3. магхадевасуттаван̣н̣ана̄
308. евам̣ ме сутанти магхадевасуттам̣. таттха магхадеваамбаванети пуббе магхадево на̄ма ра̄джа̄ там̣ амбаванам̣ ропеси. тесу руккхесу палуджджама̄несу апарабха̄ге ан̃н̃епи ра̄джа̄но ропесум̣йева. там̣ пана пат̣хамавоха̄равасена магхадевамбаванантева сан̇кхам̣ гатам̣. ситам̣ па̄тва̄ка̄сӣти са̄йанхасамайе виха̄рача̄рикам̣ чарама̄но раман̣ӣйам̣ бхӯмибха̄гам̣ дисва̄ – ‘‘васитапуббам̣ ну кхо ме имасмим̣ ока̄се’’ти а̄ваджджанто – ‘‘пуббе ахам̣ магхадево на̄ма ра̄джа̄ хутва̄ имам̣ амбаванам̣ ропесим̣, еттхева паббаджитва̄ чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ брахмалоке ниббаттим̣. там̣ кхо панетам̣ ка̄ран̣ам̣ бхиккхусан̇гхасса апа̄кат̣ам̣, па̄кат̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти аггаггаданте дассенто ситам̣ па̄ту ака̄си.
дхаммо асса аттхӣти дхаммико. дхаммена ра̄джа̄ джа̄тоти дхаммара̄джа̄. дхамме т̣хитоти дасакусалакаммапатхадхамме т̣хито. дхаммам̣ чаратӣти самам̣ чарати. татра бра̄хман̣агахапатикесӯти йопи со пуббара̄джӯхи бра̄хман̣а̄нам̣ диннапариха̄ро, там̣ аха̄петва̄ пакатинийа̄менева ада̄си, татха̄ гахапатика̄нам̣. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. паккхасса̄ти имина̄ па̄т̣иха̄рикапаккхопи сан̇гахито. ат̣т̣хамӣупосатхасса хи паччуггамана̄нуггаманавасена саттамийан̃ча навамийан̃ча, ча̄туддасапаннараса̄нам̣ паччуггамана̄нуггаманавасена терасийан̃ча па̄т̣ипаде ча̄ти име диваса̄ па̄т̣иха̄рикапаккха̄ти ведитабба̄. тесупи упосатхам̣ упаваси.
309. девадӯта̄ти девоти маччу, тасса дӯта̄ти девадӯта̄. сирасмин̃хи палитесу па̄тубхӯтесу маччура̄джасса сантике т̣хито вийа хоти, тасма̄ палита̄ни маччудевасса дӯта̄ти вуччанти. дева̄ вийа дӯта̄типи девадӯта̄. йатха̄ хи алан̇катапат̣ийатта̄йа девата̄йа а̄ка̄се т̣хатва̄ ‘‘асукадивасе мариссатӣ’’ти вутте там̣ татхева хоти, евам̣ сирасмим̣ палитесу па̄тубхӯтесу девата̄бйа̄каран̣асадисамева хоти. тасма̄ палита̄ни девасадиса̄ дӯта̄ти вуччанти. висуддхидева̄нам̣ дӯта̄типи девадӯта̄. саббабодхисатта̄ хи джин̣н̣абйа̄дхитаматапаббаджите дисва̄ва сам̣вегама̄паджджитва̄ никкхамма паббаджанти. йатха̄ха –
‘‘джин̣н̣ан̃ча дисва̄ дукхитан̃ча бйа̄дхитам̣,
матан̃ча дисва̄ гатама̄йусан̇кхайам̣;
ка̄са̄йаваттхам̣ паббаджитан̃ча дисва̄,
тасма̄ ахам̣ паббаджитомхи ра̄джа̄’’ти.
имина̄ парийа̄йена палита̄ни висуддхидева̄нам̣ дӯтатта̄ девадӯта̄ти вуччанти.
каппакасса га̄маварам̣ датва̄ти сатасахассут̣т̣ха̄накам̣ джет̣т̣хакага̄мам̣ датва̄. касма̄ ада̄си? сам̣виггама̄насатта̄. тасса хи ан̃джалисмим̣ т̣хапита̄ни палита̄ни дисва̄ва сам̣вего уппаджджати. ан̃н̃а̄ни чатура̄сӣтивассасахасса̄ни а̄йу аттхи, евам̣ сантепи маччура̄джасса сантике т̣хитам̣ вийа атта̄нам̣ ман̃н̃ама̄но сам̣вигго паббаджджам̣ рочети. тена вуттам̣ –
‘‘сире дисва̄на палитам̣, магхадево дисампати;
сам̣вегам̣ алабхӣ дхӣро, паббаджджам̣ самарочайӣ’’ти.
апарампи вуттам̣ –
‘‘уттаман̇гаруха̄ майхам̣, име джа̄та̄ вайохара̄;
па̄тубхӯта̄ девадӯта̄, паббаджджа̄самайо мама̄’’ти.
пурисайугети вам̣сасамбхаве пурисе. кесамассум̣ оха̄ретва̄ти та̄пасапаббаджджам̣ паббаджанта̄пи хи пат̣хамам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ паббаджанти, тато пат̣т̣ха̄йа вад̣д̣хите кесе бандхитва̄ джат̣а̄кала̄падхара̄ хутва̄ вичаранти. бодхисаттопи та̄пасапаббаджджам̣ паббаджи. паббаджито пана анесанам̣ анануйун̃джитва̄ ра̄джагехато а̄хат̣абхиккха̄йа йа̄пенто брахмавиха̄рам̣ бха̄веси. тасма̄ со метта̄сахагатена̄тиа̄ди вуттам̣.
кума̄ракӣл̣итам̣ кӣл̣ӣти ан̇кена ан̇кам̣ парихарийама̄но кӣл̣и. ма̄ла̄кала̄пам̣ вийа хи нам̣ уккхипитва̄ва вичарим̣су. ран̃н̃о магхадевасса путто…пе… паббаджӣти имасса паббаджитадивасе пан̃ча ман̇гала̄ни ахесум̣. магхадеваран̃н̃о матакабхаттам̣, тасса ран̃н̃о паббаджитаман̇галам̣, тасса путтасса чхаттусса̄панаман̇галам̣, тасса путтасса упараджджаман̇галам̣, тасса путтасса на̄макаран̣аман̇галанти екасмим̣йева самайе пан̃ча ман̇гала̄ни ахесум̣, сакаладжамбудӣпатале уннан̇галамахоси.
311. путтапапуттака̄ти путта̄ ча путтапутта̄ ча̄ти евам̣ паватта̄ тасса парампара̄. паччхимако ахосӣти паббаджджа̄паччхимако ахоси. бодхисатто кира брахмалоке ниббатто – ‘‘паваттати ну кхо там̣ майа̄ мануссалоке нихатам̣ калйа̄н̣аватта’’нти а̄ваджджанто аддаса – ‘‘еттакам̣ аддха̄нам̣ паваттати, ида̄ни на паваттиссатӣ’’ти. на кхо пана̄хам̣ майхам̣ павен̣ийа̄ уччхиджджитум̣ дасса̄мӣти аттано вам̣се джа̄таран̃н̃ойева аггамахесийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ гахетва̄ аттано вам̣сасса немим̣ гхат̣енто вийа ниббатто, теневасса нимӣти на̄мам̣ ахоси. ити со паббаджитара̄джӯнам̣ саббапаччхимако хутва̄ паббаджитоти паббаджджа̄паччхимако ахоси. гун̣ехи пана атирекатаро. тасса хи саббара̄джӯхи атирекатара̄ две гун̣а̄ ахесум̣. чатӯсу два̄ресу сатасахассам̣ сатасахассам̣ виссаджджетва̄ девасикам̣ да̄нам̣ ада̄си, анупосатхикасса ча дассанам̣ нива̄реси. анупосатхикесу хи ра̄джа̄нам̣ пассисса̄ма̄ти гатесу дова̄рико пуччхати ‘‘тумхе упосатхика̄ но ва̄’’ти. йе анупосатхика̄ хонти, те нива̄рети ‘‘анупосатхика̄нам̣ ра̄джа̄ дассанам̣ на детӣ’’ти. ‘‘майам̣ джанападава̄сино ка̄ле бходжанам̣ кухим̣ лабхисса̄ма̄’’типи таттха вачанока̄со наттхи. чатӯсу хи два̄ресу ра̄джан̇ган̣е ча анека̄ни бхаттача̄т̣исахасса̄ни пат̣ийатта̄нева хонти. тасма̄ маха̄джано иччхитиччхитат̣т̣ха̄не массум̣ ка̄ретва̄ нха̄йитва̄ ваттха̄ни париваттетва̄ йатха̄ручитам̣ бходжанам̣ бхун̃джитва̄ упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа ран̃н̃о гехадва̄рам̣ гаччхати. дова̄рикена ‘‘упосатхика̄ тумхе’’ти пуччхитапуччхита̄ ‘‘а̄ма а̄ма̄’’ти ваданти. тена хи а̄гаччхатха̄ти павесетва̄ ран̃н̃о дассети. ити имехи двӣхи гун̣ехи атирекатаро ахоси.
312. дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нанти та̄ватим̣сабхаване ниббаттадева̄нам̣. те кира дева̄ видехарат̣т̣хе митхиланагарава̄сино ран̃н̃о ова̄де т̣хатва̄ пан̃ча сӣла̄ни раккхитва̄ упосатхакаммам̣ катва̄ таттха ниббатта̄ ран̃н̃о гун̣акатхам̣ катхенти. те сандха̄йа вуттам̣ ‘‘дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄на’’нти.
нисинно хотӣти па̄са̄даварасса упаригато да̄нан̃ча сӣлан̃ча упапариккхама̄но нисинно хоти. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘да̄нам̣ ну кхо махантам̣ уда̄ху сӣлам̣, йади да̄нам̣ махантам̣, аджджхоттхаритва̄ да̄намева дасса̄ми. атха сӣлам̣, сӣламева пӯрисса̄мӣ’’ти. тасса ‘‘идам̣ махантам̣ идам̣ маханта’’нти ниччхитум̣ асакконтассева сакко гантва̄ пурато па̄турахоси. тена вуттам̣ атха кхо, а̄нанда,…пе… саммукхе па̄турахосӣти. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘ран̃н̃о кан̇кха̄ уппанна̄, тасса кан̇кхаччхеданаттхам̣ пан̃хан̃ча катхесса̄ми, идха̄гаманаттха̄йа пат̣ин̃н̃ан̃ча ган̣хисса̄мӣ’’ти. тасма̄ гантва̄ саммукхе па̄турахоси. ра̄джа̄ адит̣т̣хапуббам̣ рӯпам̣ дисва̄ бхӣто ахоси ломахат̣т̣хаджа̄то. атха нам̣ сакко – ‘‘ма̄ бха̄йи, маха̄ра̄джа, виссаттхо пан̃хам̣ пуччха, кан̇кхам̣ те пат̣ивинодесса̄мӣ’’ти а̄ха.
ра̄джа̄ –
‘‘пуччха̄ми там̣ маха̄ра̄джа, саббабхӯта̄намиссара;
да̄нам̣ ва̄ брахмачарийам̣ ва̄, катамам̣ су махаппхала’’нти. –
пан̃хам̣ пуччхи. сакко – ‘‘да̄нам̣ на̄ма ким̣, сӣламева гун̣ависит̣т̣хата̄йа махантам̣. ахан̃хи пуббе, маха̄ра̄джа, дасавассасахасса̄ни дасаннам̣ джат̣иласахасса̄нам̣ да̄нам̣ датва̄ петтивисайато на мутто, сӣлаванта̄ пана майхам̣ да̄нам̣ бхун̃джитва̄ брахмалоке ниббатта̄’’ти ватва̄ има̄ га̄тха̄ авоча –
‘‘хӣнена брахмачарийена, кхаттийе упападжджати;
маджджхимена ча деваттам̣, уттамена висуджджхати.
на хете сулабха̄ ка̄йа̄, йа̄чайогена кеначи;
йе ка̄йе упападжджанти, ана̄га̄ра̄ тапассино’’ти. (джа̄. 2.22.429-430);
евам̣ ран̃н̃о кан̇кхам̣ винодетва̄ девалокагамана̄йа пат̣ин̃н̃а̄гахан̣аттхам̣ ла̄бха̄ те маха̄ра̄джа̄тиа̄дима̄ха. таттха авикампама̄ноти абха̄йама̄но. адхива̄сесӣти ахам̣ маха̄джанам̣ кусалам̣ сама̄дапеми, пун̃н̃аванта̄нам̣ пана васанат̣т̣ха̄нам̣ дисва̄ а̄гатена мануссапатхе сукхам̣ катхетум̣ хотӣти адхива̄сеси.
313. евам̣ бхаддантава̄ти евам̣ хоту бхаддакам̣ тава вачананти ватва̄. йоджетва̄ти екасмим̣йева йуге сахассаасса̄джа̄нӣйе йоджетва̄. тесам̣ пана па̄т̣ийеккам̣ йоджанакиччам̣ наттхи, манам̣ а̄гамма йутта̄йева хонти. со пана диббаратхо дийад̣д̣хайоджанасатико хоти, наддхито пат̣т̣ха̄йа ратхасӣсам̣ пан̃н̃а̄сайоджана̄ни, аккхабандхо пан̣н̣а̄сайоджана̄ни, аккхабандхато пат̣т̣ха̄йа паччха̄бха̄го пан̣н̣а̄сайоджана̄ни, саббо саттаван̣н̣аратанамайо. девалоко на̄ма уддхам̣, мануссалоко адхо, тасма̄ хет̣т̣ха̄мукхам̣ ратхам̣ песесӣти на саллаккхетаббам̣. йатха̄ пана пакатимаггам̣ песети, евамева манусса̄нам̣ са̄йама̄сабхатте нит̣т̣хите чандена саддхим̣ йуганаддхам̣ катва̄ песеси, йамакачанда̄ ут̣т̣хита̄ вийа ахесум̣. маха̄джано дисва̄ ‘‘йамакачанда̄ уггата̄’’ти а̄ха. а̄гаччханте а̄гаччханте на йамакачанда̄, екам̣ вима̄нам̣, на вима̄нам̣, еко ратхоти. ратхопи а̄гаччханто а̄гаччханто пакатиратхаппама̄н̣ова, асса̄пи пакатиассаппама̄н̣а̄ва ахесум̣. евам̣ ратхам̣ а̄харитва̄ ран̃н̃о па̄са̄дам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ па̄чӣнасӣхапан̃джарат̣т̣ха̄не ратхам̣ ниваттетва̄ а̄гатамагга̄бхимукхам̣ катва̄ сӣхапан̃джаре т̣хатва̄ва а̄роханасаджджам̣ т̣хапеси.
абхируха маха̄ра̄джа̄ти ра̄джа̄ – ‘‘диббайа̄нам̣ ме ладдха’’нти на та̄вадева абхирухи, на̄гара̄нам̣ пана ова̄дам̣ ада̄си ‘‘пассатха та̄та̄, йам̣ ме саккена деваран̃н̃а̄ диббаратхо песито, со ча кхо на джа̄тиготтам̣ ва̄ кулаппадесам̣ ва̄ пат̣ичча песито, майхам̣ пана сӣла̄ча̄рагун̣е пасӣдитва̄ песито. саче тумхепи сӣлам̣ раккхиссатха, тумха̄кампи песессати, евам̣ раккхитум̣ йуттам̣ на̄метам̣ сӣлам̣. на̄хам̣ девалокам̣ гантва̄ чира̄йисса̄ми, аппаматта̄ хотха̄’’ти маха̄джанам̣ овадитва̄ пан̃часу сӣлесу патит̣т̣ха̄петва̄ ратхам̣ абхирухи. тато ма̄тали сан̇га̄хако ‘‘ахампи маха̄ра̄джасса мама̄нуччхавикам̣ карисса̄мӣ’’ти а̄ка̄самхи две магге дассетва̄ апича маха̄ра̄джа̄тиа̄дима̄ха.
таттха катамена̄ти, маха̄ра̄джа, имесу маггесу еко нирайам̣ гаччхати, еко девалокам̣, тесу там̣ катамена неми. йена̄ти йена маггена гантва̄ йаттха па̄пакамманта̄ па̄пака̄нам̣ камма̄нам̣ випа̄кам̣ пат̣исам̣ведийанти, там̣ т̣ха̄нам̣ сакка̄ хоти пасситунти аттхо. дутийападепи есева найо. джа̄такепи –
‘‘кена там̣ неми маггена, ра̄джасет̣т̣ха дисампати;
йена ва̄ па̄пакамманта̄, пун̃н̃акамма̄ ча йе нара̄’’ти. (джа̄. 2.22.450) –
га̄тха̄йа айамеваттхо. тенева̄ха –
‘‘нирайе та̄ва пасса̄ми, а̄ва̄се па̄пакамминам̣;
т̣ха̄на̄ни луддакамма̄нам̣, дуссӣла̄нан̃ча йа̄ гатӣ’’ти. (джа̄. 2.22.451);
убхайенева мам̣ ма̄тали нехӣти ма̄тали двӣхи маггехи мам̣ нехи, ахам̣ нирайам̣ пасситука̄мо девалокампӣти. пат̣хамам̣ катамена немӣти. пат̣хамам̣ нирайамаггена нехӣти. тато ма̄тали аттано а̄нубха̄вена ра̄джа̄нам̣ пан̃чадаса маха̄нирайе дассеси. виттха̄ракатха̄ панеттха –
‘‘дассеси ма̄тали ран̃н̃о, дуггам̣ ветаран̣им̣ надим̣;
кутхитам̣ кха̄расам̣йуттам̣, таттам̣ аггисикхӯпама’’нти. (джа̄. 2.22.452) –
джа̄таке вуттанайена ведитабба̄. нирайам̣ дассетва̄ ратхам̣ ниваттетва̄ девалока̄бхимукхам̣ гантва̄ бӣран̣ӣдевадхӣта̄йа сон̣адиннадевапуттасса ган̣адевапутта̄нан̃ча вима̄на̄ни дассенто девалокам̣ неси. татра̄пи виттха̄ракатха̄ –
‘‘йади те сута̄ бӣран̣ӣ джӣвалоке,
а̄ма̄йада̄сӣ аху бра̄хман̣асса;
са̄ паттака̄ле атитхим̣ видитва̄,
ма̄та̄ва путтам̣ сакима̄бхинандӣ;
сам̣йама̄ сам̣вибха̄га̄ ча,
са̄ вима̄насми модатӣ’’ти. (джа̄. 2.22.507) –
джа̄таке вуттанайенева ведитабба̄.
евам̣ гаччхато пана тасса ратханеми ват̣т̣ийа̄ читтакӯт̣адва̄ракот̣т̣хакасса умма̄ре пахатаматтева деванагаре кола̄халам̣ ахоси. саккам̣ девара̄джа̄нам̣ екакам̣йева оха̄йа девасан̇гхо маха̄саттам̣ паччуггаманамака̄си, там̣ девата̄нам̣ а̄дарам̣ дисва̄ сакко читтам̣ сандха̄ретум̣ асакконто – ‘‘абхирама, маха̄ра̄джа, девесу дева̄нубха̄вена̄’’ти а̄ха. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘айам̣ ра̄джа̄ аджджа а̄гантва̄ екадивасенева деваган̣ам̣ аттано абхимукхамака̄си. саче екам̣ две дивасе васиссати, на мам̣ дева̄ олокессантӣ’’ти. со усӯйама̄но, ‘‘маха̄ра̄джа, туйхам̣ имасмим̣ девалоке васитум̣ пун̃н̃ам̣ наттхи, ан̃н̃есам̣ пун̃н̃ена васа̄хӣ’’ти имина̄ адхиппа̄йена евама̄ха. бодхисатто – ‘‘на̄саккхи джарасакко манам̣ сандха̄ретум̣, парам̣ нисса̄йа ладдхам̣ кхо пана йа̄читва̄ ладдхабхан̣д̣акам̣ вийа хотӣ’’ти пат̣иккхипанто алам̣ ма̄риса̄тиа̄дима̄ха. джа̄такепи вуттам̣ –
‘‘йатха̄ йа̄читакам̣ йа̄нам̣, йатха̄ йа̄читакам̣ дханам̣;
евам̣сампадамеве там̣, йам̣ парато да̄напаччайа̄;
на ча̄хаметамиччха̄ми, йам̣ парато да̄напаччайа̄’’ти. (джа̄. 2.22.585-586) –
саббам̣ ваттаббам̣. бодхисатто пана мануссаттабха̄вена катива̄ре девалокам̣ гатоти. чатта̄ро – мандха̄тура̄джака̄ле са̄дхинара̄джака̄ле гуттилавӣн̣а̄ва̄дакака̄ле нимимаха̄ра̄джака̄лети. со мандха̄тука̄ле девалоке асан̇кхйеййам̣ ка̄лам̣ васи, тасмин̃хи васама̄нейева чхаттим̣са сакка̄ чавим̣су. са̄дхинара̄джака̄ле сатта̄хам̣ васи, мануссаган̣ана̄йа сатта вассасата̄ни хонти. гуттилавӣн̣а̄ва̄дакака̄ле ча нимира̄джака̄ле ча мухуттаматтам̣ васи, мануссаган̣ана̄йа сатта диваса̄ни хонти.
314. таттхева митхилам̣ пат̣инесӣти пат̣инетва̄ пакатисиригаббхейева патит̣т̣ха̄песи.
315. кал̣а̄раджанакоти тасса на̄мам̣. кал̣а̄радантата̄йа пана кал̣а̄раджанакоти вутто. на со ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджӣти еттакаматтамева на ака̄си, сесам̣ саббам̣ па̄катикамева ахоси.
316. самуччхедо хотӣти еттха калйа̄н̣аваттам̣ ко самуччхиндати, кена самуччхиннам̣, ко паваттети, кена паваттитам̣ на̄ма хотӣти айам̣ вибха̄го ведитаббо. таттха сӣлава̄ бхиккху ‘‘на сакка̄ майа̄ арахаттам̣ ладдху’’нти вӣрийам̣ акаронто самуччхиндати. дуссӣлена самуччхиннам̣ на̄ма хоти. сатта секха̄ паваттенти. кхӣн̣а̄савена паваттитам̣ на̄ма хоти. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
магхадевасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.