8. чхетва̄вагго
1. чхетва̄суттаван̣н̣ана̄
71. чхетва̄ваггасса пат̣хаме чхетва̄ти вадхитва̄. сукхам̣ сетӣти кодхапарил̣а̄хена апаридайхама̄натта̄ сукхам̣ сайати. на сочатӣти кодхавина̄сена винат̣т̣хадоманассатта̄ на сочати. висамӯласса̄ти дуккхавипа̄касса. мадхураггасса̄ти куддхасса пат̣икуджджхитва̄, аккут̣т̣хасса паччаккоситва̄, пахат̣асса ча пат̣ипахаритва̄ сукхам̣ уппаджджати, там̣ сандха̄йа мадхурагготи вутто. имасмим̣ хи т̣ха̄не парийоса̄нам̣ агганти вуттам̣. арийа̄ти буддха̄дайо. пат̣хамам̣.
2. ратхасуттаван̣н̣ана̄
72. дутийе пан̃н̃а̄йати етена̄ти пан̃н̃а̄н̣ам̣. дхаджо ратхасса̄ти махантасмим̣ хи сан̇га̄масӣсе дӯратова дхаджам̣ дисва̄ ‘‘асукаран̃н̃о на̄ма айам̣ ратхо’’ти ратхо па̄кат̣о хоти. тена вуттам̣ ‘‘дхаджо ратхасса пан̃н̃а̄н̣а’’нти. аггипи дӯратова дхӯмена пан̃н̃а̄йати. чол̣арат̣т̣хам̣ пан̣д̣урат̣т̣ханти евам̣ рат̣т̣хампи ран̃н̃а̄ пан̃н̃а̄йати. чаккаваттиран̃н̃о дхӣта̄пи пана иттхӣ ‘‘асукасса на̄ма бхарийа̄’’ти бхатта̄рам̣ патва̄ва пан̃н̃а̄йати. тасма̄ дхӯмо пан̃н̃а̄н̣амаггинотиа̄ди вуттам̣. дутийам̣.
3. виттасуттаван̣н̣ана̄
73. татийе саддхӣдха виттанти йасма̄ саддхо саддха̄йа муттаман̣иа̄дӣнипи витта̄ни лабхати, тиссопи куласампада̄, чха ка̄масагга̄ни, нава брахмалоке патва̄ парийоса̄не аматамаха̄нибба̄надассанампи лабхати, тасма̄ ман̣имутта̄дӣхи виттехи саддха̄виттамева сет̣т̣хам̣. дхаммоти дасакусалакаммапатхо. сукхама̄вахатӣти саббампи са̄сава̄на̄савам̣ асам̣килит̣т̣хасукхам̣ а̄вахати. са̄дутаранти локасмим̣ лон̣амбила̄дӣнам̣ саббараса̄нам̣ саччамева мадхуратарам̣. саччасмим̣ хи т̣хита̄ сӣгхавегам̣ надимпи ниваттенти, висампи ниммадденти, аггимпи пат̣иба̄ханти, девампи васса̄пенти, тасма̄ там̣ саббараса̄нам̣ мадхуратаранти вуттам̣. пан̃н̃а̄джӣвим̣ джӣвитама̄ху сет̣т̣ханти йо пан̃н̃а̄джӣвӣ гахат̣т̣хо сама̄но пан̃часу сӣлесу патит̣т̣ха̄йа сала̄кабхатта̄дӣни пат̣т̣хапетва̄ пан̃н̃а̄йа джӣвати, паббаджито ва̄ пана дхаммена уппанне паччайе ‘‘идаматтха’’нти паччавеккхитва̄ парибхун̃джанто каммат̣т̣ха̄нам̣ а̄да̄йа випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арийапхала̄дхигамавасена пан̃н̃а̄йа джӣвати, там̣ пан̃н̃а̄джӣвим̣ пуггалам̣ сет̣т̣хам̣ джӣвитам̣ джӣватӣти а̄ху. татийам̣.
4. вут̣т̣хисуттаван̣н̣ана̄
74. чатуттхе бӣджанти уппатанта̄нам̣ саттавидхам̣ дхан̃н̃абӣджам̣ сет̣т̣хам̣. тасмин̃хи уггате джанападо кхемо хоти субхиккхо. нипататанти нипатанта̄нам̣ мегхавут̣т̣хи сет̣т̣ха̄. мегхавут̣т̣хийан̃хи сати вивидха̄ни сасса̄ни уппаджджанти, джанапада̄ пхӣта̄ хонти кхема̄ субхиккха̄. паваджама̄на̄нанти джан̇гама̄нам̣ падаса̄ чарама̄на̄нам̣ га̄во сет̣т̣ха̄. та̄ нисса̄йа хи сатта̄ пан̃ча горасе парибхун̃джама̄на̄ сукхам̣ вихаранти. павадатанти ра̄джакуламаджджха̄дӣсу ваданта̄нам̣ путто варо. со хи ма̄та̄питӯнам̣ анаттха̄вахам̣ на вадати.
виджджа̄ уппататам̣ сет̣т̣ха̄ти пуримапан̃хе кира сутва̄ самӣпе т̣хита̄ ека̄ девата̄ ‘‘девате, касма̄ твам̣ етам̣ пан̃хам̣ дасабалам̣ пуччхаси? ахам̣ те катхесса̄мӣ’’ти аттано кхантийа̄ ладдхийа̄ пан̃хам̣ катхеси. атха нам̣ итара̄ девата̄ а̄ха – ‘‘йа̄ва падхам̣сӣ вадеси девате йа̄ва пагаббха̄ мукхара̄, ахам̣ буддхам̣ бхагавантам̣ пуччха̄ми. твам̣ майхам̣ касма̄ катхесӣ’’ти? ниваттетва̄ тадева пан̃хам̣ дасабалам̣ пуччхи. атхасса̄ саттха̄ виссадждженто виджджа̄ уппататантиа̄дима̄ха. таттха виджджа̄ти чатумаггавиджджа̄. са̄ хи уппатама̄на̄ сабба̄кусаладхамме самуггха̄тети. тасма̄ ‘‘уппататам̣ сет̣т̣ха̄’’ти вутта̄. авиджджа̄ти ват̣т̣амӯлакамаха̄авиджджа̄. са̄ хи нипатанта̄нам̣ осӣданта̄нам̣ вара̄. паваджама̄на̄нанти падаса̄ чарама̄на̄нам̣ джан̇гама̄нам̣ аномапун̃н̃аккхеттабхӯто сан̇гхо варо. тан̃хи таттха таттха дисва̄ пасанначитта̄ сатта̄ соттхим̣ па̄пун̣анти. буддхоти йа̄дисо путто ва̄ хоту ан̃н̃о ва̄, йесам̣ кесан̃чи вадама̄на̄нам̣ буддхо варо. тасса хи дхаммадесанам̣ а̄гамма анекасатасахасса̄нам̣ па̄н̣а̄нам̣ бандханамоккхо хотӣти. чатуттхам̣.
5. бхӣта̄суттаван̣н̣ана̄
75. пан̃чаме ким̣сӯдха бхӣта̄ти ким̣ бхӣта̄? магго чанека̄йатанаппавуттоти ат̣т̣хатим̣са̄рамман̣авасена анекехи ка̄ран̣ехи катхито. евам̣ санте кисса бхӣта̄ хутва̄ айам̣ джаната̄ два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо аггахесӣти вадати. бхӯрипан̃н̃а̄ти бахупан̃н̃а уссаннапан̃н̃а. паралокам̣ на бха̄йети имасма̄ лока̄ парам̣ локам̣ гаччханто на бха̄йеййа. пан̣идха̄йа̄ти т̣хапетва̄. бахваннапа̄нам̣ гхарама̄васантоти ана̄тхапин̣д̣ика̄дайо вийа бахваннапа̄не гхаре васанто. сам̣вибха̄гӣти аччхара̄йа гахитампи накхена пха̄летва̄ парасса датва̄ва бхун̃джанасӣло. вадан̃н̃ӯти вуттаттхамева.
ида̄ни га̄тха̄йа ан̇га̄ни уддхаритва̄ дассетабба̄ни – ‘‘ва̄ча’’нти хи имина̄ чатта̄ри вачӣсучарита̄ни гахита̄ни, ‘‘манена̄’’типадена тӣн̣и маносучарита̄ни, ‘‘ка̄йена̄’’ти падена тӣн̣и ка̄йасучарита̄ни. ити име даса кусалакаммапатха̄ пуббасуддхиан̇гам̣ на̄ма. бахваннапа̄нам̣ гхарама̄васантоти имина̄ йан̃н̃аупаккхаро гахито. саддхоти екаман̇гам̣, мудӯти екам̣, сам̣вибха̄гӣти екам̣, вадан̃н̃ӯти екам̣. ити има̄ни чатта̄ри ан̇га̄ни сандха̄йа ‘‘етесу дхаммесу т̣хито чатӯсӯ’’ти а̄ха.
апаропи парийа̄йо – ва̄чантиа̄дӣни тӣн̣и ан̇га̄ни, бахваннапа̄нанти имина̄ йан̃н̃аупаккхарова гахито, саддхо мудӯ сам̣вибха̄гӣ вадан̃н̃ӯти екам̣ ан̇гам̣. апаро дуканайо на̄ма хоти. ‘‘ва̄чам̣ манан̃ча̄’’ти идамекам̣ ан̇гам̣, ‘‘ка̄йена па̄па̄ни акуббама̄но, бахваннапа̄нам̣ гхарама̄васанто’’ти екам̣, ‘‘саддхо мудӯ’’ти екам̣, ‘‘сам̣вибха̄гӣ вадан̃н̃ӯ’’ти екам̣. етесу чатӯсу дхаммесу т̣хито дхамме т̣хито на̄ма хоти. со ито паралокам̣ гаччханто на бха̄йати. пан̃чамам̣.
6. наджӣратисуттаван̣н̣ана̄
76. чхат̣т̣хе на̄маготтам̣ на джӣратӣти атӣтабуддха̄нам̣ йа̄ваджджадиваса̄ на̄маготтам̣ катхийати, тасма̄ на джӣратӣти вуччати. пора̄н̣а̄ пана ‘‘аддха̄не гаччханте на пан̃н̃а̄йиссати, джӣран̣асабха̄во пана на хотийева̄’’ти ваданти. а̄ласйанти а̄ласийам̣, йена т̣хитат̣т̣ха̄не т̣хитова, нисиннат̣т̣ха̄не нисиннова хоти, телепи уттаранте т̣хитим̣ на кароти. пама̄доти нидда̄йа ва̄ килесавасена ва̄ пама̄до. анут̣т̣ха̄нанти каммасамайе каммакаран̣авӣрийа̄бха̄во. асам̣йамоти сӣласан̃н̃ама̄бха̄во виссат̣т̣ха̄ча̄рата̄. нидда̄ти соппабахулата̄. та̄йа гаччхантопи т̣хитопи нисиннопи нидда̄йати, пагева нипанно. тандӣти атиччха̄та̄дивасена а̄гантука̄ласийам̣. те чхиддети та̄ни чха чхидда̄ни вивара̄ни. саббасоти сабба̄ка̄рена. танти нипа̄таматтам̣. виваджджайети ваджджеййа джахеййа. чхат̣т̣хам̣.
7. иссарийасуттаван̣н̣ана̄
77. саттаме саттхамаланти малаггахитасаттхам̣. ким̣ су харантам̣ ва̄рентӣти кам̣ харантам̣ ниседхенти. васоти а̄н̣а̄паваттанам̣. иттхӣти ависсаджджанӣйабхан̣д̣атта̄ ‘‘иттхӣ бхан̣д̣а̄намуттамам̣, варабхан̣д̣а’’нти а̄ха. атха ва̄ саббепи бодхисатта̄ ча чаккаваттино ча ма̄тукуччхийам̣йева ниббаттантӣти ‘‘иттхӣ бхан̣д̣а̄намуттама’’нти а̄ха. кодхо саттхамаланти кодхо малаггахитасаттхасадисо, пан̃н̃а̄саттхасса ва̄ маланти саттхамалам̣. аббуданти вина̄сака̄ран̣ам̣, чора̄ локасмим̣ вина̄сака̄ти аттхо. харантоти сала̄кабхатта̄дӣни гахетва̄ гаччханто. сала̄кабхатта̄дӣни хи пат̣т̣хапитака̄лейева мануссехи париччатта̄ни. тесам̣ та̄ни харанто саман̣о пийо хоти, ана̄харанте пун̃н̃аха̄ним̣ нисса̄йа виппат̣иса̄рино хонти. саттамам̣.
8. ка̄масуттаван̣н̣ана̄
78. ат̣т̣хаме атта̄нам̣ на дадети парасса да̄сам̣ катва̄ атта̄нам̣ на дадеййа т̣хапетва̄ саббабодхисаттети вуттам̣. на париччаджети сӣхабйаггха̄дӣнам̣ на париччаджеййа саббабодхисатте т̣хапетва̄йева̄ти вуттам̣. калйа̄н̣анти сан̣хам̣ мудукам̣. па̄пиканти пхарусам̣ ва̄чам̣. ат̣т̣хамам̣.
9. па̄тхеййасуттаван̣н̣ана̄
79. наваме саддха̄ бандхати па̄тхеййанти саддхам̣ уппа̄детва̄ да̄нам̣ дети, сӣлам̣ раккхати, упосатхакаммам̣ кароти, тенетам̣ вуттам̣. сирӣти иссарийам̣. а̄сайоти васанат̣т̣ха̄нам̣. иссарийе хи абхимукхӣбхӯте тхалатопи джалатопи бхога̄ а̄гаччхантийева. тенетам̣ вуттам̣. парикассатӣти парикад̣д̣хати. навамам̣.
10. паджджотасуттаван̣н̣ана̄
80. дасаме паджджототи падӣпо вийа хоти. джа̄гароти джа̄гарабра̄хман̣о вийа хоти. га̄во камме саджӣва̄нанти каммена саха джӣванта̄нам̣ га̄вова камме каммасаха̄йа̄ каммадутийака̄ на̄ма хонти. гоман̣д̣алехи саддхим̣ касикамма̄дӣни ниппхаджджанти. сӣтасса ирийа̄патхоти сӣтам̣ асса саттака̄йасса ирийа̄патхо джӣвитавутти. сӣтанти нан̇галам̣. йасса хи нан̇галехи кхеттам̣ аппаматтакампи кат̣т̣хам̣ на хоти, со катхам̣ джӣвиссатӣти вадати. дасамам̣.
11. аран̣асуттаван̣н̣ана̄
81. ека̄дасаме аран̣а̄ти никкилеса̄. вуситанти вуситава̄со. бходжиссийанти ада̄сабха̄во. саман̣а̄ти кхӣн̣а̄савасаман̣а̄. те хи екантена аран̣а̄ на̄ма. вуситам̣ на нассатӣти тесам̣ арийамаггава̄со на нассати. париджа̄нантӣти путхуджджанакалйа̄н̣акато пат̣т̣ха̄йа секха̄ локийалокуттара̄йа парин̃н̃а̄йа париджа̄нанти. бходжиссийанти кхӣн̣а̄савасаман̣а̄нам̣йева ниччам̣ бхуджиссабха̄во на̄ма. вандантӣти паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа ванданти. патит̣т̣хитанти сӣле патит̣т̣хитам̣. саман̣ӣдха̄ти саман̣ам̣ идха. джа̄тихӣнанти апи чан̣д̣а̄лакула̄ паббаджитам̣. кхаттийа̄ти на кевалам̣ кхаттийа̄ва, дева̄пи сӣласампаннам̣ саман̣ам̣ вандантийева̄ти. ека̄дасамам̣.
чхетва̄вагго ат̣т̣хамо.
ити са̄раттхаппака̄синийа̄
сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа
девата̄сам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.