1. огхатаран̣асуттаван̣н̣ана̄
таттха сам̣йутта̄гамо на̄ма сага̄тха̄вагго, нида̄навагго, кхандхакавагго, сал̣а̄йатанавагго, маха̄вагготи пан̃чавагго хоти. суттато –
‘‘сатта суттасахасса̄ни, сатта суттасата̄ни ча;
два̄сат̣т̣хи чева сутта̄ни, есо сам̣йуттасан̇гахо’’.
бха̄н̣ава̄рато бха̄н̣ава̄расатам̣ хоти. тасса ваггесу сага̄тха̄вагго а̄ди, суттесу огхатаран̣асуттам̣. тасса̄пи ‘‘евам̣ ме сута’’нтиа̄дикам̣ а̄йасмата̄ а̄нандена пат̣хамамаха̄сан̇гӣтика̄ле вуттам̣ нида̄нама̄ди. са̄ панеса̄ пат̣хамамаха̄сан̇гӣти суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йа а̄димхи виттха̄рита̄, тасма̄ са̄ таттха виттха̄ританайенева ведитабба̄.
1. йам̣ панетам̣ ‘‘евам̣ ме сута’’нтиа̄дикам̣ нида̄нам̣, таттха еванти нипа̄тападам̣. метиа̄дӣни на̄мапада̄ни. са̄ваттхийам̣ вихаратӣти еттха вӣти упасаггападам̣, харатӣти а̄кхйа̄тападанти имина̄ та̄ва найена падавибха̄го ведитаббо.
аттхато пана евам̣саддо та̄ва упамӯпадеса-сампахам̣сана-гарахан̣а-вачанасампат̣иггаха̄ка̄ранидассана̄вадха̄ран̣а̄ди-анекаттхаппабхедо. татха̄ хеса – ‘‘евам̣ джа̄тена маччена, каттаббам̣ кусалам̣ баху’’нти (дха. па. 53) евама̄дӣсу упама̄йам̣ а̄гато. ‘‘евам̣ те абхиккамитаббам̣, евам̣ те пат̣иккамитабба’’нтиа̄дӣсу (а. ни. 4.122) упадесе. ‘‘еваметам̣ бхагава̄, еваметам̣ сугата̄’’тиа̄дӣсу (а. ни. 3.66) сампахам̣сане. ‘‘евамевам̣ пана̄йам̣ васалӣ йасмим̣ ва̄ тасмим̣ ва̄ тасса мун̣д̣акасса саман̣акасса ван̣н̣ам̣ бха̄сатӣ’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 1.187) гарахан̣е. ‘‘евам̣, бхантети кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосу’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 1.1) вачанасампат̣иггахе. ‘‘евам̣ бйа̄ кхо ахам̣, бханте, бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄мӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.398) а̄ка̄ре. ‘‘ехи твам̣ ма̄н̣авака, йена саман̣о а̄нандо тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ мама вачанена саман̣ам̣ а̄нандам̣ аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччха – ‘субхо ма̄н̣аво тодеййапутто бхавантам̣ а̄нандам̣ аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччхатӣ’ти. еван̃ча вадехи – ‘са̄дху кира бхавам̣ а̄нандо йена субхасса ма̄н̣авасса тодеййапуттасса нивесанам̣, тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’ти’’а̄дӣсу (дӣ. ни. 1.445) нидассане. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха ка̄ла̄ма̄, име дхамма̄ кусала̄ ва̄ акусала̄ ва̄ти? акусала̄, бханте. са̄ваджджа̄ ва̄ анаваджджа̄ ва̄ти? са̄ваджджа̄, бханте. вин̃н̃угарахита̄ ва̄ вин̃н̃уппасаттха̄ ва̄ти? вин̃н̃угарахита̄, бханте. саматта̄ сама̄динна̄ ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттанти ва̄ но ва̄, катхам̣ во еттха хотӣти? саматта̄, бханте, сама̄динна̄ ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттанти, евам̣ но еттха хотӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 3.66) авадха̄ран̣е. сва̄йамидха а̄ка̄ранидассана̄вадха̄ран̣есу дат̣т̣хаббо.
таттха а̄ка̄раттхена евам̣саддена етаматтхам̣ дӣпети – на̄на̄найанипун̣ам̣ анекаджджха̄сайасамут̣т̣ха̄нам̣ аттхабйан̃джанасампаннам̣ вивидхапа̄т̣иха̄рийам̣ дхамматтхадесана̄ пат̣иведхагамбхӣрам̣ саббасатта̄нам̣ сакасакабха̄са̄нурӯпато сотапатхама̄гаччхантам̣ тасса бхагавато вачанам̣ саббаппака̄рена ко саматтхо вин̃н̃а̄тум̣? саббатха̄мена пана сотука̄матам̣ джанетва̄пи евам̣ ме сутам̣, майа̄пи екена̄ка̄рена сутанти.
нидассанаттхена – ‘‘на̄хам̣ сайамбхӯ, на майа̄ идам̣ саччхиката’’нти атта̄нам̣ паримоченто – ‘‘евам̣ ме сутам̣, майа̄пи евам̣ сута’’нти ида̄ни ваттаббам̣ сакаласуттам̣ нидассети.
авадха̄ран̣аттхена – ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ бахуссута̄нам̣ йадидам̣ а̄нандо, гатиманта̄нам̣, сатиманта̄нам̣, дхитиманта̄нам̣, упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ йадидам̣ а̄нандо’’ти (а. ни. 1.220-223) евам̣ бхагавата̄ – ‘‘а̄йасма̄ а̄нандо аттхакусало дхаммакусало бйан̃джанакусало нируттикусало пубба̄паракусало’’ти (а. ни. 5.169) евам̣ дхаммасена̄патина̄ ча пасаттхабха̄ва̄нурӯпам̣ аттано дха̄ран̣абалам̣ дассенто сатта̄нам̣ сотука̄матам̣ джанети – ‘‘евам̣ ме сутам̣, тан̃ча кхо аттхато ва̄ бйан̃джанато ва̄ анӯнаманадхикам̣, евамева на ан̃н̃атха̄ дат̣т̣хабба’’нти.
месаддо тӣсу аттхесу диссати. татха̄ хисса – ‘‘га̄тха̄бхигӣтам̣ ме абходжанеййа’’нтиа̄дӣсу (су. ни. 81) майа̄ти аттхо. ‘‘са̄дху ме, бханте, бхагава̄ сам̣кхиттена дхаммам̣ десетӯ ’’ тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 4.88) майханти аттхо. ‘‘дхаммада̄йа̄да̄ ме, бхиккхаве, бхаватха̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.29) мама̄ти аттхо. идха пана ‘‘майа̄ сута’’нти ча ‘‘мама сута’’нти ча аттхадвайе йуджджати.
сутанти айам̣ сутасаддо саупасагго анупасагго ча гамана-виссута-килиннаупачита̄нуйога-сотавин̃н̃еййа-сотадва̄ра̄нуса̄равин̃н̃а̄та̄дианекаттхаппабхедо. татха̄ хисса – ‘‘сена̄йа пасуто’’тиа̄дӣсу гаччхантоти аттхо. ‘‘сутадхаммасса пассато’’тиа̄дӣсу (уда̄. 11) виссутадхаммасса̄ти аттхо. ‘‘авассута̄ авассутасса̄’’тиа̄дӣсу (па̄чи. 657) килинна̄килиннасса̄ти аттхо. ‘‘тумхехи пун̃н̃ам̣ пасутам̣ анаппака’’нтиа̄дӣсу (кху. па̄. 7.12) упачитанти аттхо. ‘‘йе джха̄напасута̄ дхӣра̄’’тиа̄дӣсу (дха. па. 181) джха̄на̄нуйутта̄ти аттхо. ‘‘дит̣т̣хам̣ сутам̣ мута’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 1.241) сотавин̃н̃еййанти аттхо. ‘‘сутадхаро сутасанничайо’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.339) сотадва̄ра̄нуса̄равин̃н̃а̄тадхароти аттхо. идха панасса сотадва̄ра̄нуса̄рена упадха̄ританти ва̄ упадха̄ран̣анти ва̄ аттхо. ме-саддасса хи майа̄ти аттхе сати – ‘‘евам̣ майа̄ сутам̣, сотадва̄ра̄нуса̄рена упадха̄рита’’нти йуджджати. мама̄ти аттхе сати – ‘‘евам̣ мама сутам̣, сотадва̄ра̄нуса̄рена упадха̄ран̣а’’нти йуджджати.
еваметесу тӣсу падесу еванти сотавин̃н̃а̄н̣а̄дивин̃н̃а̄н̣акиччанидассанам̣. мети вуттавин̃н̃а̄н̣асаман̇гипуггаланидассанам̣. сутанти ассаванабха̄вапат̣иккхепато анӯна̄надхика̄випарӣтаггахан̣анидассанам̣. татха̄ еванти тасса сотадва̄ра̄нуса̄рена паватта̄йа вин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ на̄наппака̄рена а̄рамман̣е паваттибха̄ваппака̄санам̣. мети аттаппака̄санам̣. сутанти дхаммаппака̄санам̣. айан̃хеттха сан̇кхепо – ‘‘на̄наппака̄рена а̄рамман̣е паватта̄йа вин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ майа̄ на ан̃н̃ам̣ катам̣, идам̣ пана катам̣, айам̣ дхаммо суто’’ти.
татха̄ еванти ниддиситаббаппака̄санам̣. мети пуггалаппака̄санам̣. сутанти пуггалакиччаппака̄санам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘йам̣ суттам̣ ниддисисса̄ми, там̣ майа̄ евам̣ сута’’нти.
татха̄ еванти йасса читтасанта̄насса на̄на̄ка̄раппаваттийа̄ на̄наттхабйан̃джанагахан̣ам̣ хоти, тасса на̄на̄ка̄раниддесо. еванти хи айам̣ а̄ка̄рапан̃н̃атти. мети каттуниддесо. сутанти висайаниддесо. етта̄вата̄ на̄на̄ка̄раппаваттена читтасанта̄нена там̣саман̇гино каттувисайе гахан̣асаннит̣т̣ха̄нам̣ катам̣ хоти.
атха ва̄ еванти пуггалакиччаниддесо. сутанти вин̃н̃а̄н̣акиччаниддесо. мети убхайакиччайуттапуггаланиддесо. айам̣ панеттха сан̇кхепо – ‘‘майа̄ саванакиччавин̃н̃а̄н̣асаман̇гина̄ пуггалена вин̃н̃а̄н̣авасена ладдхасаванакиччавоха̄рена сута’’нти.
таттха еванти ча мети ча саччикат̣т̣хапараматтхавасена авиджджама̄напан̃н̃атти. кин̃хеттха там̣ параматтхато аттхи, йам̣ еванти ва̄ мети ва̄ ниддесам̣ лабхетха. сутанти виджджама̄напан̃н̃атти. йан̃хи там̣ еттха сотена упаладдхам̣, там̣ параматтхато виджджама̄нанти. татха̄ еванти ча мети ча там̣ там̣ упа̄да̄йа ваттаббато упа̄да̄пан̃н̃атти. сутанти дит̣т̣ха̄дӣни упанидха̄йа ваттаббато упанидха̄пан̃н̃атти.
еттха ча еванти вачанена асаммохам̣ дӣпети. на хи саммӯл̣хо на̄наппака̄рапат̣иведхасаматтхо хоти. сутанти вачанена сутасса асаммосам̣ дӣпети. йасса хи сутам̣ саммут̣т̣хам̣ хоти, на со ка̄лантарена майа̄ сутанти пат̣иджа̄на̄ти. иччасса асаммохена пан̃н̃а̄сиддхи, асаммосена пана сатисиддхи. таттха пан̃н̃а̄пуббан̇гама̄йа сатийа̄ бйан̃джана̄вадха̄ран̣асаматтхата̄, сатипуббан̇гама̄йа пан̃н̃а̄йа аттхапат̣иведхасаматтхата̄. тадубхайасаматтхата̄йогена аттхабйан̃джанасампаннасса дхаммакосасса анупа̄ланасаматтхато дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикаттасиддхи.
апаро найо – еванти вачанена йонисо манасика̄рам̣ дӣпети, айонисо манасикарото хи на̄наппака̄рапат̣иведха̄бха̄вато. сутанти вачанена авиккхепам̣ дӣпети виккхиттачиттасса савана̄бха̄вато. татха̄ хи виккхиттачитто пуггало саббасампаттийа̄ вуччама̄нопи ‘‘на майа̄ сутам̣, пуна бхан̣атха̄’’ти бхан̣ати. йонисо манасика̄рена четтха аттасамма̄пан̣идхим̣ пуббе ча катапун̃н̃атам̣ са̄дхети, самма̄ аппан̣ихитаттасса пуббе акатапун̃н̃асса ва̄ тадабха̄вато. авиккхепена саддхаммассаванам̣ саппурисӯпаниссайан̃ча са̄дхети. на хи виккхиттачитто сотум̣ саккоти, на ча саппурисе анупаниссайама̄насса саванам̣ аттхӣти.
апаро найо – йасма̄ ‘‘еванти йасса читтасанта̄насса на̄на̄ка̄раппаваттийа̄ на̄наттхабйан̃джанаггахан̣ам̣ хоти, тасса на̄на̄ка̄раниддесо’’ти вуттам̣, со ча евам̣ бхаддако а̄ка̄ро на самма̄ аппан̣ихитаттано пуббе акатапун̃н̃асса ва̄ хоти, тасма̄ еванти имина̄ бхаддакена а̄ка̄рена паччхимачаккадвайасампаттиматтано дӣпети. сутанти саванайогена пуримачаккадвайасампаттим̣. на хи аппатирӯпадесе васато саппурисӯпаниссайавирахитасса ва̄ саванам̣ аттхи. иччасса паччхимачаккадвайасиддхийа̄ а̄сайасуддхи сиддха̄ хоти, пуримачаккадвайасиддхийа̄ пайогасуддхи, та̄йа ча а̄сайасуддхийа̄ адхигамабйаттисиддхи, пайогасуддхийа̄ а̄гамабйаттисиддхи. ити пайога̄сайасуддхасса а̄гама̄дхигамасампаннасса вачанам̣ арун̣уггам̣ вийа сӯрийасса удайато, йонисо манасика̄ро вийа ча кусалакаммасса, арахати бхагавато вачанасса пуббан̇гамам̣ бхавитунти т̣ха̄не нида̄нам̣ т̣хапенто евам̣ ме сутантиа̄дима̄ха.
апаро найо – еванти имина̄ на̄наппака̄рапат̣иведхадӣпакена вачанена аттано аттхапат̣ибха̄напат̣исамбхида̄сампаттисаббха̄вам̣ дӣпети. сутанти имина̄ сотаббабхедапат̣иведхадӣпакена дхамманируттипат̣исамбхида̄сампаттисаббха̄вам̣. еванти ча идам̣ йонисо манасика̄радӣпакавачанам̣ бха̄сама̄но – ‘‘ете майа̄ дхамма̄ манаса̄нупеккхита̄ дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄’’ти дӣпети. сутанти идам̣ саванайогадӣпакавачанам̣ бха̄сама̄но – ‘‘бахӯ майа̄ дхамма̄ сута̄ дха̄та̄ вачаса̄ паричита̄’’ти дӣпети. тадубхайенапи аттхабйан̃джанапа̄рипӯрим̣ дӣпенто саване а̄дарам̣ джанети. аттхабйан̃джанапарипун̣н̣ан̃хи дхаммам̣ а̄дарена ассун̣анто махата̄ хита̄ париба̄хиро хотӣти а̄дарам̣ джанетва̄ саккаччам̣ дхаммо сотабботи.
евам̣ ме сутанти имина̄ пана сакалена вачанена а̄йасма̄ а̄нандо татха̄гатаппаведитам̣ дхаммам̣ аттано адаханто асаппурисабхӯмим̣ атиккамати, са̄вакаттам̣ пат̣иджа̄нанто саппурисабхӯмим̣ оккамати. татха̄ асаддхамма̄ читтам̣ вут̣т̣ха̄пети, саддхамме читтам̣ патит̣т̣ха̄пети. ‘‘кевалам̣ сутамеветам̣ майа̄, тассева пана бхагавато вачана’’нти дӣпенто атта̄нам̣ паримочети, саттха̄рам̣ ападисати, джинавачанам̣ аппети, дхамманеттим̣ патит̣т̣ха̄пети.
апича ‘‘евам̣ ме сута’’нти аттана̄ уппа̄дитабха̄вам̣ аппат̣иджа̄нанто пуримавачанам̣ виваранто – ‘‘саммукха̄ пат̣иггахитамидам̣ майа̄ тасса бхагавато чатувеса̄раджджависа̄радасса дасабаладхарасса а̄сабхат̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄йино сӣхана̄дана̄дино саббасаттуттамасса дхаммиссарасса дхаммара̄джасса дхамма̄дхипатино дхаммадӣпасса дхаммасаран̣асса саддхаммаварачаккаваттино самма̄самбуддхасса вачанам̣, на еттха аттхе ва̄ дхамме ва̄ паде ва̄ бйан̃джане ва̄ кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄ каттабба̄’’ти саббадеваманусса̄нам̣ имасмим̣ дхамме ассаддхийам̣ вина̄сети, саддха̄сампадам̣ уппа̄детӣти. тенетам̣ вуччати –
‘‘вина̄сайати ассаддхам̣, саддхам̣ вад̣д̣хети са̄сане;
евам̣ ме сутамиччевам̣, вадам̣ готамаса̄вако’’ти.
еканти ган̣анапариччхеданиддесо. самайанти париччхиннаниддесо. екам̣ самайанти анийамитапаридӣпанам̣. таттха самайасаддо –
‘‘самава̄йе кхан̣е ка̄ле, самӯхе хетудит̣т̣хису;
пат̣ила̄бхе паха̄не ча, пат̣иведхе ча диссати’’.
татха̄ хисса ‘‘аппева на̄ма свепи упасан̇камеййа̄ма ка̄лан̃ча самайан̃ча упа̄да̄йа̄’’ти евама̄дӣсу (дӣ. ни. 1.447) самава̄йо аттхо. ‘‘екова кхо, бхиккхаве, кхан̣о ча самайо ча брахмачарийава̄са̄йа̄’’тиа̄дӣсу (а. ни. 8.29) кхан̣о. ‘‘ун̣хасамайо парил̣а̄хасамайо’’тиа̄дӣсу (па̄чи. 358) ка̄ло. ‘‘маха̄самайо паванасми’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.332) самӯхо. ‘‘самайопи кхо те, бхадда̄ли, аппат̣ивиддхо ахоси, бхагава̄ кхо са̄ваттхийам̣ вихарати, бхагава̄пи мам̣ джа̄ниссати – ‘бхадда̄ли, на̄ма бхиккху саттхуса̄сане сиккха̄йа апарипӯрака̄рӣ’ти. айампи кхо те, бхадда̄ли, самайо аппат̣ивиддхо ахосӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.135) хету. ‘‘тена кхо пана самайена угга̄хама̄но парибба̄джако саман̣амун̣д̣ика̄путто самайаппава̄даке тиндука̄чӣре екаса̄лаке маллика̄йа а̄ра̄ме пат̣ивасатӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.260) дит̣т̣хи.
‘‘дит̣т̣хе дхамме ча йо аттхо, йо чаттхо сампара̄йико;
аттха̄бхисамайа̄ дхӣро, пан̣д̣итоти павуччатӣ’’ти. –
а̄дӣсу (сам̣. ни. 1.129) пат̣ила̄бхо. ‘‘самма̄ ма̄на̄бхисамайа̄ антамака̄си дуккхасса̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.28) паха̄нам̣. ‘‘дуккхасса пӣл̣анат̣т̣хо сан̇кхатат̣т̣хо санта̄пат̣т̣хо випарин̣а̄мат̣т̣хо абхисамайат̣т̣хо’’тиа̄дӣсу (пат̣и. ма. 2.8) пат̣иведхо. идха панасса ка̄ло аттхо. тена сам̣ваччхара-уту-ма̄сад̣д̣хама̄са-ратти-дива-пуббан̣ха-маджджханхика-са̄йанха-пат̣хамамаджджхимапаччхимайа̄ма-мухутта̄дӣсу ка̄лаппабхедабхӯтесу самайесу екам̣ самайанти дӣпети.
таттха кин̃ча̄пи етесу сам̣ваччхара̄дӣсу самайесу йам̣ йам̣ суттам̣ йасмим̣ йасмим̣ сам̣ваччхаре утумхи ма̄се паккхе раттибха̄ге дивасабха̄ге ва̄ вуттам̣, саббам̣ там̣ тхерасса сувидитам̣ суваваттха̄питам̣ пан̃н̃а̄йа. йасма̄ пана ‘‘евам̣ ме сутам̣ асукасам̣ваччхаре асукаутумхи асукама̄се асукапаккхе асукараттибха̄ге асукадивасабха̄ге ва̄’’ти евам̣ вутте на сакка̄ сукхена дха̄ретум̣ ва̄ уддиситум̣ ва̄ уддиса̄петум̣ ва̄, баху ча ваттаббам̣ хоти, тасма̄ екенева падена таматтхам̣ самодха̄нетва̄ ‘‘екам̣ самайа’’нти а̄ха.
йе ва̄ име габбхоккантисамайо джа̄тисамайо сам̣вегасамайо абхиниккхаманасамайо дуккарака̄рикасамайо ма̄равиджайасамайо абхисамбодхисамайо дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄расамайо десана̄самайо паринибба̄насамайоти евама̄дайо бхагавато девамануссесу ативийа суппака̄са̄ анекака̄лаппабхеда̄ ева самайа̄. тесу самайесу десана̄самайасан̇кха̄там̣ екам̣ самайанти дӣпети. йо ча̄йам̣ н̃а̄н̣акарун̣а̄киччасамайесу карун̣а̄киччасамайо, аттахитапарахитапат̣ипаттисамайесу парахитапат̣ипаттисамайо, саннипатита̄нам̣ каран̣ӣйадвайасамайесу дхаммикатха̄самайо, десана̄пат̣ипаттисамайесу десана̄самайо, тесупи самайесу ан̃н̃атарам̣ сандха̄йа ‘‘екам̣ самайа’’нти а̄ха.
касма̄ панеттха йатха̄ абхидхамме ‘‘йасмим̣ самайе ка̄ма̄вачара’’нти ча ито ан̃н̃есу суттападесу ‘‘йасмим̣ самайе, бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехӣ’’ти ча бхуммавачанена ниддесо като, винайе ча ‘‘тена самайена буддхо бхагава̄’’ти каран̣авачанена, татха̄ акатва̄ ‘‘екам̣ самайа’’нти упайогавачанена ниддесо катоти. таттха татха̄, идха ча ан̃н̃атха̄ аттхасамбхавато. таттха хи абхидхамме ито ан̃н̃есу суттападесу ча адхикаран̣аттхо бха̄венабха̄валаккхан̣аттхо ча самбхавати. адхикаран̣ан̃хи ка̄латтхо самӯхаттхо ча самайо, таттха вутта̄нам̣ пхасса̄дидхамма̄нам̣ кхан̣асамава̄йахетусан̇кха̄тасса ча самайасса бха̄вена тесам̣ бха̄во лаккхӣйати. тасма̄ тадаттхаджотанаттхам̣ таттха бхуммавачананиддесо като.
винайе ча хетуаттхо каран̣аттхо ча самбхавати. йо хи со сиккха̄падапан̃н̃аттисамайо са̄рипутта̄дӣхипи дуббин̃н̃еййо, тена самайена хетубхӯтена каран̣абхӯтена ча сиккха̄пада̄ни пан̃н̃а̄пайанто сиккха̄падапан̃н̃аттихетун̃ча апеккхама̄но бхагава̄ таттха таттха виха̄си. тасма̄ тадаттхаджотанаттхам̣ таттха каран̣авачанена ниддесо като.
идха пана ан̃н̃асмим̣ ча евам̣джа̄тике аччантасам̣йогаттхо самбхавати. йан̃хи самайам̣ бхагава̄ имам̣ ан̃н̃ам̣ ва̄ суттантам̣ десеси, аччантамева там̣ самайам̣ карун̣а̄виха̄рена виха̄си. тасма̄ тадаттхаджотанаттхам̣ идха упайогавачананиддесо катоти.
тенетам̣ вуччати –
‘‘там̣ там̣ аттхамапеккхитва̄, бхуммена каран̣ена ча;
ан̃н̃атра самайо вутто, упайогена со идха̄’’ти.
пора̄н̣а̄ пана ван̣н̣айанти – ‘‘тасмим̣ самайе’’ти ва̄ ‘‘тена самайена̄’’ти ва̄ ‘‘екам̣ самайа’’нти ва̄ абхила̄паматтабхедо еса, саббаттха бхуммамева аттхоти. тасма̄ ‘‘екам̣ самайа’’нти вуттепи ‘‘екасмим̣ самайе’’ти аттхо ведитаббо.
бхагава̄ти гару. гарум̣ хи локе ‘‘бхагава̄’’ти ваданти. айан̃ча саббагун̣ависит̣т̣хата̄йа саббасатта̄нам̣ гару, тасма̄ ‘‘бхагава̄’’ти ведитаббо. пора̄н̣ехипи вуттам̣ –
‘‘бхагава̄ти вачанам̣ сет̣т̣хам̣, бхагава̄ти вачанамуттамам̣;
гару га̄равайутто со, бхагава̄ тена вуччатӣ’’ти. (висуддхи. 1.142);
апича –
‘‘бхагйава̄ бхаггава̄ йутто, бхагехи ча вибхаттава̄;
бхаттава̄ вантагамано, бхавесу бхагава̄ тато’’ти. –
имисса̄ га̄тха̄йа васенасса падасса виттха̄рато аттхо ведитаббо. со ча висуддхимагге (висуддхи. 1.144) буддха̄нуссатиниддесе вуттойева.
етта̄вата̄ четтха евам̣ ме сутанти вачанена йатха̄сутам̣ дхаммам̣ дассенто бхагавато дхаммасарӣрам̣ паччаккхам̣ кароти. тена ‘‘найидам̣ атиккантасаттхукам̣ па̄вачанам̣, айам̣ во саттха̄’’ти саттху адассанена уккан̣т̣хитам̣ джанам̣ самасса̄сети. екам̣ самайам̣ бхагава̄ти вачанена тасмим̣ самайе бхагавато авиджджама̄набха̄вам̣ дассенто рӯпака̄йапаринибба̄нам̣ са̄дхети. тена ‘‘евам̣видхасса на̄ма арийадхаммасса десако дасабаладхаро ваджирасан̇гха̄тасама̄нака̄йо сопи бхагава̄ париниббуто, кена ан̃н̃ена джӣвите а̄са̄ джанетабба̄’’ти джӣвитамадаматтам̣ джанам̣ сам̣веджети, саддхамме часса усса̄хам̣ джанети. еванти ча бхан̣анто десана̄сампаттим̣ ниддисати. ме сутанти са̄вакасампаттим̣. екам̣ самайанти ка̄ласампаттим̣. бхагава̄ти десакасампаттим̣.
са̄ваттхийанти евам̣на̄маке нагаре. самӣпаттхе четам̣ бхуммавачанам̣. вихаратӣти ависесена ирийа̄патхадиббабрахмаарийавиха̄ресу ан̃н̃атаравиха̄расаман̇гӣпаридӣпанаметам̣. идха пана т̣ха̄нагамананисаджджа̄сайанаппабхедесу ирийа̄патхесу ан̃н̃атараирийа̄патхасама̄йогапаридӣпанам̣, тена т̣хитопи гаччхантопи нисиннопи сайа̄нопи бхагава̄ вихаратиччева ведитаббо. со хи екам̣ ирийа̄патхаба̄дханам̣ ан̃н̃ена ирийа̄патхена виччхиндитва̄ апарипатантам̣ аттабха̄вам̣ харати паваттети, тасма̄ ‘‘вихаратӣ’’ти вуччати.
джетаванети джетасса ра̄джакума̄расса ване. тан̃хи тена ропитам̣ сам̣вад̣д̣хитам̣ парипа̄литам̣ ахоси, тасма̄ ‘‘джетавана’’нти сан̇кхам̣ гатам̣. тасмим̣ джетаване. ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄мети ана̄тхапин̣д̣икена гахапатина̄ чатупан̃н̃а̄сахиран̃н̃акот̣ипаричча̄гена буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса ниййа̄титатта̄ ‘‘ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄мо’’ти сан̇кхам̣ гате а̄ра̄ме. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана папан̃часӯданийа̄ маджджхимат̣т̣хакатха̄йа сабба̄савасуттаван̣н̣ана̄йам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.14) вутто.
таттха сийа̄ – йади та̄ва бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати, ‘‘джетаване’’ти на ваттаббам̣. атха таттха вихарати, ‘‘са̄ваттхийа’’нти на ваттаббам̣. на хи сакка̄ убхайаттха екам̣ самайам̣ вихаритунти. на кхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хаббам̣.
нану авочумха ‘‘самӣпаттхе бхуммавачана’’нти. тасма̄ йатха̄ ган̇га̄йамуна̄дӣнам̣ самӣпе гойӯтха̄ни чаранта̄ни ‘‘ган̇га̄йам̣ чаранти, йамуна̄йам̣ чарантӣ’’ти вуччати, евамидха̄пи йадидам̣ са̄ваттхийа̄ самӣпе джетаванам̣, таттха вихаранто вуччати ‘‘са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване’’ти. гочарага̄манидассанаттхам̣ хисса са̄ваттхивачанам̣, паббаджита̄нурӯпанива̄сат̣т̣ха̄нанидассанаттхам̣ сесавачанам̣.
ан̃н̃атара̄ девата̄ти на̄маготтавасена апа̄кат̣а̄ ека̄ девата̄ти аттхо. ‘‘абхиджа̄на̄ти но, бханте, бхагава̄ аху н̃а̄тан̃н̃атарасса махесаккхасса йаккхасса сам̣кхиттена тан̣ха̄сан̇кхайавимуттим̣ бха̄сита̄’’ти еттха пана абхин̃н̃а̄то саккопи девара̄джа̄ ‘‘ан̃н̃атаро’’ти вутто. ‘‘девата̄’’ти ча идам̣ дева̄нампи девадхӣта̄нампи са̄дха̄ран̣авачанам̣. имасмим̣ панаттхе дево адхиппето, со ча кхо рӯпа̄вачара̄нам̣ дева̄нам̣ ан̃н̃атаро.
абхикканта̄йа раттийа̄ти еттха абхикканта-саддо кхайасундара̄бхирӯпааббха̄нумодана̄дӣсу диссати. таттха ‘‘абхикканта̄, бханте, ратти, никкханто пат̣хамо йа̄мо, чиранисинно бхиккхусан̇гхо, уддисату, бханте, бхагава̄ бхиккхӯнам̣ па̄тимоккха’’нти евама̄дӣсу (а. ни. 8.20; чӯл̣ава. 383) кхайе диссати. ‘‘айам̣ имесам̣ чатуннам̣ пуггала̄нам̣ абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’’ти евама̄дӣсу (а. ни. 4.100) сундаре.
‘‘ко ме вандати па̄да̄ни, иддхийа̄ йасаса̄ джалам̣;
абхиккантена ван̣н̣ена, сабба̄ обха̄сайам̣ диса̄’’ти. –
евама̄дӣсу (ви. ва. 857) абхирӯпе. ‘‘абхиккантам̣ бхо готама, абхиккантам̣ бхо готама̄’’ти евама̄дӣсу (па̄ра̄. 15) аббха̄нумодане. идха пана кхайе. тена абхикканта̄йа раттийа̄, париккхӣн̣а̄йа раттийа̄ти вуттам̣ хоти. таттха̄йам̣ девапутто маджджхимайа̄масаманантаре а̄гатоти ведитаббо. нийа̄мо хи киреса девата̄нам̣ йадидам̣ буддха̄нам̣ ва̄ буддхаса̄вака̄нам̣ ва̄ упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаччханта̄ маджджхимайа̄масаманантарейева а̄гаччханти.
абхиккантаван̣н̣а̄ти идха абхикканта-саддо абхирӯпе, ван̣н̣а-саддо пана чхавитхути-кулавагга-ка̄ран̣а-сан̣т̣ха̄наппама̄н̣а-рӯпа̄йатана̄дӣсу диссати. таттха ‘‘суван̣н̣аван̣н̣оси бхагава̄’’ти евама̄дӣсу (су. ни. 553) чхавийа̄. ‘‘када̄ сан̃н̃ӯл̣ха̄ пана те, гахапати, име саман̣асса ван̣н̣а̄’’ти евама̄дӣсу (ма. ни. 2.77) тхутийам̣. ‘‘чатта̄роме, бхо готама, ван̣н̣а̄’’ти евама̄дӣсу (дӣ. ни. 3.115) кулавагге. ‘‘атха кена ну ван̣н̣ена, гандхатхеноти вуччатӣ’’ти евама̄дӣсу (сам̣. ни. 1.234) ка̄ран̣е. ‘‘махантам̣ хаттхира̄джаван̣н̣ам̣ абхинимминитва̄’’ти евама̄дӣсу (сам̣. ни. 1.138) сан̣т̣ха̄не. ‘‘тайо паттасса ван̣н̣а̄’’ти евама̄дӣсу (па̄ра̄. 602) пама̄н̣е. ‘‘ван̣н̣о гандхо расо оджа̄’’ти евама̄дӣсу рӯпа̄йатане. со идха чхавийа̄ дат̣т̣хаббо. тена абхиккантаван̣н̣а̄ абхирӯпаччхави, ит̣т̣хаван̣н̣а̄ мана̄паван̣н̣а̄ти вуттам̣ хоти. девата̄ хи мануссалокам̣ а̄гаччхама̄на̄ пакативан̣н̣ам̣ пакатииддхим̣ джахитва̄ ол̣а̄рикам̣ аттабха̄вам̣ катва̄ атирекаван̣н̣ам̣ атирекаиддхим̣ ма̄петва̄ нат̣асамаджджа̄дӣни гаччханта̄ манусса̄ вийа абхисан̇кхатена ка̄йена а̄гаччханти. таттха ка̄ма̄вачара̄ анабхисан̇кхатенапи а̄гантум̣ сакконти, рӯпа̄вачара̄ пана на сакконти. тесан̃хи атисукхумо аттабха̄во, на тена ирийа̄патхакаппанам̣ хоти. тасма̄ айам̣ девапутто абхисан̇кхатенева а̄гато. тена вуттам̣ ‘‘абхиккантаван̣н̣а̄’’ти.
кевалакаппанти еттха кевала-саддо анавасеса-йебхуййа̄бйа̄мисса̄натирекадал̣хаттхависам̣йога̄дианекаттхо. татха̄ хисса ‘‘кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийа’’нти евама̄дӣсу (па̄ра̄. 1) анавасесаттхаматтхо. ‘‘кевалакаппа̄ ча ан̇гамагадха̄ пахӯтам̣ кха̄данӣйабходжанӣйам̣ а̄да̄йа упасан̇камиссантӣ’’ти евама̄дӣсу (маха̄ва. 43) йебхуййата̄. ‘‘кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хотӣ’’ти евама̄дӣсу (вибха. 225) абйа̄миссата̄. ‘‘кевалам̣ саддха̄маттакам̣ нӯна айама̄йасма̄’’ти евама̄дӣсу (маха̄ва. 244) анатиреката̄. ‘‘а̄йасмато, бханте, ануруддхасса ба̄хийо на̄ма саддхивиха̄рико кевалакаппам̣ сан̇гхабхеда̄йа т̣хито’’ти евама̄дӣсу (а. ни. 4.243) дал̣хаттхата̄. ‘‘кевалӣ вуситава̄ уттамапурисоти вуччатӣ’’ти евама̄дӣсу (сам̣. ни. 3.57) висам̣його аттхо. идха панасса анавасесаттхо адхиппето.
каппа-саддо пана̄йам̣ абхисаддахана-воха̄ра-ка̄ла-пан̃н̃атти-чхедана-викаппа-лесасамантабха̄ва̄дианекаттхо. татха̄ хисса ‘‘окаппанийаметам̣ бхото готамасса, йатха̄ там̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’’ти евама̄дӣсу (ма. ни. 1.387) абхисаддаханаматтхо. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пан̃чахи саман̣акаппехи пхалам̣ парибхун̃джиту’’нти евама̄дӣсу (чӯл̣ава. 250) воха̄ро. ‘‘йена судам̣ ниччакаппам̣ вихара̄мӣ’’ти евама̄дӣсу (ма. ни. 1.387) ка̄ло. ‘‘ичча̄йасма̄ каппо’’ти евама̄дӣсу пан̃н̃атти. ‘‘алан̇като каппитакесамассӯ’’ти евама̄дӣсу (ви. ва. 1094, 1101) чхеданам̣. ‘‘каппати дван̇гулакаппо’’ти евама̄дӣсу (чӯл̣ава. 446) викаппо. ‘‘а̄ттхи каппо нипаджджиту’’нти евама̄дӣсу (а. ни. 8.80) лесо. ‘‘кевалакаппам̣ вел̣уванам̣ обха̄сетва̄’’ти евама̄дӣсу (сам̣. ни. 1.94) самантабха̄во. идха панасса самантабха̄ваттхо адхиппето. тасма̄ кевалакаппам̣ джетавананти еттха ‘‘анавасесам̣ самантато джетавана’’нти еваматтхо дат̣т̣хаббо.
обха̄сетва̄ти ваттха̄лан̇ка̄расарӣрасамут̣т̣хита̄йа а̄бха̄йа пхаритва̄, чандима̄ вийа сӯрийо вийа ча екобха̄сам̣ екападжджотам̣ каритва̄ти аттхо.
йена̄ти бхумматтхе каран̣авачанам̣. йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти тасма̄ ‘‘йаттха бхагава̄, таттха упасан̇камӣ’’ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. йена ва̄ ка̄ран̣ена бхагава̄ девамануссехи упасан̇камитаббо, тена ка̄ран̣ена упасан̇камӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. кена ча ка̄ран̣ена бхагава̄ упасан̇камитаббо? на̄наппака̄рагун̣ависеса̄дхигама̄дхиппа̄йена, са̄дупхалӯпабхога̄дхиппа̄йена диджаган̣ехи ниччапхалитамаха̄руккхо вийа. упасан̇камӣти ча гата̄ти вуттам̣ хоти. упасан̇камитва̄ти упасан̇каманапарийоса̄надӣпанам̣. атха ва̄ евам̣ гата̄ тато а̄саннатарам̣ т̣ха̄нам̣ бхагавато самӣпасан̇кха̄там̣ гантва̄типи вуттам̣ хоти.
ида̄ни йенаттхена локе аггапуггаласса упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гата̄, там̣ пуччхитука̄ма̄ дасанакхасамодха̄насамуджджалам̣ ан̃джулим̣ сираси патит̣т̣хапетва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантанти бха̄ванапум̣саканиддесо – ‘‘висамам̣ чандимасӯрийа̄ париваттантӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.70) вийа. тасма̄ йатха̄ т̣хита̄ екамантам̣ т̣хита̄ хоти, татха̄ ат̣т̣ха̄сӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. бхумматтхе ва̄ етам̣ упайогавачанам̣. ат̣т̣ха̄сӣти т̣ха̄нам̣ каппеси. пан̣д̣ита̄ хи деваманусса̄ гарут̣т̣ха̄нийам̣ упасан̇камитва̄ а̄санакусалата̄йа екамантам̣ тит̣т̣ханти, айан̃ча дево тесам̣ ан̃н̃атаро, тасма̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си.
катхам̣ т̣хито пана екамантам̣ т̣хито хотӣти? чха т̣ха̄надосе ваджджетва̄. сеййатхидам̣ – атидӯрам̣, ачча̄саннам̣, упарива̄там̣, уннатаппадесам̣, атисаммукхам̣, атипаччха̄ти. атидӯре т̣хито хи саче катхетука̄мо хоти, учча̄саддена катхетаббам̣ хоти. ачча̄санне т̣хито сан̇гхат̣т̣анам̣ кароти. упарива̄те т̣хито сарӣрагандхена ба̄дхати. уннатаппадесе т̣хито ага̄равам̣ пака̄сети. атисаммукха̄ т̣хито саче дат̣т̣хука̄мо хоти, чаккхуна̄ чаккхум̣ а̄хачча дат̣т̣хаббам̣ хоти. атипаччха̄ т̣хито саче дат̣т̣хука̄мо хоти, гӣвам̣ паса̄ретва̄ дат̣т̣хаббам̣ хоти. тасма̄ айампи ете чха т̣ха̄надосе ваджджетва̄ ат̣т̣ха̄си. тена вуттам̣ ‘‘екамантам̣ ат̣т̣ха̄сӣ’’ти.
етадавоча̄ти етам̣ авоча. катхам̣ нӯти ка̄ран̣апуччха̄. бхагавато хи тин̣н̣огхабха̄во дасасахассилокадха̄туйа̄ па̄кат̣о, тенимисса̄ девата̄йа таттха кан̇кха̄ наттхи, имина̄ пана ка̄ран̣ена ‘‘тин̣н̣о’’ти на джа̄на̄ти, тена са̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ пуччхама̄на̄ евама̄ха.
ма̄риса̄ти девата̄нам̣ пийасамуда̄ча̄равачанаметам̣. ниддуккха̄ти вуттам̣ хоти. йади евам̣ ‘‘йада̄ кхо те, ма̄риса, сан̇куна̄ сан̇ку хадайе сама̄гаччхеййа, атха нам̣ твам̣ джа̄неййа̄си ‘вассасахассам̣ ме нирайе паччама̄насса̄’’’ти (ма. ни. 1.512) идам̣ вируджджхати. на хи нерайикасатто ниддуккхо на̄ма хоти. кин̃ча̄пи на ниддуккхо, рул̣хӣсаддена пана евам̣ вуччати. пуббе кира пат̣хамакаппика̄нам̣ ниддуккха̄нам̣ сукхасамаппита̄нам̣ еса воха̄ро, апарабха̄ге дуккхам̣ хоту ва̄ ма̄ ва̄, рул̣хӣсаддена айам̣ воха̄ро вуччатева ниппадума̄пи нирудака̄пи ва̄ поккхаран̣ӣ поккхаран̣ӣ вийа.
огхаматарӣти еттха чатта̄ро огха̄, ка̄могхо бхавогхо дит̣т̣хогхо авиджджогхоти. таттха пан̃часу ка̄магун̣есу чхандара̄го ка̄могхо на̄ма. рӯпа̄рӯпабхавесу чхандара̄го джха̄наниканти ча бхавогхо на̄ма. два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо дит̣т̣хогхо на̄ма. чатӯсу саччесу ан̃н̃а̄н̣ам̣ авиджджогхо на̄ма. таттха ка̄могхо ат̣т̣хасу лобхасахагатесу читтуппа̄десу уппаджджати, бхавогхо чатӯсу дит̣т̣хигатавиппайутталобхасахагатесу читтуппа̄десу уппаджджати, дит̣т̣хогхо чатӯсу дит̣т̣хигатасампайуттесу читтуппа̄десу уппаджджати, авиджджогхо сабба̄кусалесу уппаджджати.
саббопи чеса авахананат̣т̣хена ра̄сат̣т̣хена ча огхоти ведитаббо. авахананат̣т̣хена̄ти адхогаманат̣т̣хена. айан̃хи аттано васам̣ гате сатте адхо гамети, нирайа̄дибхеда̄йа дуггатийам̣йева ниббаттети, упарибха̄вам̣ ва̄ нибба̄нам̣ гантум̣ аденто адхо тӣсу бхавесу чатӯсу йонӣсу пан̃часу гатӣсу саттасу вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣсу навасу сатта̄ва̄сесу ча гаметӣтипи аттхо. ра̄сат̣т̣хена̄ти махантат̣т̣хена. маха̄ хесо килесара̄си авӣчито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва бхавагга̄ паттхат̣о, йадидам̣ пан̃часу ка̄магун̣есу чхандара̄го на̄ма. сесесупи есева найо. евамайам̣ ра̄сат̣т̣хена̄пи огхоти ведитаббо. атарӣти имам̣ чатуббидхампи огхам̣ кена ну твам̣, ма̄риса, ка̄ран̣ена тин̣н̣оти пуччхати.
атхасса̄ бхагава̄ пан̃хам̣ виссадждженто аппатит̣т̣хам̣ кхва̄хантиа̄дима̄ха. таттха аппатит̣т̣ханти аппатит̣т̣хаханто. ана̄йӯханти ана̄йӯханто, ава̄йамантоти аттхо. ити бхагава̄ гӯл̣хам̣ пат̣иччханнам̣ катва̄ пан̃хам̣ катхеси. девата̄пи нам̣ сутва̄ ‘‘ба̄хиракам̣ та̄ва огхам̣ таранта̄ на̄ма т̣ха̄таббат̣т̣ха̄не тит̣т̣ханта̄ таритаббат̣т̣ха̄не а̄йӯханта̄ таранти, айам̣ пана авӣчито йа̄ва бхавагга̄ паттхат̣ам̣ килесогхам̣ килесара̄сим̣ аппатит̣т̣хаханто ана̄йӯханто атаринти а̄ха. ким̣ ну кхо етам̣? катхам̣ ну кхо ета’’нти? виматим̣ паккханта̄ пан̃хасса аттхам̣ на ан̃н̃а̄си.
ким̣ пана бхагавата̄ йатха̄ сатта̄ на джа̄нанти, евам̣ катханаттха̄йа па̄рамийо пӯретва̄ саббан̃н̃ута̄ пат̣ивиддха̄ти? на етадаттха̄йа пат̣ивиддха̄. две пана бхагавато десана̄ ниггахамукхена ча ануггахамукхена ча. таттха йе пан̣д̣итама̄нино хонти ан̃н̃а̄тепи н̃а̄тасан̃н̃ино пан̃часата̄ бра̄хман̣апаббаджита̄ вийа, тесам̣ ма̄наниггахаттхам̣ йатха̄ на джа̄нанти, евам̣ мӯлапарийа̄йа̄дисадисам̣ дхаммам̣ десети. айам̣ ниггахамукхена десана̄. вуттампи четам̣ ‘‘ниггайха ниггайха̄хам̣, а̄нанда, ваккха̄ми, павайха павайха, а̄нанда, ваккха̄ми, йо са̄ро, со т̣хассатӣ’’ти (ма. ни. 3.196). йе пана уджука̄ сиккха̄ка̄ма̄, тесам̣ сувин̃н̃еййам̣ катва̄ а̄кан̇кхеййасутта̄дисадисам̣ дхаммам̣ десети, ‘‘абхирама, тисса, абхирама, тисса, ахамова̄дена ахамануггахена ахамануса̄санийа̄’’ти (сам̣. ни. 3.84) ча не самасса̄сети. айам̣ ануггахамукхена десана̄.
айам̣ пана девапутто ма̄наттхаддхо пан̣д̣итама̄нӣ, евам̣ кирасса ахоси – ахам̣ огхам̣ джа̄на̄ми, татха̄гатасса огхатин̣н̣абха̄вам̣ джа̄на̄ми, ‘‘имина̄ пана ка̄ран̣ена тин̣н̣о’’ти еттакаматтам̣ на джа̄на̄ми. ити майхам̣ н̃а̄тамева баху, аппам̣ ан̃н̃а̄там̣, тамахам̣ катхитаматтамева джа̄нисса̄ми. кин̃хи на̄ма там̣ бхагава̄ вадеййа, йасса̄хам̣ аттхам̣ на джа̄неййанти. атха саттха̄ ‘‘айам̣ килит̣т̣хаваттхам̣ вийа ран̇гаджа̄там̣ абхаббо имам̣ ма̄нам̣ аппаха̄йа десанам̣ сампат̣иччхитум̣, ма̄наниггахам̣ та̄васса катва̄ пуна нӣчачиттена пуччхантасса пака̄сесса̄мӣ’’ти пат̣иччханнам̣ катва̄ пан̃хам̣ катхеси. сопи нихатама̄но ахоси, са̄ часса нихатама̄ната̄ уттарипан̃хапуччханенева ведитабба̄. тасса пана пан̃хапуччханасса айаматтхо – катхам̣ пана твам̣, ма̄риса, аппатит̣т̣хам̣ ана̄йӯхам̣ огхаматари, йатха̄хам̣ джа̄на̄ми, евам̣ ме катхехӣти.
атхасса бхагава̄ катхенто йада̄сва̄хантиа̄дима̄ха. таттха йада̄ сва̄ханти йасмим̣ ка̄ле ахам̣. сука̄ро нипа̄таматтам̣. йатха̄ ча еттха, евам̣ саббападесу. сам̣сӣда̄мӣти пат̣иччханнам̣ катва̄ атаранто таттхева осӣда̄ми. ниббуйха̄мӣти т̣ха̄тум̣ асакконто ативатта̄ми. ити т̣ха̄не ча ва̄йа̄ме ча досам̣ дисва̄ атит̣т̣ханто ава̄йаманто огхаматаринти евам̣ бхагавата̄ пан̃хо катхито. девата̄йапи пат̣ивиддхо, на пана па̄кат̣о, тасса па̄кат̣ӣкаран̣аттхам̣ сатта дука̄ дассита̄. килесавасена хи сантит̣т̣ханто сам̣сӣдати на̄ма, абхисан̇кха̄равасена а̄йӯханто ниббуйхати на̄ма. тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи ва̄ сантит̣т̣ханто сам̣сӣдати на̄ма, авасесакилеса̄нан̃чева абхисан̇кха̄ра̄нан̃ча васена а̄йӯханто ниббуйхати на̄ма. тан̣ха̄васена ва̄ сантит̣т̣ханто сам̣сӣдати на̄ма, дит̣т̣хивасена а̄йӯханто ниббуйхати на̄ма. сассатадит̣т̣хийа̄ ва̄ сантит̣т̣ханто сам̣сӣдати на̄ма, уччхедадит̣т̣хийа̄ а̄йӯханто ниббуйхати на̄ма. олӣйана̄бхинивеса̄ хи бхавадит̣т̣хи, атидха̄вана̄бхинивеса̄ вибхавадит̣т̣хи. лӣнавасена ва̄ сантит̣т̣ханто сам̣сӣдати на̄ма, уддхаччавасена а̄йӯханто ниббуйхати на̄ма. татха̄ ка̄масукхаллика̄нуйогавасена сантит̣т̣ханто сам̣сӣдати на̄ма, аттакиламатха̄нуйогавасена а̄йӯханто ниббуйхати на̄ма. сабба̄кусала̄бхисан̇кха̄равасена сантит̣т̣ханто сам̣сӣдати на̄ма, саббалокийакусала̄бхисан̇кха̄равасена а̄йӯханто ниббуйхати на̄ма. вуттампи четам̣ – ‘‘сеййатха̄пи, чунда, йе кечи акусала̄ дхамма̄, саббе те адхобха̄ган̇гаманӣйа̄, йе кечи кусала̄ дхамма̄, саббе те упарибха̄ган̇гаманӣйа̄’’ти (ма. ни. 1.86).
имам̣ пан̃хависсаджджанам̣ сутва̄ва девата̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа тут̣т̣ха̄ пасанна̄ аттано тут̣т̣хин̃ча паса̄дан̃ча пака̄сайантӣ чирассам̣ вата̄ти га̄тхама̄ха. таттха чирассанти чирасса ка̄ласса аччайена̄ти аттхо. айам̣ кира девата̄ кассапасамма̄самбуддхам̣ дисва̄ тасса паринибба̄нато пат̣т̣ха̄йа антара̄ ан̃н̃ам̣ буддхам̣ на дит̣т̣хапубба̄, тасма̄ аджджа бхагавантам̣ дисва̄ евама̄ха. ким̣ панима̄йа девата̄йа ито пуббе саттха̄ на дит̣т̣хапубботи. дит̣т̣хапуббо ва̄ хоту адит̣т̣хапуббо ва̄, дассанам̣ упа̄да̄йа евам̣ ваттум̣ ват̣т̣ати. бра̄хман̣анти ба̄хитапа̄пам̣ кхӣн̣а̄савабра̄хман̣ам̣. париниббутанти килесанибба̄нена ниббутам̣. локети сатталоке. висаттиканти рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есу а̄саттависаттата̄дӣхи ка̄ран̣ехи висаттика̄ вуччати тан̣ха̄, там̣ висаттикам̣ аппатит̣т̣хама̄нам̣ ана̄йӯхама̄нам̣ тин̣н̣ам̣ ниттин̣н̣ам̣ уттин̣н̣ам̣ чирассам̣ вата кхӣн̣а̄савабра̄хман̣ам̣ пасса̄мӣти аттхо.
саманун̃н̃о саттха̄ ахосӣти тасса̄ девата̄йа вачанам̣ читтенева саманумоди, екаджджха̄сайо ахоси. антарадха̄йӣти абхисан̇кхатака̄йам̣ джахитва̄ аттано пакатиупа̄дин̣н̣акака̄йасмим̣йева т̣хатва̄ ладдха̄са̄ ладдхапатит̣т̣ха̄ хутва̄ дасабалам̣ гандхехи ча ма̄лехи ча пӯджетва̄ аттано бхаванам̣йева агама̄сӣти.
огхатаран̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.