8. судаттасуттаван̣н̣ана̄
242. ат̣т̣хаме кеначидева каран̣ӣйена̄ти ва̄н̣иджджакаммам̣ адхиппетам̣. ана̄тхапин̣д̣ико ча ра̄джагахасет̣т̣хи ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бхагинипатика̄ хонти. йада̄ ра̄джагахе ут̣т̣ха̄накабхан̣д̣акам̣ махаггхам̣ хоти, тада̄ ра̄джагахасет̣т̣хи там̣ гахетва̄ пан̃часакат̣асатехи са̄ваттхим̣ гантва̄ йоджанаматте т̣хито аттано а̄гатабха̄вам̣ джа̄на̄пети. ана̄тхапин̣д̣ико паччуггантва̄ тасса маха̄сакка̄рам̣ катва̄ екайа̄нам̣ а̄ропетва̄ са̄ваттхим̣ пависати. со саче бхан̣д̣ам̣ лахукам̣ виккӣйати, виккин̣а̄ти. но че, бхагинигхаре т̣хапетва̄ паккамати. ана̄тхапин̣д̣икопи татхева кароти. сва̄йам̣ тада̄пи тенева каран̣ӣйена агама̄си. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.
там̣ дивасам̣ пана ра̄джагахасет̣т̣хи йоджанаматте т̣хитена ана̄тхапин̣д̣икена а̄гатабха̄ваджа̄нанаттхам̣ песитам̣ пан̣н̣ам̣ на сун̣и, дхаммассаванаттха̄йа виха̄рам̣ агама̄си. со дхаммакатхам̣ сутва̄ сва̄тана̄йа буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нимантетва̄ аттано гхаре уддханакхан̣а̄панада̄рупха̄лана̄дӣни ка̄реси. ана̄тхапин̣д̣икопи ‘‘ида̄ни майхам̣ паччуггаманам̣ кариссати, ида̄ни кариссатӣ’’ти гхарадва̄репи паччуггаманам̣ алабхитва̄ антогхарам̣ павит̣т̣хо пат̣исантха̄рампи на бахум̣ алаттха. ‘‘ким̣, маха̄сет̣т̣хи, кусалам̣ да̄ракарӯпа̄нам̣? наси магге киланто’’ти? еттакова пат̣исантха̄ро ахоси. со тасса маха̄бйа̄па̄рам̣ дисва̄, ‘‘ким̣ ну те, гахапати, а̄ва̄хо ва̄ бхависсатӣ’’ти? кхандхаке (чӯл̣ава. 304) а̄гатанайенева катхам̣ паваттетва̄ тасса мукхато буддхасаддам̣ сутва̄ пан̃чаван̣н̣ам̣ пӣтим̣ пат̣илабхи. са̄ тасса сӣсена ут̣т̣ха̄йа йа̄ва па̄дапит̣т̣хийа̄, па̄дапит̣т̣хийа̄ ут̣т̣ха̄йа йа̄ва сӣса̄ гаччхати, убхато ут̣т̣ха̄йа маджджхе осарати, маджджхе ут̣т̣ха̄йа убхато гаччхати. со пӣтийа̄ нирантарам̣ пхут̣т̣хо, ‘‘буддхоти твам̣, гахапати, вадеси? буддхо та̄хам̣, гахапати, вада̄мӣ’’ти евам̣ тиккхаттум̣ пуччхитва̄, ‘‘гхосопи кхо есо дуллабхо локасмим̣ йадидам̣ буддхо’’ти а̄ха. идам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘ассоси кхо ана̄тхапин̣д̣ико, гахапати, буддхо кира локе уппанно’’ти.
етадахоси ака̄ло кхо аджджа̄ти со кира там̣ сет̣т̣хим̣ пуччхи, ‘‘кухим̣ гахапати саттха̄ вихаратӣ’’ти? атхасса со – ‘‘буддха̄ на̄ма дура̄сада̄ а̄сӣвисасадиса̄ хонти, саттха̄ сиватхика̄йа васати, на сакка̄ таттха тумха̄дисехи има̄йа вела̄йа ганту’’нти а̄чиккхи. атхасса етадахоси. буддхагата̄йа сатийа̄ нипаджджӣти там̣дивасам̣ кирасса бхан̣д̣асакат̣есу ва̄ упат̣т̣ха̄кесу ва̄ читтампи на уппаджджи, са̄йама̄сампи на ака̄си, саттабхӯмикам̣ пана па̄са̄дам̣ а̄руйха супан̃н̃атта̄лан̇катаварасайане ‘‘буддхо буддхо’’ти саджджха̄йам̣ каронтова нипаджджитва̄ ниддам̣ окками. тена вуттам̣ ‘‘буддхагата̄йа сатийа̄ нипаджджӣ’’ти.
раттийа̄ судам̣ тиккхаттум̣ ут̣т̣ха̄си пабха̄танти ман̃н̃ама̄ноти пат̣хамайа̄ме та̄ва вӣтиватте ут̣т̣ха̄йа буддхам̣ ануссари, атхасса балаваппаса̄до удапа̄ди, пӣтиа̄локо ахоси, саббатамам̣ вигаччхи, дӣпасахассуджджалам̣ вийа чандут̣т̣ха̄нам̣ сӯрийут̣т̣ха̄нам̣ вийа ча джа̄там̣. со ‘‘папа̄дам̣ а̄панно ватамхи, сӯрийо уггато’’ти ут̣т̣ха̄йа а̄ка̄сатале т̣хитам̣ чандам̣ уллокетва̄ ‘‘екова йа̄мо гато, ан̃н̃е две аттхӣ’’ти пуна пависитва̄ нипаджджи. етенупа̄йена маджджхимайа̄ма̄васа̄непи паччхимайа̄ма̄васа̄непӣти тиккхаттум̣ ут̣т̣ха̄си. паччхимайа̄ма̄васа̄не пана балавапаччӯсейева ут̣т̣ха̄йа а̄ка̄саталам̣ а̄гантва̄ маха̄два̄ра̄бхимукхова ахоси, саттабхӯмикадва̄рам̣ сайамева виват̣ам̣ ахоси. со па̄са̄да̄ оруйха антаравӣтхим̣ пат̣ипаджджи.
виварим̣сӯти ‘‘айам̣ маха̄сет̣т̣хи ‘буддхупат̣т̣ха̄нам̣ гамисса̄мӣ’ти никкханто, пат̣хамадассаненева сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ аггупат̣т̣ха̄ко хутва̄ асадисам̣ сан̇гха̄ра̄мам̣ катва̄ ча̄туддисасса арийаган̣асса ана̄ват̣адва̄ро бхависсати, на йуттамасса два̄рам̣ пидахиту’’нти чинтетва̄ виварим̣су. антарадха̄йӣти ра̄джагахам̣ кира а̄кин̣н̣амануссам̣ антонагаре нава кот̣ийо, бахинагаре нава̄ти там̣ упанисса̄йа ат̣т̣ха̄раса мануссакот̣ийо васанти. авела̄йа матамануссе бахи нӣхаритум̣ асакконта̄ ат̣т̣а̄лаке т̣хатва̄ бахидва̄ре кхипанти. маха̄сет̣т̣хи нагарато бахиниккхантаматтова алласарӣрам̣ па̄дена акками, апарампи пит̣т̣хипа̄дена пахари. маккхика̄ уппатитва̄ парикирим̣су. дуггандхо на̄сапут̣ам̣ абхихани. буддхаппаса̄до тануттам̣ гато. тенасса а̄локо антарадха̄йи, андхака̄ро па̄турахоси. саддаманусса̄весӣти ‘‘сет̣т̣хисса усса̄хам̣ джанесса̄мӣ’’ти суван̣н̣акин̇кин̣икам̣ гхат̣т̣енто вийа мадхурассарена саддам̣ анусса̄веси.
сатам̣ кан̃н̃а̄сахасса̄нӣти пуримапада̄нипи имина̄ва сахассападена саддхим̣ самбандханӣйа̄ни. йатхева хи сатам̣ кан̃н̃а̄сахасса̄ни, сатам̣ сахасса̄ни хаттхӣ, сатам̣ сахасса̄ни асса̄, сатам̣ сахасса̄ни ратха̄ти айаметтха аттхо. ити екекасатасахассамева дӣпитам̣. падавӣтиха̄расса̄ти падавӣтиха̄ро на̄ма самагамане двиннам̣ пада̄нам̣ антаре мут̣т̣хиратанаматтам̣. калам̣ на̄ггханти сол̣асинти там̣ екам̣ падавӣтиха̄рам̣ сол̣асабха̄ге катва̄ тато еко кот̣т̣ха̄со пуна сол̣асадха̄, тато еко сол̣асадха̄ти евам̣ сол̣аса ва̄ре сол̣асадха̄ бхиннасса еко кот̣т̣ха̄со сол̣асикала̄ на̄ма, там̣ сол̣асикалам̣ ета̄ни чатта̄ри сатасахасса̄ни на аггханти. идам̣ вуттам̣ хоти – сатам̣ хаттхисахасса̄ни сатам̣ ассасахасса̄ни сатам̣ ратхасахасса̄ни сатам̣ кан̃н̃а̄сахасса̄ни, та̄ ча кхо а̄муккаман̣икун̣д̣ала̄ сакаладжамбудӣпара̄джадхӣтаро ва̄ти имасма̄ еттака̄ ла̄бха̄ виха̄рам̣ гаччхантасса тасмим̣ сол̣асикаласан̇кха̄те падесе паваттачетана̄ва уттаритара̄ти. идам̣ пана виха̄рагаманам̣ касса васена гахитанти? виха̄рам̣ гантва̄ анантара̄йена сота̄паттипхале патит̣т̣хахантасса. ‘‘гандхама̄ла̄дӣхи пӯджам̣ карисса̄ми, четийам̣ вандисса̄ми, дхаммам̣ сосса̄ми, дӣпапӯджам̣ карисса̄ми, сан̇гхам̣ нимантетва̄ да̄нам̣ дасса̄ми, сиккха̄падесу ва̄ саран̣есу ва̄ патит̣т̣хахисса̄мӣ’’ти гаччхатопи васена ват̣т̣атийева.
андхака̄ро антарадха̄йӣти со кира чинтеси – ‘‘ахам̣ екакоти сан̃н̃ам̣ кароми, ануйутта̄пи ме аттхи, касма̄ бха̄йа̄мӣ’’ти сӯро ахоси. атхасса балава̄ буддхаппаса̄до удапа̄ди. тасма̄ андхака̄ро антарадха̄йӣти. сесава̄ресупи есева найо. апича пурато пурато гаччханто бхим̣санаке суса̄намагге ат̣т̣хикасан̇кхаликасамам̣салохитантиа̄дӣни анекавидха̄ни кун̣апа̄ни аддаса. сон̣асин̇га̄ла̄дӣнам̣ саддам̣ ассоси. там̣ саббам̣ париссайам̣ пунаппунам̣ буддхагатам̣ паса̄дам̣ вад̣д̣хетва̄ мадданто агама̄сийева.
ехи судатта̄ти со кира сет̣т̣хи гаччхама̄нова чинтеси – ‘‘имасмим̣ локе бахӯ пӯран̣акассапа̄дайо титтхийа̄ ‘майам̣ буддха̄ майам̣ буддха̄’ти ваданти, катхам̣ ну кхо ахам̣ саттху буддхабха̄вам̣ джа̄неййа’’нти? атхасса етадахоси – ‘‘майхам̣ гун̣авасена уппаннам̣ на̄мам̣ маха̄джано джа̄на̄ти, куладаттийам̣ пана ме на̄мам̣ ан̃н̃атра майа̄ на кочи джа̄на̄ти. саче буддхо бхависсати, куладаттикана̄мена мам̣ а̄лаписсатӣ’’ти. саттха̄ тасса читтам̣ н̃атва̄ евама̄ха.
париниббутоти килесапаринибба̄нена париниббуто. а̄саттийоти тан̣ха̄йо. сантинти килесавӯпасамам̣. паппуййа̄ти патва̄. идан̃ча пана ватва̄ саттха̄ тасса анупуббикатхам̣ катхетва̄ маттхаке чатта̄ри сачча̄ни пака̄сеси. сет̣т̣хи дхаммадесанам̣ сутва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нимантетва̄ пунадивасато пат̣т̣ха̄йа маха̄да̄нам̣ да̄тум̣ а̄рабхи. бимбиса̄ра̄дайо сет̣т̣хисса са̄санам̣ песенти – ‘‘твам̣ а̄гантуко, йам̣ наппахоти, там̣ ито а̄хара̄пехӣ’’ти. со ‘‘алам̣ тумхе бахукичча̄’’ти саббе пат̣иккхипитва̄ пан̃чахи сакат̣асатехи а̄нӣтавибхавена сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ ада̄си. да̄напарийоса̄не ча бхагавантам̣ са̄ваттхийам̣ васса̄ва̄сам̣ пат̣иджа̄на̄петва̄ ра̄джагахасса ча са̄ваттхийа̄ ча антаре йоджане йоджане сатасахассам̣ датва̄ пан̃чачатта̄лӣса виха̄ре ка̄ренто са̄ваттхим̣ гантва̄ джетаванамаха̄виха̄рам̣ ка̄ретва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса ниййа̄десӣти. ат̣т̣хамам̣.