̄титтхийавагго татийо.
ити са̄раттхаппака̄синийа̄
сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа
девапуттасам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.