12. раджджума̄ла̄вима̄наван̣н̣ана̄
абхиккантена ван̣н̣ена̄ти раджджума̄ла̄вима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване. тена самайена гайа̄га̄маке ан̃н̃атарасса бра̄хман̣асса дхӣта̄ тасмим̣йева га̄ме екасса бра̄хман̣акума̄расса динна̄ патикулам̣ гата̄, тасмим̣ гехе иссарийам̣ ваттентӣ тит̣т̣хати. са̄ тасмим̣ гехе да̄сийа̄ дхӣтарам̣ дисва̄ на сахати. дит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа кодхена тат̣атат̣а̄йама̄на̄ аккосати парибха̄сати, кхат̣акан̃часса̄ дети. йада̄ пана са̄ вайаппаттийа̄ киччасаматтха̄ джа̄та̄, тада̄ нам̣ джан̣н̣укаппарамут̣т̣хӣхи пахаратева йатха̄ там̣ пуримаджа̄тӣсу баддха̄гха̄та̄.
са̄ кира да̄сӣ кассападасабаласса ка̄ле тасса̄ са̄минӣ ахоси, итара̄ да̄сӣ. са̄ там̣ лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣхи мут̣т̣хиа̄дӣхи ча абхин̣хам̣ абхиханати. са̄ тена ниббинна̄ йатха̄балам̣ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ ‘‘ана̄гате ахам̣ са̄минӣ хутва̄ имисса̄ упари иссарийам̣ ваттеййа’’нти паттханам̣ т̣хапеси. атха са̄ да̄сӣ тато чута̄ апара̄парам̣ сам̣сарантӣ имасмим̣ буддхуппа̄де вуттанайена гайа̄га̄маке бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ патикулам̣ гата̄, итара̄пи тасса̄ да̄сӣ ахоси. евам̣ баддха̄гха̄тата̄йа са̄ там̣ вихет̣хети.
евам̣ вихет̣хентӣ ака̄ран̣енева кесесу гахетва̄ хаттхехи ча па̄дехи ча сухатам̣ хани. са̄ нха̄питаса̄лам̣ гантва̄ кхурамун̣д̣ам̣ ка̄ретва̄ агама̄си. са̄минӣ ‘‘ким̣ дже дут̣т̣хада̄си мун̣д̣анаматтена тава виппамоккхо’’ти раджджум̣ сӣсе бандхитва̄ таттха нам̣ гахетва̄ он̣аметва̄ гха̄тети, тасса̄ тан̃ча раджджум̣ апанетум̣ на дети. тато пат̣т̣ха̄йа да̄сийа̄ ‘‘раджджума̄ла̄’’ти на̄мам̣ ахоси.
атхекадивасам̣ саттха̄ паччӯсасамайе маха̄карун̣а̄сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа локам̣ волокенто раджджума̄ла̄йа сота̄паттипхалӯпаниссайам̣, тасса̄ ча бра̄хман̣ийа̄ саран̣есу сӣлесу ча патит̣т̣ха̄нам̣ дисва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисӣди чхаббан̣н̣а̄ буддхарасмийо виссадждженто. раджджума̄ла̄пи кхо дивасе дивасе та̄йа татха̄ вихет̣хийама̄на̄ ‘‘ким̣ ме имина̄ дуджджӣвитена̄’’ти ниббиннарӯпа̄ джӣвите маритука̄ма̄ гхат̣ам̣ гахетва̄ удакатиттхам̣ гаччхантӣ вийа гехато никкханта̄ ануккамена ванам̣ пависитва̄ бхагавато нисиннаруккхасса авидӯре ан̃н̃атарасса руккхасса са̄кха̄йа раджджум̣ бандхитва̄ па̄сам̣ катва̄ уббандхитука̄ма̄ ито чито ча олокентӣ аддаса бхагавантам̣ таттха нисиннам̣ па̄са̄дикам̣ паса̄данӣйам̣ уттамадаматхасаматхамануппаттам̣ чхаббан̣н̣абуддхарасмийо виссаджджентам̣. дисва̄ буддхага̄равена а̄кад̣д̣хийама̄нахадайа̄ ‘‘ким̣ ну кхо бхагава̄ ма̄диса̄нампи дхаммам̣ десети, йамахам̣ сутва̄ ито дуджджӣвитато муччеййа’’нти чинтеси.
атха бхагава̄ тасса̄ читта̄ча̄рам̣ олокетва̄ ‘‘раджджума̄ле’’ти а̄ха. са̄ там̣ сутва̄ аматена вийа абхиситта̄ пӣтийа̄ нирантарам̣ пхут̣т̣ха̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. тасса̄ бхагава̄ анупуббикатха̄нупуббакам̣ чатусаччакатхам̣ катхеси, са̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. саттха̄ ‘‘ват̣т̣ати еттако раджджума̄ла̄йа ануггахо, ида̄неса̄ кеначи аппадхам̣сийа̄ джа̄та̄’’ти аран̃н̃ато никкхамитва̄ га̄масса авидӯре ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисӣди. раджджума̄ла̄пи атта̄нам̣ винипа̄тетум̣ абхаббата̄йа кхантиметта̄нуддайасампанната̄йа ча ‘‘бра̄хман̣ӣ мам̣ ханату ва̄ вихет̣хету ва̄ йам̣ ва̄ там̣ ва̄ каротӯ’’ти гхат̣ена удакам̣ гахетва̄ гехам̣ агама̄си. са̄мико гехадва̄ре т̣хито там̣ дисва̄ ‘‘твам̣ аджджа удакатиттхам̣ гата̄ чира̄йитва̄ а̄гата̄, мукхаван̣н̣о ча те ативийа виппасанно, тван̃ча ан̃н̃ена а̄ка̄рена упат̣т̣ха̄си, ким̣ ета’’нти пуччхи. са̄ тасса там̣ паваттим̣ а̄чиккхи.
бра̄хман̣о тасса̄ вачанам̣ сутва̄ тусситва̄ гехам̣ гантва̄ раджджума̄ла̄йа упари ‘‘тайа̄ на кин̃чи ка̄табба’’нти сун̣иса̄йа ватва̄ тут̣т̣хама̄насо сӣгхатарам̣ саттху сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ са̄дарена катапат̣исантха̄ро саттха̄рам̣ нимантетва̄ аттано гехам̣ а̄нетва̄ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена паривиситва̄ бхагавантам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ упасан̇камитва̄ екамантам̣ нисӣди, сун̣иса̄писса упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. гайа̄га̄мава̄синопи бра̄хман̣агахапатика̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ аппекачче абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су, аппекачче саммоданӣйам̣ катва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су.
саттха̄ раджджума̄ла̄йа тасса̄ ча бра̄хман̣ийа̄ пуримаджа̄тӣсу катакаммам̣ виттха̄рато катхетва̄ сампаттапариса̄йа анурӯпам̣ дхаммам̣ десеси. там̣ сутва̄ бра̄хман̣ӣ ча маха̄джано ча таттха саннипатито саран̣есу ча сӣлесу ча патит̣т̣хахи. саттха̄ а̄сана̄ ут̣т̣хахитва̄ са̄ваттхимева агама̄си. бра̄хман̣о раджджума̄лам̣ дхӣтут̣т̣ха̄не т̣хапеси. тасса сун̣иса̄ раджджума̄лам̣ пийачаккхӯхи олокентӣ йа̄ваджӣвам̣ мана̄пенева синехена парихари. раджджума̄ла̄ апарабха̄ге ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сесу ниббатти, аччхара̄сахассан̃часса̄ парива̄ро ахоси. са̄ сат̣т̣хисакат̣абха̄раппама̄н̣ехи дибба̄бхаран̣ехи пат̣иман̣д̣итаттабха̄ва̄ аччхара̄сахассапаривутта̄ нанданавана̄дӣсу махатим̣ диббасампаттим̣ анубхавама̄на̄ памудитамана̄ вичарати. атха̄йасма̄ маха̄моггалла̄но девача̄рикам̣ гато там̣ махантена дибба̄нубха̄вена махатийа̄ девиддхийа̄ виджджотама̄нам̣ дисва̄ та̄йа катакаммам̣ има̄хи га̄тха̄хи пуччхи.
826. ‘‘абхиккантена ван̣н̣ена, йа̄ твам̣ тит̣т̣хаси девате;
хаттхе па̄де ча виггайха, наччаси суппава̄дите.
827. ‘‘тасса̄ те наччама̄на̄йа, ан̇гаман̇гехи саббасо;
дибба̄ садда̄ ниччхаранти, саванӣйа̄ манорама̄.
828. ‘‘тасса̄ те наччама̄на̄йа, ан̇гаман̇гехи саббасо;
дибба̄ гандха̄ пава̄йанти, сучигандха̄ манорама̄.
829. ‘‘виваттама̄на̄ ка̄йена, йа̄ вен̣ӣсу пил̣андхана̄;
тесам̣ суййати ниггхосо, тӯрийе пан̃чан̇гике йатха̄.
830. ‘‘ват̣ам̣сака̄ ва̄тадхута̄, ва̄тена сампакампита̄;
тесам̣ суййати ниггхосо, тӯрийе пан̃чан̇гике йатха̄.
831. ‘‘йа̄пи те сирасмим̣ ма̄ла̄, сучигандха̄ манорама̄;
ва̄ти гандхо диса̄ сабба̄, руккхо ман̃джӯсако йатха̄.
832. ‘‘гха̄йасе там̣ сучигандхам̣, рӯпам̣ пассаси ама̄нусам̣;
девате пуччхита̄чиккха, кисса каммассидам̣ пхала’’нти.
826. таттха хаттхе па̄де ча виггайха̄ти хаттхе ча па̄де ча вивидхехи а̄ка̄рехи гахетва̄, пуппхамут̣т̣хипуппхан̃джалиа̄дибхедасса са̄кха̄бхинайасса дассанавасена вивидхехи а̄ка̄рехи хаттхе, ча, самапа̄да̄дӣнампи т̣ха̄нависеса̄нам̣ дассанавасена вивидхехи а̄ка̄рехи па̄де ча упа̄дийитва̄ти аттхо. ча-саддена са̄кха̄бхинайам̣ сан̇ган̣ха̄ти. наччасӣти нат̣аси. йа̄ тванти йа̄ вуттанайавасена наччам̣ каросӣти аттхо. суппава̄дитети сундаре паваджджане сати тава наччасса анурӯпавасена вӣн̣а̄вам̣самудин̇гата̄л̣а̄дике ва̄дийама̄не, пан̃чан̇гике тӯрийе паггайхама̄нети аттхо. сесам̣ хет̣т̣ха̄вима̄не вуттанайамева.
евам̣ тхерена пуччхита̄ са̄ девата̄ аттано пуримаджа̄тиа̄дим̣ има̄хи га̄тха̄хи бйа̄ка̄си –
833. ‘‘да̄сӣ ахам̣ пуре а̄сим̣, гайа̄йам̣ бра̄хман̣ассахам̣;
аппапун̃н̃а̄ алаккхика̄, раджджума̄ла̄ти мам̣ видум̣.
834. ‘‘аккоса̄нам̣ вадха̄нан̃ча, таджджана̄йа ча уггата̄;
кут̣ам̣ гахетва̄ никкхамма, аган̃чхим̣ удаха̄рийа̄.
835. ‘‘випатхе кут̣ам̣ никкхипитва̄, ванасан̣д̣ам̣ упа̄гамим̣;
‘идхева̄хам̣ марисса̄ми, ко аттхо джӣвитена ме’.
836. ‘‘дал̣хам̣ па̄сам̣ каритва̄на, а̄сумбхитва̄на па̄дапе;
тато диса̄ вилокесим̣, ‘ко ну кхо ванамассито’.
837. ‘‘таттхаддаса̄сим̣ самбуддхам̣, саббалокахитам̣ муним̣;
нисиннам̣ руккхамӯласмим̣, джха̄йантам̣ акутобхайам̣.
838. ‘‘тасса̄ ме аху сам̣вего, аббхуто ломахам̣сано;
‘ко ну кхо ванамассито, мануссо уда̄ху девата̄’.
839. ‘‘па̄са̄дикам̣ паса̄данӣйам̣, вана̄ ниббанама̄гатам̣;
дисва̄ мано ме пасӣди, на̄йам̣ йа̄дисакӣдисо.
840. ‘‘гуттиндрийо джха̄нарато, абахиггатама̄насо;
хито саббасса локасса, буддхо айам̣ бхависсати.
841. ‘‘бхайабхераво дура̄садо, сӣхова гухамассито;
дуллабха̄йам̣ дассана̄йа, пуппхам̣ одумбарам̣ йатха̄.
842. ‘‘со мам̣ мудӯхи ва̄ча̄хи, а̄лапитва̄ татха̄гато;
раджджума̄лети мам̣воча, саран̣ам̣ гаччха татха̄гатам̣.
843. ‘‘та̄хам̣ гирам̣ сун̣итва̄на, нелам̣ аттхаватим̣ сучим̣;
сан̣хам̣ мудун̃ча ваггун̃ча, саббасока̄панӯданам̣.
844. ‘‘каллачиттан̃ча мам̣ н̃атва̄, пасаннам̣ суддхама̄насам̣;
хито саббасса локасса, ануса̄си татха̄гато.
845. ‘‘идам̣ дуккханти мам̣воча, айам̣ дуккхасса самбхаво;
дуккханиродхо магго ча, ан̃джасо аматогадхо.
846. ‘‘анукампакасса кусаласса, ова̄дамхи ахам̣ т̣хита̄;
аджджхага̄ аматам̣ сантим̣, нибба̄нам̣ падамаччутам̣.
847. ‘‘са̄хам̣ ават̣т̣хита̄пема̄, дассане авикампинӣ;
мӯладжа̄та̄йа саддха̄йа, дхӣта̄ буддхасса ораса̄.
848. ‘‘са̄хам̣ рама̄ми кӣл̣а̄ми, мода̄ми акутобхайа̄;
диббама̄лам̣ дха̄райа̄ми, пива̄ми мадхумаддавам̣.
849. ‘‘сат̣т̣хитӯрийасахасса̄ни, пат̣ибодхам̣ каронти ме;
а̄л̣амбо гаггаро бхӣмо, са̄дхува̄дӣ ча сам̣сайо.
850. ‘‘поккхаро ча супхассо ча, вин̣а̄моккха̄ ча на̄рийо;
нанда̄ чева сунанда̄ ча, сон̣адинна̄ сучимхита̄.
851. ‘‘аламбуса̄ миссакесӣ ча, пун̣д̣арӣка̄тида̄рун̣ӣ;
ен̣ӣпхасса̄ супхасса̄ ча, субхадда̄ мудува̄динӣ.
852. ‘‘ета̄ чан̃н̃а̄ ча сеййа̄се, аччхара̄нам̣ пабодхика̄;
та̄ мам̣ ка̄ленупа̄гантва̄, абхибха̄санти девата̄.
853. ‘‘ханда начча̄ма га̄йа̄ма, ханда там̣ рамайа̄масе;
найидам̣ акатапун̃н̃а̄нам̣, катапун̃н̃а̄намевидам̣.
854. ‘‘асокам̣ нанданам̣ раммам̣, тидаса̄нам̣ маха̄ванам̣;
сукхам̣ акатапун̃н̃а̄нам̣, идха наттхи параттха ча.
855. ‘‘сукхан̃ча катапун̃н̃а̄нам̣, идха чева параттха ча;
тесам̣ сахабйака̄ма̄нам̣, каттаббам̣ кусалам̣ бахум̣;
катапун̃н̃а̄ хи моданти, сагге бхогасаман̇гино.
856. ‘‘бахӯнам̣ вата аттха̄йа, уппаджджанти татха̄гата̄;
даккхин̣еййа̄ манусса̄нам̣, пун̃н̃аккхетта̄нама̄кара̄;
йаттха ка̄рам̣ каритва̄на, сагге моданти да̄йака̄’’ти.
833. таттха да̄сӣ ахам̣ пуре а̄синти пуре пуримаджа̄тийам̣ ахам̣ антоджа̄та̄ да̄сӣ ахосим̣. таттха касса̄ти а̄ха ‘‘гайа̄йам̣ бра̄хман̣ассаха’’нти, гайа̄на̄маке га̄ме ан̃н̃атарасса бра̄хман̣асса. ханти нипа̄таматтам̣. аппапун̃н̃а̄ти мандабха̄гйа̄ апун̃н̃а̄. алаккхика̄ти ниссирика̄ ка̄лакан̣н̣ӣ. раджджума̄ла̄ти мам̣ видунти, кесе гахетва̄ а̄кад̣д̣ханапарикад̣д̣ханадуккхена мун̣д̣аке кате пунапи тадаттхамева сӣсе дал̣хам̣ бандхитва̄ т̣хапитараджджукун̣д̣алакавасена ‘‘раджджума̄ла̄’’ти мам̣ манусса̄ джа̄ним̣су.
834. вадха̄нанти та̄л̣ана̄нам̣. таджджана̄йа̄ти бхайасам̣таджджанена. уггата̄ти уггата̄йа доманассуппаттийа̄. удаха̄рийа̄ти удакаха̄рика̄, удакам̣ а̄харантӣ вийа хутва̄ти адхиппа̄йо.
835. випатхети апатхе, маггато апаккамитва̄ти аттхо. кваттхоти ко аттхо. сойева ва̄ па̄т̣хо.
836. дал̣хам̣ па̄сам̣ каритва̄на̄ти бандханапа̄сам̣ тхирам̣ аччхиджджанакам̣ катва̄. а̄сумбхитва̄на па̄дапети вит̣апе лагганавасена па̄дапе руккхе кхипитва̄. тато диса̄ вилокесим̣, ко ну кхо ванамасситоти имам̣ ванам̣ пависанавасена ассито ну кхо кочи аттхи, йато ме маран̣антара̄йо сийа̄ти адхиппа̄йо.
837. самбуддхантиа̄ди тада̄ тасса̄ та̄дисе ниччхайе асатипи сабха̄вавасена вуттам̣. тассаттхо – сайамева саммадева ча саббасса̄пи буджджхитаббасса буддхатта̄ самбуддхам̣, маха̄карун̣а̄йогена хӣна̄дибхедабхиннасса саббасса̄пи локасса екантахитатта̄ саббалокахитам̣, убхайалокам̣ мунанато муним̣, нисаджджа̄васена килеса̄бхисан̇кха̄рехи т̣ха̄на̄ ча̄вана̄бха̄вена ча нисиннам̣, а̄рамман̣ӯпаниджджха̄нена лаккхан̣ӯпаниджджха̄нена ча джха̄йантам̣, бодхимӯлейева бхайахетӯнам̣ самуччхиннатта̄ куточипи бхайа̄бха̄вато акутобхайанти ведитаббам̣.
838. сам̣вего на̄ма сахоттаппам̣ н̃а̄н̣ам̣, со тасса̄ бхагавато дассанена уппаджджи. тена̄ха ‘‘тасса̄ ме аху сам̣вего’’ти.
839. па̄са̄диканти паса̄да̄вахам̣, дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣аасӣтианубйан̃джанабйа̄маппабха̄кетума̄ла̄лан̇ката̄йа самантапа̄са̄дика̄йа аттано сарӣрасобха̄сампаттийа̄ рӯпака̄йадассанабйа̄ват̣асса джанасса са̄дхубха̄вато паса̄дасам̣вад̣д̣хананти аттхо. паса̄данӣйанти дасабала-чатувеса̄раджджачхааса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣а-ат̣т̣ха̄раса̄вен̣ика-буддхадхаммапабхутиапарима̄н̣агун̣асаманна̄гата̄йа дхаммака̄йасампаттийа̄ сариккхакаджанасса пасӣдитаббайуттам̣, па̄са̄диканти аттхо. вана̄ти килесаванато апаккамитва̄. ниббанама̄гатанти ниттан̣хабха̄вам̣ нибба̄намева упагатам̣ адхигатам̣. йа̄дисакӣдисоти йо ва̄ со ва̄, пачураджаноти аттхо.
840-41. маначчхат̣т̣ха̄нам̣ индрийа̄нам̣ аггамаггагопана̄йа гопитатта̄ гуттиндрийо. аггапхаладжджха̄на̄бхиратийа̄ джха̄нарато. тато ева бахибхӯтехи рӯпа̄диа̄рамман̣ехи апаккамитва̄ висайаджджхатте нибба̄не ча ога̄л̣хачиттата̄йа абахиггатама̄насо. миччха̄га̄хамочанабхайена випалла̄савантехи миччха̄дит̣т̣хикехи бха̄йитаббато тесан̃ча бхайаджананато бхайабхераво. пайога̄сайавипаннехи анупагаманӣйато ча кеначипи ана̄са̄данӣйато ча дура̄садо. дуллабха̄йанти дуллабхо айам̣. дассана̄йа̄ти дат̣т̣хумпи. пуппхам̣ одумбарам̣ йатха̄ти йатха̄ на̄ма удумбаре бхавам̣ пуппхам̣ дуллабхадассанам̣, када̄чидева бхавеййа, на ва̄ бхавеййа, евам̣ ӣдисасса уттамапуггаласса̄ти аттхо.
842. со татха̄гато мудӯхи ва̄ча̄хи сан̣ха̄йа ва̄ча̄йа ‘‘раджджума̄ле’’ти мам̣ а̄лапитва̄ а̄мантетва̄ саран̣ам̣ гаччха татха̄гатанти ‘‘татха̄ а̄гато’’тиа̄дина̄ татха̄гатам̣ самма̄самбуддхам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ти мам̣ авоча абха̄сӣти йоджана̄.
843-4. та̄ханти там̣ ахам̣. гиранти ва̄чам̣. неланти ниддосам̣. аттхаватинти аттхайуттам̣ са̄ттхам̣, екантахитам̣ ва̄. вачӣсочеййата̄йа сучим̣. акаккхал̣ата̄йа сан̣хам̣. венеййа̄нам̣ мудубха̄вакаратта̄ муду. саванӣйабха̄вена ваггум̣. саббасока̄панӯдананти н̃а̄тибйасана̄дивасена уппаджджанакасса саббасса̄пи сокасса виноданам̣ гирам̣ сутва̄на пасанначитта̄ ахосинти самбандхо. саббаметам̣ да̄накатхам̣ а̄дим̣ катва̄ уссаккитва̄ неккхамме а̄нисам̣сам̣ вибха̄ванавасена паваттитам̣ бхагавато анупуббикатхам̣ сандха̄йа вадати. тенева̄ха ‘‘каллачиттан̃ча мам̣ н̃атва̄’’тиа̄ди.
таттха каллачиттанти камманийачиттам̣, хет̣т̣ха̄ паваттитадесана̄йа ассаддхийа̄дӣнам̣ читтадоса̄нам̣ вигататта̄ упаридесана̄йа бха̄джанабха̄вӯпагаманена каммаккхамачиттам̣, бха̄вана̄каммасса йоггачиттанти аттхо. тенева̄ха ‘‘пасаннам̣ суддхама̄наса’’нти. таттха ‘‘пасанна’’нти имина̄ ассаддхийа̄пагамама̄ха, ‘‘суддхама̄наса’’нти имина̄ ка̄маччханда̄диапагаманена мудучиттатам̣ удаггачиттатан̃ча дассети. ануса̄сӣти овади, са̄муккам̣сика̄йа дхаммадесана̄йа саха упа̄йена паваттиниваттийо упадисӣти аттхо. тенева̄ха ‘‘идам̣ дуккха’’нтиа̄ди. ануса̄сита̄ка̄радассанан̃хетам̣.
845. таттха идам̣ дуккханти мам̣воча̄ти идам̣ тан̣ха̄ваджджам̣ тебхӯмакам̣ дхаммаджа̄там̣ ба̄дхакасабха̄ватта̄ куччхикам̣ хутва̄ туччхасабха̄ватта̄ татхатта̄ ча дуккхам̣ арийасаччанти майхам̣ абха̄си. айам̣ дуккхасса самбхавоти айам̣ а̄матан̣ха̄дибхеда̄ тан̣ха̄ йатха̄вуттасса дуккхасса самбхаво пабхаво уппатти хету самудайо арийасаччанти. дуккханиродхоти дуккхасса сантибха̄во асан̇кхатадха̄ту ниродхо арийасаччанти. антадвайасса париваджджанато ан̃джасо нибба̄нага̄минипат̣ипада̄бха̄вато аматогадхо магго арийасаччанти мам̣ авоча̄ти самбандхо.
846. кусаласса̄ти ова̄дада̄не венеййадамане чхекасса, аппама̄дапат̣ипаттийа̄ ва̄ маттхакаппаттийа̄ анаваджджасса. ова̄дамхи ахам̣ т̣хита̄ти йатха̄вутте ова̄де анусит̣т̣хийам̣ сиккха̄ттайапа̄рипӯрийа̄ саччапат̣иведхена ахам̣ патит̣т̣хита̄. тена̄ха ‘‘аджджхага̄ аматам̣ сантим̣, нибба̄нам̣ падамаччута’’нти, идам̣ ова̄де патит̣т̣ха̄насса ка̄ран̣авачанам̣. йа̄ ниччата̄йа маран̣а̄бха̄вато аматам̣, саббадуккхавӯпасамата̄йа сантим̣, адхигата̄нам̣ ачаванахетута̄йа аччутам̣ нибба̄нам̣ падам̣ аджджхага̄ адхиган̃чхи, са̄ екам̣сена саттху ова̄де патит̣т̣хита̄ на̄ма̄ти.
847. ават̣т̣хита̄пема̄ти дал̣хабхаттӣ ратанаттайе ниччалапаса̄дасинеха̄. касма̄? йасма̄ дассане авикампинӣ, ‘‘самма̄самбуддхо бхагава̄, сва̄ккха̄то дхаммо, суппат̣ипанно сан̇гхо’’ти етасмим̣ самма̄дассане ачала̄ кеначи ача̄ланӣйа̄. кена панетам̣ авикампананти а̄ха ‘‘мӯладжа̄та̄йа саддха̄йа̄’’ти. айам̣ ‘‘итипи со бхагава̄ араха’’нтиа̄дина̄ (ма. ни. 1.74; сам̣. ни. 5.997; а. ни. 9.27) самма̄самбуддхе, ‘‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхамма̄’тиа̄дина̄ тасса дхамме, ‘‘суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо’’тиа̄дина̄ тасса сан̇гхе ча сачча̄бхисамайасан̇кха̄тена мӯлена джа̄тамӯла̄ саддха̄, та̄йа ахам̣ авикампинӣти дассети. тато ева дхӣта̄ буддхасса ораса̄ти самма̄самбуддхасса уре ва̄йа̄маджанита̄бхиджа̄тита̄йа орасапуттӣ.
848. са̄хам̣ рама̄мӣти са̄ ахам̣ тада̄ арийа̄йа джа̄тийа̄ ида̄ни девӯпапаттийа̄ а̄гата̄ маггаратийа̄ пхаларатийа̄ ча рама̄ми, ка̄магун̣аратийа̄ кӣл̣а̄ми, убхайена̄пи мода̄ми. атта̄нува̄дабхайа̄дӣнам̣ апагататта̄ акутобхайа̄. мадхумаддаванти мадхусан̇кха̄там̣ маддавакарам̣, наччанага̄йанака̄лесу сарӣрасса сарасса ча мудубха̄ва̄вахам̣ гандхапа̄нам̣ сандха̄йа вадати.‘‘мадхума̄дава’’нтипи пат̣ханти, а̄давам̣ йа̄вадавам̣ йа̄вадева даваттхам̣ мадхурам̣ пива̄мӣти аттхо.
849. пун̃н̃аккхетта̄нама̄кара̄ти садевакасса локасса пун̃н̃аккхеттабхӯта̄нам̣ арийа̄нам̣ маггапхалат̣т̣ха̄нам̣ арийасан̇гхасса а̄кара̄ уппаттит̣т̣ха̄нам̣ татха̄гата̄. йатха̄ти йасмим̣ пун̃н̃аккхетте. сесам̣ вуттанайамева.
атха̄йасма̄ маха̄моггалла̄но аттана̄ ча девата̄йа ча паваттитам̣ имам̣ катха̄салла̄пам̣ мануссалокам̣ а̄гантва̄ бхагавато а̄рочеси. бхагава̄ таматтхам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ сампаттапариса̄йа дхаммам̣ десеси. са̄ десана̄ маха̄джанасса са̄ттхика̄ ахосӣти.
раджджума̄ла̄вима̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ити параматтхадӣпанийа̄ кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа вима̄наваттхусмим̣
два̄дасаваттхупат̣иман̣д̣итасса чатуттхасса ман̃джит̣т̣хакаваггасса
аттхаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нит̣т̣хита̄ ча иттхивима̄наван̣н̣ана̄.