1. пат̣хамавагго

1. пат̣хамакассапасуттаван̣н̣ана̄

82. девапуттасам̣йуттасса пат̣хаме девапуттоти дева̄нан̃хи ан̇ке ниббатта̄ пуриса̄ девапутта̄ на̄ма, иттхийо девадхӣтаро на̄ма хонти. на̄мавасена апа̄кат̣а̄ва ‘‘ан̃н̃атара̄ девата̄’’ти вуччати, па̄кат̣о ‘‘иттханна̄мо девапутто’’ти. тасма̄ хет̣т̣ха̄ ‘‘ан̃н̃атара̄ девата̄’’ти ватва̄ идха ‘‘девапутто’’ти вуттам̣. ануса̄санти анусит̣т̣хим̣. айам̣ кира девапутто бхагавата̄ самбодхито саттаме вассе йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ катва̄ тидасапуре вассам̣ упагамма абхидхаммам̣ десентена джха̄навибхан̇ге – ‘‘бхиккхӯти саман̃н̃а̄йа бхиккху, пат̣ин̃н̃а̄йа бхиккхӯ’’ти (вибха. 510). евам̣ бхиккхуниддесам̣ катхийама̄нам̣ ассоси. ‘‘евам̣ витаккетха, ма̄ евам̣ витаккайиттха, евам̣ манасикаротха, ма̄ евам̣ манаса̄каттха. идам̣ паджахатха, идам̣ упасампаджджа вихаратха̄’’ти (па̄ра̄. 19). еварӯпам̣ пана бхиккхуова̄дам̣ бхиккхуануса̄санам̣ на ассоси. со там̣ сандха̄йа – ‘‘бхиккхум̣ бхагава̄ пака̄сеси, но ча бхиккхуно ануса̄са’’нти а̄ха.

тена хӣти йасма̄ майа̄ бхиккхуно анусит̣т̣хи на пака̄сита̄ти вадаси, тасма̄. тан̃н̃еветтха пат̣ибха̄тӯти туйхевеса̄ анусит̣т̣хипака̄сана̄ упат̣т̣ха̄тӯти. йо хи пан̃хам̣ катхетука̄мо хоти, на ча саккоти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ сам̣сандитва̄ катхетум̣. йо ва̄ на катхетука̄мо хоти, саккоти пана катхетум̣. йо ва̄ нева катхетука̄мо хоти, катхетум̣ на ча саккоти. саббесампи тесам̣ бхагава̄ пан̃хам̣ бха̄рам̣ на кароти. айам̣ пана девапутто катхетука̄мо чева, саккоти ча катхетум̣. тасма̄ тассева бха̄рам̣ каронто бхагава̄ евама̄ха. сопи пан̃хам̣ катхеси.

таттха субха̄ситасса сиккхетха̄ти субха̄ситам̣ сиккхеййа, чатусаччанисситам̣ дасакатха̄ваттхунисситам̣ саттатим̣сабодхипаккхийанисситам̣ чатуббидхам̣ вачӣсучаритамева сиккхеййа. саман̣ӯпа̄санасса ча̄ти саман̣ехи упа̄ситаббам̣ саман̣ӯпа̄санам̣ на̄ма ат̣т̣хатим̣сабхедам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣, тампи сиккхеййа бха̄веййа̄ти аттхо. бахуссута̄нам̣ ва̄ бхиккхӯнам̣ упа̄санампи саман̣ӯпа̄санам̣. тампи ‘ким̣, бханте, кусала’’нтиа̄дина̄ пан̃хапуччханена пан̃н̃а̄вуддхаттхам̣ сиккхеййа. читтавӯпасамасса ча̄ти ат̣т̣хасама̄паттивасена читтавӯпасамам̣ сиккхеййа. ити девапуттена тиссо сиккха̄ катхита̄ хонти. пуримападена хи адхисӣласиккха̄ катхита̄, дутийападена адхипан̃н̃а̄сиккха̄, читтавӯпасамена адхичиттасиккха̄ти евам̣ има̄йа га̄тха̄йа сакалампи са̄санам̣ пака̄ситамева хоти. пат̣хамам̣.

2. дутийакассапасуттаван̣н̣ана̄

83. дутийе джха̄йӣти двӣхи джха̄нехи джха̄йӣ. вимуттачиттоти каммат̣т̣ха̄навимуттийа̄ вимуттачитто. хадайасса̄нупаттинти арахаттам̣. локасса̄ти сан̇кха̄ралокасса. анисситоти тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи аниссито, тан̣ха̄дит̣т̣хийо ва̄ аниссито. тада̄нисам̣соти арахатта̄нисам̣со. идам̣ вуттам̣ хоти – арахатта̄нисам̣со бхиккху арахаттам̣ паттхенто джха̄йӣ бхавеййа, сувимуттачитто бхавеййа, локасса удайаббайам̣ н̃атва̄ аниссито бхавеййа. тантидхаммо пана имасмим̣ са̄сане пуббабха̄готи. дутийам̣.

3-4. ма̄гхасутта̄диван̣н̣ана̄

84. татийе ма̄гхоти саккассетам̣ на̄мам̣. свева ваттена ан̃н̃е абхибхавитва̄ девиссарийам̣ паттоти ватрабхӯ, ватрана̄макам̣ ва̄ асурам̣ абхибхаватӣти ватрабхӯ. татийам̣.

85. чатуттхам̣ вуттаттхамева. чатуттхам̣.

5. да̄малисуттаван̣н̣ана̄

86. пан̃чаме на тена̄сӣсате бхаванти тена ка̄ран̣ена йам̣ кин̃чи бхавам̣ на паттхети. а̄йатапаггахо на̄меса девапутто, кхӣн̣а̄савасса киччавоса̄нам̣ наттхи. кхӣн̣а̄савена хи а̄дито арахаттаппаттийа̄ вӣрийам̣ катам̣, апарабха̄ге майа̄ арахаттам̣ паттанти ма̄ тун̣хӣ бхавату, татхева вӣрийам̣ дал̣хам̣ кароту параккаматӯти чинтетва̄ евама̄ха.

атха бхагава̄ ‘‘айам̣ девапутто кхӣн̣а̄савасса киччавоса̄нам̣ акатхенто мама са̄санам̣ аниййа̄никам̣ катхети, киччавоса̄намасса катхесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ наттхи киччантиа̄дима̄ха. тӣсу кира пит̣акесу айам̣ га̄тха̄ асам̣кин̣н̣а̄. бхагавата̄ хи ан̃н̃аттха вӣрийасса досо на̄ма дассито наттхи. идха пана имам̣ девапуттам̣ пат̣иба̄хитва̄ ‘‘кхӣн̣а̄савена пуббабха̄ге а̄саваккхайаттха̄йа аран̃н̃е васантена каммат̣т̣ха̄нам̣ а̄да̄йа вӣрийам̣ катам̣, апарабха̄ге саче иччхати, кароту, но че иччхати, йатха̄сукхам̣ вихаратӯ’’ти кхӣн̣а̄савасса киччавоса̄надассанаттхам̣ евама̄ха. таттха га̄дханти патит̣т̣хам̣. пан̃чамам̣.

6. ка̄мадасуттаван̣н̣ана̄

87. чхат̣т̣хе дуккаранти айам̣ кира девапутто пуббайога̄вачаро бахалакилесата̄йа саппайогена килесе виккхамбхенто саман̣адхаммам̣ катва̄ пуббӯпаниссайамандата̄йа арийабхӯмим̣ аппатва̄ва ка̄лам̣ катва̄ девалоке ниббатто. со ‘‘татха̄гатасса сантикам̣ гантва̄ дуккарабха̄вам̣ а̄рочесса̄мӣ’’ти а̄гантва̄ евама̄ха. таттха дуккаранти дасапи васса̄ни…пе… сат̣т̣хипи йадетам̣ екантапарисуддхасса саман̣адхаммасса каран̣ам̣ на̄ма, там̣ дуккарам̣. секха̄ти сатта секха̄. сӣласама̄хита̄ти сӣлена сама̄хита̄ самупета̄. т̣хитатта̄ти патит̣т̣хитасабха̄ва̄. евам̣ пуччхитапан̃хам̣ виссаджджетва̄ ида̄ни упарипан̃хасамут̣т̣ха̄панаттхам̣ анага̄рийупетасса̄тиа̄дима̄ха. таттха анага̄рийупетасса̄ти анага̄рийам̣ ниггехабха̄вам̣ упетасса. саттабхӯмикепи хи па̄са̄де васанто бхиккху вуд̣д̣хатарена а̄гантва̄ ‘‘майхам̣ идам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти вутте паттачӣварам̣ а̄да̄йа никкхаматева. тасма̄ ‘‘анага̄рийупето’’ти вуччати. тут̣т̣хӣти чатупаччайасантосо. бха̄вана̄йа̄ти читтавӯпасамабха̄вана̄йа.

те чхетва̄ маччуно джа̄ланти йе раттиндивам̣ индрийӯпасаме рата̄, те дуссама̄дахам̣ читтам̣ сама̄даханти. йе ча сама̄хитачитта̄, те чатупаччайасантосам̣ пӯрента̄ на киламанти. йе сантут̣т̣ха̄, те сӣлам̣ пӯрента̄ на киламанти. йе сӣле патит̣т̣хита̄ сатта секха̄, те арийа̄ маччуно джа̄ласан̇кха̄там̣ килесаджа̄лам̣ чхиндитва̄ гаччханти. дуггамоти ‘‘саччаметам̣, бханте, йе индрийӯпасаме рата̄, те дуссама̄дахам̣ сама̄даханти…пе… йе сӣле патит̣т̣хита̄, те маччуно джа̄лам̣ чхиндитва̄ гаччханти’’. ким̣ на гаччхиссанти? айам̣ пана дуггамо бхагава̄ висамо магготи а̄ха. таттха кин̃ча̄пи арийамагго нева дуггамо на висамо, пуббабха̄гапат̣ипада̄йа панасса бахӯ париссайа̄ хонти. тасма̄ евам̣ вутто. авам̣сира̄ти н̃а̄н̣асирена адхосира̄ хутва̄ папатанти. арийамаггам̣ а̄рохитум̣ асаматтхата̄йева ча те анарийамагге папатантӣти ча вуччанти. арийа̄нам̣ само магготи свева магго арийа̄нам̣ само хоти. висаме сама̄ти висамепи саттака̄йе сама̄йева. чхат̣т̣хам̣.

7. пан̃ча̄лачан̣д̣асуттаван̣н̣ана̄

88. саттаме самба̄дхети нӣваран̣асамба̄дхам̣ ка̄магун̣асамба̄дханти две самба̄дха̄. тесу идха нӣваран̣асамба̄дхам̣ адхиппетам̣. ока̄санти джха̄нассетам̣ на̄мам̣. пат̣илӣнанисабхоти пат̣илӣнасет̣т̣хо. пат̣илӣно на̄ма пахӣнама̄но вуччати. йатха̄ха – ‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху пат̣илӣно хоти. идха, бхиккхаве, бхиккхуно асмима̄но пахӣно хоти уччхиннамӯло та̄ла̄ваттхукато анабха̄вам̣като а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммо’’ти (а. ни. 4.38; маха̄ни. 87). паччалаттхам̣сӯти пат̣илабхим̣су. самма̄ тети йе нибба̄напаттийа̄ сатим̣ пат̣илабхим̣су, те локуттарасама̄дхина̄пи сусама̄хита̄ти миссакаджджха̄нам̣ катхитам̣. саттамам̣.

8. та̄йанасуттаван̣н̣ана̄

89. ат̣т̣хаме пура̄н̣атиттхакароти пуббе титтхакаро. еттха ча титтхам̣ на̄ма два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо, титтхакаро на̄ма та̄сам̣ уппа̄дако саттха̄. сеййатхидам̣ нандо, ваччхо, кисо, сам̣киччо. пура̄н̣а̄дайо пана титтхийа̄ на̄ма. айам̣ пана дит̣т̣хим̣ уппа̄детва̄ катхам̣ сагге ниббаттоти? каммава̄дита̄йа. еса кира упосатхабхатта̄дӣни ада̄си, ана̄тха̄нам̣ ваттам̣ пат̣т̣хапеси, патиссайе ака̄си, поккхаран̣ийо кхан̣а̄песи, ан̃н̃ампи бахум̣ калйа̄н̣ам̣ ака̄си. со тасса ниссандена сагге ниббатто, са̄санасса пана ниййа̄никабха̄вам̣ джа̄на̄ти. со татха̄гатасса сантикам̣ гантва̄ са̄сана̄нуччхавика̄ вӣрийаппат̣исам̣йутта̄ га̄тха̄ ваккха̄мӣти а̄гантва̄ чхинда сотантиа̄дима̄ха.

таттха чхинда̄ти анийамитаа̄н̣атти. сотанти тан̣ха̄сотам̣. параккамма̄ти параккамитва̄ вӣрийам̣ катва̄. ка̄мети килесака̄мепи ваттхука̄мепи. пануда̄ти нӣхара. екаттанти джха̄нам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – ка̄ме аджахитва̄ муни джха̄нам̣ на упападжджати, на пат̣илабхатӣти аттхо. кайира̄ че кайира̄тхенанти йади вӣрийам̣ кареййа, кареййа̄тха, там̣ вӣрийам̣ на осаккеййа. дал̣хаменам̣ параккамети дал̣хам̣ енам̣ кареййа. ситхило хи парибба̄джоти ситхилагахита̄ паббаджджа̄. бхиййо а̄кирате раджанти атирекам̣ упари килесараджам̣ а̄кирати. акатам̣ дуккат̣ам̣ сеййоти дуккат̣ам̣ акатамева сеййо. йам̣ кин̃чӣти на кевалам̣ дуккат̣ам̣ катва̄ катаса̄ман̃н̃амева, ан̃н̃ампи йам̣ кин̃чи ситхилам̣ катам̣ еварӯпамева хоти. сам̣килит̣т̣ханти дуккарака̄рикаватам̣. имасмим̣ хи са̄сане паччайахету сама̄диннадхутан̇гаватам̣ сам̣килит̣т̣хамева. сан̇кассаранти сан̇ка̄йа саритам̣, ‘‘идампи имина̄ катам̣ бхависсати, идампи имина̄’’ти евам̣ а̄сан̇китапарисан̇китам̣. а̄дибрахмачарийика̄ти маггабрахмачарийасса а̄дибхӯта̄ пуббападха̄набхӯта̄. ат̣т̣хамам̣.

9. чандимасуттаван̣н̣ана̄

90. наваме чандима̄ти чандавима̄нава̄сӣ девапутто. саббадхӣти саббесу кхандхаа̄йатана̄дӣсу. лока̄нукампака̄ти туйхампи етассапи та̄диса̄ ева. сантарама̄нова̄ти турито вийа. памун̃часӣти атӣтаттхе ваттама̄навачанам̣. навамам̣.

10. сӯрийасуттаван̣н̣ана̄

91. дасаме сӯрийоти сӯрийавима̄нава̄сӣ девапутто. андхака̄рети чаккхувин̃н̃а̄н̣уппаттинива̄ран̣ена андхабха̄вакаран̣е. вирочатӣти верочано. ман̣д̣алӣти ман̣д̣аласан̣т̣ха̄но. ма̄, ра̄ху, гилӣ чараманталиккхети анталиккхе чарам̣ сӯрийам̣, ра̄ху, ма̄ гилӣти вадати. ким̣ панеса там̣ гилатӣти? а̄ма, гилати. ра̄хусса хи аттабха̄во маха̄, уччаттанена ат̣т̣хайоджанасата̄дхика̄ни чатта̄ри йоджанасахасса̄ни, ба̄хантарамасса два̄дасайоджанасата̄ни, бахалаттена чха йоджанасата̄ни, сӣсам̣ нава йоджанасатам̣, нала̄т̣ам̣ тийоджанасатам̣, бхамукантарам̣ пан̣н̣а̄сайоджанам̣, мукхам̣ двийоджанасатам̣, гха̄нам̣ тийоджанасатам̣, мукха̄дха̄нам̣ тийоджанасатагамбхӣрам̣ хаттхаталапа̄датала̄ни путхулато двийоджанасата̄ни. ан̇гулипабба̄ни пан̣н̣а̄са йоджана̄ни. со чандимасӯрийе вирочама̄не дисва̄ исса̄пакато тесам̣ гаманавӣтхим̣ отаритва̄ мукхам̣ виваритва̄ тит̣т̣хати. чандавима̄нам̣ сӯрийавима̄нам̣ ва̄ тийоджанасатике маха̄нараке паккхиттам̣ вийа хоти. вима̄не адхиваттха̄ девата̄ маран̣абхайатаджджита̄ екаппаха̄ренева вираванти. со пана вима̄нам̣ када̄чи хаттхена чха̄дети, када̄чи ханукасса хет̣т̣ха̄ паккхипати, када̄чи дживха̄йа паримаджджати, када̄чи аваган̣д̣ака̄ракам̣ бхун̃джанто вийа каполантаре т̣хапети. вегам̣ пана ва̄ретум̣ на саккоти. саче ва̄ресса̄мӣти ган̣д̣акам̣ катва̄ тит̣т̣хеййа, маттхакам̣ тасса бхиндитва̄ никкхамеййа, а̄кад̣д̣хитва̄ ва̄ нам̣ онамеййа. тасма̄ вима̄нена сахева гаччхати. паджам̣ маманти чандимасӯрийа̄ кира двепи девапутта̄ маха̄самайасуттакатханадивасе сота̄паттипхалам̣ патта̄. тена бхагава̄ ‘‘паджам̣ мама’’нти а̄ха, путто мама есоти аттхо. дасамам̣.

пат̣хамо вагго.