2. маха̄госин̇гасуттаван̣н̣ана̄
332. евам̣ ме сутанти маха̄госин̇гасуттам̣. таттха госин̇гаса̄лаванада̄йети идам̣ васанат̣т̣ха̄надассанаттхам̣ вуттам̣. ан̃н̃есу хи суттесу, ‘‘са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме’’ти евам̣ пат̣хамам̣ гочарага̄мам̣ дассетва̄ паччха̄ васанат̣т̣ха̄нам̣ дассети. имасмим̣ пана маха̄госин̇гасутте бхагавато гочарага̄мо анибандхо, кочидева гочарага̄мо бхависсати. тасма̄ васанат̣т̣ха̄намева паридӣпитам̣. аран̃н̃анида̄накам̣ на̄метам̣ суттанти. самбахулехӣти бахукехи. абхин̃н̃а̄техи абхин̃н̃а̄техӣти саббаттха виссутехи па̄кат̣ехи. тхерехи са̄вакехи саддхинти па̄тимоккхасам̣вара̄дӣхи тхирака̄ракехева дхаммехи саманна̄гататта̄ тхерехи, савананте джа̄татта̄ са̄вакехи саддхим̣ екато. ида̄ни те тхере сарӯпато дассенто, а̄йасмата̄ ча са̄рипуттена̄тиа̄дима̄ха. таттха̄йасма̄ са̄рипутто аттано сӣла̄дӣхи гун̣ехи буддхаса̄сане абхин̃н̃а̄то. чаккхуманта̄нам̣ гаганамаджджхе т̣хито сӯрийо вийа чандо вийа, самуддатӣре т̣хита̄нам̣ са̄гаро вийа ча па̄кат̣о пан̃н̃а̄то. на кевалан̃часса имасмим̣ сутте а̄гатагун̣авасенева махантата̄ ведитабба̄, ито ан̃н̃есам̣ дхаммада̄йа̄дасуттам̣ анан̇ган̣асуттам̣ самма̄дит̣т̣хисуттам̣ сӣхана̄дасуттам̣ ратхавинӣтам̣ маха̄хаттхипадопамам̣ маха̄ведаллам̣ ча̄тумасуттам̣ дӣгханакхам̣ анупадасуттам̣ севитабба̄севитаббасуттам̣ саччавибхан̇гасуттам̣ пин̣д̣апа̄тапа̄рисуддхи сампаса̄данӣйам̣ сан̇гӣтисуттам̣ дасуттарасуттам̣ пава̄ран̣а̄суттам̣ (сам̣. ни. 1.215 а̄дайо) сусимасуттам̣ тхерапан̃хасуттам̣ маха̄ниддесо пат̣исамбхида̄магго тхерасӣхана̄дасуттам̣ абхиниккхаманам̣ етадагганти имесампи сутта̄нам̣ васена тхерасса махантата̄ ведитабба̄. етадаггасмин̃хи, ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ маха̄пан̃н̃а̄нам̣ йадидам̣ са̄рипутто’’ти (а. ни. 1.188-189) вуттам̣.
маха̄моггалла̄нопи сӣла̄дигун̣ехи чева имасмим̣ сутте а̄гатагун̣ехи ча тхеро вийа абхин̃н̃а̄то па̄кат̣о маха̄. апичасса анума̄насуттам̣, чӯл̣атан̣ха̄сан̇кхайасуттам̣ ма̄ратаджджанийасуттам̣ па̄са̄дакампанам̣ сакалам̣ иддхипа̄дасам̣йуттам̣ нандопанандадаманам̣ йамакапа̄т̣иха̄рийака̄ле девалокагаманам̣ вима̄наваттху петаваттху тхерасса абхиниккхаманам̣ етадагганти имесампи васена махантабха̄во ведитаббо. етадаггасмин̃хи, ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ иддхиманта̄нам̣ йадидам̣ маха̄моггалла̄но’’ти (а. ни. 1.190) вуттам̣.
маха̄кассапопи сӣла̄дигун̣ехи чева имасмим̣ сутте а̄гатагун̣ехи ча тхеро вийа абхин̃н̃а̄то па̄кат̣о маха̄. апичасса чӣварапариваттанасуттам̣ джин̣н̣ачӣварасуттам̣ (сам̣. ни. 2.154 а̄дайо) чандопамам̣ сакалам̣ кассапасам̣йуттам̣ маха̄арийавам̣сасуттам̣ тхерасса абхиниккхаманам̣ етадагганти имесампи васена махантабха̄во ведитаббо. етадаггасмин̃хи, ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ дхутава̄да̄нам̣ йадидам̣ маха̄кассапо’’ти (а. ни. 1.191) вуттам̣.
ануруддхаттхеропи сӣла̄дигун̣ехи чева имасмим̣ сутте а̄гатагун̣ехи ча тхеро вийа абхин̃н̃а̄то па̄кат̣о маха̄. апичасса чӯл̣агосин̇гасуттам̣ нал̣акапа̄насуттам̣ ануттарийасуттам̣ упаккилесасуттам̣ ануруддхасам̣йуттам̣ маха̄пурисавитаккасуттам̣ тхерасса абхиниккхаманам̣ етадагганти имесампи васена махантабха̄во ведитаббо. етадаггасмин̃хи, ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ диббачаккхука̄нам̣ йадидам̣ ануруддхо’’ти (а. ни. 1.192) вуттам̣.
а̄йасмата̄ ча реватена̄ти еттха пана две ревата̄ кхадираванийаревато ча кан̇кха̄ревато ча. таттха кхадираванийаревато дхаммасена̄патиттхерасса канит̣т̣хабха̄тико, на со идха адхиппето. ‘‘акаппийо гул̣о, акаппийа̄ мугга̄’’ти (маха̄ва. 272) евам̣ кан̇кха̄бахуло пана тхеро идха реватоти адхиппето. сопи сӣла̄дигун̣ехи чева имасмим̣ сутте а̄гатагун̣ехи ча тхеро вийа абхин̃н̃а̄то па̄кат̣о маха̄. апичасса абхиниккхаманенапи етадаггенапи махантабха̄во ведитаббо. етадаггасмин̃хи, ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ джха̄йӣнам̣ йадидам̣ кан̇кха̄ревато’’ти (а. ни. 1.204) вуттам̣.
а̄нандаттхеропи сӣла̄дигун̣ехи чева имасмим̣ сутте а̄гатагун̣ехи ча тхеро вийа абхин̃н̃а̄то па̄кат̣о маха̄. апичасса секкхасуттам̣ ба̄хитикасуттам̣ а̄нен̃джасаппа̄йам̣ гопакамоггалла̄нам̣ бахудха̄тукам̣ чӯл̣асун̃н̃атам̣ маха̄сун̃н̃атам̣ аччхарийаббхутасуттам̣ бхаддекараттам̣ маха̄нида̄нам̣ маха̄паринибба̄нам̣ субхасуттам̣ чӯл̣анийалокадха̄тусуттам̣ абхиниккхаманам̣ етадагганти имесампи васена махантабха̄во ведитаббо. етадаггасмин̃хи, ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ бахуссута̄нам̣ йадидам̣ а̄нандо’’ти (а. ни. 1.219-223) вуттам̣.
ан̃н̃ехи ча абхин̃н̃а̄техи абхин̃н̃а̄техӣти на кевалан̃ча етехева, ан̃н̃ехи ча маха̄гун̣ата̄йа па̄кат̣ехи абхин̃н̃а̄техи бахӯхи тхерехи са̄вакехи саддхим̣ бхагава̄ госин̇гаса̄лаванада̄йе вихаратӣти аттхо. а̄йасма̄ хи са̄рипутто сайам̣ маха̄пан̃н̃о ан̃н̃епи бахӯ маха̄пан̃н̃е бхиккхӯ гахетва̄ тада̄ дасабалам̣ парива̄ретва̄ виха̄си. а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но сайам̣ иддхима̄, а̄йасма̄ маха̄кассапо сайам̣ дхутава̄до, а̄йасма̄ ануруддхо сайам̣ диббачаккхуко, а̄йасма̄ ревато сайам̣ джха̄на̄бхирато, а̄йасма̄ а̄нандо сайам̣ бахуссуто ан̃н̃епи бахӯ бахуссуте бхиккхӯ гахетва̄ тада̄ дасабалам̣ парива̄ретва̄ виха̄си, евам̣ тада̄ ете ча ан̃н̃е ча абхин̃н̃а̄та̄ маха̄тхера̄ тим̣сасахассаматта̄ бхиккхӯ дасабалам̣ парива̄ретва̄ вихарим̣сӯти ведитабба̄.
пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти пхаласама̄паттививекато вут̣т̣хито. йена̄йасма̄ маха̄кассапо тенупасан̇камӣти тхеро кира пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито паччхималокадха̄тум̣ олокенто вананте кӣл̣антасса маттакхаттийасса кан̣н̣ато патама̄нам̣ кун̣д̣алам̣ вийа, сам̣харитва̄ самугге паккхипама̄нам̣ раттакамбалам̣ вийа, ман̣ина̄гадантато патама̄нам̣ сатасахассаггханикам̣ суван̣н̣апа̄тим̣ вийа ча аттхам̣ гаччхама̄нам̣ парипун̣н̣апан̣н̣а̄сайоджанам̣ сӯрийаман̣д̣алам̣ аддаса. таданантарам̣ па̄чӣналокадха̄тум̣ олокенто немийам̣ гахетва̄ париваттайама̄нам̣ раджатачаккам̣ вийа, раджатакӯт̣ато никкхамантам̣ кхӣрадха̄ра̄ман̣д̣ам̣ вийа, сапаккхе паппхот̣етва̄ гаганатале паккхандама̄нам̣ сетахам̣сам̣ вийа ча мегхаван̣н̣а̄йа самуддакуччхито уггантва̄ па̄чӣначаккава̄л̣апаббатаматтхаке сасалаккхан̣аппат̣иман̣д̣итам̣ екӯнапан̣н̣а̄сайоджанам̣ чандаман̣д̣алам̣ аддаса. тато са̄лаванам̣ олокеси. тасмин̃хи самайе са̄ларуккха̄ мӯлато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва агга̄ саббапа̄липхулла̄ дукӯлапа̄рута̄ вийа, мутта̄кала̄павинаддха̄ вийа ча вирочим̣су. бхӯмиталам̣ пуппхасантхарапӯджа̄йа пат̣иман̣д̣итам̣ вийа, таттха таттха нипатантена пуппхарен̣уна̄ ла̄кха̄расена син̃чама̄нам̣ вийа ча ахоси. бхамарамадхукараган̣а̄ кусумарен̣умадаматта̄ упага̄йама̄на̄ вийа ванантаресу вичаранти. тада̄ ча упосатхадивасова хоти. атха тхеро, ‘‘ка̄йа ну кхо аджджа ратийа̄ вӣтина̄месса̄мӣ’’ти чинтеси, арийаса̄вака̄ ча на̄ма пийадхаммассавана̄ хонти. атхасса етадахоси – ‘‘аджджа майхам̣ джет̣т̣хабха̄тикасса дхаммасена̄патиттхерасса сантикам̣ гантва̄ дхаммаратийа̄ вӣтина̄месса̄мӣ’’ти. гаччханто пана екакова агантва̄ ‘‘майхам̣ пийасаха̄йам̣ маха̄кассапаттхерам̣ гахетва̄ гамисса̄мӣ’’ти нисиннат̣т̣ха̄нато вут̣т̣ха̄йа чаммакхан̣д̣ам̣ паппхот̣етва̄ йена̄йасма̄ маха̄кассапо тенупасан̇ками.
евама̄вусоти кхо а̄йасма̄ маха̄кассапоти тхеропи йасма̄ пийадхаммассаванова арийаса̄вако, тасма̄ тасса вачанам̣ сутва̄ гаччха̄вусо, твам̣, майхам̣ сӣсам̣ ва̄ руджджати пит̣т̣хи ва̄ти кин̃чи леса̄падесам̣ акатва̄ тут̣т̣хахадайова, ‘‘евама̄вусо’’тиа̄дима̄ха. пат̣иссутва̄ ча нисиннат̣т̣ха̄нато вут̣т̣ха̄йа чаммакхан̣д̣ам̣ паппхот̣етва̄ маха̄моггалла̄нам̣ анубандхи. тасмим̣ самайе две маха̄тхера̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хита̄ни две чандаман̣д̣ала̄ни вийа, две сӯрийаман̣д̣ала̄ни вийа, две чхаддантана̄гара̄джа̄но вийа, две сӣха̄ вийа, две бйаггха̄ вийа ча вирочим̣су. ануруддхаттхеропи тасмим̣ самайе дива̄т̣т̣ха̄не нисинно две маха̄тхере са̄рипуттаттхерасса сантикам̣ гаччханте дисва̄ паччхималокадха̄тум̣ олокенто сӯрийам̣ ванантам̣ пависантам̣ вийа, па̄чӣналокадха̄тум̣ олокенто чандам̣ ванантато уггаччхантам̣ вийа, са̄лаванам̣ олокенто саббапа̄липхулламева са̄лаванан̃ча дисва̄ аджджа упосатхадивасо, име ча ме джет̣т̣хабха̄тика̄ дхаммасена̄патисса сантикам̣ гаччханти, махантена дхаммассаванена бхавитаббам̣, ахампи дхаммассаванасса бха̄гӣ бхависса̄мӣти нисиннат̣т̣ха̄нато вут̣т̣ха̄йа чаммакхан̣д̣ам̣ паппхот̣етва̄ маха̄тхера̄нам̣ пада̄нупадико хутва̄ никкхами. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо а̄йасма̄ ча маха̄моггалла̄но а̄йасма̄ ча маха̄кассапо а̄йасма̄ ча ануруддхо йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇камим̣сӯ’’ти. упасан̇камим̣сӯти. пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хита̄ тайо чанда̄ вийа, сӯрийа̄ вийа, сӣха̄ вийа ча вирочама̄на̄ упасан̇камим̣су.
333. евам̣ упасан̇каманте пана те маха̄тхере а̄йасма̄ а̄нандо аттано дива̄т̣т̣ха̄не нисиннойева дисва̄, ‘‘аджджа махантам̣ дхаммассаванам̣ бхависсати, майа̄пи тасса бха̄гина̄ бхавитаббам̣, на кхо пана екакова гамисса̄ми, майхам̣ пийасаха̄йампи ревататтхерам̣ гахетва̄ гамисса̄мӣ’’ти саббам̣ маха̄моггалла̄насса маха̄кассапасса ануруддхасса упасан̇камане вуттанайенева виттха̄рато ведитаббам̣. ити те две джана̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хита̄ две чанда̄ вийа, сӯрийа̄ вийа, сӣха̄ вийа ча вирочама̄на̄ упасан̇камим̣су. тена вуттам̣ – ‘‘аддаса̄ кхо а̄йасма̄ са̄рипутто’’тиа̄ди. дисва̄на а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча̄ти дӯратова дисва̄ ануккамена катха̄упача̄рам̣ сампаттаметам̣, ‘‘ету кхо а̄йасма̄’’тиа̄дивачанам̣ авоча. раман̣ӣйам̣, а̄вусоти еттха дувидхам̣ ра̄ман̣еййакам̣ ванара̄ман̣еййакам̣ пуггалара̄ман̣еййакан̃ча. таттха ванам̣ на̄ма на̄гасалал̣аса̄лачампака̄дӣхи сан̃чханнам̣ хоти бахалаччха̄йам̣ пуппхапхалӯпагам̣ вивидхаруккхам̣ удакасампаннам̣ га̄мато ниссат̣ам̣, идам̣ ванара̄ман̣еййакам̣ на̄ма. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –
‘‘раман̣ӣйа̄ни аран̃н̃а̄ни, йаттха на раматӣ джано;
вӣтара̄га̄ рамиссанти, на те ка̄магавесино’’ти. (дха. па. 99);
ванам̣ пана сачепи уджджан̇гале хоти нирудакам̣ виралаччха̄йам̣ кан̣т̣акасама̄кин̣н̣ам̣, буддха̄дайопеттха арийа̄ вихаранти, идам̣ пуггалара̄ман̣еййакам̣ на̄ма. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –
‘‘га̄ме ва̄ йади ва̄ран̃н̃е, нинне ва̄ йади ва̄ тхале;
йаттха араханто вихаранти, там̣ бхӯмира̄ман̣еййака’’нти. (дха. па. 98);
идха пана там̣ дувидхампи лаббхати. тада̄ хи госин̇гаса̄лаванам̣ саббапа̄липхуллам̣ хоти кусумагандхасугандхам̣, садеваке четтха локе аггапуггало самма̄самбуддхо тим̣сасахассаматтехи абхин̃н̃а̄табхиккхӯхи саддхим̣ вихарати. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘раман̣ӣйам̣, а̄вусо а̄нанда, госин̇гаса̄лавана’’нти.
досина̄ти доса̄пагата̄, аббхам̣ махика̄ дхӯмо раджо ра̄хӯти имехи пан̃чахи упаккилесехи вирахита̄ти вуттам̣ хоти. саббапа̄липхулла̄ти саббаттха па̄липхулла̄, мӯлато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва агга̄ апуппхитат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхи. дибба̄ ман̃н̃е гандха̄ сампавантӣти дибба̄ манда̄рапуппхаковил̣а̄рапа̄риччхаттакачанданачун̣н̣агандха̄ вийа саманта̄ пава̄йанти, саккасуйа̄сантуситанимма̄наратипараниммитамаха̄брахма̄нам̣ отин̣н̣ат̣т̣ха̄нам̣ вийа ва̄йантӣти вуттам̣ хоти.
катхам̣рӯпена, а̄вусо а̄нанда̄ти а̄нандаттхеро тесам̣ пан̃чаннам̣ тхера̄нам̣ сан̇гханавакова. касма̄ тхеро там̣йева пат̣хамам̣ пуччхатӣти? мама̄йитатта̄. те хи две тхера̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ мама̄йим̣су. са̄рипуттаттхеро, ‘‘майа̄ каттаббам̣ саттху упат̣т̣ха̄нам̣ каротӣ’’ти а̄нандаттхерам̣ мама̄йи. а̄нандаттхеро бхагавато са̄вака̄нам̣ агготи са̄рипуттаттхерам̣ мама̄йи, кулада̄раке пабба̄джетва̄ са̄рипуттаттхерасса сантике упаджджхам̣ ган̣ха̄песи. са̄рипуттаттхеропи татхева ака̄си. евам̣ екамекена аттано паттачӣварам̣ датва̄ пабба̄джетва̄ упаджджхам̣ ган̣ха̄пита̄ни пан̃ча бхиккхусата̄ни ахесум̣. а̄йасма̄ а̄нандо пан̣ӣта̄ни чӣвара̄дӣнипи лабхитва̄ тхерассева дети.
еко кира бра̄хман̣о чинтеси – ‘‘буддхаратанасса ча сан̇гхаратанасса ча пӯджа̄ пан̃н̃а̄йати, катхам̣ ну кхо дхаммаратанам̣ пӯджитам̣ на̄ма хотӣ’’ти? со бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пуччхи. бхагава̄ а̄ха – ‘‘сачеси, бра̄хман̣а, дхаммаратанам̣ пӯджитука̄мо, екам̣ бахуссутам̣ пӯджехӣ’’ти бахуссутам̣, бханте, а̄чиккхатха̄ти бхиккхусан̇гхам̣ пуччхати. со бхиккхусан̇гхам̣ упасан̇камитва̄ бахуссутам̣, бханте, а̄чиккхатха̄ти а̄ха. а̄нандаттхеро бра̄хман̣а̄ти. бра̄хман̣о тхерам̣ сахассаггханикена чӣварена пӯджеси. тхеро там̣ гахетва̄ бхагавато сантикам̣ агама̄си. бхагава̄ ‘‘куто, а̄нанда, ладдха’’нти а̄ха. екена, бханте, бра̄хман̣ена диннам̣, идам̣ пана̄хам̣ а̄йасмато са̄рипуттасса да̄тука̄моти. дехи, а̄нанда̄ти. ча̄рикам̣ пакканто, бхантети. а̄гатака̄ле дехӣти. сиккха̄падам̣, бханте, пан̃н̃аттанти. када̄ пана са̄рипутто а̄гамиссатӣти? даса̄хаматтена, бхантети. ‘‘ануджа̄на̄ми, а̄нанда, даса̄хапарамам̣ атирекачӣварам̣ никкхипиту’’нти (па̄ра̄. 461; маха̄ва. 347) сиккха̄падам̣ пан̃н̃апеси. са̄рипуттаттхеропи татхева йам̣кин̃чи мана̄пам̣ лабхати, там̣ а̄нандаттхерасса дети. евам̣ те тхера̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ мама̄йим̣су, ити мама̄йитатта̄ пат̣хамам̣ пуччхи.
апича ануматипуччха̄ на̄меса̄ кхуддакато пат̣т̣ха̄йа пуччхитабба̄ хоти. тасма̄ тхеро чинтеси – ‘‘ахам̣ пат̣хамам̣ а̄нандам̣ пуччхисса̄ми, а̄нандо аттано пат̣ибха̄нам̣ бйа̄кариссати. тато реватам̣, ануруддхам̣, маха̄кассапам̣, маха̄моггалла̄нам̣ пуччхисса̄ми. маха̄моггалла̄но аттано пат̣ибха̄нам̣ бйа̄кариссати. тато пан̃чапи тхера̄ мам̣ пуччхиссанти, ахампи аттано пат̣ибха̄нам̣ бйа̄карисса̄мӣ’’ти. етта̄вата̄пи айам̣ дхаммадесана̄ сикха̄ппатта̄ вепуллаппатта̄ на бхависсати, атха майам̣ саббепи дасабалам̣ упасан̇камитва̄ пуччхисса̄ма, саттха̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена бйа̄кариссати. етта̄вата̄ айам̣ дхаммадесана̄ сикха̄ппатта̄ вепуллаппатта̄ бхависсати. йатха̄ хи джанападамхи уппанно ат̣т̣о га̄мабходжакам̣ па̄пун̣а̄ти, тасмим̣ ниччхитум̣ асакконте джанападабходжакам̣ па̄пун̣а̄ти, тасмим̣ асакконте маха̄виниччхайаамаччам̣, тасмим̣ асакконте сена̄патим̣, тасмим̣ асакконте упара̄джам̣, тасмим̣ виниччхитум̣ асакконте ра̄джа̄нам̣ па̄пун̣а̄ти, ран̃н̃а̄ виниччхитака̄лато пат̣т̣ха̄йа ат̣т̣о апара̄парам̣ на сан̃чарати, ра̄джавачаненева чхиджджати. евамевам̣ ахан̃хи пат̣хамам̣ а̄нандам̣ пуччхисса̄ми…пе… атха майам̣ саббепи дасабалам̣ упасан̇камитва̄ пуччхисса̄ма, саттха̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена бйа̄кариссати. етта̄вата̄ айам̣ дхаммадесана̄ сикха̄ппатта̄ вепуллаппатта̄ бхависсати. евам̣ ануматипуччхам̣ пуччханто тхеро пат̣хамам̣ а̄нандаттхерам̣ пуччхи.
бахуссуто хотӣти баху асса сутам̣ хоти, наван̇гам̣ саттхуса̄санам̣ па̄л̣ианусандхипубба̄паравасена уггахитам̣ хотӣти аттхо. сутадхароти сутасса а̄дха̄рабхӯто. йасса хи ито гахитам̣ ито пала̄йати, чхиддагхат̣е удакам̣ вийа на тит̣т̣хати, парисамаджджхе екам̣ суттам̣ ва̄ джа̄такам̣ ва̄ катхетум̣ ва̄ ва̄четум̣ ва̄ на саккоти, айам̣ на сутадхаро на̄ма. йасса пана уггахитам̣ буддхавачанам̣ уггахитака̄ласадисамева хоти, дасапи вӣсатипи васса̄ни саджджха̄йам̣ акаронтасса на нассати, айам̣ сутадхаро на̄ма. сутасанничайоти сутасса санничайабхӯто. йатха̄ хи сутам̣ хадайаман̃джӯса̄йа санничитам̣ сила̄йам̣ лекха̄ вийа, суван̣н̣агхат̣е паккхиттасӣхаваса̄ вийа ча аджджхоса̄йа тит̣т̣хати, айам̣ сутасанничайо на̄ма. дха̄та̄ти т̣хита̄ пагун̣а̄. екаччасса хи уггахитам̣ буддхавачанам̣ дха̄там̣ пагун̣ам̣ ниччалитам̣ на хоти, асукасуттам̣ ва̄ джа̄такам̣ ва̄ катхехӣти вутте саджджха̄йитва̄ сам̣сандитва̄ саманугга̄хитва̄ джа̄нисса̄мӣти вадати. екаччасса дха̄там̣ пагун̣ам̣ бхаван̇гасотасадисам̣ хоти, асукасуттам̣ ва̄ джа̄такам̣ ва̄ катхехӣти вутте уддхаритва̄ тамева катхети. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘дха̄та̄’’ти.
вачаса̄ паричита̄ти суттадасака-ваггадасака-пан̣н̣а̄садасака̄нам̣ васена ва̄ча̄йа саджджха̄йита̄. манаса̄нупеккхита̄ти читтена анупеккхита̄, йасса ва̄ча̄йа саджджха̄йитам̣ буддхавачанам̣ манаса̄ чинтентасса таттха таттха па̄кат̣ам̣ хоти. маха̄дӣпам̣ джа̄летва̄ т̣хитасса рӯпагатам̣ вийа пан̃н̃а̄йати. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘вачаса̄ паричита̄ манаса̄нупеккхита̄’’ти. дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄ти аттхато ча ка̄ран̣ато ча пан̃н̃а̄йа суппат̣ивиддха̄. париман̣д̣алехи падабйан̃джанехӣти еттха падамева аттхасса бйан̃джанато падабйан̃джанам̣, там̣ аккхарапа̄рипӯрим̣ катва̄ дасавидхабйан̃джанабуддхийо апариха̄петва̄ вуттам̣ париман̣д̣алам̣ на̄ма хоти, еварӯпехи падабйан̃джанехӣти аттхо. апича йо бхиккху парисати дхаммам̣ десенто суттам̣ ва̄ джа̄такам̣ ва̄ никкхапитва̄ ан̃н̃ам̣ упа̄рамбхакарам̣ суттам̣ а̄харати, тасса упамам̣ катхети, тадаттхам̣ оха̄рети, евамидам̣ гахетва̄ еттха кхипанто екапассенева парихаранто ка̄лам̣ н̃атва̄ вут̣т̣хахати. никкхиттасуттам̣ пана никкхаттаматтамева хоти, тасса катха̄ апариман̣д̣ала̄ на̄ма хоти. йо пана суттам̣ ва̄ джа̄такам̣ ва̄ никкхипитва̄ бахи екападампи агантва̄ па̄л̣ийа̄ анусандхин̃ча пубба̄паран̃ча амаккхенто а̄чарийехи диннанайе т̣хатва̄ тулика̄йа париччхинданто вийа, гамбхӣрама̄тика̄йа удакам̣ песенто вийа, падам̣ кот̣т̣енто синдхава̄джа̄нӣйо вийа гаччхати, тасса катха̄ париман̣д̣ала̄ на̄ма хоти. еварӯпим̣ катхам̣ сандха̄йа – ‘‘париман̣д̣алехи падабйан̃джанехӣ’’ти вуттам̣.
ануппабандхехӣти еттха йо бхиккху дхаммам̣ катхенто суттам̣ ва̄ джа̄такам̣ ва̄ а̄рабхитва̄ а̄раддхака̄лато пат̣т̣ха̄йа туритатурито аран̣им̣ мантхенто вийа, ун̣хакха̄данӣйам̣ кха̄данто вийа, па̄л̣ийа̄ анусандхипубба̄паресу гахитам̣ гахитамева аггахитам̣ аггахитамева ча катва̄ пура̄н̣апан̣н̣антаресу чарама̄нам̣ годхам̣ ут̣т̣хапенто вийа таттха таттха пахаранто оса̄пенто оха̄йа гаччхати. йопи дхаммам̣ катхенто ка̄лена сӣгхам̣ ка̄лена дандхам̣ ка̄лена маха̄саддам̣ ка̄лена кхуддакасаддам̣ кароти. йатха̄ петагги ка̄лена джалати, ка̄лена нибба̄йати, евамева идха петаггидхаммакатхико на̄ма хоти, париса̄йа ут̣т̣ха̄тука̄ма̄йа пунаппунам̣ а̄рабхати. йопи катхенто таттха таттха виттха̄йати, ниттхунанто канданто вийа катхети, имесам̣ саббесампи катха̄ аппабандха̄ на̄ма хоти. йо пана суттам̣ а̄рабхитва̄ а̄чарийехи диннанайе т̣хито аччхиннадха̄рам̣ катва̄ надӣсотам̣ вийа паваттети, а̄ка̄саган̇гато бхассама̄нам̣ удакам̣ вийа нирантарам̣ катхам̣ паваттети, тасса катха̄ ануппабандха̄ хоти. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘ануппабандхехӣ’’ти. анусайасамуггха̄та̄йа̄ти саттаннам̣ анусайа̄нам̣ самуггха̄таттха̄йа. еварӯпена̄ти еварӯпена бахуссутена бхиккхуна̄ татха̄рӯпенева бхиккхусатена бхиккхусахассена ва̄ сан̇гха̄т̣икан̣н̣ена ва̄ сан̇гха̄т̣икан̣н̣ам̣, паллан̇кена ва̄ паллан̇кам̣ а̄хачча нисиннена госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа. имина̄ найена саббава̄ресу аттхо ведитаббо.
334. пат̣исалла̄нам̣ асса а̄ра̄моти пат̣исалла̄на̄ра̄мо. пат̣исалла̄не ратоти пат̣исалла̄нарато.
335. сахассам̣ лока̄нанти сахассам̣ локадха̄тӯнам̣. еттакан̃хи тхерасса дхувасеванам̣ а̄ваджджанапат̣ибаддхам̣, а̄кан̇кхама̄но пана тхеро анека̄нипи чаккава̄л̣асахасса̄ни волокетийева. упарипа̄са̄даварагатоти саттабхӯмакасса ва̄ навабхӯмакасса ва̄ па̄са̄даварасса упари гато. сахассам̣ немиман̣д̣ала̄нам̣ волокеййа̄ти па̄са̄дапаривен̣е на̄бхийа̄ патит̣т̣хита̄нам̣ немиват̣т̣ийа̄ немиват̣т̣им̣ а̄хачча т̣хита̄нам̣ немиман̣д̣ала̄нам̣ сахассам̣ ва̄тапа̄нам̣ виваритва̄ олокеййа, тасса на̄бхийопи па̄кат̣а̄ хонти, ара̄пи арантара̄нипи немийопи. евамева кхо, а̄вусоти, а̄вусо, евам̣ айампи диббачаккхуко бхиккху диббена чаккхуна̄ атиккантама̄нусакена сахассам̣ лока̄нам̣ волокети. тасса па̄са̄де т̣хитапурисасса чаккана̄бхийо вийа чаккава̄л̣асахассе синерусахассам̣ па̄кат̣ам̣ хоти. ара̄ вийа дӣпа̄ па̄кат̣а̄ хонти. арантара̄ни вийа дӣпат̣т̣хитаманусса̄ па̄кат̣а̄ хонти. немийо вийа чаккава̄л̣апаббата̄ па̄кат̣а̄ хонти.
336. а̄ран̃н̃икоти сама̄дин̣н̣ааран̃н̃адхутан̇го. сесападесупи есева найо.
337. но ча сам̣са̄дентӣти на оса̄денти. сахетукан̃хи сака̄ран̣ам̣ катва̄ пан̃хам̣ пуччхитум̣ виссаджджитумпи асакконто сам̣са̄дети на̄ма. евам̣ на каронтӣти аттхо. паваттинӣ хотӣти надӣсотодакам̣ вийа паваттати.
338. йа̄йа виха̄расама̄паттийа̄ти йа̄йа локийа̄йа виха̄расама̄паттийа̄, йа̄йа локуттара̄йа виха̄расама̄паттийа̄.
339. са̄дху са̄дху са̄рипутта̄ти айам̣ са̄дхука̄ро а̄нандаттхерасса динно. са̄рипуттаттхерена пана саддхим̣ бхагава̄ а̄лапати. еса найо саббаттха. йатха̄ там̣ а̄нандова̄ти йатха̄ а̄нандова самма̄ бйа̄каран̣ама̄но бйа̄кареййа, евам̣ бйа̄катам̣ а̄нандена аттано ануччхавикамева, аджджха̄сайа̄нурӯпамева бйа̄катанти аттхо. а̄нандаттхеро хи аттана̄пи бахуссуто, аджджха̄сайописса евам̣ хоти – ‘‘ахо вата са̄сане сабрахмача̄рӣ бахуссута̄ бхавеййу’’нти. касма̄? бахуссутасса хи каппийа̄каппийам̣ са̄ваджджа̄наваджджам̣, гарукалахукам̣ сатекиччха̄текиччхам̣ па̄кат̣ам̣ хоти. бахуссуто уггахитабуддхавачанам̣ а̄ваджджитва̄ имасмим̣ т̣ха̄не сӣлам̣ катхитам̣, имасмим̣ сама̄дхи, имасмим̣ випассана̄, имасмим̣ маггапхаланибба̄на̄нӣти сӣласса а̄гатат̣т̣ха̄не сӣлам̣ пӯретва̄, сама̄дхисса а̄гатат̣т̣ха̄не сама̄дхим̣ пӯретва̄ випассана̄йа а̄гатат̣т̣ха̄не випассана̄габбхам̣ ган̣ха̄петва̄ маггам̣ бха̄ветва̄ пхалам̣ саччхикароти. тасма̄ тхерасса евам̣ аджджха̄сайо хоти – ‘‘ахо вата сабрахмача̄рӣ екам̣ ва̄ две ва̄ тайо ва̄ чатта̄ро ва̄ пан̃ча ва̄ ника̄йе уггахетва̄ а̄ваджджанта̄ сӣла̄дӣнам̣ а̄гатат̣т̣ха̄несу сӣла̄дӣни парипӯретва̄ ануккамена маггапхаланибба̄на̄ни саччхикареййу’’нти. сесава̄ресупи есева найо.
340. а̄йасма̄ хи ревато джха̄наджджха̄сайо джха̄на̄бхирато, тасма̄сса евам̣ хоти – ‘‘ахо вата сабрахмача̄рӣ екика̄ нисӣдитва̄ касин̣апарикаммам̣ катва̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо ниббаттетва̄ джха̄нападат̣т̣ха̄нам̣ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ локуттарадхаммам̣ саччхикареййу’’нти. тасма̄ евам̣ бйа̄ка̄си.
341. а̄йасма̄ ануруддхо диббачаккхуко, тасса евам̣ хоти – ‘‘ахо вата сабрахмача̄рӣ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ диббена чаккхуна̄ анекесу чаккава̄л̣асахассесу чавама̄не ча упападжджама̄не ча сатте дисва̄ ват̣т̣абхайена читтам̣ сам̣веджетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ локуттарадхаммам̣ саччхикареййу’’нти. тасма̄ евам̣ бйа̄ка̄си.
342. а̄йасма̄ маха̄кассапо дхутава̄до, тасса евам̣ хоти – ‘‘ахо вата сабрахмача̄рӣ дхутава̄да̄ хутва̄ дхутан̇га̄нубха̄вена паччайатан̣хам̣ мила̄петва̄ апарепи на̄наппака̄ре килесе дхунитва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ локуттарадхаммам̣ саччхикареййу’’нти. тасма̄ евам̣ бйа̄ка̄си.
343. а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но сама̄дхипа̄рамийа̄ маттхакам̣ патто, сукхумам̣ пана читтантарам̣ кхандхантарам̣ дха̄твантарам̣ а̄йатанантарам̣ джха̄ноккантикам̣ а̄рамман̣оккантикам̣ ан̇гававаттха̄нам̣ а̄рамман̣ававаттха̄нам̣ ан̇гасан̇канти а̄рамман̣асан̇канти екатовад̣д̣ханам̣ убхатовад̣д̣хананти а̄бхидхаммикадхаммакатхикассева па̄кат̣ам̣. ана̄бхидхаммико хи дхаммам̣ катхенто – ‘‘айам̣ сакава̄до айам̣ парава̄до’’ти на джа̄на̄ти. сакава̄дам̣ дӣпесса̄мӣти парава̄дам̣ дӣпети, парава̄дам̣ дӣпесса̄мӣти сакава̄дам̣ дӣпети, дхаммантарам̣ висам̣ва̄дети. а̄бхидхаммико сакава̄дам̣ сакава̄данийа̄менева, парава̄дам̣ парава̄данийа̄менева дӣпети, дхаммантарам̣ на висам̣ва̄дети. тасма̄ тхерасса евам̣ хоти – ‘‘ахо вата сабрахмача̄рӣ а̄бхидхаммика̄ хутва̄ сукхумесу т̣ха̄несу н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ локуттарадхаммам̣ саччхикареййу’’нти. тасма̄ евам̣ бйа̄ка̄си.
344. а̄йасма̄ са̄рипутто пан̃н̃а̄па̄рамийа̄ маттхакам̣ патто, пан̃н̃ава̄йева ча читтам̣ аттано васе ваттетум̣ саккоти, на дуппан̃н̃о. дуппан̃н̃о хи уппаннасса читтасса васе ваттетва̄ ито чито ча виппхандитва̄пи катипа̄хенева гихибха̄вам̣ патва̄ анайабйасанам̣ па̄пун̣а̄ти. тасма̄ тхерасса евам̣ хоти – ‘‘ахо вата сабрахмача̄рӣ ачиттавасика̄ хутва̄ читтам̣ аттано васе ваттетва̄ сабба̄насса висевитавиппхандита̄ни бхан̃джитва̄ ӣсакампи бахи никкхамитум̣ адента̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ локуттарадхаммам̣ саччхикареййу’’нти. тасма̄ евам̣ бйа̄ка̄си.
345. саббесам̣ во, са̄рипутта, субха̄ситам̣ парийа̄йена̄ти са̄рипутта, йасма̄ сан̇гха̄ра̄масса на̄ма бахуссутабхиккхӯхипи собханака̄ран̣ам̣ аттхи, джха̄на̄бхиратехипи, диббачаккхукехипи, дхутава̄дехипи, а̄бхидхаммикехипи, ачиттавасикехипи собханака̄ран̣ам̣ аттхи. тасма̄ саббесам̣ во субха̄ситам̣ парийа̄йена, тена тена ка̄ран̣ена субха̄ситамева, но дуббха̄ситам̣. апича мамапи сун̣а̄тха̄ти апича мамапи вачанам̣ сун̣а̄тха. на та̄ва̄хам̣ имам̣ паллан̇кам̣ бхиндисса̄мӣти на та̄ва ахам̣ имам̣ чатуран̇гавӣрийам̣ адхит̣т̣ха̄йа а̄бхуджитам̣ паллан̇кам̣ бхиндисса̄ми, на мочесса̄мӣти аттхо. идам̣ кира бхагава̄ парипа̄кагате н̃а̄н̣е раджджасирим̣ паха̄йа ката̄бхиниккхамано анупуббена бодхиман̣д̣ам̣ а̄руйха чатуран̇гавӣрийам̣ адхит̣т̣ха̄йа апара̄джитапаллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ дал̣хасама̄да̄но хутва̄ нисинно тин̣н̣ам̣ ма̄ра̄нам̣ маттхакам̣ бхиндитва̄ паччӯсасамайе дасасахассилокадха̄тум̣ унна̄денто саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхи, там̣ аттано маха̄бодхипаллан̇кам̣ сандха̄йа евама̄ха. апича паччхимам̣ джанатам̣ анукампама̄нопи пат̣ипаттиса̄рам̣ путхуджджанакалйа̄н̣акам̣ дассенто евама̄ха. пассати хи бхагава̄ – ‘‘ана̄гате евам̣ аджджха̄сайа̄ кулапутта̄ ити пат̣исан̃чиккхиссанти, ‘бхагава̄ маха̄госин̇гасуттам̣ катхенто идха, са̄рипутта, бхиккху паччха̄бхаттам̣…пе… еварӯпена кхо, са̄рипутта, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄ти а̄ха, майам̣ бхагавато аджджха̄сайам̣ ган̣хисса̄ма̄’ти паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄ чатуран̇гавӣрийам̣ адхит̣т̣ха̄йа дал̣хасама̄да̄на̄ хутва̄ ‘арахаттам̣ аппатва̄ имам̣ паллан̇кам̣ на бхиндисса̄ма̄’ти саман̣адхаммам̣ ка̄таббам̣ ман̃н̃иссанти, те евам̣ пат̣ипанна̄ катипа̄хенева джа̄тиджара̄маран̣асса антам̣ кариссантӣ’’ти, имам̣ паччхимам̣ джанатам̣ анукампама̄но пат̣ипаттиса̄рам̣ путхуджджанакалйа̄н̣акам̣ дассенто евама̄ха. еварӯпена кхо, са̄рипутта, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄ти, са̄рипутта, еварӯпена бхиккхуна̄ ниппарийа̄йенева госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄ти йатха̄нусандхина̄ва десанам̣ нит̣т̣хапесӣти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
маха̄госин̇гасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.