10. дха̄тувибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄

342. евам̣ ме сутанти дха̄тувибхан̇гасуттам̣. таттха ча̄риканти туритагаманача̄рикам̣. саче те бхаггава агарӯти саче туйхам̣ бха̄рийам̣ апха̄сукам̣ кин̃чи наттхи. саче со ануджа̄на̄тӣти бхаггавасса кира етадахоси – ‘‘паббаджита̄ на̄ма на̄на̄аджджха̄сайа̄, еко ган̣а̄бхирато хоти, еко ека̄бхирато. саче со ека̄бхирато бхависсати, ‘а̄вусо, ма̄ па̄виси, майа̄ са̄ла̄ ладдха̄’ти ваккхати. саче айам̣ ека̄бхирато бхависсати, ‘а̄вусо, никкхама, майа̄ са̄ла̄ ладдха̄’ти ваккхати. евам̣ санте ахам̣ убхиннам̣ вива̄дака̄рета̄ на̄ма бхависса̄ми, диннам̣ на̄ма диннамева ват̣т̣ати, катам̣ катамева̄’’ти. тасма̄ евама̄ха.

кулапуттоти джа̄тикулапуттопи а̄ча̄ракулапуттопи. ва̄сӯпагатоти ва̄сам̣ упагато. куто а̄гантва̄ти? таккасӣланагарато.

татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – маджджхимаппадесе кира ра̄джагаханагаре бимбиса̄ре раджджам̣ ка̄ренте паччанте таккасӣланагаре пуккуса̄ти ра̄джа̄ раджджам̣ ка̄реси. атха таккасӣлато бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ ва̄н̣иджа̄ ра̄джагахам̣ а̄гата̄ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ ра̄джа̄нам̣ аддасам̣су. ра̄джа̄ те вандитва̄ т̣хите ‘‘каттхава̄сино тумхе’’ти пуччхи. таккасӣлава̄сино дева̄ти. атха не ра̄джа̄ джанападасса кхемасубхиккхата̄дӣни нагарасса ча паваттим̣ пуччхитва̄ ‘‘ко на̄ма тумха̄кам̣ ра̄джа̄’’ти пуччхи. пуккуса̄ти на̄ма дева̄ти. дхаммикоти? а̄ма дева дхаммико. чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи джанам̣ сан̇ган̣ха̄ти, локасса ма̄та̄питит̣т̣ха̄не т̣хито, ан̇ге нипаннада̄ракам̣ вийа джанам̣ тосетӣти. катарасмим̣ вайе ваттатӣти? атхасса вайам̣ а̄чиккхим̣су. вайесупи бимбиса̄рена самавайо джа̄то. атха те ра̄джа̄ а̄ха – ‘‘та̄та̄ тумха̄кам̣ ра̄джа̄ дхаммико, вайена ча ме сама̄но, саккун̣еййа̄тха тумха̄кам̣ ра̄джа̄нам̣ мама миттам̣ ка̄ту’’нти. саккома дева̄ти. ра̄джа̄ тесам̣ сун̇кам̣ виссаджджетва̄ гехан̃ча да̄петва̄ – ‘‘гаччхатха бхан̣д̣ам̣ виккин̣итва̄ гаманака̄ле мам̣ дисва̄ гаччхеййа̄тха̄’’ти а̄ха. те татха̄ катва̄ гаманака̄ле ра̄джа̄нам̣ аддасам̣су. ‘‘гаччхатха тумха̄кам̣ ра̄джа̄нам̣ мама вачанена пунаппунам̣ а̄рогйам̣ пуччхитва̄ ‘ра̄джа̄ тумхехи саддхим̣ миттабха̄вам̣ иччхатӣ’ти вадатха̄’’ти а̄ха.

те са̄дхӯти пат̣иссун̣итва̄ гантва̄ бхан̣д̣ам̣ пат̣иса̄метва̄ бхуттапа̄тара̄са̄ ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ вандим̣су. ра̄джа̄ ‘‘кахам̣ бхан̣е тумхе еттаке име дивасе на диссатха̄’’ти пуччхи. те саббам̣ паваттим̣ а̄рочесум̣. ра̄джа̄ – ‘‘са̄дху, та̄та̄, тумхе нисса̄йа майа̄ маджджхимаппадесе ра̄джа̄ митто ладдхо’’ти аттамано ахоси. апарабха̄ге ра̄джагахава̄синопи ва̄н̣иджа̄ таккасӣлам̣ агамам̣су. те пан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ а̄гате пуккуса̄ти ра̄джа̄ ‘‘куто а̄гататтха̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘ра̄джагахато’’ти сутва̄ ‘‘майхам̣ саха̄йасса нагарато а̄гата̄ тумхе’’ти. а̄ма дева̄ти. а̄рогйам̣ ме саха̄йасса̄ти а̄рогйам̣ пуччхитва̄ ‘‘аджджа пат̣т̣ха̄йа йе майхам̣ саха̄йасса нагарато джан̇гхасаттхена ва̄ сакат̣асаттхена ва̄ ва̄н̣иджа̄ а̄гаччханти, саббесам̣ мама висайам̣ павит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа васанагеха̄ни, ра̄джакот̣т̣ха̄га̄рато нива̄пан̃ча денту, сун̇кам̣ виссадждженту, кин̃чи упаддавам̣ ма̄ каронтӯ’’ти бхерим̣ чара̄песи. бимбиса̄ропи аттано нагаре татхева бхерим̣ чара̄песи.

атха бимбиса̄ро пуккуса̄тисса пан̣н̣ам̣ пахин̣и – ‘‘паччантадесе на̄ма ман̣имутта̄дӣни ратана̄ни уппаджджанти, йам̣ майхам̣ саха̄йасса радждже дассанӣйам̣ ва̄ саванӣйам̣ ва̄ ратанам̣ уппаджджати, таттха ме ма̄ маччхара̄йатӯ’’ти. пуккуса̄типи – ‘‘маджджхимадесо на̄ма маха̄джанападо, йам̣ таттха еварӯпам̣ ратанам̣ уппаджджати, таттха ме саха̄йо ма̄ маччхара̄йатӯ’’ти пат̣ипан̣н̣ам̣ пахин̣и. евам̣ те гаччханте гаччханте ка̄ле ан̃н̃аман̃н̃ам̣ адисва̄пи дал̣хамитта̄ ахесум̣.

евам̣ тесам̣ катикам̣ катва̄ васанта̄нам̣ пат̣хаматарам̣ пуккуса̄тисса пан̣н̣а̄ка̄ро уппаджджи. ра̄джа̄ кира ат̣т̣ха пан̃чаван̣н̣е анаггхакамбале лабхи. со – ‘‘атисундара̄ име камбала̄, ахам̣ саха̄йасса песисса̄мӣ’’ти ла̄кха̄гул̣аматте ат̣т̣ха са̄ракаран̣д̣аке ликха̄петва̄ тесу те камбале паккхипитва̄ ла̄кха̄йа ват̣т̣а̄петва̄ сетаваттхена вет̣хетва̄ самугге паккхипитва̄ ваттхена вет̣хетва̄ ра̄джамуддика̄йа лан̃чхетва̄ ‘‘майхам̣ саха̄йасса детха̄’’ти амачче песеси. са̄санан̃ча ада̄си – ‘‘айам̣ пан̣н̣а̄ка̄ро нагарамаджджхе амачча̄дипаривутена дат̣т̣хаббо’’ти. те гантва̄ бимбиса̄расса адам̣су.

со са̄санам̣ сутва̄ амачча̄дайо саннипатантӯти бхерим̣ чара̄петва̄ нагарамаджджхе амачча̄дипаривуто сетаччхаттена дха̄рийама̄нена паллан̇каваре нисинно лан̃чханам̣ бхиндитва̄ ваттхам̣ апанетва̄ самуггам̣ виваритва̄ анто бхан̣д̣икам̣ мун̃читва̄ ла̄кха̄гул̣е дисва̄ ‘‘майхам̣ саха̄йо пуккуса̄ти ‘джутавиттако ме саха̄йо’ти ман̃н̃ама̄но ман̃н̃е имам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ пахин̣ӣ’’ти екам̣ гул̣ам̣ гахетва̄ хаттхена ват̣т̣етва̄ тулайантова анто дуссабхан̣д̣икам̣ аттхӣти ан̃н̃а̄си. атха нам̣ паллан̇капа̄де пахаритва̄ та̄вадева ла̄кха̄ парипати, со накхена каран̣д̣акам̣ виваритва̄ анто камбаларатанам̣ дисва̄ итарепи вивара̄песи, саббепи камбала̄ ахесум̣. атха не паттхара̄песи, те ван̣н̣асампанна̄ пхассасампанна̄ дӣгхато сол̣асахаттха̄ тирийам̣ ат̣т̣хахаттха̄ ахесум̣. маха̄джано дисва̄ ан̇гулийо пот̣хеси, челуккхепам̣ ака̄си, – ‘‘амха̄кам̣ ран̃н̃о адит̣т̣хасаха̄йо пуккуса̄ти адисва̄ва еварӯпам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ песеси, йуттам̣ еварӯпам̣ миттам̣ ка̄ту’’нти аттамано ахоси. ра̄джа̄ екамекам̣ камбалам̣ аггха̄песи, саббе анаггха̄ ахесум̣. тесу чатта̄ро самма̄самбуддхасса песеси, чатта̄ро аттано гхаре ака̄си. тато чинтеси – ‘‘паччха̄ песентена пат̣хамам̣ песитапан̣н̣а̄ка̄рато атирекам̣ песетум̣ ват̣т̣ати, саха̄йена ча ме анаггхо пан̣н̣а̄ка̄ро песито, ким̣ ну кхо песемӣ’’ти?

ким̣ пана ра̄джагахе тато адхикам̣ ратанам̣ наттхӣти? но наттхи, маха̄пун̃н̃о ра̄джа̄, апича кхо панасса сота̄паннака̄лато пат̣т̣ха̄йа т̣хапетва̄ тӣн̣и ратана̄ни ан̃н̃ам̣ ратанам̣ соманассам̣ джанетум̣ саматтхам̣ на̄ма наттхи. со ратанам̣ вичинитум̣ а̄раддхо – ратанам̣ на̄ма савин̃н̃а̄н̣акам̣ авин̃н̃а̄н̣аканти дувидхам̣. таттха авин̃н̃а̄н̣акам̣ суван̣н̣араджата̄ди, савин̃н̃а̄н̣акам̣ индрийабаддхам̣. авин̃н̃а̄н̣акам̣ савин̃н̃а̄н̣акассева алан̇ка̄ра̄дивасена парибхогам̣ хоти, ити имесу двӣсу ратанесу савин̃н̃а̄н̣акам̣ сет̣т̣хам̣. савин̃н̃а̄н̣акампи дувидхам̣ тираччха̄наратанам̣ мануссаратананти. таттха тираччха̄наратанам̣ хаттхиассаратанам̣, тампи манусса̄нам̣ упабхогаттхамева ниббаттати, ити имесупи двӣсу мануссаратанам̣ сет̣т̣хам̣. мануссаратанампи дувидхам̣ иттхиратанам̣ пурисаратананти. таттха чаккаваттино ран̃н̃о уппаннам̣ иттхиратанампи пурисассева упабхогам̣. ити имесупи двӣсу пурисаратанамева сет̣т̣хам̣.

пурисаратанампи дувидхам̣ ага̄рийаратанам̣ анага̄рийаратанан̃ча. таттха ага̄рийаратанесупи чаккаваттира̄джа̄ аджджа паббаджитаса̄ман̣ерам̣ пан̃чапатит̣т̣хитена вандати, ити имесупи двӣсу анага̄рийаратанамева сет̣т̣хам̣. анага̄рийаратанампи дувидхам̣ секкхаратанан̃ча асеккхаратанан̃ча. таттха сатасахассампи секкха̄нам̣ асеккхасса падесам̣ на па̄пун̣а̄ти, ити имесупи двӣсу асеккхаратанамева сет̣т̣хам̣. тампи дувидхам̣ буддхаратанам̣ са̄вакаратананти. таттха сатасахассампи са̄вакаратана̄нам̣ буддхаратанасса падесам̣ на па̄пун̣а̄ти, ити имесупи двӣсӯ буддхаратанамева сет̣т̣хам̣.

буддхаратанампи дувидхам̣ паччекабуддхаратанам̣ саббан̃н̃убуддхаратананти. таттха сатасахассампи паччекабуддха̄нам̣ саббан̃н̃убуддхасса падесам̣ на па̄пун̣а̄ти, ити имесупи двӣсу саббан̃н̃убуддхаратанам̣йева сет̣т̣хам̣. садевакасмин̃хи локе буддхаратанасамам̣ ратанам̣ на̄ма наттхи. тасма̄ асадисамева ратанам̣ майхам̣ саха̄йасса песесса̄мӣти чинтетва̄ таккасӣлава̄сино пуччхи – ‘‘та̄та̄ тумха̄кам̣ джанападе буддхо дхаммо сан̇гхоти има̄ни тӣн̣и ратана̄ни диссантӣ’’ти. гхосопи со маха̄ра̄джа та̄ва таттха наттхи, дассанам̣ пана кутоти.

‘‘сундарам̣ та̄та̄’’ти ра̄джа̄ тут̣т̣хо чинтеси – ‘‘сакка̄ бхавеййа джанасан̇гахаттха̄йа майхам̣ саха̄йасса васанат̣т̣ха̄нам̣ самма̄самбуддхам̣ песетум̣, буддха̄ пана паччантимесу джанападесу на арун̣ам̣ ут̣т̣хапенти. тасма̄ саттха̄ра̄ гантум̣ на сакка̄. са̄рипуттамоггалла̄на̄дайо маха̄са̄ваке песетум̣ сакка̄ бхавеййа. майа̄ пана ‘тхера̄ паччанте васантӣ’ти сутва̄пи мануссе песетва̄ те аттано самӣпам̣ а̄н̣а̄петва̄ упат̣т̣ха̄тумева йуттам̣. тасма̄ на тхерехипи сакка̄ гантум̣. йена пана̄ка̄рена са̄сане песите саттха̄ ча маха̄са̄вака̄ ча гата̄ вийа хонти, тена̄ка̄рена са̄санам̣ пахин̣исса̄мӣ’’ти. чинтетва̄ чатуратана̄йа̄мам̣ видаттхиматтапутхулам̣ на̄титанум̣ на̄тибахалам̣ суван̣н̣апат̣т̣ам̣ ка̄ра̄петва̄ ‘‘таттха аджджа аккхара̄ни ликхисса̄мӣ’’ти. па̄това сӣсам̣ нха̄йитва̄ упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа бхуттапа̄тара̄со апанӣтагандхама̄ла̄бхаран̣о суван̣н̣асаракена джа̄тихин̇гуликам̣ а̄да̄йа хет̣т̣хато пат̣т̣ха̄йа два̄ра̄ни пидаханто па̄са̄дама̄руйха пуббадиса̄мукхам̣ сӣхапан̃джарам̣ виваритва̄ а̄ка̄сатале нисӣдитва̄ суван̣н̣апат̣т̣е аккхара̄ни ликханто – ‘‘идха татха̄гато локе уппанно арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’’ти. буддхагун̣е та̄ва екадесена ликхи.

тато ‘‘евам̣ даса па̄рамийо пӯретва̄ туситабхаванато чавитва̄ ма̄тукуччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хи, евам̣ локавиваран̣ам̣ ахоси, ма̄тукуччхийам̣ васама̄не идам̣ на̄ма ахоси, ага̄рамаджджхе васама̄не идам̣ на̄ма ахоси, евам̣ маха̄бхиниккхаманам̣ никкханто евам̣ маха̄падха̄нам̣ падахи. евам̣ дуккарака̄рикам̣ катва̄ маха̄бодхиман̣д̣ам̣ а̄руйха апара̄джитапаллан̇ке нисинно саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхи, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхантасса евам̣ локавиваран̣ам̣ ахоси. садеваке локе ан̃н̃ам̣ еварӯпам̣ ратанам̣ на̄ма наттхӣти.

йам̣кин̃чи виттам̣ идха ва̄ хурам̣ ва̄,

саггесу ва̄ йам̣ ратанам̣ пан̣ӣтам̣;

на но самам̣ аттхи татха̄гатена,

идампи буддхе ратанам̣ пан̣ӣтам̣;

етена саччена суваттхи хотӯ’’ти. (кху. па̄. 6.3; су. ни. 226) –

евам̣ екадесена буддхагун̣епи ликхитва̄ дутийам̣ дхаммаратанам̣ тхоменто – ‘‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо…пе… паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣ’’ти. ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄…пе… арийо ат̣т̣хан̇гико магго’’ти. ‘‘саттха̄ра̄ деситадхаммо на̄ма еварӯпо ча еварӯпо ча̄’’ти саттатим̣са бодхипаккхийе екадесена ликхитва̄ –

‘‘йам̣ буддхасет̣т̣хо париван̣н̣айӣ сучим̣,

сама̄дхима̄нантарикан̃н̃ама̄ху;

сама̄дхина̄ тена само на виджджати,

идампи дхамме ратанам̣ пан̣ӣтам̣;

етена саччена суваттхи хотӯ’’ти. (кху. па̄. 6.5; су. ни. 228) –

евам̣ екадесена дхаммагун̣е ликхитва̄ татийам̣ сан̇гхаратанам̣ тхоменто – ‘‘суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо…пе… пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’’ти. ‘‘кулапутта̄ на̄ма саттху дхаммакатхам̣ сутва̄ евам̣ никкхамитва̄ паббаджанти, кечи сетаччхаттам̣ паха̄йа паббаджанти, кечи упараджджам̣, кечи сена̄патит̣т̣ха̄на̄дӣни паха̄йа паббаджанти. паббаджитва̄ ча пана иман̃ча пат̣ипаттим̣ пӯрентӣ’’ти чӯл̣асӣламаджджхимасӣламаха̄сӣла̄дӣни екадесена ликхитва̄ чхадва̄расам̣варам̣ сатисампаджан̃н̃ам̣ чатупаччайасантосам̣ нававидхам̣ сена̄санам̣, нӣваран̣аппаха̄нам̣ парикаммам̣ джха̄на̄бхин̃н̃а̄ ат̣т̣хатим̣са каммат̣т̣ха̄на̄ни йа̄ва а̄саваккхайа̄ екадесена ликхи, сол̣асавидхам̣ а̄на̄па̄нассатикаммат̣т̣ха̄нам̣ виттха̄ренева ликхитва̄ ‘‘саттху са̄вакасан̇гхо на̄ма еварӯпехи ча гун̣ехи саманна̄гато.

йе пуггала̄ ат̣т̣хасатам̣ пасат̣т̣ха̄,

чатта̄ри ета̄ни йуга̄ни хонти;

те даккхин̣еййа̄ сугатасса са̄вака̄,

етесу динна̄ни махаппхала̄ни;

идампи сан̇гхе ратанам̣ пан̣ӣтам̣,

етена саччена суваттхи хотӯ’’ти. (кху. па̄. 6.6; су. ни. 229) –

евам̣ екадесена сан̇гхагун̣е ликхитва̄ – ‘‘бхагавато са̄санам̣ сва̄ккха̄там̣ ниййа̄никам̣, саче майхам̣ саха̄йо саккоти, никкхамитва̄ паббаджатӯ’’ти ликхитва̄ суван̣н̣апат̣т̣ам̣ сам̣харитва̄ сукхумакамбалена вет̣хетва̄ са̄расамугге паккхипитва̄ там̣ самуггам̣ суван̣н̣амайе, суван̣н̣амайам̣, раджатамайе раджатамайам̣ ман̣имайе, ман̣имайам̣ пава̄л̣амайе, пава̄л̣амайам̣ лохитан̇камайе, лохитан̇камайам̣ маса̄рагалламайе, маса̄рагалламайам̣ пхаликамайе, пхаликамайам̣ дантамайе, дантамайам̣ саббаратанамайе, саббаратанамайам̣ килан̃джамайе, килан̃джамайам̣ самуггам̣ са̄ракаран̣д̣аке т̣хапеси.

пуна са̄ракаран̣д̣акам̣ суван̣н̣акаран̣д̣акети пуриманайенева харитва̄ саббаратанамайам̣ каран̣д̣акам̣ килан̃джамайе каран̣д̣аке т̣хапеси. тато килан̃джамайам̣ каран̣д̣акам̣ са̄рамайапел̣а̄йа̄ти пуна вуттанайенева харитва̄ саббаратанамайам̣ пел̣ам̣ килан̃джамайапел̣а̄йа т̣хапетва̄ бахи ваттхена вет̣хетва̄ ра̄джамуддика̄йа лан̃чхетва̄ амачче а̄н̣а̄песи – ‘‘мама а̄н̣а̄паваттит̣т̣ха̄не маггам̣ алан̇ка̄ра̄петха магго ат̣т̣хусабхавиттхато хоту, чатуусабхат̣т̣ха̄нам̣ содхитаматтакамева хоту, маджджхе чатуусабхам̣ ра̄джа̄нубха̄вена пат̣ийа̄детха̄’’ти. тато ман̇галахаттхим̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ тасса упари паллан̇кам̣ пан̃н̃апетва̄ сетаччхаттам̣ усса̄петва̄ нагаравӣтхийо ситтасаммат̣т̣ха̄ самусситаддхаджапат̣а̄ка̄ кадалипун̣н̣агхат̣агандхадхӯмапуппха̄дӣхи суппат̣иман̣д̣ита̄ ка̄ретва̄ ‘‘аттано аттано висайаппадесе еварӯпам̣ пӯджам̣ ка̄рентӯ’’ти антарабхогика̄нам̣ джаванадӯте песетва̄ сайам̣ сабба̄лан̇ка̄рена алан̇каритва̄ – ‘‘саббата̄л̣а̄вачарасаммиссабалака̄йапаривуто пан̣н̣а̄ка̄рам̣ песемӣ’’ти аттано висайапарийантам̣ гантва̄ амаччасса мукхаса̄санам̣ ада̄си – ‘‘та̄та майхам̣ саха̄йо пуккуса̄ти имам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ пат̣иччханто ородхамаджджхе апат̣иччхитва̄ па̄са̄дам̣ а̄руйха пат̣иччхатӯ’’ти. евам̣ са̄санам̣ датва̄ паччантадесам̣ саттха̄ гаччхатӣти пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ ниватти. антарабхогика̄ тенева нийа̄мена маггам̣ пат̣ийа̄детва̄ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ найим̣су.

пуккуса̄типи аттано раджджасӣмато пат̣т̣ха̄йа тенева нийа̄мена маггам̣ пат̣ийа̄детва̄ нагарам̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ пан̣н̣а̄ка̄расса паччуггаманам̣ ака̄си. пан̣н̣а̄ка̄ро таккасӣлам̣ па̄пун̣анто упосатхадивасе па̄пун̣и, пан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ гатаамаччопи ран̃н̃о вуттаса̄санам̣ а̄рочеси. ра̄джа̄ там̣ сутва̄ пан̣н̣а̄ка̄рена саддхим̣ а̄гата̄нам̣ каттаббакиччам̣ вича̄ретва̄ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ а̄да̄йа па̄са̄дам̣ а̄руйха ‘‘ма̄ идха кочи пависатӯ’’ти два̄ре а̄раккхам̣ ка̄ретва̄ сӣхапан̃джарам̣ виваритва̄ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ учча̄сане т̣хапетва̄ сайам̣ нӣча̄сане нисинно лан̃чханам̣ бхиндитва̄ нива̄санам̣ апанетва̄ килан̃джапел̣ато пат̣т̣ха̄йа анупуббена виваранто са̄рамайам̣ самуггам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘маха̄париха̄ро на̄йам̣ ан̃н̃асса ратанасса бхависсати, аддха̄ маджджхимадесе сотаббайуттакам̣ ратанам̣ уппанна’’нти. атха там̣ самуггам̣ виваритва̄ ра̄джалан̃чханам̣ бхиндитва̄ сукхумакамбалам̣ убхато вийӯхитва̄ суван̣н̣апат̣т̣ам̣ аддаса.

со там̣ паса̄ретва̄ – ‘‘мана̄па̄ни вата аккхара̄ни самасӣса̄ни самапантӣни чатурасса̄нӣ’’тиа̄дито пат̣т̣ха̄йа ва̄четум̣ а̄рабхи. тасса – ‘‘идха татха̄гато локе уппанно’’ти буддхагун̣е ва̄чентасса балавасоманассам̣ уппаджджи, наванавутиломакӯпасахасса̄ни уддхаггалома̄ни ахесум̣. аттано т̣хитабха̄вам̣ ва̄ нисиннабха̄вам̣ ва̄ на джа̄на̄ти. атхасса – ‘‘каппакот̣исатасахассехипи етам̣ дуллабхаса̄санам̣ саха̄йам̣ нисса̄йа сотум̣ лабха̄мӣ’’ти бхиййо балавапӣти удапа̄ди. со хи упари ва̄четум̣ асакконто йа̄ва пӣтивегапассаддхийа̄ нисӣдитва̄ парато – ‘‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо’’ти дхаммагун̣е а̄рабхи. татра̄писса татхева ахоси. со пуна йа̄ва пӣтивегапассаддхийа̄ нисӣдитва̄ парато ‘‘суппат̣ипанно’’ти сан̇гхагун̣е а̄рабхи. татра̄писса татхева ахоси. атха саббапарийанте а̄на̄па̄нассатикаммат̣т̣ха̄нам̣ ва̄четва̄ чатуккапан̃чакаджджха̄на̄ни ниббаттеси, со джха̄насукхенева вӣтина̄меси. ан̃н̃о кочи дат̣т̣хум̣ на лабхати, екова чӯл̣упат̣т̣ха̄ко пависати. евам̣ аддхама̄саматтам̣ вӣтина̄меси.

на̄гара̄ ра̄джан̇ган̣е саннипатитва̄ уккут̣т̣хим̣ акам̣су ‘‘пан̣н̣а̄ка̄рам̣ пат̣иччхитадивасато пат̣т̣ха̄йа баладассанам̣ ва̄ на̄т̣акадассанам̣ ва̄ наттхи, виниччхайада̄нам̣ наттхи, ра̄джа̄ саха̄йена пахитам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ йассиччхати тасса дассету, ра̄джа̄но на̄ма екаччасса пан̣н̣а̄ка̄равасенапи ван̃четва̄ раджджам̣ аттано ка̄тум̣ ва̄йаманти. ким̣ на̄ма амха̄кам̣ ра̄джа̄ каротӣ’’ти? ра̄джа̄ уккут̣т̣хисаддам̣ сутва̄ – ‘‘раджджам̣ ну кхо дха̄реми, уда̄ху саттха̄ра’’нти чинтеси. атхасса етадахоси – ‘‘раджджака̄ритааттабха̄во на̄ма нева ган̣акена, на ган̣акамаха̄маттена ган̣етум̣ сакко. саттхуса̄санам̣ дха̄ресса̄мӣ’’ти сайане т̣хапитам̣ асим̣ гахетва̄ кесе чхиндитва̄ сӣхапан̃джарам̣ виваритва̄ – ‘‘етам̣ гахетва̄ раджджам̣ ка̄ретха̄’’ти саддхим̣ чӯл̣а̄ман̣ина̄ кесакала̄пам̣ парисамаджджхе па̄теси, маха̄джано там̣ уккхипитва̄ – ‘‘саха̄йакасантика̄ ладдхапан̣н̣а̄ка̄ра̄ на̄ма ра̄джа̄но тумха̄диса̄ хонти дева̄’’ти екаппаха̄ренева вирави. ран̃н̃опи дван̇гуламаттам̣ кесамассу ахоси. бодхисаттасса паббаджджа̄садисамева кира джа̄там̣.

тато чӯл̣упат̣т̣ха̄кам̣ песетва̄ антара̄пан̣а̄ две ка̄са̄йаваттха̄ни маттика̄паттан̃ча а̄хара̄петва̄ – ‘‘йе локе араханто, те уддисса майхам̣ паббаджджа̄’’ти саттха̄рам̣ уддисса екам̣ ка̄са̄вам̣ нива̄сетва̄ екам̣ па̄рупитва̄ паттам̣ ва̄маам̣сакӯт̣е катва̄ каттарадан̣д̣ам̣ гахетва̄ – ‘‘собхати ну кхо ме паббаджджа̄ но ва̄’’ти маха̄тале катипайава̄ре апара̄парам̣ чан̇камитва̄ – ‘‘собхати ме паббаджджа̄’’ти два̄рам̣ виваритва̄ па̄са̄да̄ отари. отарантам̣ пана нам̣ тӣсу два̄ресу т̣хитана̄т̣ака̄дӣни дисва̄пи на сан̃джа̄ним̣су. ‘‘еко паччекабуддхо амха̄кам̣ ран̃н̃о дхаммакатхам̣ катхетум̣ а̄гато’’ти кира чинтайим̣су. упарипа̄са̄дам̣ пана а̄руйха ран̃н̃о т̣хитанисиннат̣т̣ха̄на̄ни дисва̄ ра̄джа̄ гатоти н̃атва̄ самуддамаджджхе осӣдама̄на̄йа на̄ва̄йа джано вийа екаппаха̄ренева виравим̣су. кулапуттам̣ бхӯмиталам̣ отин̣н̣аматтам̣ ат̣т̣ха̄расасенийо саббе на̄гара̄ балака̄йа̄ ча парива̄ретва̄ маха̄виравам̣ виравим̣су. амачча̄пи там̣ етадавочум̣ – ‘‘дева маджджхимадесара̄джа̄но на̄ма бахума̄йа̄, са̄санам̣ песетва̄ буддхаратанам̣ на̄ма локе уппаннам̣ ва̄ но ва̄ти н̃атва̄ гамиссатха, ниваттатха дева̄’’ти. саддаха̄махам̣ майхам̣ саха̄йакасса, тасса майа̄ саддхим̣ дведжджхавачанам̣ на̄ма наттхи, тит̣т̣хатха тумхети. те анугаччхантийева.

кулапутто каттарадан̣д̣ена лекхам̣ катва̄ – ‘‘идам̣ раджджам̣ касса̄’’ти а̄ха? тумха̄кам̣ дева̄ти. йо имам̣ лекхам̣ антарам̣ кароти, ра̄джа̄н̣а̄йа ка̄ретабботи. маха̄джанакаджа̄таке бодхисаттена каталекхам̣ сӣвалидевӣ антарам̣ ка̄тум̣ ависахантӣ виваттама̄на̄ агама̄си. тасса̄ гатамаггена маха̄джано агама̄си. там̣ пана лекхам̣ маха̄джано антарам̣ ка̄тум̣ на висахи, лекхам̣ уссӣсакам̣ катва̄ виваттама̄на̄ виравим̣су. кулапутто ‘‘айам̣ ме гатат̣т̣ха̄не дантакат̣т̣хам̣ ва̄ мукходакам̣ ва̄ дассатӣ’’ти антамасо екачет̣акампи аггахетва̄ пакка̄ми. евам̣ кирасса ахоси ‘‘мама саттха̄ ча маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄ екакова паббаджито’’ти екакова агама̄си. ‘‘саттху ладжджа̄мӣ’’ти ча – ‘‘саттха̄ кира ме паббаджитва̄ йа̄нам̣ на̄рул̣хо’’ти ча антамасо екапат̣аликампи упа̄ханам̣ на̄рухи, пан̣н̣аччхаттакампи на дха̄реси. маха̄джано руккхапа̄ка̄рат̣т̣а̄лака̄дӣни а̄руйха еса амха̄кам̣ ра̄джа̄ гаччхатӣти олокеси. кулапутто – ‘‘дӯрам̣ гантаббам̣, на сакка̄ екена магго ниттхариту’’нти екам̣ саттхава̄хам̣ анубандхи. сукхума̄ласса кулапуттасса кат̣хинататта̄йа патхавийа̄ гачхантасса па̄даталесу пхот̣а̄ ут̣т̣хахитва̄ бхиджджанти, дуккха̄ ведана̄ уппаджджанти. саттхава̄хе кхандха̄ва̄рам̣ бандхитва̄ нисинне кулапутто магга̄ оккамма екасмим̣ руккхамӯле нисӣдати. нисиннат̣т̣ха̄не па̄дапарикаммам̣ ва̄ пит̣т̣хипарикаммам̣ ва̄ катта̄ на̄ма наттхи, кулапутто а̄на̄па̄начатуттхаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ маггадаратхакиламатхапарил̣а̄хам̣ виккхамбхетва̄ джха̄наратийа̄ вӣтина̄мети.

пунадивасе ут̣т̣хите арун̣е сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ пуна саттхава̄хам̣ анубандхати. па̄тара̄сака̄ле кулапуттасса паттам̣ гахетва̄ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ патте паккхипитва̄ денти. там̣ уттан̣д̣улампи хоти килиннампи самасаккхарампи алон̣а̄тилон̣ампи, кулапутто пависанат̣т̣ха̄нам̣ паччавеккхитва̄ аматам̣ вийа парибхун̃джитва̄ етена нийа̄мена ат̣т̣хахи ӯнака̄ни две йоджанасата̄ни гато. джетаванадва̄ракот̣т̣хакасса пана самӣпена гаччхантопи – ‘‘кахам̣ саттха̄ васатӣ’’ти на̄пуччхи. касма̄? саттхуга̄равена чева ран̃н̃о песитаса̄санавасена ча. ран̃н̃о хи – ‘‘идха татха̄гато локе уппаджджатӣ’’ти саттха̄рам̣ ра̄джагахе уппаннам̣ вийа катва̄ са̄санам̣ песитам̣, тасма̄ нам̣ апуччхитва̄ва пан̃чачатта̄лӣсайоджанаматтам̣ маггам̣ атикканто. со сӯрийаттхан̇гаманавела̄йа ра̄джагахам̣ патва̄ саттха̄ кахам̣ васатӣти пуччхи. куто ну, бханте, а̄гатоти? ито уттаратоти. саттха̄ туйхам̣ а̄гатамагге ито пан̃чачатта̄лӣсайоджанаматте са̄ваттхи на̄ма аттхи, таттха васатӣти. кулапутто чинтеси – ‘‘ида̄ни ака̄ло на сакка̄ гантум̣, аджджа идхева васитва̄ све саттху сантикам̣ гамисса̄мӣ’’ти. тато – ‘‘вика̄ле сампаттапаббаджита̄ кахам̣ васантӣ’’ти пуччхи. има̄йа кумбхака̄раса̄ла̄йа, бхантети. атха со там̣ кумбхака̄рам̣ йа̄читва̄ таттха ва̄саттха̄йа пависитва̄ нисӣди.

бхагава̄пи там̣дивасам̣ паччӯсака̄ле локам̣ волокенто пуккуса̄тим̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘айам̣ кулапутто саха̄йена песитам̣ са̄санаматтакам̣ ва̄четва̄ атирекатийоджанасатикам̣ маха̄раджджам̣ паха̄йа мам̣ уддисса паббаджитва̄ ат̣т̣хахи ӯнака̄ни две йоджанасата̄ни атиккамма ра̄джагахам̣ па̄пун̣иссати, майи агаччханте пана тӣн̣и са̄ман̃н̃апхала̄ни аппат̣ивиджджхитва̄ екараттива̄сена ана̄тхака̄лакирийам̣ кариссати, майи пана гате тӣн̣и са̄ман̃н̃апхала̄ни пат̣ивиджджхиссати. джанасан̇гахаттха̄йева пана майа̄ сатасахассакаппа̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни па̄рамийо пӯрита̄, карисса̄ми тасса сан̇гаха’’нти па̄това сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ бхиккхусан̇гхапаривуто са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄таппат̣икканто гандхакут̣им̣ пависитва̄ мухуттам̣ аттадаратхакиламатхам̣ пат̣ипассамбхетва̄ – ‘‘кулапутто майи га̄равена дуккарам̣ ака̄си, атирекайоджанасатам̣ раджджам̣ паха̄йа антамасо мукхадхованада̄йакампи чет̣акам̣ аггахетва̄ екакова никкханто’’ти са̄рипуттамаха̄моггалла̄на̄дӣсу кан̃чи ана̄мантетва̄ сайамева аттано паттачӣварам̣ гахетва̄ екакова никкханто. гаччханто ча нева а̄ка̄се уппати, на патхавим̣ сам̣кхипи, – ‘‘кулапутто мама ладжджама̄но хаттхиассаратхасуван̣н̣асивика̄дӣсу екайа̄непи анисӣдитва̄ антамасо екапат̣аликам̣ упа̄ханампи ана̄руйха пан̣н̣аччхаттакампи аггахетва̄ никкханто, майа̄пи падаса̄ва гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти пана чинтетва̄ падаса̄ва агама̄си.

со асӣти анубйан̃джана̄ни бйа̄маппабха̄ ба̄ттим̣са маха̄пурисалаккхан̣а̄нӣти имам̣ буддхасирим̣ пат̣иччха̄детва̄ вала̄хакапат̣иччханно пун̣н̣ачандо вийа ан̃н̃атарабхиккхувесена гаччханто екапаччха̄бхаттенева пан̃чачатта̄лӣса йоджана̄ни атиккамма сӯрийаттхан̇гамалӣвела̄йа кулапутте павит̣т̣хаматтейева там̣ кумбхака̄раса̄лам̣ па̄пун̣и. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘тена кхо пана самайена, пуккуса̄ти, на̄ма кулапутто бхагавантам̣ уддисса саддха̄йа ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито, со тасмим̣ кумбхака̄ра̄весане пат̣хамам̣ ва̄сӯпагато хотӣ’’ти.

евам̣ гантва̄пи пана бхагава̄ – ‘‘ахам̣ самма̄самбуддхо’’ти пасайха кумбхака̄раса̄лам̣ апависитва̄ два̄ре т̣хитова кулапуттам̣ ока̄сам̣ ка̄ренто саче те бхиккхӯтиа̄дима̄ха. урунданти вивиттам̣ асамба̄дхам̣. вихарата̄йасма̄ йатха̄сукханти йена йена ирийа̄патхена пха̄су хоти, тена тена йатха̄сукхам̣ а̄йасма̄ вихаратӯти ока̄сам̣ ака̄си. атирекатийоджанасатан̃хи раджджам̣ паха̄йа паббаджито кулапутто парасса чхад̣д̣итапатитам̣ кумбхака̄раса̄лам̣ ким̣ ан̃н̃асса сабрахмача̄рино маччхара̄йиссати. екачче пана могхапуриса̄ са̄сане паббаджитва̄ а̄ва̄самаччхарийа̄дӣхи абхибхӯта̄ аттано васанат̣т̣ха̄не майхам̣ кут̣и майхам̣ паривен̣анти ан̃н̃есам̣ ава̄са̄йа параккаманти. нисӣдӣти аччантасукхума̄ло локана̄тхо девавима̄насадисам̣ гандхакут̣им̣ паха̄йа таттха таттха виппакин̣н̣ачха̄рика̄йа бхиннабха̄джанатин̣апала̄сакуккут̣асӯкаравачча̄дисам̣килит̣т̣ха̄йа сан̇ка̄рат̣т̣ха̄насадиса̄йа кумбхака̄раса̄ла̄йа тин̣асантха̄рам̣ сантхаритва̄ пам̣сукӯлачӣварам̣ пан̃н̃апетва̄ девавима̄насадисам̣ диббагандхасугандхам̣ гандхакут̣им̣ пависитва̄ нисӣданто вийа нисӣди.

ити бхагава̄пи асамбхиннамаха̄самматавам̣се уппанно, кулапуттопи кхаттийагаббхе вад̣д̣хито. бхагава̄пи абхинӣха̄расампанно, кулапуттопи абхинӣха̄расампанно. бхагава̄пи раджджам̣ паха̄йа паббаджито, кулапуттопи. бхагава̄пи суван̣н̣аван̣н̣о, кулапуттопи. бхагава̄пи сама̄паттила̄бхӣ, кулапуттопи. ити двепи кхаттийа̄ двепи абхинӣха̄расампанна̄ двепи ра̄джапаббаджита̄ двепи суван̣н̣аван̣н̣а̄ двепи сама̄паттила̄бхино кумбхака̄раса̄лам̣ пависитва̄ нисинна̄ти техи кумбхака̄раса̄ла̄ ативийа собхати, двӣхи сӣха̄дӣхи павит̣т̣хагуха̄дӣхи а̄харитва̄ дӣпетаббам̣. тесу пана двӣсу бхагава̄ – ‘‘сукхума̄ло ахам̣ парамасукхума̄ло екапаччха̄бхаттена пан̃чачатта̄лӣса йоджана̄ни а̄гато, мухуттам̣ та̄ва сӣхасеййам̣ каппетва̄ маггадаратхам̣ пат̣ипассамбхемӣ’’ти читтампи ануппа̄детва̄ нисӣдантова пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджи. кулапуттопи – ‘‘два̄навутийоджанасатам̣ а̄гатомхи, мухуттам̣ та̄ва нипаджджитва̄ маггадаратхам̣ винодемӣ’’ти читтам̣ ануппа̄детва̄ нисӣдама̄нова а̄на̄па̄начатуттхаджджха̄нам̣ сама̄паджджи. идам̣ сандха̄йа атха кхо бхагава̄ бахудева раттинтиа̄ди вуттам̣.

нану ча бхагава̄ кулапуттасса дхаммам̣ десесса̄мӣти а̄гато, касма̄ на десесӣти? кулапуттасса маггадаратхо аппат̣ипассаддхо, на саккхиссати дхаммадесанам̣ сампат̣иччхитум̣, со та̄васса пат̣ипассамбхатӯти на десеси. апаре – ‘‘ра̄джагахам̣ на̄ма а̄кин̣н̣амануссам̣ авивиттам̣ дасахи саддехи, со саддо дийад̣д̣хайа̄маматтена саннисӣдати, там̣ а̄гаменто на десесӣ’’ти ваданти. там̣ ака̄ран̣ам̣, брахмалокаппама̄н̣ампи хи саддам̣ бхагава̄ аттано а̄нубха̄вена вӯпасаметум̣ саккоти, маггадаратхавӯпасамам̣ а̄гаментойева пана на десеси.

таттха бахудева раттинти дийад̣д̣хайа̄маматтам̣. етадахосӣти бхагава̄ пхаласама̄паттито вут̣т̣ха̄йа суван̣н̣авима̄не ман̣исӣхапан̃джарам̣ виваранто вийа пан̃чапаса̄даппат̣иман̣д̣ита̄ни аккхӣни уммӣлетва̄ олокеси, атхасса хаттхакуккуччапа̄дакуккуччасӣсакампанавирахитам̣ суникха̄таиндакхӣлам̣ вийа ниччалам̣ авиббхантам̣ суван̣н̣апат̣имам̣ вийа нисиннам̣ кулапуттам̣ дисва̄ етам̣ – ‘‘па̄са̄дикам̣ кхо’’тиа̄ди ахоси. таттха па̄са̄диканти паса̄да̄вахам̣. бха̄ванапум̣сакам̣ панетам̣, па̄са̄дикена ирийа̄патхена ирийати. йатха̄ ирийато ирийа̄патхо па̄са̄дико хоти, евам̣ ирийатӣти айаметтха аттхо. чатӯсу хи ирийа̄патхесу тайо ирийа̄патха̄ на собханти. гаччхантасса хи бхиккхуно хаттха̄ чаланти, па̄да̄ чаланти, сӣсам̣ чалати, т̣хитасса ка̄йо тхаддхо хоти, нипаннасса̄пи ирийа̄патхо амана̄по хоти, паччха̄бхатте пана дива̄т̣т̣ха̄нам̣ саммаджджитва̄ чаммакхан̣д̣ам̣ пан̃н̃апетва̄ судхотахаттхапа̄дасса чатусандхикапаллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нипаннассева ирийа̄патхо собхати. айан̃ча кулапутто паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ а̄на̄па̄начатуттхаджджха̄нам̣ аппетва̄ нисӣди. итисса ирийа̄патхенева пасанно бхагава̄ – ‘‘па̄са̄дикам̣ кхо’’ти паривитаккеси.

йам̣нӯна̄хам̣ пуччхеййанти касма̄ пуччхати? ким̣ бхагава̄ атта̄нам̣ уддисса паббаджитабха̄вам̣ на джа̄на̄тӣти? но на джа̄на̄ти, апуччхите пана катха̄ на патит̣т̣ха̄ти, апатит̣т̣хита̄йа катха̄йа катха̄ на сан̃джа̄йатӣти катха̄патит̣т̣ха̄панаттхам̣ пуччхи.

дисва̄ ча пана джа̄неййа̄сӣти татха̄гатам̣ буддхасирийа̄ вирочантам̣ айам̣ буддхоти саббе джа̄нанти. аначчхарийаметам̣ джа̄нанам̣, буддхасирим̣ пана пат̣иччха̄детва̄ ан̃н̃атарапин̣д̣апа̄тикавесена чаранто дуджджа̄но хоти. ичча̄йасма̄, пуккуса̄ти, ‘‘на джа̄неййа’’нти сабха̄вамева катхети. татха̄ хи нам̣ екакумбхака̄раса̄ла̄йа нисиннампи на джа̄на̄ти.

етадахосӣти маггадаратхасса вӯпасамабха̄вам̣ н̃атва̄ ахоси. евама̄вусоти кулапутто саха̄йена песитам̣ са̄санаматтам̣ ва̄четва̄ раджджам̣ паха̄йа паббаджама̄но – ‘‘дасабаласса мадхурадхаммадесанам̣ сотум̣ лабхисса̄мӣ’’ти. паббаджито, паббаджитва̄ еттакам̣ аддха̄нам̣ а̄гаччханто – ‘‘дхаммам̣ те бхиккху десесса̄мӣ’’ти падаматтасса ватта̄рам̣ на̄латтха, со ‘‘дхаммам̣ те бхиккху десесса̄мӣ’’ти вуттам̣ ким̣ саккаччам̣ на сун̣иссати. пипа̄ситасон̣д̣о вийа хи пипа̄ситахаттхӣ вийа ча̄йам̣, тасма̄ саккаччам̣ саванам̣ пат̣иджа̄нанто ‘‘евама̄вусо’’ти а̄ха.

343. чхадха̄туро айанти бхагава̄ кулапуттасса пуббабха̄гапат̣ипадам̣ акатхетва̄ а̄дитова арахаттасса падат̣т̣ха̄набхӯтам̣ аччантасун̃н̃атам̣ випассана̄лаккхан̣амева а̄чиккхитум̣ а̄раддхо. йасса хи пуббабха̄гапат̣ипада̄ апарисуддха̄ хоти, тасса пат̣хамамева сӣласам̣варам̣ индрийесу гуттадва̄ратам̣ бходжане маттан̃н̃утам̣ джа̄гарийа̄нуйогам̣ сатта саддхамме чатта̄ри джха̄на̄нӣти имам̣ пуббабха̄гапат̣ипадам̣ а̄чиккхати. йасса панеса̄ парисуддха̄, тасса там̣ акатхетва̄ арахаттасса падат̣т̣ха̄набхӯтам̣ випассанамева а̄чиккхати. кулапуттасса ча пуббабха̄гапат̣ипада̄ парисуддха̄. татха̄ хи анена са̄санам̣ ва̄четва̄ па̄са̄даварагатенева а̄на̄па̄начатуттхаджджха̄нам̣ ниббаттитам̣, йадасса два̄навутийоджанасабхам̣ а̄гаччхантасса йа̄накиччам̣ са̄дхеси, са̄ман̣ерасӣламписса парипун̣н̣ам̣. тасма̄ пуббабха̄гапат̣ипадам̣ акатхетва̄ арахаттасса падат̣т̣ха̄набхӯтам̣ аччантасун̃н̃атам̣ випассана̄лаккхан̣амевасса а̄чиккхитум̣ а̄раддхо.

таттха чхадха̄туроти дха̄туйо виджджама̄на̄, пурисо авиджджама̄но. бхагава̄ хи каттхачи виджджама̄нена авиджджама̄нам̣ дассети, каттхачи авиджджама̄нена виджджама̄нам̣, каттхачи виджджама̄нена виджджама̄нам̣, каттхачи авиджджама̄нена авиджджама̄нанти сабба̄саве вуттанайенева виттха̄ретаббам̣. идха пана виджджама̄нена авиджджама̄нам̣ дассенто евама̄ха. саче хи бхагава̄ пурисоти пан̣н̣аттим̣ виссаджджетва̄ дха̄туйо иччева ватва̄ читтам̣ упат̣т̣ха̄пеййа, кулапутто сандехам̣ кареййа, саммохам̣ а̄паджджеййа, десанам̣ сампат̣иччхитум̣ на саккун̣еййа. тасма̄ татха̄гато анупуббена пурисоти пан̣н̣аттим̣ паха̄йа ‘‘саттоти ва̄ пурисоти ва̄ пуггалоти ва̄ пан̣н̣аттиматтамева, параматтхато сатто на̄ма наттхи, дха̄туматтейева читтам̣ т̣хапа̄петва̄ тӣн̣и пхала̄ни пат̣ивиджджха̄песса̄мӣ’’ти анан̇ган̣асутте (ма. ни. 1.57 а̄дайо) вуттабха̄сантаракусало та̄йа та̄йа бха̄са̄йа сиппам̣ угган̣ха̄пенто а̄чарийо вийа евама̄ха.

таттха чха дха̄туйо асса̄ти чхадха̄туро. идам̣ вуттам̣ хоти – йам̣ твам̣ пурисоти сан̃джа̄на̄си, со чхадха̄туко, на четтха параматтхато пурисо аттхи, пурисоти пана пан̣н̣аттиматтамева̄ти. сесападесупи есева найо. чатура̄дхит̣т̣ха̄ноти еттха адхит̣т̣ха̄нам̣ вуччати патит̣т̣ха̄, чатупатит̣т̣ха̄ноти аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – сва̄йам̣ бхиккху пурисо чхадха̄туро чхапхасса̄йатано ат̣т̣ха̄расаманопавича̄ро, со еттова виват̣т̣итва̄ уттамасиддхибхӯтам̣ арахаттам̣ ган̣хама̄но имесу чатӯсу т̣ха̄несу патит̣т̣ха̄йа ган̣ха̄тӣти чатура̄дхит̣т̣ха̄ноти. йаттха т̣хитанти йесу адхит̣т̣ха̄несу патит̣т̣хитам̣. ман̃н̃асса ва̄ наппаваттантӣти ман̃н̃асса ва̄ ма̄насса ва̄ наппаваттанти. муни сантоти вуччатӣти кхӣн̣а̄савамуни упасанто ниббутоти вуччати. пан̃н̃ам̣ наппамаджджеййа̄ти арахаттапхалапан̃н̃а̄йа пат̣ивиджджханаттхам̣ а̄дитова сама̄дхивипассана̄пан̃н̃ам̣ наппамаджджеййа. саччаманураккхеййа̄ти параматтхасаччасса нибба̄насса саччхикирийаттхам̣ а̄дитова вачӣсаччам̣ раккхеййа. ча̄гаманубрӯхеййа̄ти арахаттамаггена саббакилесапаричча̄гакаран̣аттхам̣ а̄дитова килесапаричча̄гам̣ брӯхеййа. сантимева со сиккхеййа̄ти арахаттамаггена саббакилесавӯпасаманаттхам̣ а̄дитова килесавӯпасаманам̣ сиккхеййа. ити пан̃н̃а̄дхит̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ адхигаматтха̄йа има̄ни саматхавипассана̄пан̃н̃а̄дӣни пуббабха̄га̄дхит̣т̣ха̄на̄ни вутта̄ни.

345. пхасса̄йатананти пхассасса а̄йатанам̣, а̄кароти аттхо. пан̃н̃а̄дхит̣т̣ха̄нантиа̄дӣни пуббе вутта̄нам̣ арахаттапхалапан̃н̃а̄дӣнам̣ васена ведитабба̄ни.

348. ида̄ни никкхиттама̄тика̄васена ‘‘йаттха т̣хитам̣ ман̃н̃асса ва̄ наппаваттантӣ’’ти ваттаббам̣ бхавеййа, арахатте пана патте пуна ‘‘пан̃н̃ам̣ наппамаджджеййа̄’’тиа̄дӣхи киччам̣ наттхи. ити бхагава̄ ма̄тикам̣ уппат̣ипа̄т̣идха̄тукам̣ т̣хапетва̄пи йатха̄дхаммавасенева вибхан̇гам̣ вибхаджанто пан̃н̃ам̣ наппамаджджеййа̄тиа̄дима̄ха. таттха ко пан̃н̃ам̣ памаджджати, ко наппамаджджати? йо та̄ва имасмим̣ са̄сане паббаджитва̄ веджджакамма̄дивасена екавӣсативидха̄йа анесана̄йа джӣвикам̣ каппенто паббаджджа̄нурӯпена читтуппа̄дам̣ т̣хапетум̣ на саккоти, айам̣ пан̃н̃ам̣ памаджджати на̄ма. йо пана са̄сане паббаджитва̄ сӣле патит̣т̣ха̄йа буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ саппа̄йам̣ дхутан̇гам̣ сама̄да̄йа читтаручитам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вивиттам̣ сена̄санам̣ нисса̄йа касин̣апарикаммам̣ катва̄ сама̄паттим̣ патва̄ аджджева арахаттанти випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ вичарати, айам̣ пан̃н̃ам̣ наппамаджджати на̄ма. имасмим̣ пана сутте дха̄тукаммат̣т̣ха̄навасена еса пан̃н̃а̄йа аппама̄до вутто. дха̄тукаммат̣т̣ха̄не панеттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ хаттхипадопамасутта̄дӣсу вуттамева.

354. атха̄парам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣йева авасиссатӣти айампеттха па̄т̣ийекко анусандхи. хет̣т̣хато хи рӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхитам̣, ида̄ни арӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ ведана̄васена ниббаттетва̄ дассетум̣ айам̣ десана̄ а̄раддха̄. йам̣ ва̄ панетам̣ имасса бхиккхуно патхавӣдха̄туа̄дӣсу а̄гаманийавипассана̄васена каммака̄ракавин̃н̃а̄н̣ам̣, там̣ вин̃н̃а̄н̣адха̄тувасена бха̄джетва̄ дассентопи имам̣ десанам̣ а̄рабхи. таттха авасиссатӣти киматтха̄йа авасиссати? саттху катханаттха̄йа кулапуттасса ча пат̣ивиджджханаттха̄йа авасиссати. парисуддханти нирупаккилесам̣. парийода̄танти пабхассарам̣. сукхантипи виджа̄на̄тӣти сукхаведанам̣ ведайама̄но сукхаведанам̣ ведайа̄мӣти паджа̄на̄ти. сесапададвайесупи есева найо. саче пана̄йам̣ ведана̄катха̄ хет̣т̣ха̄ на катхита̄ бхавеййа, идха т̣хатва̄ катхетум̣ ват̣т̣еййа. сатипат̣т̣ха̄не панеса̄ катхита̄ва̄ти таттха катхитанайенева ведитабба̄. сукхаведанийанти евама̄ди паччайавасена удайаттхан̇гаманадассанаттхам̣ вуттам̣. таттха сукхаведанийанти сукхаведана̄йа паччайабхӯтам̣. сесападесупи есева найо.

360. упеккха̄йева авасиссатӣти етта̄вата̄ хи йатха̄ на̄ма чхекена ман̣ика̄ра̄чарийена ваджирасӯчийа̄ виджджхитва̄ чаммакхан̣д̣е па̄тетва̄ па̄тетва̄ диннамуттам̣ антева̄сико гахетва̄ гахетва̄ суттагатам̣ каронто муттоламбакамуттаджа̄ла̄дӣни кароти, евамева бхагавата̄ катхетва̄ катхетва̄ диннам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ айам̣ кулапутто манасикаронто манасикаронто пагун̣ам̣ ака̄сӣти рӯпакаммат̣т̣ха̄намписса арӯпакаммат̣т̣ха̄нампи пагун̣ам̣ джа̄там̣, атха бхагава̄ ‘‘атха̄парам̣ упеккха̄йева авасиссатӣ’’ти а̄ха.

киматтхам̣ пана авасиссатӣти? саттху катханаттхам̣. кулапуттасса пат̣ивиджджханаттхантипи ваданти, там̣ на гахетаббам̣. кулапуттена хи саха̄йасса са̄санам̣ ва̄четва̄ па̄са̄датале т̣хитенева а̄на̄па̄начатуттхаджджха̄нам̣ ниббаттитам̣, йадасса еттакам̣ маггам̣ а̄гаччхантасса йа̄накиччам̣ са̄дхети. саттху катханаттхам̣йева авасиссати. имасмин̃хи т̣ха̄не саттха̄ кулапуттасса рӯпа̄вачараджджха̄не ван̣н̣ам̣ катхеси. идан̃хи вуттам̣ хоти ‘‘бхиккху пагун̣ам̣ тава идам̣ рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄на’’нти. парисуддха̄тиа̄ди тасса̄йева упеккха̄йа ван̣н̣абхан̣анам̣. уккам̣ бандхеййа̄ти ан̇га̄ракапаллам̣ саджджеййа. а̄лимпеййа̄ти таттха ан̇га̄ре паккхипитва̄ аггим̣ датва̄ на̄л̣ика̄йа дхаменто аггим̣ джа̄леййа. укка̄мукхе паккхипеййа̄ти ан̇га̄ре вийӯхитва̄ ан̇га̄раматтхаке ва̄ т̣хапеййа, таттаке ва̄ паккхипеййа. нӣхат̣анти нӣхат̣адосам̣. ниннӣтакаса̄ванти апанӣтакаса̄вам̣. евамева кхоти йатха̄ там̣ суван̣н̣ам̣ иччхитиччхита̄йа пил̣андханавикатийа̄ сам̣ваттати, евамева айам̣ та̄ва чатуттхаджджха̄нупеккха̄ випассана̄ абхин̃н̃а̄ ниродхо бхавоккантӣти имесу йам̣ иччхати, тассаттха̄йа хотӣти ван̣н̣ам̣ катхеси.

касма̄ пана бхагава̄ имасмим̣ рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄не никантипарийа̄да̄наттхам̣ аван̣н̣ам̣ акатхетва̄ ван̣н̣ам̣ катхесӣти. кулапуттасса хи чатуттхаджджха̄не никантипарийут̣т̣ха̄нам̣ балавам̣. саче аван̣н̣ам̣ катхеййа, – ‘‘майхам̣ паббаджитва̄ два̄навутийоджанасатам̣ а̄гаччхантасса имам̣ чатуттхаджджха̄нам̣ йа̄накиччам̣ са̄дхеси, ахам̣ еттакам̣ маггам̣ а̄гаччханто джха̄насукхена джха̄наратийа̄ а̄гато, еварӯпасса на̄ма пан̣ӣтадхаммасса аван̣н̣ам̣ катхети, джа̄нам̣ ну кхо катхети аджа̄на’’нти кулапутто сам̣сайам̣ саммохам̣ а̄паджджеййа, тасма̄ бхагава̄ ван̣н̣ам̣ катхеси.

361. таданудхамманти еттха арӯпа̄вачараджджха̄нам̣ дхаммо на̄ма, там̣ анугататта̄ рӯпа̄вачараджджха̄нам̣ анудхаммоти вуттам̣. випа̄каджджха̄нам̣ ва̄ дхаммо, кусаладжджха̄нам̣ анудхаммо. тадупа̄да̄на̄ти таггахан̣а̄. чирам̣ дӣгхамаддха̄нанти вӣсатикаппасахасса̄ни. випа̄кавасена хетам̣ вуттам̣. ито уттаримпи есева найо.

362. евам̣ чатӯхи ва̄рехи арӯпа̄вачараджджха̄насса ван̣н̣ам̣ катхетва̄ ида̄ни тассева а̄дӣнавам̣ дассенто со евам̣ паджа̄на̄тӣтиа̄дима̄ха. таттха сан̇кхатаметанти кин̃ча̄пи еттха вӣсатикаппасахасса̄ни а̄йу аттхи, етам̣ пана сан̇кхатам̣ пакаппитам̣ а̄йӯхитам̣, каронтена карӣйати, аниччам̣ адхувам̣ асассатам̣ та̄вака̄ликам̣, чаванапарибхеданавиддхам̣санадхаммам̣, джа̄тийа̄ анугатам̣, джара̄йа анусат̣ам̣, маран̣ена аббха̄хатам̣, дуккхе патит̣т̣хитам̣, ата̄н̣ам̣ ален̣ам̣ асаран̣ам̣ асаран̣ӣбхӯтанти. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатана̄дӣсупи есева найо.

ида̄ни арахаттаникӯт̣ена десанам̣ ган̣ханто со нева там̣ абхисан̇кхаротӣтиа̄дима̄ха. йатха̄ хи чхеко бхисакко висавика̄рам̣ дисва̄ ваманам̣ ка̄ретва̄ висам̣ т̣ха̄нато ча̄ветва̄ упари а̄ропетва̄ кхандхам̣ ва̄ сӣсам̣ ва̄ гахетум̣ адатва̄ висам̣ ота̄ретва̄ патхавийам̣ па̄теййа, евамева бхагава̄ кулапуттасса арӯпа̄вачараджджха̄не ван̣н̣ам̣ катхеси. там̣ сутва̄ кулапутто рӯпа̄вачараджджха̄не никантим̣ парийа̄да̄йа арӯпа̄вачараджджха̄не паттханам̣ т̣хапеси.

бхагава̄ там̣ н̃атва̄ там̣ асампаттасса аппат̣иладдхассева бхиккхуно ‘‘аттхеса̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатана̄дӣсу сампатти на̄ма. тесан̃хи пат̣хамабрахмалоке вӣсатикаппасахасса̄ни а̄йу, дутийе чатта̄лӣсам̣, татийе сат̣т̣хи, чатуттхе чатура̄сӣти каппасахасса̄ни а̄йу. там̣ пана аниччам̣ адхувам̣ асассатам̣ та̄вака̄ликам̣, чаванапарибхеданавиддхам̣санадхаммам̣, джа̄тийа̄ анугатам̣, джара̄йа анусат̣ам̣, маран̣ена аббха̄хатам̣, дуккхе патит̣т̣хитам̣, ата̄н̣ам̣ ален̣ам̣ асаран̣ам̣ асаран̣ӣбхӯтам̣, еттакам̣ ка̄лам̣ таттха сампаттим̣ анубхавитва̄пи путхуджджанака̄лакирийам̣ катва̄ пуна чатӯсу апа̄йесу патитабба’’нти саббаметам̣ а̄дӣнавам̣ екападенева ‘‘сан̇кхатамета’’нти катхеси. кулапутто там̣ сутва̄ арӯпа̄вачараджджха̄не никантим̣ парийа̄дийи, бхагава̄ тасса рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаресу никантийа̄ парийа̄диннабха̄вам̣ н̃атва̄ арахаттаникӯт̣ам̣ ган̣ханто ‘‘со нева там̣ абхисан̇кхаротӣ’’тиа̄дима̄ха.

йатха̄ ва̄ панеко маха̄йодхо екам̣ ра̄джа̄нам̣ а̄ра̄дхетва̄ сатасахассут̣т̣ха̄накам̣ га̄маварам̣ лабхеййа, пуна ра̄джа̄ тасса̄нубха̄вам̣ саритва̄ – ‘‘маха̄нубха̄во йодхо, аппакам̣ тена ладдха’’нти – ‘‘на̄йам̣ та̄та га̄мо туйхам̣ ануччхавико, ан̃н̃ам̣ чатусатасахассут̣т̣ха̄накам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти дадеййа со са̄дху дева̄ти там̣ виссаджджетва̄ итарам̣ га̄мам̣ ган̣хеййа. ра̄джа̄ асампаттамева ча нам̣ паккоса̄петва̄ – ‘‘ким̣ те тена, ахива̄тарого еттха уппаджджати? асукасмим̣ пана т̣ха̄не махантам̣ нагарам̣ аттхи, таттха чхаттам̣ усса̄петва̄ раджджам̣ ка̄рехӣ’’ти пахин̣еййа, со татха̄ кареййа.

таттха ра̄джа̄ вийа самма̄самбуддхо дат̣т̣хаббо, маха̄йодхо вийа пуккуса̄ти кулапутто, пат̣хамаладдхага̄мо вийа а̄на̄па̄начатуттхаджджха̄нам̣, там̣ виссаджджетва̄ итарам̣ га̄мам̣ ган̣ха̄хӣти вуттака̄ло вийа а̄на̄па̄начатуттхаджджха̄не никантипарийа̄да̄нам̣ катва̄ а̄руппакатханам̣, там̣ га̄мам̣ асампаттамева паккоса̄петва̄ ‘‘ким̣ те тена, ахива̄тарого еттха уппаджджати? асукасмим̣ т̣ха̄не нагарам̣ аттхи, таттха чхаттам̣ усса̄петва̄ раджджам̣ ка̄рехӣ’’ти вуттака̄ло вийа арӯпе сан̇кхатаметанти а̄дӣнавакатханена аппатта̄суйева та̄су сама̄паттӣсу паттханам̣ ниваттха̄петва̄ упари арахаттаникӯт̣ена десана̄гахан̣ам̣.

таттха нева абхисан̇кхаротӣти на̄йӯхати на ра̄сим̣ кароти. на абхисан̃четайатӣти на каппети. бхава̄йа ва̄ вибхава̄йа ва̄ти вуддхийа̄ ва̄ париха̄нийа̄ ва̄, сассатуччхедавасенапи йоджетаббам̣. на кин̃чи локе упа̄дийатӣти локе рӯпа̄дӣсу кин̃чи екадхаммампи тан̣ха̄йа на ган̣ха̄ти, на пара̄масати. на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣти бхагава̄ аттано буддхависайе т̣хатва̄ десана̄йа арахаттаникӯт̣ам̣ ган̣хи. кулапутто пана аттано йатхопаниссайена тӣн̣и са̄ман̃н̃апхала̄ни пат̣ивиджджхи. йатха̄ на̄ма ра̄джа̄ суван̣н̣абха̄джанена на̄на̄расабходжанам̣ бхун̃джанто аттано пама̄н̣ена пин̣д̣ам̣ ват̣т̣етва̄ ан̇ке нисиннена ра̄джакума̄рена пин̣д̣амхи а̄лайе дассите там̣ пин̣д̣ам̣ упана̄меййа, кума̄ро аттано мукхаппама̄н̣енева кабал̣ам̣ кареййа, сесам̣ ра̄джа̄ сайам̣ ва̄ бхун̃джеййа, па̄тийам̣ ва̄ паккхипеййа, евам̣ дхаммара̄джа̄ татха̄гато аттано пама̄н̣ена арахаттаникӯт̣ам̣ ган̣ханто десанам̣ десеси, кулапутто аттано йатхопаниссайена тӣн̣и са̄ман̃н̃апхала̄ни пат̣ивиджджхи.

ито пуббе панасса кхандха̄ дха̄туйо а̄йатана̄нӣти еварӯпам̣ аччантасун̃н̃атам̣ тилаккхан̣а̄хатам̣ катхам̣ катхентасса нева кан̇кха̄, на вимати, на̄пи – ‘‘евам̣ кира там̣, евам̣ ме а̄чарийена вутта’’нти ити кира на дандха̄йитаттам̣ на виттха̄йитаттам̣ аттхи. екаччесу ча кира т̣ха̄несу буддха̄ ан̃н̃а̄такавесена вичаранти, самма̄самбуддхо ну кхо есоти ахудева сам̣сайо, аху вимати. йато анена ана̄га̄мипхалам̣ пат̣ивиддхам̣, атха айам̣ ме саттха̄ти нит̣т̣хам̣ гато. йади евам̣ касма̄ аччайам̣ на десесӣти. ока̄са̄бха̄вато. бхагава̄ хи йатха̄никкхитта̄йа ма̄тика̄йа аччхиннадха̄рам̣ катва̄ а̄ка̄саган̇гам̣ ота̄ренто вийа десанам̣ десесийева.

363. соти араха̄. анаджджхосита̄ти гилитва̄ паринит̣т̣ха̄петва̄ гахетум̣ на йуттха̄ти паджа̄на̄ти. анабхинандита̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хивасена абхинандитум̣ на йутта̄ти паджа̄на̄ти.

364. висам̣йутто нам̣ ведетӣти саче хисса сукхаведанам̣ а̄раббха ра̄га̄нусайо, дуккхаведанам̣ а̄раббха пат̣игха̄нусайо, итарам̣ а̄раббха авиджджа̄нусайо уппаджджеййа, сам̣йутто ведийеййа на̄ма. ануппаджджанато пана висам̣йутто нам̣ ведети ниссат̣о виппамутто. ка̄йапарийантиканти ка̄йакот̣икам̣. йа̄ва ка̄йапаватта̄ уппаджджитва̄ тато парам̣ ануппаджджанаведананти аттхо. дутийападепи есева найо. анабхинандита̄ни сӣтӣбхависсантӣти два̄дасасу а̄йатанесу килеса̄нам̣ висеванасса наттхита̄йа анабхинандита̄ни хутва̄ идха два̄дасасуйева а̄йатанесу нируджджхиссанти. килеса̄ хи нибба̄нам̣ а̄гамма нируддха̄пи йаттха наттхи, таттха нируддха̄ти вуччанти. сва̄йаматтхо – ‘‘еттхеса̄ тан̣ха̄ нируджджхама̄на̄ нируджджхатӣ’’ти самудайапан̃хена дӣпетаббо. тасма̄ бхагава̄ нибба̄нам̣ а̄гамма сӣтибхӯта̄нипи идхева сӣтӣбхависсантӣти а̄ха. нану ча идха ведайита̄ни вутта̄ни, на килеса̄ти. ведайита̄нипи килеса̄бха̄венева сӣтӣбхаванти. итаратха̄ несам̣ сӣтибха̄во на̄ма наттхӣти сувуттаметам̣.

365. евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – йатха̄ хи еко пурисо телападӣпасса джха̄йато теле кхӣн̣е телам̣ а̄син̃чати, ват̣т̣ийа̄ кхӣн̣а̄йа ват̣т̣им̣ паккхипати, евам̣ дӣпасикха̄йа анупаччхедова хоти, евамева путхуджджано екасмим̣ бхаве т̣хито кусала̄кусалам̣ кароти, со тена сугатийан̃ча апа̄йесу ча ниббаттатийева, евам̣ ведана̄нам̣ анупаччхедова хоти. йатха̄ панеко дӣпасикха̄йа уккан̣т̣хито – ‘‘имам̣ пурисам̣ а̄гамма дӣпасикха̄ на упаччхиджджатӣ’’ти нилӣно тасса пурисасса сӣсам̣ чхиндеййа, евам̣ ват̣т̣ийа̄ ча теласса ча анупаха̄ра̄ дӣпасикха̄ ана̄ха̄ра̄ нибба̄йати, евамева ват̣т̣е уккан̣т̣хито йога̄вачаро арахаттамаггена кусала̄кусалам̣ самуччхиндати, тасса самуччхиннатта̄ кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно ка̄йасса бхеда̄ пуна ведайита̄ни на уппаджджантӣти.

тасма̄ти йасма̄ а̄димхи сама̄дхивипассана̄пан̃н̃а̄хи арахаттапхалапан̃н̃а̄ уттаритара̄, тасма̄. евам̣ саманна̄гатоти имина̄ уттамена арахаттапхалапан̃н̃а̄дхит̣т̣ха̄нена саманна̄гато. саббадуккхаккхайе н̃а̄н̣ам̣ на̄ма арахаттамагге н̃а̄н̣ам̣, имасмим̣ пана сутте арахаттапхале н̃а̄н̣ам̣ адхиппетам̣. тенева̄ха тасса са̄ вимутти сачче т̣хита̄ акуппа̄ хотӣти.

366. еттха хи вимуттӣти арахаттапхалавимутти, саччанти параматтхасаччам̣ нибба̄нам̣. ити акуппа̄рамман̣акаран̣ена акуппа̄ти вутта̄. муса̄ти витатхам̣. мосадхамманти нассанасабха̄вам̣. там̣ саччанти там̣ авитатхам̣ сабха̄во. амосадхамманти анассанасабха̄вам̣.

тасма̄ти йасма̄ а̄дито саматхавипассана̄васена вачӣсаччато дуккхасаччасамудайасаччехи ча параматтхасаччам̣ нибба̄намева уттаритарам̣, тасма̄. евам̣ саманна̄гатоти имина̄ уттамена параматтхасачча̄дхит̣т̣ха̄нена саманна̄гато.

367. пуббети путхуджджанака̄ле. упадхӣ хонтӣти кхандхӯпадхи килесӯпадхи абхисан̇кха̄рӯпадхи пан̃чака̄магун̣ӯпадхӣти име упадхайо хонти. саматта̄ сама̄динна̄ти парипӯра̄ гахита̄ парамат̣т̣ха̄. тасма̄ти йасма̄ а̄дито саматхавипассана̄васена килесапаричча̄гато, сота̄паттимагга̄дӣхи ча килесапаричча̄гато арахаттамаггенева килесапаричча̄го уттаритаро, тасма̄. евам̣ саманна̄гатоти имина̄ уттамена ча̄га̄дхит̣т̣ха̄нена саманна̄гато.

368. а̄гха̄тотиа̄дӣсу а̄гха̄такаран̣авасена а̄гха̄то, бйа̄паджджанавасена бйа̄па̄до, сампадуссанавасена сампадосоти тӣхи падехи доса̄кусаламӯламева вуттам̣. тасма̄ти йасма̄ а̄дито саматхавипассана̄васена килесавӯпасамато, сота̄паттимагга̄дӣхи килесавӯпасамато ча арахаттамаггенева килесавӯпасамо уттаритаро, тасма̄. евам̣ саманна̄гатоти имина̄ уттамена упасама̄дхит̣т̣ха̄нена саманна̄гато.

369. ман̃н̃итаметанти тан̣ха̄ман̃н̃итам̣ ма̄наман̃н̃итам̣ дит̣т̣химан̃н̃итанти тивидхампи ват̣т̣ати. айамахамасмӣти еттха пана айамаханти екам̣ тан̣ха̄ман̃н̃итамева ват̣т̣ати. роготиа̄дӣсу а̄ба̄дхат̣т̣хена рого, антодосат̣т̣хена ган̣д̣о, анупавит̣т̣хат̣т̣хена саллам̣. муни сантоти вуччатӣти кхӣн̣а̄савамуни санто ниббутоти вуччати. йаттха т̣хитанти йасмим̣ т̣ха̄не т̣хитам̣. сам̣кхиттена̄ти буддха̄нам̣ кира сабба̄пи дхаммадесана̄ сам̣кхитта̄ва, виттха̄радесана̄ на̄ма наттхи, самантапат̣т̣ха̄накатха̄пи сам̣кхитта̄йева. ити бхагава̄ десанам̣ йатха̄нусандхим̣ па̄песи. уггха̄т̣итан̃н̃ӯтиа̄дӣсу пана чатӯсу пуггалесу пуккуса̄ти кулапутто випан̃читан̃н̃ӯ, ити випан̃читан̃н̃увасена бхагава̄ имам̣ дха̄тувибхан̇гасуттам̣ катхеси.

370. на кхо ме, бханте, парипун̣н̣ам̣ паттачӣваранти касма̄ кулапуттасса иддхимайапаттачӣварам̣ на ниббаттанти. пуббе ат̣т̣ханнам̣ париккха̄ра̄нам̣ адиннатта̄. кулапутто хи диннада̄но ката̄бхинӣха̄ро, на диннатта̄ти на ваттаббам̣. иддхимайапаттачӣварам̣ пана паччхимабхавика̄нам̣йева ниббаттати, айан̃ча пунапат̣исандхико, тасма̄ на ниббаттанти. атха бхагава̄ сайам̣ парийеситва̄ касма̄ на упасампа̄десӣти. ока̄са̄бха̄вато. кулапуттасса а̄йу париккхӣн̣ам̣, суддха̄ва̄сико ана̄га̄мӣ маха̄брахма̄ кумбхака̄раса̄лам̣ а̄гантва̄ нисинно вийа ахоси. тасма̄ сайам̣ на парийеси.

паттачӣварапарийесанам̣ пакка̄мӣти ка̄йа вела̄йа пакка̄ми? ут̣т̣хите арун̣е. бхагавато кира дхаммадесана̄паринит̣т̣ха̄нан̃ча арун̣ут̣т̣ха̄нан̃ча расмивиссаджджанан̃ча екаккхан̣е ахоси. бхагава̄ кира десанам̣ нит̣т̣хапетва̄ва чхаббан̣н̣арасмийо виссаджджи, сакалакумбхака̄ранивесанам̣ екападжджотам̣ ахоси, чхаббан̣н̣арасмийо джа̄ладжа̄ла̄ пун̃джапун̃джа̄ хутва̄ видха̄вантийо саббадиса̄бха̄ге суван̣н̣апат̣апарийонаддхе вийа ча на̄на̄ван̣н̣акусумаратанависарасамуджджале вийа ча акам̣су. бхагава̄ ‘‘нагарава̄сино мам̣ пассантӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си. нагарава̄сино бхагавантам̣ дисва̄ва ‘‘саттха̄ кира а̄гато, кумбхака̄раса̄ла̄йа кира нисинно’’ти ан̃н̃аман̃н̃асса а̄рочетва̄ ран̃н̃о а̄рочесум̣.

ра̄джа̄ а̄гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄, ‘‘бханте, ка̄йа вела̄йа а̄гататтха̄’’ти пуччхи. хиййо сӯрийаттхан̇гаманавела̄йа маха̄ра̄джа̄ти. кена каммена бхагава̄ти? тумха̄кам̣ саха̄йо пуккуса̄ти ра̄джа̄ тумхехи пахитам̣ са̄санам̣ сутва̄ никкхамитва̄ паббаджитва̄ мам̣ уддисса а̄гаччханто са̄ваттхим̣ атиккамма пан̃чачатта̄лӣса йоджана̄ни а̄гантва̄ имам̣ кумбхака̄раса̄лам̣ пависитва̄ нисӣди, ахам̣ тасса сан̇гахаттхам̣ а̄гантва̄ дхаммакатхам̣ катхесим̣, кулапутто тӣн̣и пхала̄ни пат̣ивиджджхи маха̄ра̄джа̄ти. ида̄ни кахам̣, бхантети? упасампадам̣ йа̄читва̄ апарипун̣н̣апаттачӣварата̄йа паттачӣварапарийесанаттхам̣ гато маха̄ра̄джа̄ти. ра̄джа̄ кулапуттасса гатадиса̄бха̄гена агама̄си. бхагава̄пи а̄ка̄сена̄гантва̄ джетаванагандхакут̣имхийева па̄турахоси.

кулапуттопи паттачӣварам̣ парийесама̄но нева бимбиса̄раран̃н̃о на таккасӣлака̄нам̣ джан̇гхава̄н̣иджа̄нам̣ сантикам̣ агама̄си. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘на кхо ме куккут̣асса вийа таттха таттха мана̄па̄мана̄памева вичинитва̄ паттачӣварам̣ парийеситум̣ йуттам̣, махантам̣ нагарам̣ ваджджитва̄ удакатиттхасуса̄насан̇ка̄рат̣т̣ха̄наантаравӣтхӣсу парийесисса̄мӣ’’ти антаравӣтхийам̣ сан̇ка̄ракӯт̣есу та̄ва пилотикам̣ парийеситум̣ а̄раддхо.

джӣвита̄ воропесӣти етасмим̣ сан̇ка̄ракӯт̣е пилотикам̣ олокентам̣ виббханта̄ тарун̣аваччха̄ га̄вӣ упадха̄витва̄ син̇гена виджджхитва̄ гха̄теси. чха̄такаджджхатто кулапутто а̄ка̄сейева а̄йуккхайам̣ патва̄ патито. сан̇ка̄рат̣т̣ха̄не адхомукхат̣т̣хапита̄ суван̣н̣апат̣има̄ вийа ахоси, ка̄лан̇като ча пана авиха̄брахмалоке ниббатти, ниббаттаматтова арахаттам̣ па̄пун̣и. авиха̄брахмалоке кира ниббаттаматта̄ва сатта джана̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. вуттан̃хетам̣ –

‘‘авихам̣ упапанна̄се, вимутта̄ сатта бхиккхаво;

ра̄гадосапариккхӣн̣а̄, тин̣н̣а̄ локе висаттикам̣.

ке ча те атарум̣ пан̇кам̣, маччудхеййам̣ судуттарам̣;

ке хитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, диббайогам̣ упаччагум̣.

упако палаган̣д̣о ча, пуккуса̄ти ча те тайо;

бхаддийо кхан̣д̣адево ча, ба̄хурагги ча син̇гийо;

те хитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, диббайогам̣ упаччагу’’нти. (сам̣. ни. 1.50, 105);

бимбиса̄ропи ‘‘майхам̣ саха̄йо майа̄ песитаса̄санаматтам̣ ва̄четва̄ хаттхагатам̣ раджджам̣ паха̄йа еттакам̣ аддха̄нам̣ а̄гато, дуккарам̣ катам̣ кулапуттена, паббаджитасакка̄рена там̣ саккарисса̄мӣ’’ти ‘‘парийесатха ме саха̄йака’’нти таттха таттха песеси. песита̄ там̣ аддасам̣су сан̇ка̄рат̣т̣ха̄не патитам̣, дисва̄ а̄гамма ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ гантва̄ кулапуттам̣ дисва̄ – ‘‘на вата, бхо, лабхимха̄ саха̄йакасса сакка̄рам̣ ка̄тум̣, ана̄тхо ме джа̄то саха̄йако’’ти. паридевитва̄ кулапуттам̣ ман̃чакена ган̣ха̄петва̄ йуттока̄се т̣хапетва̄ анупасампаннасса сакка̄рам̣ ка̄тум̣ джа̄нана̄бха̄вена нха̄пакакаппака̄дайо паккоса̄петва̄ кулапуттам̣ сӣсам̣ нха̄петва̄ суддхаваттха̄ни нива̄са̄петва̄ ра̄джавесена алан̇ка̄ра̄петва̄ сован̣н̣асивикам̣ а̄ропетва̄ саббата̄л̣а̄вачарагандхама̄ла̄дӣхи пӯджам̣ каронто нагара̄ нӣхаритва̄ бахӯхи гандхакат̣т̣хехи маха̄читакам̣ ка̄ретва̄ кулапуттасса сарӣракиччам̣ катва̄ дха̄туйо а̄да̄йа четийам̣ патит̣т̣хапеси. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

дха̄тувибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.