7. маха̄сакулуда̄йисуттаван̣н̣ана̄
237. евам̣ ме сутанти маха̄сакулуда̄йисуттам̣. таттха моранива̄пети тасмим̣ т̣ха̄не мора̄нам̣ абхайам̣ гхосетва̄ бходжанам̣ адам̣су. тасма̄ там̣ т̣ха̄нам̣ моранива̄поти сан̇кхам̣ гатам̣. аннабха̄роти екасса парибба̄джакасса на̄мам̣. татха̄ варадхароти. ан̃н̃е ча̄ти на кевалам̣ име тайо, ан̃н̃епи абхин̃н̃а̄та̄ бахӯ парибба̄джака̄. аппасаддасса ван̣н̣ава̄дӣти идха аппасаддавинӣтоти аватва̄ва идам̣ вуттам̣. касма̄? на хи бхагава̄ ан̃н̃ена винӣтоти.
238. пурима̄нӣти хиййодивасам̣ упа̄да̄йа пурима̄ни на̄ма хонти, тато парам̣ пуриматара̄ни. кутӯхаласа̄ла̄йанти кутӯхаласа̄ла̄ на̄ма паччекаса̄ла̄ наттхи, йаттха пана на̄на̄титтхийа̄ саман̣абра̄хман̣а̄ на̄на̄видхам̣ катхам̣ паваттенти, са̄ бахӯнам̣ – ‘‘айам̣ ким̣ вадати, айам̣ ким̣ вадатӣ’’ти кутӯхалуппаттит̣т̣ха̄нато ‘‘кутӯхаласа̄ла̄’’ти вуччати. ‘‘котӯхаласа̄ла̄’’типи па̄т̣хо. ла̄бха̄ти йе еварӯпе саман̣абра̄хман̣е дат̣т̣хум̣ пан̃хам̣ пуччхитум̣ дхаммакатхам̣ ва̄ несам̣ сотум̣ лабханти, тесам̣ ан̇гамагадха̄нам̣ име ла̄бха̄ти аттхо.
сан̇гхинотиа̄дӣсу паббаджитасамӯхасан̇кха̄то сан̇гхо етесам̣ аттхӣти сан̇гхино. свева ган̣о етесам̣ аттхӣти ган̣ино. а̄ча̄расиккха̄панавасена тасса ган̣асса а̄чарийа̄ти ган̣а̄чарийа̄. н̃а̄та̄ти пан̃н̃а̄та̄ па̄кат̣а̄. йатха̄бхуччагун̣ехи чева айатха̄бхӯтагун̣ехи ча самуггато йасо етесам̣ аттхӣти йасассино. пӯран̣а̄дӣнан̃хи ‘‘аппиччхо сантут̣т̣хо, аппиччхата̄йа ваттхампи на нива̄сетӣ’’тиа̄дина̄ найена йасо самуггато, татха̄гатасса ‘‘итипи со бхагава̄’’тиа̄дӣхи йатха̄бхӯтагун̣ехи. титтхакара̄ти ладдхикара̄. са̄дхусаммата̄ти име са̄дхӯ сундара̄ саппуриса̄ти евам̣ саммата̄. бахуджанасса̄ти ассутавато чева андхаба̄лапутхуджджанасса вибха̄вино ча пан̣д̣итаджанасса. таттха титтхийа̄ ба̄ладжанасса евам̣ саммата̄, татха̄гато пан̣д̣итаджанасса. имина̄ найена пӯран̣о кассапо сан̇гхӣтиа̄дӣсу аттхо ведитаббо. бхагава̄ пана йасма̄ ат̣т̣хатим̣са а̄рамман̣а̄ни вибхаджанто бахӯни нибба̄наотаран̣атиттха̄ни ака̄си, тасма̄ ‘‘титтхакаро’’ти ваттум̣ ват̣т̣ати.
касма̄ панете саббепи таттха осат̣а̄ти? упат̣т̣ха̄караккхан̣аттхан̃чева ла̄бхасакка̄раттхан̃ча. тесан̃хи евам̣ хоти – ‘‘амха̄кам̣ упат̣т̣ха̄ка̄ саман̣ам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гаччхеййум̣, те ча раккхисса̄ма. саман̣асса ча готамасса упат̣т̣ха̄ке сакка̄рам̣ каронте дисва̄ амха̄кампи упат̣т̣ха̄ка̄ амха̄кам̣ сакка̄рам̣ кариссантӣ’’ти. тасма̄ йаттха йаттха бхагава̄ осарати, таттха таттха саббе осаранти.
239. ва̄дам̣ а̄ропетва̄ти ва̄де досам̣ а̄ропетва̄. апакканта̄ти, апагата̄, кечи дисам̣ пакканта̄, кечи гихибха̄вам̣ патта̄, кечи имам̣ са̄санам̣ а̄гата̄. сахитам̣ мети майхам̣ вачанам̣ сахитам̣ силит̣т̣хам̣, аттхайуттам̣ ка̄ран̣айуттанти аттхо. асахитам̣ тети туйхам̣ вачанам̣ асахитам̣. адхичин̣н̣ам̣ те випара̄ваттанти йам̣ туйхам̣ дӣгхаратта̄чин̣н̣авасена суппагун̣ам̣, там̣ майхам̣ екавачаненева випара̄ваттам̣ випариваттитва̄ т̣хитам̣, на кин̃чи джа̄танти аттхо. а̄ропито те ва̄доти майа̄ тава ва̄де досо а̄ропито. чара ва̄даппамоккха̄йа̄ти досамочанаттхам̣ чара вичара, таттха таттха гантва̄ сиккха̄ти аттхо. ниббет̣хехи ва̄ саче пахосӣти атха сайам̣ пахоси, ида̄нева ниббет̣хехи. дхаммаккосена̄ти сабха̄ваккосена.
240. там̣ но сосса̄ма̄ти там̣ амха̄кам̣ деситам̣ дхаммам̣ сун̣исса̄ма. кхуддамадхунти кхуддакамаккхика̄хи катам̣ дан̣д̣акамадхум̣. анелаканти ниддосам̣ апагатамаччхикан̣д̣акам̣. пӣл̣еййа̄ти дадеййа. пачча̄сӣсама̄нарӯпоти пӯретва̄ ну кхо но бходжанам̣ дассатӣти бха̄джанахаттхо пачча̄сӣсама̄но паччупат̣т̣хито асса. сампайоджетва̄ти аппаматтакам̣ вива̄дам̣ катва̄.
241. итарӣтарена̄ти ла̄макала̄макена. павивиттоти идам̣ парибба̄джако ка̄йавивекаматтам̣ сандха̄йа вадати, бхагава̄ пана тӣхи вивекехи вивиттова.
242. косака̄ха̄ра̄пӣти да̄напатӣнам̣ гхаре аггабхиккха̄т̣хапанаттхам̣ кхуддакасара̄ва̄ хонти, да̄напатино аггабхаттам̣ ва̄ таттха т̣хапетва̄ бхун̃джанти, паббаджите сампатте там̣ бхаттам̣ тасса денти. там̣ сара̄вакам̣ косакоти вуччати. тасма̄ йе ча екенева бхаттакосакена йа̄пенти, те косака̄ха̄ра̄ти. белува̄ха̄ра̄ти белуваматтабхатта̄ха̄ра̄. саматиттиканти от̣т̣хават̣т̣ийа̄ хет̣т̣хималекха̄самам̣. имина̄ дхаммена̄ти имина̄ аппа̄ха̄рата̄дхаммена. еттха пана сабба̄ка̄ренева бхагава̄ анаппа̄ха̄роти на ваттаббо. падха̄набхӯмийам̣ чхаббасса̄ни аппа̄ха̄рова ахоси, веран̃джа̄йам̣ тайо ма̄се паттходаненева йа̄песи па̄лилеййакаванасан̣д̣е тайо ма̄се бхисамул̣а̄лехева йа̄песи. идха пана етаматтхам̣ дассети – ‘‘ахам̣ екасмим̣ ка̄ле аппа̄ха̄ро ахосим̣, майхам̣ пана са̄вака̄ дхутан̇гасама̄да̄нато пат̣т̣ха̄йа йа̄ваджӣвам̣ дхутан̇гам̣ на бхиндантӣ’’ти. тасма̄ йади те имина̄ дхаммена саккареййум̣, майа̄ хи те висесатара̄. ан̃н̃о чева пана дхаммо аттхи, йена мам̣ те саккаронтӣти дассети. имина̄ найена саббава̄ресу йоджана̄ ведитабба̄.
пам̣сукӯлика̄ти сама̄диннапам̣сукӯликан̇га̄. лӯкхачӣварадхара̄ти саттхасутталӯкха̄ни чӣвара̄ни дха̄райама̄на̄. нантака̄нӣти антавирахита̄ни ваттхакхан̣д̣а̄ни, йади хи несам̣ анто бхавеййа, пилотика̄ти сан̇кхам̣ гаччхеййум̣. уччинитва̄ти пха̄летва̄ дуббалат̣т̣ха̄нам̣ паха̄йа тхират̣т̣ха̄намева гахетва̄. ала̄буломаса̄нӣти ала̄буломасадисасутта̄ни сукхума̄нӣти дӣпети. етта̄вата̄ ча саттха̄ чӣварасантосена асантут̣т̣хоти на ваттаббо. атимуттакасуса̄нато хисса пун̣н̣ада̄сийа̄ па̄рупитва̄ па̄титаса̄н̣апам̣сукӯлам̣ гахан̣адивасе удакапарийантам̣ катва̄ маха̄патхавӣ акампи. идха пана етаматтхам̣ дассети – ‘‘ахам̣ екасмим̣йева ка̄ле пам̣сукӯлам̣ ган̣хим̣, майхам̣ пана са̄вака̄ дхутан̇гасама̄да̄нато пат̣т̣ха̄йа йа̄ваджӣвам̣ дхутан̇гам̣ на бхиндантӣ’’ти.
пин̣д̣апа̄тика̄ти атирекала̄бхам̣ пат̣иккхипитва̄ сама̄диннапин̣д̣апа̄тикан̇га̄. сапада̄нача̄риноти лолуппача̄рам̣ пат̣иккхипитва̄ сама̄диннасапада̄нача̄ра̄. ун̃чха̄саке вате рата̄ти ун̃чха̄чарийасан̇кха̄те бхиккхӯнам̣ пакативате рата̄, уччанӣчагхарадва̄рат̣т̣ха̄йино хутва̄ кабарамиссакам̣ бхаттам̣ сам̣харитва̄ парибхун̃джантӣти аттхо. антарагхаранти брахма̄йусутте умма̄рато пат̣т̣ха̄йа антарагхарам̣, идха индакхӣлато пат̣т̣ха̄йа адхиппетам̣. етта̄вата̄ ча саттха̄ пин̣д̣апа̄тасантосена асантут̣т̣хоти на ваттаббо, аппа̄ха̄рата̄йа вуттанийа̄менева пана саббам̣ виттха̄ретаббам̣. идха пана етаматтхам̣ дассети – ‘‘ахам̣ екасмим̣йева ка̄ле нимантанам̣ на са̄дайим̣, майхам̣ пана са̄вака̄ дхутан̇гасама̄да̄нато пат̣т̣ха̄йа йа̄ваджӣвам̣ дхутан̇гам̣ на бхиндантӣ’’ти.
руккхамӯлика̄ти чханнам̣ пат̣иккхипитва̄ сама̄диннаруккхамӯликан̇га̄. аббхока̄сика̄ти чханнан̃ча руккхамӯлан̃ча пат̣иккхипитва̄ сама̄диннааббхока̄сикан̇га̄. ат̣т̣хама̄сети хемантагимхике ма̄се. антовассе пана чӣвара̄нуггахаттхам̣ чханнам̣ пависанти. етта̄вата̄ ча саттха̄ сена̄санасантосена асантут̣т̣хоти на ваттаббо, сена̄санасантосо панасса чхаббассикамаха̄падха̄нена ча па̄лилеййакаванасан̣д̣ена ча дӣпетаббо. идха пана етаматтхам̣ дассети – ‘‘ахам̣ екасмим̣йева ка̄ле чханнам̣ на па̄висим̣, майхам̣ пана са̄вака̄ дхутан̇гасама̄да̄нато пат̣т̣ха̄йа йа̄ваджӣвам̣ дхутан̇гам̣ на бхиндантӣ’’ти.
а̄ран̃н̃ика̄ти га̄мантасена̄санам̣ пат̣иккхипитва̄ сама̄диннаа̄ран̃н̃икан̇га̄. сан̇гхамаджджхе осарантӣти абаддхасӣма̄йа катхитам̣, баддхасӣма̄йам̣ пана васанта̄ аттано васанат̣т̣ха̄нейева упосатхам̣ каронти. етта̄вата̄ ча саттха̄ но павивиттоти на ваттаббо, ‘‘иччха̄махам̣, бхиккхаве, ад̣д̣хама̄сам̣ пат̣исаллийиту’’нти (па̄ра̄. 162; 565) еван̃хисса павивеко пан̃н̃а̄йати. идха пана етаматтхам̣ дассети ‘‘ахам̣ екасмим̣йева татха̄рӯпе ка̄ле пат̣исаллийим̣, майхам̣ пана са̄вака̄ дхутан̇гасама̄да̄нато пат̣т̣ха̄йа йа̄ваджӣвам̣ дхутан̇гам̣ на бхиндантӣ’’ти. мамам̣ са̄вака̄ти мам̣ са̄вака̄.
244. санида̄нанти саппаччайам̣. ким̣ пана аппаччайам̣ нибба̄нам̣ на десетӣти. но на десети, сахетукам̣ пана там̣ десанам̣ катва̄ десети, но ахетуканти. саппа̄т̣иха̄рийанти пуримассеветам̣ вевачанам̣, сака̄ран̣анти аттхо. там̣ вата̄ти еттха вата̄ти нипа̄таматтам̣.
245. ана̄гатам̣ ва̄дапатханти аджджа т̣хапетва̄ све ва̄ пунадивасе ва̄ ад̣д̣хама̄се ва̄ ма̄се ва̄ сам̣ваччхаре ва̄ тасса тасса пан̃хасса упари а̄гаманава̄дапатхам̣. на даккхатӣти йатха̄ саччако ниган̣т̣хо аттано ниггахан̣аттхам̣ а̄гатака̄ран̣ам̣ висесетва̄ ваданто на аддаса, евам̣ на даккхатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. сахадхаммена̄ти сака̄ран̣ена. антарантара̄ катхам̣ опа̄теййунти мама катха̄ва̄рам̣ паччхиндитва̄ антарантаре аттано катхам̣ павесеййунти аттхо. на кхо пана̄хам̣, уда̄йӣти, уда̄йи, ахам̣ амбат̣т̣хасон̣адан̣д̣акӯт̣адантасаччаканиган̣т̣ха̄дӣхи саддхим̣ маха̄ва̄де ваттама̄непи – ‘‘ахо вата ме екаса̄вакопи упамам̣ ва̄ ка̄ран̣ам̣ ва̄ а̄харитва̄ дадеййа̄’’ти евам̣ са̄вакесу ануса̄саним̣ на пачча̄сӣса̄ми. мамайева̄ти еварӯпесу т̣ха̄несу са̄вака̄ мамайева ануса̄саним̣ ова̄дам̣ пачча̄сӣсанти.
246. теса̄хам̣ читтам̣ а̄ра̄дхемӣти тесам̣ ахам̣ тасса пан̃хасса веййа̄каран̣ена читтам̣ ган̣ха̄ми сампа̄деми парипӯреми, ан̃н̃ам̣ пут̣т̣хо ан̃н̃ам̣ на бйа̄кароми, амбам̣ пут̣т̣хо лабуджам̣ вийа лабуджам̣ ва̄ пут̣т̣хо амбам̣ вийа. еттха ча ‘‘адхисӣле самбха̄вентӣ’’ти вуттат̣т̣ха̄не буддхасӣлам̣ на̄ма катхитам̣, ‘‘абхикканте н̃а̄н̣адассане самбха̄вентӣ’’ти вуттат̣т̣ха̄не саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣, ‘‘адхипан̃н̃а̄йа самбха̄вентӣ’’ти вуттат̣т̣ха̄не т̣ха̄нуппаттикапан̃н̃а̄, ‘‘йена дуккхена̄’’ти вуттат̣т̣ха̄не саччабйа̄каран̣апан̃н̃а̄. таттха саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃ча саччабйа̄каран̣апан̃н̃ан̃ча т̣хапетва̄ авасеса̄ пан̃н̃а̄ адхипан̃н̃ам̣ бхаджати.
247. ида̄ни тесам̣ тесам̣ висеса̄дхигама̄нам̣ пат̣ипадам̣ а̄чиккханто пуна чапарам̣ уда̄йӣтиа̄дима̄ха. таттха абхин̃н̃а̄воса̄напа̄рамиппатта̄ти абхин̃н̃а̄воса̄насан̇кха̄тан̃чева абхин̃н̃а̄па̄рамӣсан̇кха̄тан̃ча арахаттам̣ патта̄.
саммаппадха̄нети упа̄йападха̄не. чхандам̣ джанетӣти каттукамйата̄кусалаччхандам̣ джанети. ва̄йаматӣти ва̄йа̄мам̣ кароти. вӣрийам̣ а̄рабхатӣти вӣрийам̣ паваттети. читтам̣ пагган̣ха̄тӣти читтам̣ уккхипати. падахатӣти упа̄йападха̄нам̣ кароти. бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ти вад̣д̣хийа̄ парипӯран̣аттхам̣. апичеттха – ‘‘йа̄ т̣хити, со асаммосо…пе… йам̣ вепуллам̣, са̄ бха̄вана̄па̄рипӯрӣ’’ти (вибха. 406) евам̣ пуримам̣ пуримасса паччхимам̣ паччхимасса аттхотипи ведитаббам̣.
имехи пана саммаппадха̄нехи ким̣ катхитам̣? кассапасам̣йуттапарийа̄йена са̄вакасса пуббабха̄гапат̣ипада̄ катхита̄. вуттан̃хетам̣ таттха –
‘‘чатта̄роме, а̄вусо, саммаппадха̄на̄. катаме чатта̄ро? идха̄вусо, бхиккху, ануппанна̄ ме па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ уппаджджама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттеййунти а̄таппам̣ кароти. уппанна̄ ме па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ аппахӣйама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттеййунти а̄таппам̣ кароти. ануппанна̄ ме кусала̄ дхамма̄ ануппаджджама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттеййунти а̄таппам̣ кароти. уппанна̄ ме кусала̄ дхамма̄ нируджджхама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттеййунти а̄таппам̣ каротӣ’’ти (сам̣. ни. 2.145).
еттха ча па̄пака̄ акусала̄ти лобха̄дайо ведитабба̄. ануппанна̄ кусала̄ дхамма̄ти саматхавипассана̄ чева магго ча, уппанна̄ кусала̄ на̄ма саматхавипассана̄ва. магго пана саким̣ уппаджджитва̄ нируджджхама̄но анаттха̄йа сам̣ваттанако на̄ма наттхи. со хи пхаласса паччайам̣ датва̄ва нируджджхати. пуримасмимпи ва̄ саматхавипассана̄ва гахетабба̄ти вуттам̣, там̣ пана на йуттам̣.
таттха ‘‘уппанна̄ саматхавипассана̄ нируджджхама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттантӣ’’ти аттхасса а̄вибха̄ваттхамидам̣ ваттху – еко кира кхӣн̣а̄саваттхеро ‘‘маха̄четийан̃ча маха̄бодхин̃ча вандисса̄мӣ’’ти сама̄паттила̄бхина̄ бхан̣д̣ага̄хакаса̄ман̣ерена саддхим̣ джанападато маха̄виха̄рам̣ а̄гантва̄ виха̄рапаривен̣ам̣ па̄виси. са̄йанхасамайе маха̄бхиккхусан̇гхе четийам̣ вандама̄не четийам̣ ванданаттха̄йа на никкхами. касма̄? кхӣн̣а̄сава̄нан̃хи тӣсу ратанесу махантам̣ га̄равам̣ хоти. тасма̄ бхиккхусан̇гхе вандитва̄ пат̣иккаманте манусса̄нам̣ са̄йама̄сабхуттавела̄йам̣ са̄ман̣ерампи аджа̄на̄петва̄ ‘‘четийам̣ вандисса̄мӣ’’ти екакова никкхами. са̄ман̣еро – ‘‘ким̣ ну кхо тхеро авела̄йа екакова гаччхати, джа̄нисса̄мӣ’’ти упаджджха̄йасса пада̄нупадико никкхами. тхеро ана̄ваджджанена тасса а̄гаманам̣ аджа̄нанто даккхин̣адва̄рена четийан̇ган̣ам̣ а̄рухи. са̄ман̣еропи анупадам̣йева а̄рул̣хо.
маха̄тхеро маха̄четийам̣ уллокетва̄ буддха̄рамман̣ам̣ пӣтим̣ гахетва̄ саббам̣ четасо саманна̄харитва̄ хат̣т̣хапахат̣т̣хо четийам̣ вандати. са̄ман̣еро тхерасса вандана̄ка̄рам̣ дисва̄ ‘‘упаджджха̄йо ме ативийа пасанначитто вандати, ким̣ ну кхо пуппха̄ни лабхитва̄ пӯджам̣ кареййа̄’’ти чинтеси. тхеро вандитва̄ ут̣т̣ха̄йа сираси ан̃джалим̣ т̣хапетва̄ маха̄четийам̣ уллокетва̄ т̣хито. са̄ман̣еро укка̄ситва̄ аттано а̄гатабха̄вам̣ джа̄на̄песи. тхеро париваттетва̄ олокенто ‘‘када̄ а̄гатосӣ’’ти пуччхи. тумха̄кам̣ четийам̣ ванданака̄ле, бханте. ативийа пасанна̄ четийам̣ вандиттха ким̣ ну кхо пуппха̄ни лабхитва̄ пӯджеййа̄тха̄ти? а̄ма са̄ман̣ера имасмим̣ четийе вийа ан̃н̃атра еттакам̣ дха̄тӯнам̣ нидха̄нам̣ на̄ма наттхи, еварӯпам̣ асадисам̣ маха̄тхӯпам̣ пуппха̄ни лабхитва̄ ко на пӯджеййа̄ти. тена хи, бханте, адхива̄сетха, а̄харисса̄мӣти та̄вадева джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ иддхийа̄ химавантам̣ гантва̄ ван̣н̣агандхасампаннапуппха̄ни парисса̄ванам̣ пӯретва̄ маха̄тхере даккхин̣амукхато паччхимам̣ мукхам̣ асампаттейева а̄гантва̄ пуппхапарисса̄ванам̣ хаттхе т̣хапетва̄ ‘‘пӯджетха, бханте,’’ти а̄ха. тхеро ‘‘атиманда̄ни но са̄ман̣ера пуппха̄нӣ’’ти а̄ха. гаччхатха, бханте, бхагавато гун̣е а̄ваджджитва̄ пӯджетха̄ти.
тхеро паччхимамукханисситена сопа̄н̣ена а̄руйха куччхиведика̄бхӯмийам̣ пуппхапӯджам̣ ка̄тум̣ а̄раддхо. ведика̄бхӯмийам̣ парипун̣н̣а̄ни пуппха̄ни патитва̄ дутийабхӯмийам̣ джан̣н̣упама̄н̣ена одхина̄ пӯрайим̣су. тато отаритва̄ па̄дапит̣т̣хикапантим̣ пӯджеси. са̄пи парипӯри. парипун̣н̣абха̄вам̣ н̃атва̄ хет̣т̣химатале викиранто агама̄си. саббам̣ четийан̇ган̣ам̣ парипӯри. тасмим̣ парипун̣н̣е ‘‘са̄ман̣ера пуппха̄ни на кхӣйантӣ’’ти а̄ха. парисса̄ванам̣, бханте, адхомукхам̣ каротха̄ти. адхомукхам̣ катва̄ ча̄леси, тада̄ пуппха̄ни кхӣн̣а̄ни. парисса̄ванам̣ са̄ман̣ерасса датва̄ саддхим̣ хаттхипа̄ка̄рена четийам̣ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ чатӯсу т̣ха̄несу вандитва̄ паривен̣ам̣ гаччханто чинтеси – ‘‘йа̄ва махиддхико вата̄йам̣ са̄ман̣еро, саккхиссати ну кхо имам̣ иддха̄нубха̄вам̣ раккхиту’’нти. тато ‘‘на саккхиссатӣ’’ти дисва̄ са̄ман̣ерама̄ха – ‘‘са̄ман̣ера твам̣ ида̄ни махиддхико, еварӯпам̣ пана иддхим̣ на̄сетва̄ паччхимака̄ле ка̄н̣апесака̄рийа̄ хаттхена маддитакан̃джийам̣ пивиссасӣ’’ти. дахаракабха̄васса на̄меса досойам̣, со упаджджха̄йасса катха̄йам̣ сам̣виджджитва̄ – ‘‘каммат̣т̣ха̄нам̣ ме, бханте, а̄чиккхатха̄’’ти на йа̄чи, амха̄кам̣ упаджджха̄йо ким̣ вадатӣти там̣ пана асун̣анто вийа агама̄си.
тхеро маха̄четийан̃ча маха̄бодхин̃ча вандитва̄ са̄ман̣ерам̣ паттачӣварам̣ га̄ха̄петва̄ анупуббена кут̣ел̣итиссамаха̄виха̄рам̣ агама̄си. са̄ман̣еро упаджджха̄йасса пада̄нупадико хутва̄ бхиккха̄ча̄рам̣ на гаччхати, ‘‘катарам̣ га̄мам̣ пависатха, бханте,’’ти пуччхитва̄ пана ‘‘ида̄ни ме упаджджха̄йо га̄мадва̄рам̣ патто бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ аттано ча упаджджха̄йасса ча паттачӣварам̣ гахетва̄ а̄ка̄сена гантва̄ тхерасса паттачӣварам̣ датва̄ пин̣д̣а̄йа пависати. тхеро саббака̄лам̣ овадати – ‘‘са̄ман̣ера ма̄ евамака̄си, путхуджджаниддхи на̄ма чала̄ анибаддха̄, асаппа̄йам̣ рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ лабхитва̄ аппаматтакенева бхиджджати, санта̄йа сама̄паттийа̄ парихӣна̄йа брахмачарийава̄со сантхамбхитум̣ на саккотӣ’’ти. са̄ман̣еро ‘‘ким̣ катхети майхам̣ упаджджха̄йо’’ти сотум̣ на иччхати, татхева кароти. тхеро анупуббена четийаванданам̣ каронто каммубиндувиха̄рам̣ на̄ма гато. таттха васантепи тхере са̄ман̣еро татхева кароти.
атхекадивасам̣ ека̄ песака̄радхӣта̄ абхирӯпа̄ пат̣хамавайе т̣хита̄ каммабиндуга̄мато никкхамитва̄ падумассарам̣ оруйха га̄йама̄на̄ пуппха̄ни бхан̃джати. тасмим̣ самайе са̄ман̣еро падумассараматтхакена гаччхати, гаччханто пана силесика̄йа ка̄н̣амаччхика̄ вийа тасса̄ гӣтасадде баджджхи. та̄вадевасса иддхи антарахита̄, чхиннапаккхака̄ко вийа ахоси. сантасама̄паттибалена пана таттхева удакапит̣т̣хе апатитва̄ симбалитӯлам̣ вийа патама̄нам̣ анупуббена падумасаратӣре ат̣т̣ха̄си. со вегена гантва̄ упаджджха̄йасса паттачӣварам̣ датва̄ ниватти. маха̄тхеро ‘‘пагеветам̣ майа̄ дит̣т̣хам̣, нива̄рийама̄нопи на ниваттиссатӣ’’ти кин̃чи аватва̄ пин̣д̣а̄йа па̄виси.
са̄ман̣еро гантва̄ падумасаратӣре ат̣т̣ха̄си тасса̄ паччуттаран̣ам̣ а̄гамайама̄но. са̄пи са̄ман̣ерам̣ а̄ка̄сена гаччхантан̃ча пуна а̄гантва̄ т̣хитан̃ча дисва̄ ‘‘аддха̄ еса мам̣ нисса̄йа уккан̣т̣хито’’ти н̃атва̄ ‘‘пат̣иккама са̄ман̣ера̄’’ти а̄ха. со пат̣икками. итара̄ паччуттаритва̄ са̄т̣акам̣ нива̄сетва̄ там̣ упасан̇камитва̄ ‘‘ким̣, бханте,’’ти пуччхи. со таматтхам̣ а̄рочеси. са̄ бахӯхи ка̄ран̣ехи гхара̄ва̄се а̄дӣнавам̣ брахмачарийава̄се а̄нисам̣сан̃ча дассетва̄ овадама̄на̄пи тасса уккан̣т̣хам̣ винодетум̣ асакконтӣ – ‘‘айам̣ мама ка̄ран̣а̄ еварӯпа̄йа иддхийа̄ парихӣно, на да̄ни йуттам̣ париччаджиту’’нти идхева тит̣т̣ха̄ти ватва̄ гхарам̣ гантва̄ ма̄та̄питӯнам̣ там̣ паваттим̣ а̄рочеси. тепи а̄гантва̄ на̄наппака̄рам̣ овадама̄на̄ вачанам̣ агган̣хантам̣ а̄хам̣су – ‘‘твам̣ амхе уччакула̄ти саллаккхеси, майам̣ песака̄ра̄. саккхиссаси песака̄ракаммам̣ ка̄ту’’нти са̄ман̣еро а̄ха – ‘‘упа̄сака гихибхӯто на̄ма песака̄ракаммам̣ ва̄ кареййа нал̣ака̄ракаммам̣ ва̄, ким̣ имина̄ са̄т̣акаматтена лобхам̣ каротха̄’’ти. песака̄ро ударе баддхаса̄т̣акам̣ датва̄ гхарам̣ нетва̄ дхӣтарам̣ ада̄си.
со песака̄ракаммам̣ угган̣хитва̄ песака̄рехи саддхим̣ са̄ла̄йа каммам̣ кароти. ан̃н̃есам̣ иттхийо па̄това бхаттам̣ сампа̄детва̄ а̄харим̣су, тасса бхарийа̄ на та̄ва а̄гаччхати. со итаресу каммам̣ виссаджджетва̄ бхун̃джама̄несу тасарам̣ ват̣т̣енто нисӣди. са̄ паччха̄ агама̄си. атха нам̣ со ‘‘атичирена а̄гата̄сӣ’’ти таджджеси. ма̄туга̄мо ча на̄ма апи чаккаваттира̄джа̄нам̣ аттани пат̣ибаддхачиттам̣ н̃атва̄ да̄сам̣ вийа саллаккхети. тасма̄ са̄ евама̄ха – ‘‘ан̃н̃есам̣ гхаре да̄рупан̣н̣алон̣а̄дӣни саннихита̄ни, ба̄хирато а̄харитва̄ да̄йака̄ песанатака̄рака̄пи аттхи, ахам̣ пана екика̄ва, твампи майхам̣ гхаре идам̣ аттхи идам̣ наттхӣти на джа̄на̄си. саче иччхаси, бхун̃джа, но че иччхаси, ма̄ бхун̃джа̄’’ти. со ‘‘на кевалан̃ча уссӯре бхаттам̣ а̄хараси, ва̄ча̄йапи мам̣ гхат̣т̣есӣ’’ти куджджхитва̄ ан̃н̃ам̣ пахаран̣ам̣ апассанто тамева тасарадан̣д̣акам̣ тасарато лун̃читва̄ кхипи. са̄ там̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ ӣсакам̣ париватти. тасарадан̣д̣акасса ча кот̣и на̄ма тикхин̣а̄ хоти, са̄ тасса̄ париваттама̄на̄йа аккхикот̣ийам̣ пависитва̄ ат̣т̣ха̄си. са̄ убхохи хаттхехи вегена аккхим̣ аггахеси, бхиннат̣т̣ха̄нато лохитам̣ паггхарати. со тасмим̣ ка̄ле упаджджха̄йасса вачанам̣ ануссари – ‘‘идам̣ сандха̄йа мам̣ упаджджха̄йо ‘ана̄гате ка̄ле ка̄н̣апесака̄рийа̄ хаттхехи маддитакан̃джийам̣ пивиссасӣ’ти а̄ха, идам̣ тхерена дит̣т̣хам̣ бхависсати, ахо дӣгхадассӣ аййо’’ти маха̄саддена родитум̣ а̄рабхи. таменам̣ ан̃н̃е – ‘‘алам̣, а̄вусо, ма̄ роди, аккхи на̄ма бхиннам̣ на сакка̄ роданена пат̣ипа̄катикам̣ ка̄ту’’нти а̄хам̣су. со ‘‘на̄хаметаматтхам̣ рода̄ми, апича кхо имам̣ сандха̄йа рода̄мӣ’’ти саббам̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ катхеси. евам̣ уппанна̄ саматхавипассана̄ нируджджхама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттанти.
апарампи ваттху – тим̣саматта̄ бхиккхӯ калйа̄н̣имаха̄четийам̣ вандитва̄ ат̣авимаггена маха̄маггам̣ отарама̄на̄ антара̄магге джха̄макхетте каммам̣ катва̄ а̄гаччхантам̣ екам̣ мануссам̣ аддасам̣су. тасса сарӣрам̣ масимаккхитам̣ вийа ахоси. масимаккхитам̣йева екам̣ ка̄са̄вам̣ каччхам̣ пӣл̣етва̄ ниваттхам̣, олокийама̄но джха̄макха̄н̣уко вийа кха̄йати. со дивасабха̄ге каммам̣ катва̄ упад̣д̣хаджджха̄йама̄на̄нам̣ да̄рӯнам̣ кала̄пам̣ уккхипитва̄ пит̣т̣хийам̣ виппакин̣н̣ехи кесехи куммаггена а̄гантва̄ бхиккхӯнам̣ саммукхе ат̣т̣ха̄си. са̄ман̣ера̄ дисва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ олокайама̄на̄, – ‘‘а̄вусо, туйхам̣ пита̄ туйхам̣ маха̄пита̄ туйхам̣ ма̄туло’’ти хасама̄на̄ гантва̄ ‘‘кона̄мо твам̣ упа̄сака̄’’ти на̄мам̣ пуччхим̣су. со на̄мам̣ пуччхито виппат̣иса̄рӣ хутва̄ да̄рукала̄пам̣ чхад̣д̣етва̄ ваттхам̣ сам̣видха̄йа нива̄сетва̄ маха̄тхере вандитва̄ ‘‘тит̣т̣хатха та̄ва, бханте,’’ти а̄ха. маха̄тхера̄ ат̣т̣хам̣су.
дахараса̄ман̣ера̄ а̄гантва̄ маха̄тхера̄нам̣ саммукха̄пи париха̄сам̣ каронти. упа̄сако а̄ха – ‘‘бханте, тумхе мам̣ пасситва̄ парихасатха, еттакенева маттхакам̣ паттамха̄ти ма̄ саллаккхетха. ахампи пуббе тумха̄дисова саман̣о ахосим̣. тумха̄кам̣ пана читтекаггата̄маттакампи наттхи, ахам̣ имасмим̣ са̄сане махиддхико маха̄нубха̄во ахосим̣, а̄ка̄сам̣ гахетва̄ патхавим̣ кароми, патхавим̣ а̄ка̄сам̣. дӯрам̣ ган̣хитва̄ сантикам̣ кароми, сантикам̣ дӯрам̣. чаккава̄л̣асатасахассам̣ кхан̣ена винивиджджха̄ми. хаттхе ме пассатха, ида̄ни маккат̣ахаттхасадиса̄, ахам̣ имехева хаттхехи идха нисиннова чандимасӯрийе пара̄масим̣. имесам̣йева па̄да̄нам̣ чандимасӯрийе па̄дакатхаликам̣ катва̄ нисӣдим̣. еварӯпа̄ ме иддхи пама̄дена антарахита̄, тумхе ма̄ памаджджиттха. пама̄дена хи еварӯпам̣ бйасанам̣ па̄пун̣анти. аппаматта̄ вихаранта̄ джа̄тиджара̄маран̣асса антам̣ каронти. тасма̄ тумхе ман̃н̃ева а̄рамман̣ам̣ каритва̄ аппаматта̄ хотха, бханте,’’ти таджджетва̄ ова̄дамада̄си. те тасса катхентассева сам̣вегам̣ а̄паджджитва̄ випассама̄на̄ тим̣саджана̄ таттхева арахаттам̣ па̄пун̣им̣сӯти. евампи уппанна̄ саматхавипассана̄ нируджджхама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттантӣти ведитабба̄.
ануппанна̄нам̣ па̄пака̄нанти четтха ‘‘ануппанно ва̄ ка̄ма̄саво на уппаджджатӣ’’тиа̄дӣсу вуттанайена аттхо ведитаббо. уппанна̄нам̣ па̄пака̄нанти еттха пана чатуббидхам̣ уппаннам̣ ваттама̄нуппаннам̣ бхутва̄вигатуппаннам̣, ока̄сакатуппаннам̣, бхӯмиладдхуппаннанти. таттха йе килеса̄ виджджама̄на̄ уппа̄да̄дисаман̇гино, идам̣ ваттама̄нуппаннам̣ на̄ма. камме пана джавите а̄рамман̣арасам̣ анубхавитва̄ нируддхавипа̄ко бхутва̄ вигатам̣ на̄ма. каммам̣ уппаджджитва̄ нируддхам̣ бхавитва̄ вигатам̣ на̄ма. тадубхайампи бхутва̄вигатуппаннанти сан̇кхам̣ гаччхати. кусала̄кусалам̣ каммам̣ ан̃н̃асса каммасса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄ аттано випа̄касса ока̄сам̣ кароти, евам̣ кате ока̄се випа̄ко уппаджджама̄но ока̄сакаран̣ато пат̣т̣ха̄йа уппанноти сан̇кхам̣ гаччхати. идам̣ ока̄сакатуппаннам̣ на̄ма. пан̃чаккхандха̄ пана випассана̄йа бхӯми на̄ма. те атӣта̄дибхеда̄ хонти. тесу анусайитакилеса̄ пана атӣта̄ ва̄ ана̄гата̄ ва̄ паччуппанна̄ ва̄ти на ваттабба̄. атӣтакхандхесу анусайита̄пи хи аппахӣна̄ва хонти, ана̄гатакхандхесу, паччуппаннакхандхесу анусайита̄пи аппахӣна̄ва хонти. идам̣ бхӯмиладдхуппаннам̣ на̄ма. тена̄ху пора̄н̣а̄ – ‘‘та̄су та̄су бхӯмӣсу асамуггха̄титакилеса̄ бхӯмиладдхуппанна̄ти сан̇кхам̣ гаччхантӣ’’ти.
апарампи чатуббидхам̣ уппаннам̣ самуда̄ча̄руппаннам̣, а̄рамман̣а̄дхигахитуппаннам̣, авиккхамбхитуппаннам̣ асамуггха̄титуппаннанти. таттха сампати ваттама̄нам̣йева самуда̄ча̄руппаннам̣ на̄ма. саким̣ чаккхӯни уммӣлетва̄ а̄рамман̣е нимитте гахите ануссарита̄нуссаритаккхан̣е килеса̄ нуппаджджиссантӣти на ваттабба̄. касма̄? а̄рамман̣асса адхигахитатта̄. йатха̄ ким̣? йатха̄ кхӣраруккхасса кут̣ха̄рийа̄ а̄хата̄хатат̣т̣ха̄не кхӣрам̣ на никкхамиссатӣти на ваттаббам̣, евам̣. идам̣ а̄рамман̣а̄дхигахитуппаннам̣ на̄ма. сама̄паттийа̄ авиккхамбхита̄ килеса̄ пана имасмим̣ на̄ма т̣ха̄не нуппаджджиссантӣти на ваттабба̄. касма̄? авиккхамбхитатта̄. йатха̄ ким̣? йатха̄ саче кхӣраруккхе кут̣ха̄рийа̄ а̄ханеййум̣, имасмим̣ на̄ма т̣ха̄не кхӣрам̣ на никкхамеййа̄ти на ваттаббам̣, евам̣. идам̣ авиккхамбхитуппаннам̣ на̄ма. маггена асамуггха̄титакилеса̄ пана бхавагге ниббаттасса̄пи уппаджджантӣти пуриманайенева виттха̄ретаббам̣. идам̣ асамуггха̄титуппаннам̣ на̄ма.
имесу уппаннесу ваттама̄нуппаннам̣ бхутва̄вигатуппаннам̣ ока̄сакатуппаннам̣ самуда̄ча̄руппаннанти чатуббидхам̣ уппаннам̣ на маггаваджджхам̣, бхӯмиладдхуппаннам̣ а̄рамман̣а̄дхигахитуппаннам̣ авиккхамбхитуппаннам̣ асамуггха̄титуппаннанти чатуббидхам̣ маггаваджджхам̣. магго хи уппаджджама̄но ете килесе паджахати. со йе килесе паджахати, те атӣта̄ ва̄ ана̄гата̄ ва̄ паччуппанна̄ ва̄ти на ваттабба̄. вуттампи четам̣ –
‘‘хан̃чи атӣте килесе паджахати, тена хи кхӣн̣ам̣ кхепети, нируддхам̣ ниродхети, вигатам̣ вигамети аттхан̇гатам̣ аттхан̇гамети. атӣтам̣ йам̣ наттхи, там̣ паджахати. хан̃чи ана̄гате килесе паджахати, тена хи аджа̄там̣ паджахати, аниббаттам̣, ануппаннам̣, апа̄тубхӯтам̣ паджахати. ана̄гатам̣ йам̣ наттхи, там̣ паджахати, хан̃чи паччуппанне килесе паджахати, тена хи ратто ра̄гам̣ паджахати, дут̣т̣хо досам̣, мӯл̣хо мохам̣, винибаддхо ма̄нам̣, пара̄мат̣т̣хо дит̣т̣хим̣, виккхепагато уддхаччам̣, анит̣т̣хан̇гато вичикиччхам̣, тха̄магато анусайам̣ паджахати. кан̣хасуккадхамма̄ йуганаддха̄ самамева ваттанти. сам̣килесика̄ маггабха̄вана̄ хоти…пе… тена хи наттхи маггабха̄вана̄, наттхи пхаласаччхикирийа̄, наттхи килесаппаха̄нам̣, наттхи дхамма̄бхисамайоти. аттхи маггабха̄вана̄…пе… аттхи дхамма̄бхисамайоти. йатха̄ катхам̣ вийа, сеййатха̄пи тарун̣о руккхо аджа̄тапхало…пе… апа̄тубхӯта̄йева на па̄тубхавантӣ’’ти.
ити па̄л̣ийам̣ аджа̄тапхаларуккхо а̄гато, джа̄тапхаларуккхена пана дӣпетаббам̣. йатха̄ хи сапхало тарун̣амбаруккхо, тасса пхала̄ни манусса̄ парибхун̃джеййум̣, сеса̄ни па̄тетва̄ паччхийо пӯреййум̣. атхан̃н̃о пурисо там̣ пхарасуна̄ чхиндеййа, тенасса нева атӣта̄ни пхала̄ни на̄сита̄ни хонти, на ана̄гатапаччуппанна̄ни на̄сита̄ни. атӣта̄ни хи мануссехи парибхутта̄ни, ана̄гата̄ни аниббатта̄ни, на сакка̄ на̄сетум̣. йасмим̣ пана самайе со чхинно, тада̄ пхала̄нийева наттхӣти паччуппанна̄нипи ана̄сита̄ни. саче пана руккхо аччхинно, атхасса патхавӣрасан̃ча а̄порасан̃ча а̄гамма йа̄ни пхала̄ни ниббаттеййум̣, та̄ни на̄сита̄ни хонти. та̄ни хи аджа̄та̄нева на джа̄йанти, аниббатта̄нева на ниббаттанти, апа̄тубхӯта̄нева на па̄тубхаванти, евамева магго на̄пи атӣта̄дибхеде килесе паджахати, на̄пи на паджахати. йесан̃хи килеса̄нам̣ маггена кхандхесу апарин̃н̃а̄тесу уппатти сийа̄, маггена уппаджджитва̄ кхандха̄нам̣ парин̃н̃а̄татта̄ те килеса̄ аджа̄та̄ва на джа̄йанти, аниббатта̄ва на ниббаттанти, апа̄тубхӯта̄ва на па̄тубхаванти, тарун̣апутта̄йа иттхийа̄ пуна авиджа̄йанаттхам̣, бйа̄дхита̄нам̣ рогавӯпасаманаттхам̣ пӣтабхесаджджехи ча̄пи айаматтхо вибха̄ветаббо. евам̣ магго йе килесе паджахати, те атӣта̄ ва̄ ана̄гата̄ ва̄ паччуппанна̄ ва̄ти на ваттабба̄, на ча магго килесе на паджахати. йе пана магго килесе паджахати, те сандха̄йа ‘‘уппанна̄нам̣ па̄пака̄на’’нтиа̄ди вуттам̣.
на кевалан̃ча магго килесейева паджахати, килеса̄нам̣ пана аппахӣнатта̄ йе ча уппаджджеййум̣ упа̄диннакаккхандха̄, тепи паджахатийева. вуттампи четам̣ – ‘‘сота̄паттимагган̃а̄н̣ена абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣асса ниродхена сатта бхаве т̣хапетва̄ анаматагге сам̣са̄ре йе уппаджджеййум̣ на̄ман̃ча рӯпан̃ча, еттхете нируджджхантӣ’’ти (чӯл̣ани. 6) виттха̄ро. ити магго упа̄диннаанупа̄диннато вут̣т̣ха̄ти. бхававасена пана сота̄паттимагго апа̄йабхавато вут̣т̣ха̄ти, сакада̄га̄мимагго сугатибхавекадесато, ана̄га̄мимагго сугатика̄мабхавато, арахаттамагго рӯпа̄рӯпабхавато вут̣т̣ха̄ти. саббабхавехи вут̣т̣ха̄тийева̄типи ваданти.
атха маггаккхан̣е катхам̣ ануппанна̄нам̣ уппа̄да̄йа бха̄вана̄ хоти, катхам̣ ва̄ уппанна̄нам̣ т̣хитийа̄ти. маггаппаваттийа̄йева. магго хи паваттама̄но пуббе ануппаннапуббатта̄ ануппанно на̄ма вуччати. ана̄гатапуббан̃хи т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ ананубхӯтапуббам̣ ва̄ а̄рамман̣ам̣ анубхавитва̄ ватта̄ро бхаванти ‘‘ана̄гатат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатамха̄, ананубхӯтам̣ а̄рамман̣ам̣ анубхава̄ма̄’’ти. йа̄ часса паватти, айамева т̣хити на̄ма̄ти т̣хитийа̄ бха̄ветӣтипи ваттум̣ ват̣т̣ати.
иддхипа̄десу сан̇кхепакатха̄ четокхиласутте (ма. ни. 1.185 а̄дайо) вутта̄. упасамама̄нам̣ гаччхати, килесӯпасаматтхам̣ ва̄ гаччхатӣти упасамага̄мӣ. самбуджджхама̄на̄ гаччхати, маггасамбодхаттха̄йа ва̄ гаччхатӣти самбодхага̄мӣ.
вивеканиссита̄дӣни сабба̄савасам̣варе вутта̄ни. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато пана̄йам̣ бодхипаккхийакатха̄ висуддхимагге вутта̄.
248. вимоккхакатха̄йам̣ вимоккхети кенат̣т̣хена вимоккха̄, адхимуччанат̣т̣хена. ко пана̄йам̣ адхимуччанат̣т̣хо на̄ма? паччанӣкадхаммехи ча сут̣т̣ху муччанат̣т̣хо, а̄рамман̣е ча абхиративасена сут̣т̣ху муччанат̣т̣хо, питуан̇ке виссат̣т̣хан̇гапаччан̇гасса да̄ракасса сайанам̣ вийа аниггахитабха̄вена нира̄сан̇ката̄йа а̄рамман̣е паваттӣти вуттам̣ хоти. айам̣ панаттхо паччхимавимоккхе наттхи, пуримесу саббесу аттхи. рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣти еттха аджджхаттакеса̄дӣсу нӣлакасин̣а̄дивасена уппа̄дитам̣ рӯпаджджха̄нам̣ рӯпам̣, тадасса аттхӣти рӯпӣ. бахиддха̄ рӯпа̄ни пассатӣти бахиддха̄пи нӣлакасин̣а̄дӣни рӯпа̄ни джха̄начаккхуна̄ пассати. имина̄ аджджхатта бахиддха̄ваттхукесу касин̣есу уппа̄дитаджджха̄насса пуггаласса чатта̄рипи рӯпа̄вачараджджха̄на̄ни дассита̄ни.
аджджхаттам̣ арӯпасан̃н̃ӣти аджджхаттам̣ на рӯпасан̃н̃ӣ, аттано кеса̄дӣсу ануппа̄дитарӯпа̄вачараджджха̄ноти аттхо. имина̄ бахиддха̄ парикаммам̣ катва̄ бахиддха̄ва уппа̄дитаджджха̄насса рӯпа̄вачараджджха̄на̄ни дассита̄ни. субхантева адхимутто хотӣти имина̄ сувисуддхесу нӣла̄дӣсу ван̣н̣акасин̣есу джха̄на̄ни дассита̄ни. таттха кин̃ча̄пи антоаппана̄йам̣ субханти а̄бхого наттхи, йо пана сувисуддхам̣ субхакасин̣ам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ вихарати, со йасма̄ субханти адхимутто хотӣти ваттаббатам̣ а̄паджджати, тасма̄ евам̣ десана̄ ката̄. пат̣исамбхида̄магге пана ‘‘катхам̣ субхантева адхимутто хотӣти вимоккхо. идха бхиккху метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати…пе… метта̄йа бха̄витатта̄ сатта̄ аппат̣икӯла̄ хонти. карун̣а̄сахагатена, мудита̄сахагатена, упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати…пе… упеккха̄йа бха̄витатта̄ сатта̄ аппат̣икӯла̄ хонти. евам̣ субхантева адхимутто хотӣти вимоккхо’’ти (пат̣и. ма. 1.212) вуттам̣.
саббасо рӯпасан̃н̃а̄нантиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ саббам̣ висуддхимагге вуттамева. айам̣ ат̣т̣хамо вимоккхоти айам̣ чатуннам̣ кхандха̄нам̣ саббасо виссат̣т̣хатта̄ вимуттатта̄ ат̣т̣хамо уттамо вимоккхо на̄ма.
249. абхибха̄йатанакатха̄йам̣ абхибха̄йатана̄нӣти абхибхаванака̄ран̣а̄ни. ким̣ абхибхаванти? паччанӣкадхаммепи а̄рамман̣а̄нипи. та̄ни хи пат̣ипаккхабха̄вена паччанӣкадхамме абхибхаванти, пуггаласса н̃а̄н̣уттарита̄йа а̄рамман̣а̄ни. аджджхаттам̣ рӯпасан̃н̃ӣтиа̄дӣсу пана аджджхаттарӯпе парикаммавасена аджджхаттам̣ рӯпасан̃н̃ӣ на̄ма хоти. аджджхаттан̃ча нӣлапарикаммам̣ каронто кесе ва̄ питте ва̄ аккхита̄рака̄йа ва̄ кароти, пӣтапарикаммам̣ каронто меде ва̄ чхавийа̄ ва̄ хаттхаталапа̄даталесу ва̄ аккхӣнам̣ пӣтат̣т̣ха̄не ва̄ кароти, лохитапарикаммам̣ каронто мам̣се ва̄ лохите ва̄ дживха̄йа ва̄ аккхӣнам̣ раттат̣т̣ха̄не ва̄ кароти, ода̄тапарикаммам̣ каронто ат̣т̣химхи ва̄ данте ва̄ накхе ва̄ аккхӣнам̣ сетат̣т̣ха̄не ва̄ кароти. там̣ пана сунӣлам̣ супӣтакам̣ сулохитакам̣ суода̄там̣ на хоти, асувисуддхамева хоти.
еко бахиддха̄ рӯпа̄ни пассатӣти йассетам̣ парикаммам̣ аджджхаттам̣ уппаннам̣ хоти, нимиттам̣ пана бахиддха̄, со евам̣ аджджхаттам̣ парикаммасса бахиддха̄ ча аппана̄йа васена – ‘‘аджджхаттам̣ рӯпасан̃н̃ӣ еко бахиддха̄ рӯпа̄ни пассатӣ’’ти вуччати. паритта̄нӣти авад̣д̣хита̄ни. суван̣н̣адуббан̣н̣а̄нӣти суван̣н̣а̄ни ва̄ хонту дуббан̣н̣а̄ни ва̄, париттавасенева идамабхибха̄йатанам̣ вуттанти ведитаббам̣. та̄ни абхибхуййа̄ти йатха̄ на̄ма сампаннагахан̣ико кат̣аччхуматтам̣ бхаттам̣ лабхитва̄ ‘‘киметтха бхун̃джитаббам̣ аттхӣ’’ти сан̇кад̣д̣хитва̄ екакабал̣амева кароти, евамевам̣ н̃а̄н̣уттарико пуггало висадан̃а̄н̣о – ‘‘киметтха париттаке а̄рамман̣е сама̄паджджитаббам̣ аттхи, на̄йам̣ мама бха̄ро’’ти та̄ни рӯпа̄ни абхибхавитва̄ сама̄паджджати, саха нимиттуппа̄деневеттха аппанам̣ па̄петӣти аттхо. джа̄на̄ми пасса̄мӣти имина̄ панасса а̄бхого катхито, со ча кхо сама̄паттито вут̣т̣хитасса, на антосама̄паттийам̣. евам̣сан̃н̃ӣ хотӣти а̄бхогасан̃н̃а̄йапи джха̄насан̃н̃а̄йапи евам̣сан̃н̃ӣ хоти. абхибхавасан̃н̃а̄ хисса антосама̄паттийам̣ аттхи, а̄бхогасан̃н̃а̄ пана сама̄паттито вут̣т̣хитассева.
аппама̄н̣а̄нӣти вад̣д̣хитаппама̄н̣а̄ни, маханта̄нӣти аттхо. абхибхуййа̄ти еттха пана йатха̄ махаггхасо пурисо екам̣ бхаттавад̣д̣хитакам̣ лабхитва̄ ‘‘ан̃н̃а̄пи хоту, ан̃н̃а̄пи хоту, кимеса̄ майхам̣ кариссатӣ’’ти там̣ на махантато пассати, евамева н̃а̄н̣уттаро пуггало висадан̃а̄н̣о ‘‘киметтха сама̄паджджитаббам̣, найидам̣ аппама̄н̣ам̣, на майхам̣ читтекаггата̄каран̣е бха̄ро аттхӣ’’ти та̄ни абхибхавитва̄ сама̄паджджати, саха нимиттуппа̄деневеттха аппанам̣ па̄петӣти аттхо.
аджджхаттам̣ арӯпасан̃н̃ӣти ала̄бхита̄йа ва̄ анаттхиката̄йа ва̄ аджджхаттарӯпе парикаммасан̃н̃а̄вирахито. еко бахиддха̄ рӯпа̄ни пассатӣти йасса парикаммампи нимиттампи бахиддха̄ва уппаннам̣, со евам̣ бахиддха̄ парикаммасса чева аппана̄йа ча васена – ‘‘аджджхаттам̣ арӯпасан̃н̃ӣ еко бахиддха̄ рӯпа̄ни пассатӣ’’ти вуччати. сесаметтха чатуттха̄бхибха̄йатане вуттанайамева. имесу пана чатӯсу париттам̣ витаккачаритавасена а̄гатам̣, аппама̄н̣ам̣ мохачаритавасена, суван̣н̣ам̣ досачаритавасена, дуббан̣н̣ам̣ ра̄гачаритавасена. етесан̃хи ета̄ни саппа̄йа̄ни. са̄ ча несам̣ саппа̄йата̄ виттха̄рато висуддхимаггечарийаниддесе вутта̄.
пан̃чамаабхибха̄йатана̄дӣсу нӣла̄нӣти саббасан̇га̄хикавасена вуттам̣. нӣлаван̣н̣а̄нӣти ван̣н̣авасена. нӣланидассана̄нӣти нидассанавасена. апан̃н̃а̄йама̄навивара̄ни асамбхиннаван̣н̣а̄ни еканӣла̄нева хутва̄ диссантӣти вуттам̣ хоти. нӣланибха̄са̄нӣти идам̣ пана обха̄савасена вуттам̣, нӣлобха̄са̄ни нӣлапабха̄йутта̄нӣти аттхо. етена несам̣ сувисуддхатам̣ дассети. висуддхаван̣н̣авасенева хи има̄ни чатта̄ри абхибха̄йатана̄ни вутта̄ни. ума̄пуппханти етан̃хи пуппхам̣ синиддхам̣ мудум̣ диссама̄нампи нӣламева хоти. гирикан̣н̣икапуппха̄дӣни пана диссама̄на̄ни сетадха̄тука̄ни хонти. тасма̄ идамева гахитам̣, на та̄ни. ба̄ра̄н̣асеййаканти ба̄ра̄н̣асийам̣ бхавам̣. таттха кира каппа̄сопи муду, суттакантика̄йопи тантава̄йа̄пи чхека̄, удакампи сучи синиддхам̣, тасма̄ ваттхам̣ убхатобха̄гавимат̣т̣хам̣ хоти, двӣсу пассесу мат̣т̣хам̣ муду синиддхам̣ кха̄йати. пӣта̄нӣтиа̄дӣсу имина̄ва найена аттхо ведитаббо. ‘‘нӣлакасин̣ам̣ угган̣ханто нӣласмим̣ нимиттам̣ ган̣ха̄ти пуппхасмим̣ ва̄ ваттхасмим̣ ва̄ ван̣н̣адха̄туйа̄ ва̄’’тиа̄дикам̣ панеттха касин̣акаран̣ан̃чева парикамман̃ча аппана̄видха̄нан̃ча саббам̣ висуддхимагге виттха̄рато вуттамева.
абхин̃н̃а̄воса̄напа̄рамиппатта̄ти ито пуббесу сатипат̣т̣ха̄на̄дӣсу те дхамме бха̄ветва̄ арахаттаппатта̄ва абхин̃н̃а̄воса̄напа̄рамиппатта̄ на̄ма хонти, имесу пана ат̣т̣хасу абхибха̄йатанесу чин̣н̣авасӣбха̄ва̄йева абхин̃н̃а̄воса̄напа̄рамиппатта̄ на̄ма.
250. касин̣акатха̄йам̣ сакалат̣т̣хена касин̣а̄ни, тада̄рамман̣а̄нам̣ дхамма̄нам̣ кхеттат̣т̣хена адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена ва̄ а̄йатана̄ни. уддханти упари гаганатала̄бхимукхам̣. адхоти хет̣т̣ха̄ бхӯмитала̄бхимукхам̣. тирийанти кхеттаман̣д̣аламива саманта̄ париччхиндитва̄. екаччо хи уддхамева касин̣ам̣ вад̣д̣хети, екаччо адхо, екаччо самантато. тена тена ка̄ран̣ена евам̣ паса̄рети а̄локамива рӯпадассанака̄мо. тена вуттам̣ – ‘‘патхавӣкасин̣амеко сан̃джа̄на̄ти уддхам̣адхотирийа’’нти. адвайанти диса̄анудиса̄су адвайам̣. идам̣ пана екасса ан̃н̃абха̄ва̄нупагаманаттхам̣ вуттам̣. йатха̄ хи удакам̣ павит̣т̣хасса саббадиса̄су удакамева хоти анан̃н̃ам̣, евамевам̣ патхавӣкасин̣ам̣ патхавӣкасин̣амева хоти, наттхи тасса ан̃н̃о касин̣асамбхедоти. еса найо саббаттха. аппама̄н̣анти идам̣ тасса тасса пхаран̣ааппама̄н̣авасена вуттам̣. тан̃хи четаса̄ пхаранто сакаламева пхарати, айамасса а̄ди, идам̣ маджджханти пама̄н̣ам̣ ган̣ха̄тӣти. вин̃н̃а̄н̣акасин̣анти четтха касин̣уггха̄т̣има̄ка̄се паваттам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣. таттха касин̣авасена касин̣уггха̄т̣има̄ка̄се, касин̣уггха̄т̣има̄ка̄савасена таттха паваттавин̃н̃а̄н̣е уддхам̣адхотирийата̄ ведитабба̄. айаметтха сан̇кхепо. каммат̣т̣ха̄набха̄вана̄найена панета̄ни патхавӣкасин̣а̄дӣни виттха̄рато висуддхимагге вутта̄нева. идха̄пи чин̣н̣авасибха̄венева абхин̃н̃а̄воса̄напа̄рамиппатта̄ хонтӣти ведитабба̄. татха̄ ито анантаресу чатӯсу джха̄несу. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ маха̄ассапурасутте вуттамева.
252. випассана̄н̃а̄н̣е пана рӯпӣтиа̄дӣнаматтхо вуттойева. еттха ситаметтха пат̣ибаддханти еттха ча̄тумаха̄бхӯтике ка̄йе нисситан̃ча пат̣ибаддхан̃ча. субхоти сундаро. джа̄тима̄ти супарисуддхаа̄карасамут̣т̣хито. супарикаммакатоти сут̣т̣ху катапарикаммо апанӣтапа̄са̄н̣асаккхаро. аччхоти тануччхави. виппасанноти сут̣т̣ху виппасанно. сабба̄ка̄расампанноти дхована ведхана̄дӣхи саббехи а̄ка̄рехи сампанно. нӣлантиа̄дӣхи ван̣н̣асампаттим̣ дассети. та̄дисан̃хи а̄вутам̣ па̄кат̣ам̣ хоти.
евамева кхоти еттха евам̣ упама̄сам̣санданам̣ ведитаббам̣ – ман̣и вийа хи караджака̄йо. а̄вутасуттам̣ вийа випассана̄н̃а̄н̣ам̣. чаккхума̄ пурисо вийа випассана̄ла̄бхӣ бхиккху. хаттхе каритва̄ паччавеккхато ‘‘айам̣ кхо ман̣ӣ’’ти ман̣ино а̄вибхӯтака̄ло вийа випассана̄н̃а̄н̣ам̣ абхинӣхаритва̄ нисиннасса бхиккхуно ча̄тумаха̄бхӯтикака̄йасса а̄вибхӯтака̄ло. ‘‘татридам̣ суттам̣ а̄вута’’нти суттасса а̄вибхӯтака̄ло вийа випассана̄н̃а̄н̣ам̣ абхинӣхаритва̄ нисиннасса бхиккхуно тада̄рамман̣а̄нам̣ пхассапан̃чамака̄нам̣ ва̄ саббачиттачетасика̄нам̣ ва̄ випассана̄н̃а̄н̣ассева ва̄ а̄вибхӯтака̄лоти.
ким̣ панетам̣ н̃а̄н̣асса а̄вибхӯтам̣, пуггаласса̄ти. н̃а̄н̣асса, тасса пана а̄вибха̄ватта̄ пуггаласса а̄вибхӯта̄ва хонти. идан̃ча випассана̄н̃а̄н̣ам̣ маггасса анантарам̣, евам̣ сантепи йасма̄ абхин̃н̃а̄ва̄ре а̄раддхе етасса антара̄ва̄ро наттхи, тасма̄ идхева дасситам̣. йасма̄ ча аничча̄дивасена акатасаммасанасса дибба̄йа сотадха̄туйа̄ бхеравасаддам̣ сун̣анто пуббенива̄са̄нуссатийа̄ бхераве кхандхе ануссарато диббена чаккхуна̄ бхераварӯпам̣ пассато бхайасанта̄со уппаджджати, на аничча̄дивасена катасаммасанасса, тасма̄ абхин̃н̃а̄паттасса бхайавинодакахетусампа̄данаттхампи идам̣ идхева дасситам̣. идха̄пи арахаттавасенева абхин̃н̃а̄воса̄напа̄рамиппаттата̄ ведитабба̄.
253. маномайиддхийам̣ чин̣н̣авасита̄йа. таттха маномайанти манена ниббаттам̣. саббан̇гапаччан̇гинти саббехи ан̇гехи ча паччан̇гехи ча саманна̄гатам̣. ахӣниндрийанти сан̣т̣ха̄навасена авикалиндрийам̣. иддхимата̄ ниммитарӯпан̃хи саче иддхима̄ ода̄то, тампи ода̄там̣. саче авиддхакан̣н̣о, тампи авиддхакан̣н̣анти евам̣ сабба̄ка̄рехи тена садисамева хоти. мун̃джамха̄ ӣсикантиа̄ди упаматтайампи там̣ садисабха̄вадассанаттхамева вуттам̣. мун̃джасадиса̄ ева хи тасса анто ӣсика̄ хоти. косасадисойева аси, ват̣т̣а̄йа косийа̄ ват̣т̣ам̣ асимева паккхипанти, паттхат̣а̄йа паттхат̣ам̣.
каран̣д̣а̄ти идампи ахикан̃чукасса на̄мам̣, на вилӣвакаран̣д̣акасса. ахикан̃чуко хи ахина̄ садисова хоти. таттха кин̃ча̄пи ‘‘пурисо ахим̣ каран̣д̣а̄ уддхареййа̄’’ти хаттхена уддхарама̄но вийа дассито, атха кхо читтеневасса уддхаран̣ам̣ ведитаббам̣. айан̃хи ахи на̄ма саджа̄тийам̣ т̣хито, кат̣т̣хантарам̣ ва̄ руккхантарам̣ ва̄ нисса̄йа, тачато сарӣраниккад̣д̣ханапайогасан̇кха̄тена тха̄мена, сарӣрам̣ кха̄дама̄нам̣ вийа пура̄н̣атачам̣ джигуччхантоти имехи чатӯхи ка̄ран̣ехи сайамева кан̃чукам̣ джаха̄ти, на сакка̄ тато ан̃н̃ена уддхаритум̣. тасма̄ читтена уддхаран̣ам̣ сандха̄йа идам̣ вуттанти ведитаббам̣. ити мун̃джа̄дисадисам̣ имасса бхиккхуно сарӣрам̣, ӣсика̄дисадисам̣ ниммитарӯпанти идаметтха опаммасам̣санданам̣. нимма̄навидха̄нам̣ панеттха парато ча иддхивидха̄дипан̃чаабхин̃н̃а̄катха̄ сабба̄ка̄рена висуддхимагге виттха̄рита̄ти таттха вуттанайенева ведитабба̄. упама̄маттамева хи идха адхикам̣.
таттха чхекакумбхака̄ра̄дайо вийа иддхивидхан̃а̄н̣ала̄бхӣ бхиккху дат̣т̣хаббо. супарикаммакатаматтика̄дайо вийа иддхивидхан̃а̄н̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. иччхитиччхитабха̄джанавикатиа̄дикаран̣ам̣ вийа тасса бхиккхуно викуббанам̣ дат̣т̣хаббам̣. идха̄пи чин̣н̣авасита̄васенева абхин̃н̃а̄воса̄напа̄рамиппаттата̄ ведитабба̄. татха̄ ито пара̄су чатӯсу абхин̃н̃а̄су.
255. таттха диббасотадха̄туупама̄йам̣ сан̇кхадхамоти сан̇кхадхамако. аппакасиренева̄ти ниддуккхенева. вин̃н̃а̄пеййа̄ти джа̄на̄пеййа. таттха евам̣ ча̄туддиса̄ вин̃н̃а̄пенте сан̇кхадхамаке ‘‘сан̇кхасаддо айа’’нти ваваттха̄пента̄нам̣ сатта̄нам̣ тасса сан̇кхасаддасса а̄вибхӯтака̄ло вийа йогино дӯрасантикабхеда̄нам̣ дибба̄нан̃чева ма̄нусака̄нан̃ча садда̄нам̣ а̄вибхӯтака̄ло дат̣т̣хаббо.
256. четопарийан̃а̄н̣а-упама̄йам̣ дахароти тарун̣о. йува̄ти йоббанена саманна̄гато. ман̣д̣анакаджа̄тикоти йува̄пи сама̄но на аласийо килит̣т̣хаваттхасарӣро, атха кхо ман̣д̣анакапакатико, дивасасса две тайо ва̄ре нха̄йитва̄ суддхаваттха-паридахана-алан̇ка̄ракаран̣асӣлоти аттхо. сакан̣иканти ка̄л̣атилакаван̇ка-мукхадӯсипӣл̣ака̄дӣнам̣ ан̃н̃атарена садосам̣. таттха йатха̄ тасса мукханимиттам̣ паччавеккхато мукхадосо па̄кат̣о хоти, евам̣ четопарийан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхинӣхаритва̄ нисиннасса бхиккхуно паресам̣ сол̣асавидхам̣ читтам̣ па̄кат̣ам̣ хотӣти ведитаббам̣. пуббенива̄саупама̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ саббам̣ маха̄ассапуре вуттамева.
259. айам̣ кхо уда̄йи пан̃чамо дхаммоти екӯнавӣсати пабба̄ни пат̣ипада̄васена екам̣ дхаммам̣ катва̄ пан̃чамо дхаммоти вутто. йатха̄ хи ат̣т̣хакана̄гарасутте (ма. ни. 2.17 а̄дайо) ека̄даса пабба̄ни пуччха̄васена екадхаммо като, евамидха екӯнавӣсати пабба̄ни пат̣ипада̄васена еко дхаммо катоти ведитабба̄ни. имесу ча пана екӯнавӣсатийа̄ паббесу пат̣ипа̄т̣ийа̄ ат̣т̣хасу кот̣т̣ха̄сесу випассана̄н̃а̄н̣е ча а̄саваккхайан̃а̄н̣е ча арахаттавасена абхин̃н̃а̄воса̄напа̄рамиппаттата̄ ведитабба̄, сесесу чин̣н̣авасибха̄вавасена. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
маха̄сакулуда̄йисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.