4. лата̄вима̄наван̣н̣ана̄
лата̄ ча саджджа̄ павара̄ ча девата̄ти лата̄вима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване. тена ча самайена са̄ваттхива̄сино ан̃н̃атарасса упа̄сакасса дхӣта̄ лата̄ на̄ма пан̣д̣ита̄ бйатта̄ медха̄винӣ патикулам̣ гата̄ бхатту сассусасура̄нан̃ча мана̄пача̄ринӣ пийава̄динӣ париджанасса сан̇гахакусала̄ гехе кут̣умбабха̄расса ниттхаран̣асаматтха̄ аккодхана̄ сӣла̄ча̄расампанна̄ да̄насам̣вибха̄гарата̄ акхан̣д̣апан̃часӣла̄ упосатхараккхан̣е ча аппаматта̄ ахоси. са̄ апарабха̄ге ка̄лам̣ катва̄ вессаван̣асса маха̄ра̄джасса дхӣта̄ хутва̄ ниббатти лата̄твева на̄мена. ан̃н̃а̄пи тасса̄ саджджа̄, павара̄, аччиматӣ, сута̄ти чатассо бхагинийо ахесум̣. та̄ пан̃чапи саккена девара̄джена а̄нетва̄ на̄т̣акиттхибха̄вена парича̄рикат̣т̣ха̄не т̣хапита̄. лата̄ панасса наччагӣта̄дӣсу чхеката̄йа ит̣т̣хатара̄ ахоси.
та̄сам̣ екато сама̄гантва̄ сукханисаджджа̄йа нисинна̄нам̣ сан̇гӣтанепун̃н̃ам̣ пат̣ичча вива̄до уппанно. та̄ сабба̄пи вессаван̣асса маха̄ра̄джасса сантикам̣ гантва̄ пуччхим̣су ‘‘та̄та, катама̄ амха̄кам̣ начча̄дӣсу кусала̄’’ти? со евама̄ха ‘‘гаччхатха дхӣтаро анотаттадахатӣре девасама̄гаме сан̇гӣтам̣ паваттетха, таттха во висесо па̄кат̣о бхависсатӣ’’ти. та̄ татха̄ акам̣су. таттха девапутта̄ лата̄йа наччама̄на̄йа аттано сабха̄вена т̣ха̄тум̣ на̄саккхим̣су, сан̃джа̄тапаха̄са̄ аччхарийаббхутачиттаджа̄та̄ нирантарам̣ са̄дхука̄рам̣ дента̄ уккут̣т̣хисадде челуккхепе ча паваттента̄ химавантам̣ кампайама̄на̄ вийа махантам̣ кола̄халамакам̣су. итара̄су пана наччантӣсу сисирака̄ле кокила̄ вийа тун̣хӣбхӯта̄ нисӣдим̣су. евам̣ таттха сан̇гӣте лата̄йа висесо па̄кат̣о ахоси.
атха та̄сам̣ девадхӣта̄нам̣ сута̄йа девадхӣта̄йа етадахоси ‘‘ким̣ ну кхо каммам̣ катва̄ айам̣ лата̄ амхе абхибхуййа тит̣т̣хати ван̣н̣ена чева йасаса̄ ча, йам̣нӯна̄хам̣ лата̄йа катакаммам̣ пуччхеййа’’нти. са̄ там̣ пуччхи. итара̄пи тасса̄ етаматтхам̣ виссаджджеси. тайидам̣ саббам̣ вессаван̣амаха̄ра̄джа̄ девача̄рикавасена упагатасса а̄йасмато маха̄моггалла̄насса а̄чиккхи. тхеро таматтхам̣ пуччха̄йа мӯлака̄ран̣ато пат̣т̣ха̄йа бхагавато а̄роченто –
316. ‘‘лата̄ ча саджджа̄ павара̄ ча девата̄, аччиматӣ ра̄джаварасса сирӣмато;
сута̄ ча ран̃н̃о вессаван̣асса дхӣта̄, ра̄джӣматӣ дхаммагун̣ехи собхатха.
317. ‘‘пан̃четтха на̄рийо а̄гамам̣су нха̄йитум̣, сӣтодакам̣ уппалиним̣ сивам̣ надим̣;
та̄ таттха нха̄йитва̄ раметва̄ девата̄, наччитва̄ га̄йитва̄ сута̄ латам̣ брави.
318. ‘‘пуччха̄ми там̣ уппалама̄ладха̄рини, а̄вел̣ини кан̃чанасаннибхаттаче;
тимиратамбаккхи набхева собхане, дӣгха̄йукӣ кена като йасо тава.
319. ‘‘кена̄си бхадде патино пийатара̄, висит̣т̣хакалйа̄н̣итарассу рӯпато;
падаккхин̣а̄ наччанагӣтава̄дите, а̄чиккха но твам̣ нарана̄рипуччхита̄’’ти. –
сута̄йа пуччха̄.
320. ‘‘ахам̣ мануссесу мануссабхӯта̄, ул̣а̄рабхоге куле сун̣иса̄ ахосим̣;
аккодхана̄ бхатту васа̄нуваттинӣ, упосатхе аппаматта̄ ахосим̣.
321. ‘‘мануссабхӯта̄ дахара̄ апа̄пика̄, пасанначитта̄ патима̄бхира̄дхайим̣;
садеварам̣ сассасурам̣ сада̄сакам̣, абхира̄дхайим̣ тамхи като йасо мама.
322. ‘‘са̄хам̣ тена кусалена каммуна̄, чатуббхи т̣ха̄нехи висесамаджджхага̄;
а̄йун̃ча ван̣н̣ан̃ча сукхам̣ балан̃ча, кхид̣д̣а̄ратим̣ паччанубхоманаппакам̣.
323. ‘‘сутам̣ ну там̣ бха̄сати йам̣ айам̣ лата̄, йам̣ но апуччхимха акиттайӣ но;
патино кирамха̄кам̣ висит̣т̣ха на̄рӣнам̣, гатӣ ча та̄сам̣ павара̄ ча девата̄.
324. ‘‘патӣсу дхаммам̣ пачара̄ма сабба̄, патиббата̄ йаттха бхаванти иттхийо;
патӣсу дхаммам̣ пачаритва̄ сабба̄, лаччха̄масе бха̄сати йам̣ айам̣ лата̄.
325. ‘‘сӣхо йатха̄ паббатаса̄нугочаро, махиндхарам̣ паббатама̄васитва̄;
пасайха хантва̄ итаре чатуппаде, кхудде миге кха̄дати мам̣сабходжано.
326. ‘‘татхева саддха̄ идха арийаса̄вика̄, бхатта̄рам̣ нисса̄йа патим̣ ануббата̄;
кодхам̣ вадхитва̄ абхибхуййа маччхарам̣, саггамхи са̄ модати дхаммача̄ринӣ’’ти. –
лата̄йа виссаджджананти а̄ха.
316. таттха лата̄ ча саджджа̄ павара̄ аччиматӣ сута̄ти та̄сам̣ на̄мам̣. ча-саддо самуччайаттхо. ра̄джаварасса̄ти чатуннам̣ маха̄ра̄джа̄нам̣ варасса сет̣т̣хасса девара̄джасса. саккасса парича̄рика̄ти адхиппа̄йо. ран̃н̃оти маха̄ра̄джасса. тена̄ха ‘‘вессаван̣асса дхӣта̄’’ти, идам̣ паччекам̣ йоджетаббам̣, вачанавипалла̄со ва̄, дхӣтароти аттхо. ра̄джати виджджотатӣти ра̄джӣ, ра̄джӣти мата̄ пан̃н̃а̄та̄ ра̄джӣматӣ, идам̣ та̄сам̣ сабба̄сам̣ висесанам̣. на̄мамева етам̣ екисса̄ девата̄йа̄ти кечи, тесам̣ матена ‘‘павара̄’’ти сабба̄сам̣ висесанамева. дхаммагун̣ехӣти дхаммийехи дхаммато анапетехи гун̣ехи, йатха̄бхуччагун̣ехӣти аттхо. собхатха̄ти вирочатха.
317. пан̃четтха на̄рийоти пан̃ча йатха̄вуттана̄ма̄ девадхӣтаро еттха имасмим̣ химавантападесе. сӣтодакам̣ уппалиним̣ сивам̣ надинти анотаттадахато никкхантанадимукхам̣ сандха̄йа вадати. наччитва̄ га̄йитва̄ти питу вессаван̣асса а̄н̣а̄йа девасама̄гаме та̄хи катасса наччагӣтасса васена вуттам̣. сута̄ латам̣ бравӣти сута̄ девадхӣта̄ латам̣ аттано бхагиним̣ катхеси. ‘‘сута̄ латам̣ браву’’нтипи пат̣ханти, сута̄ дхӣтаро вессаван̣асса маха̄ра̄джасса латам̣ катхесунти аттхо.
318. тимиратамбаккхӣти ничулакесарабха̄сасадисехи тамбара̄джӣхи саманна̄гатаккхи. набхева собханети набхам̣ вийа собхама̄не, сарадасамайе аббхамахика̄диупаккилесавимуттам̣ набхам̣ вийа сувисуддхан̇гапаччан̇гата̄йа вира̄джама̄нети аттхо. атха ва̄ набхева̄ти набхе ева, самуччайаттхо ева-саддо, а̄ка̄сат̣т̣хавима̄несу химавантайугандхара̄дибхӯмипат̣ибаддхат̣т̣ха̄несу ча̄ти саббаттхева собхама̄нети аттхо. кена катоти кена кӣдисена пун̃н̃ена ниббаттито. йасоти парива̄расампатти киттисаддо ча. киттисаддаггахан̣ена ча киттисаддахетубхӯта̄ гун̣а̄ гайханти.
319. патино пийатара̄ти са̄мино пийатара̄ са̄миваллабха̄. тенасса̄ субхагатам̣ дассети. висит̣т̣хакалйа̄н̣итарассӯ рӯпатоти рӯпасампаттийа̄ висит̣т̣ха̄ уттама̄ калйа̄н̣итара̄ сундаратара̄, ассӯти нипа̄таматтам̣. ‘‘висит̣т̣хакалйа̄н̣итара̄си рӯпато’’ти ча пат̣ханти. падаккхин̣а̄ти пака̄рехи, висесена ва̄ даккхин̣а̄ кусала̄. наччанагӣтава̄дитети еттха наччана̄ти вибхаттилопо като, начче ча гӣте ча ва̄дите ча̄ти аттхо. нарана̄рипуччхита̄ти девапуттехи девадхӣта̄хи ча ‘‘кахам̣ лата̄, ким̣ кароти лата̄’’ти рӯпадассанаттхан̃чева сиппадассанаттхан̃ча пуччхита̄.
321. ниччам̣ ка̄йена асам̣сат̣т̣хата̄йа дево вийа рамети, дутийо вароти ва̄ деваро, бхатту канит̣т̣хабха̄та̄, саха деварена̄ти садеварам̣. сассу ча сасуро ча сасура̄, саха сасурехӣти сассасурам̣. саха да̄сехи да̄сӣхи ча̄ти сада̄сакам̣ патима̄бхира̄дхайинти самбандхо. тамхи катоти тамхи куле, ка̄ле ва̄ сун̣иса̄ка̄ле като йасо танниббаттакапун̃н̃асса ниббаттанена̄ти адхиппа̄йо. мама̄ти идам̣ ‘‘като’’ти падам̣ апеккхитва̄ ‘‘майа̄’’ти парин̣а̄метаббам̣.
322. чатуббхи т̣ха̄нехӣти чатӯхи ка̄ран̣ехи, чатӯсу ва̄ т̣ха̄несу нимиттабхӯтесу. висесамаджджхага̄ти ан̃н̃а̄хи атисайам̣ адхигата̄. а̄йун̃ча ван̣н̣ан̃ча сукхам̣ балан̃ча̄ти ‘‘чатӯхи т̣ха̄нехӣ’’ти вутта̄нам̣ сарӯпато дассанам̣. а̄йуа̄дайо ева хисса̄ ан̃н̃а̄хи висит̣т̣хасабха̄вата̄йа висеса̄ тасса̄ татха̄ самбха̄вана̄васена гахетаббата̄йа хетубха̄вато ‘‘т̣ха̄на’’нти ча вуттам̣. висесамаджджхага̄. кӣдисам̣? а̄йун̃ча ван̣н̣ан̃ча сукхан̃ча балан̃ча̄ти йоджана̄.
323. сутам̣ ну там̣ бха̄сати йам̣ айам̣ лата̄ти айам̣ лата̄ амха̄кам̣ джет̣т̣хабхагинӣ йам̣ бха̄сати, там̣ тумхехи сутам̣ ну ким̣ асута’’нти итара̄ тиссо бхагинийо пуччхати. йам̣ ноти йам̣ амха̄кам̣ сам̣сайитам̣. ноти нипа̄таматтам̣, пуна ноти амха̄кам̣, авадха̄ран̣е ва̄ ‘‘на но самам̣ аттхӣ’’тиа̄дӣсу (кху. па̄. 6.3; су. ни. 226) вийа, тена акиттайийева, авипарӣтам̣ бйа̄ка̄сийева̄ти аттхо. патино кирамха̄кам̣ висит̣т̣ха на̄рӣнам̣, гатӣ ча та̄сам̣ павара̄ ча девата̄ти анаттхато па̄ланато патино са̄мика̄ на̄ амха̄кам̣ на̄рӣнам̣ иттхӣнам̣ висит̣т̣ха̄ гати ча та̄сам̣ пат̣исаран̣ан̃ча, та̄сам̣ ма̄туга̄ма̄нам̣ саран̣ато павара̄ уттама̄ девата̄ ча саммадева а̄ра̄дхита̄ сампати а̄йатин̃ча хитасукха̄ваха̄ти аттхо.
324. патӣсу дхаммам̣ пачара̄ма сабба̄ти сабба̄ва майам̣ патӣсу аттано са̄микесу пуббут̣т̣ха̄на̄дикам̣ чаритаббадхаммам̣ пачара̄ма. йаттха̄ти йам̣ нимиттам̣, йасмим̣ ва̄ патӣсу чаритаббадхамме чарийама̄не иттхийо патиббата̄ на̄ма бхаванти. лаччха̄масе бха̄сати йам̣ айам̣ лата̄ти айам̣ лата̄ йам̣ сампаттим̣ етарахи лабхатӣти бха̄сати, там̣ сампаттим̣ патӣсу дхаммам̣ пачаритва̄ти лабхисса̄ма.
325. паббатаса̄нугочароти паббатаванасан̣д̣ача̄рӣ. махиндхарам̣ паббатама̄васитва̄ти махим̣ дха̄ретӣти махиндхарана̄макам̣ паббатам̣ ачалам̣ а̄васитва̄ адхиваситва̄, таттха васантоти аттхо. ‘‘а̄васитва̄’’ти хи падам̣ апеккхитва̄ бхумматтхе четам̣ упайогавачанам̣. пасайха̄ти абхибхавитва̄. кхуддети балавасенанихӣне пама̄н̣ато пана маханте хаттхиа̄дикепи миге со хантийева.
326. татхева̄ти га̄тха̄йа айам̣ упама̄сам̣санданена саддхим̣ аттхайоджана̄ – йатха̄ сӣхо аттано нива̄сагочарат̣т̣ха̄набхӯтам̣ паббатам̣ нисса̄йа васанто аттано йатхиччхитаматтхам̣ са̄дхети, евамева са̄ саддха̄ пасанна̄ арийаса̄вика̄ гха̄саччха̄дана̄дӣхи бхаран̣ато посанато бхатта̄рам̣ патим̣ са̄микам̣ нисса̄йа васантӣ саббаттха̄пи патианукӯлата̄сан̇кха̄тена ватена там̣ ануббата̄ париджана̄дӣсу уппаджджанакам̣ кодхам̣ вадхитва̄ паджахитва̄ париггахаваттхӯсу уппаджджанакам̣ маччхерам̣ абхибхуййа абхибхавитва̄ ануппа̄детва̄ патиббата̄дхаммасса ча упа̄сика̄дхаммасса ча саммадева чаран̣ато дхаммача̄ринӣ са̄ саггамхи девалоке модати, памодам̣ а̄паджджатӣти. сесам̣ вуттанайамева.
лата̄вима̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.