2. читталата̄вагго
1. да̄сивима̄наван̣н̣ана̄
дутийавагге апи саккова девиндоти да̄сивима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагавати джетаване вихаранте са̄ваттхива̄сӣ ан̃н̃атаро упа̄сако самбахулехи упа̄сакехи саддхим̣ са̄йанхасамайам̣ виха̄рам̣ гантва̄ дхаммам̣ сутва̄ париса̄йа вут̣т̣хита̄йа бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа ахам̣, бханте, сан̇гхасса чатта̄ри ниччабхатта̄ни дасса̄мӣ’’ти а̄ха. атха нам̣ бхагава̄ тадануччхавикам̣ дхаммакатхам̣ катхетва̄ виссаджджеси. со ‘‘майа̄, бханте, сан̇гхасса чатта̄ри ниччабхатта̄ни пан̃н̃атта̄ни. све пат̣т̣ха̄йа аййа̄ мама гехам̣ а̄гаччхантӯ’’ти бхаттуддесакасса а̄рочетва̄ аттано гехам̣ гантва̄ да̄сийа̄ таматтхам̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘таттха тайа̄ ниччака̄лам̣ аппаматта̄йа бхавитабба’’нти а̄ха. са̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи. пакатийа̄ва са̄ саддха̄сампанна̄ пун̃н̃ака̄ма̄ сӣлаватӣ, тасма̄ дивасе дивасе ка̄лассева ут̣т̣ха̄йа пан̣ӣтам̣ аннапа̄нам̣ пат̣ийа̄детва̄ бхиккхӯнам̣ нисӣданат̣т̣ха̄нам̣ сусаммат̣т̣хам̣ супарибхан̣д̣акам̣ катва̄ а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ бхиккхӯ упагате таттха нисӣда̄петва̄ вандитва̄ гандхапуппхадхӯпадӣпехи пӯджетва̄ саккаччам̣ паривисати.
атхекадивасам̣ бхиккхӯ катабхаттакичче упасан̇камитва̄ вандитва̄ евама̄ха ‘‘катхам̣ ну кхо, бханте, ито джа̄тиа̄дидуккхато паримутти хотӣ’’ти. бхиккхӯ тасса̄ саран̣а̄ни ча пан̃ча сӣла̄ни ча датва̄ ка̄йасабха̄вам̣ пака̄сетва̄ пат̣икӯламанасика̄ре нийоджесум̣, апаре аниччата̄пат̣исам̣йуттам̣ дхаммакатхам̣ катхесум̣. са̄ сол̣аса васса̄ни сӣлам̣ раккхантӣ антарантара̄ йонисо манасикаронтӣ екадивасам̣ дхаммассаванасаппа̄йам̣ лабхитва̄ н̃а̄н̣асса ча парипаккатта̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ сота̄паттипхалам̣ саччха̄ка̄си. са̄ апарена самайена ка̄лам̣ катва̄ саккасса деваран̃н̃о валлабха̄ парича̄рика̄ хутва̄ ниббатти. са̄ сат̣т̣хитӯрийасахассехи паричарийама̄на̄ аччхара̄сатасахассапаривута̄ махантам̣ диббасампаттим̣ анубхавантӣ памуда̄ модама̄на̄ сапарива̄ра̄ уййа̄на̄дӣсу вичарати. там̣ а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но хет̣т̣ха̄ вуттанайенева дисва̄ –
157. ‘‘апи саккова девиндо, рамме читталата̄ване;
саманта̄ анупарийа̄си, на̄рӣган̣апураккхата̄;
обха̄сентӣ диса̄ сабба̄, осадхӣ вийа та̄рака̄.
158. ‘‘кена тета̄дисо ван̣н̣о, кена те идха миджджхати;
уппаджджанти ча те бхога̄, йе кечи манасо пийа̄.
159. ‘‘пуччха̄ми там̣ деви маха̄нубха̄ве,
мануссабхӯта̄ кимака̄си пун̃н̃ам̣;
кена̄си евам̣ джалита̄нубха̄ва̄,
ван̣н̣о ча те саббадиса̄ пабха̄сатӣ’’ти. – пуччхи;
160. ‘‘са̄ девата̄ аттамана̄, моггалла̄нена пуччхита̄;
пан̃хам̣ пут̣т̣ха̄ вийа̄ка̄си, йасса каммассидам̣ пхалам̣’’.
161. ‘‘ахам̣ мануссесу мануссабхӯта̄, да̄сӣ ахосим̣ парапессийа̄ куле.
162. ‘‘упа̄сика̄ чаккхумато, готамасса йасассино;
тасса̄ ме никкамо а̄си, са̄сане тасса та̄дино.
163. ‘‘ка̄мам̣ бхиджджатуйам̣ ка̄йо, нева аттхеттха сан̣т̣ханам̣;
сиккха̄пада̄нам̣ пан̃чаннам̣, магго соваттхико сиво.
164. ‘‘акан̣т̣ако агахано, уджу саббхи паведито;
никкамасса пхалам̣ пасса, йатхидам̣ па̄пун̣иттхика̄.
165. ‘‘а̄мантаника̄ ран̃н̃омхи, саккасса васаваттино;
сат̣т̣хи тӯрийасахасса̄ни, пат̣ибодхам̣ каронти ме.
166. ‘‘а̄ламбо гаггаро бхӣмо, са̄дхува̄дӣ ча сам̣сайо;
поккхаро ча супхассо ча, вӣн̣а̄моккха̄ ча на̄рийо.
167. ‘‘нанда̄ чева сунанда̄ ча, сон̣адинна̄ сучимхита̄;
аламбуса̄ миссакесӣ ча, пун̣д̣арӣка̄ти да̄рун̣ӣ.
168. ‘‘ен̣ӣпхасса̄ супхасса̄ ча, субхадда̄ мудува̄динӣ;
ета̄ чан̃н̃а̄ ча сеййа̄се, аччхара̄нам̣ пабодхика̄.
169. ‘‘та̄ мам̣ ка̄ленупа̄гантва̄, абхибха̄санти девата̄;
ханда начча̄ма га̄йа̄ма, ханда там̣ рамайа̄масе.
170. ‘‘найидам̣ акатапун̃н̃а̄нам̣, катапун̃н̃а̄намевидам̣;
асокам̣ нанданам̣ раммам̣, тидаса̄нам̣ маха̄ванам̣.
171. ‘‘сукхам̣ акатапун̃н̃а̄нам̣, идха наттхи параттха ча;
сукхан̃ча катапун̃н̃а̄нам̣, идха чева параттха ча.
172. ‘‘тесам̣ сахабйака̄ма̄нам̣, каттаббам̣ кусалам̣ бахум̣;
катапун̃н̃а̄ хи моданти, сагге бхогасаман̇гино’’ти. – девата̄ виссаджджеси;
157. таттха апи саккова девиндоти аписаддо самбха̄вана̄йам̣, ивасаддо ика̄ралопам̣ катва̄ вутто упама̄йам̣, тасма̄ йатха̄ на̄ма сакко дева̄наминдоти аттхо. саккасамабха̄во тисса̄ девата̄йа парива̄расампаттидассанаттхам̣ вутто. кечи ‘‘апӣти нипа̄таматта’’нти ваданти. читталата̄ванети читта̄йа на̄ма девадхӣта̄йа пун̃н̃а̄нубха̄вена ниббатте, читта̄нам̣ ва̄ вичиттапуппхапхала̄дивисесайутта̄нам̣ санта̄накаваллиа̄дӣнам̣ таттха йебхуййата̄йа читталата̄вананти ладдхана̄ме девуййа̄не.
161. парапессийа̄ти паресам̣ куле тасмим̣ тасмим̣ кичче песанийа̄, паресам̣ веййа̄ваччака̄рӣти аттхо.
162. тасса̄ ме никкамо а̄си, са̄сане тасса та̄диноти тасса̄ да̄сийа̄пи сама̄на̄йа пан̃чахи чаккхӯхи чаккхумато буддхасса бхагавато упа̄сика̄ хутва̄ сол̣аса васса̄ни сӣлам̣ раккхантийа̄ каммат̣т̣ха̄нан̃ча манаси каронтийа̄ манасика̄ра̄нубха̄вена ме майхам̣ уппаджджама̄не саттатим̣сабодхипаккхийадхаммасан̇кха̄те ит̣т̣ха̄дӣсу та̄дилаккхан̣асампаттийа̄ та̄дино саттху са̄сане таппарийа̄паннойева сам̣килесапаккхато никкаманена ‘‘никкамо’’ти ладдхана̄мо самма̄ва̄йа̄мо а̄си ахоси уппаджджи.
163-4. тасса пана никкамасса пуббабха̄гасса паватта̄ка̄рам̣ дассетум̣ ‘‘ка̄мам̣ бхиджджатуйам̣ ка̄йо, нева аттхеттха сан̣т̣хананти вуттам̣. тассаттхо – йадипи ме айам̣ ка̄йо бхиджджату винассату, таттха кин̃чиматтампи апеккхам̣ акаронтӣ еттха етасмим̣ каммат̣т̣ха̄на̄нуйоге нева аттхи, ме вӣрийасса сан̣т̣ханам̣ ситхилӣкаран̣анти вӣрийам̣ самуттеджентӣ випассанам̣ уссукка̄песинти.
ида̄ни татха̄ випассанам̣ уссукка̄петва̄ пат̣иладдхагун̣ам̣ дассентӣ –
‘‘сиккха̄пада̄нам̣ пан̃чаннам̣, магго соваттхико сиво;
акан̣т̣ако агахано, уджу саббхи паведито;
никкамасса пхалам̣ пасса, йатхидам̣ па̄пун̣иттхика̄’’ти. – а̄ха;
татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – йо ниччасӣлавасена сама̄динна̄нам̣ пан̃чаннам̣ сиккха̄пада̄нам̣ сиккха̄кот̣т̣ха̄са̄нам̣ упаниссайабха̄вена ладдхатта̄ тесам̣ парипӯритатта̄ ча сиккха̄пада̄нам̣ пан̃чаннам̣ самбандхӣбхӯто, йасмим̣ санта̄не уппанно, тасса сабба̄ка̄рена соттхибха̄васампа̄данато сундараттхабха̄вато ча соваттхико соттхико, сам̣килесадхаммехи анупаддутатта̄ кхемаппаттихетута̄йа ча сиво, ра̄гакан̣т̣ака̄дӣнам̣ абха̄вена акан̣т̣ако, килесадит̣т̣хидуччаритагаханасамуччхеданато агахано, саббаджимхаван̇какут̣илабха̄ва̄пагамахетута̄йа уджу, буддха̄дӣхи саппурисехи пака̄ситатта̄ саббхи паведито арийамагго, там̣ йатха̄ йена упа̄йабхӯтена иттхика̄ дван̇гулабахалабуддхика̄пи сама̄на̄ па̄пун̣им̣, тасса никкамасса йатха̄вуттавӣрийасса идам̣ пхалам̣ пасса̄ти саккам̣ а̄лапати.
165. а̄мантаника̄ ран̃н̃омхи, саккасса васаваттиноти сайам̣васӣбха̄вена ваттанато, двӣсу девалокесу аттано васам̣ иссарийам̣ ваттетӣти ва̄ васаваттӣ, тасса васаваттино саккасса деваран̃н̃о а̄мантаника̄ а̄ла̄пасалла̄пайогга̄, кӣл̣анака̄ле ва̄ тена а̄мантетабба̄ амхи, никкамасса вӣрийасса пхалам̣ пасса̄ти йоджана̄. а̄татавитата̄дибхедена пан̃ча тӯрийан̇га̄ни два̄дасахи па̄н̣ибха̄гехи екато паваджджама̄на̄ни сат̣т̣хи хонти, та̄ни пана сахассаматта̄ни пайирупа̄санавасена упат̣т̣хита̄ни сандха̄йа̄ха ‘‘сат̣т̣хи тӯрийасахасса̄ни, пат̣ибодхам̣ каронти ме’’ти. таттха пат̣ибодханти пӣтисоманасса̄нам̣ пабодханам̣.
166-8. а̄ламботиа̄ди тӯрийава̄дака̄нам̣ девапутта̄нам̣ екадесато на̄маггахан̣анти ваданти, тӯрийа̄нам̣ панетам̣ на̄маггахан̣ам̣. вӣн̣а̄моккха̄дика̄ девадхӣта̄. сучимхита̄ти суддхамихита̄, на̄мамева ва̄ етам̣. мудува̄динӣти мудуна̄ва вадатӣти мудува̄динӣ, мудукам̣ ативийа ва̄данасӣла̄, на̄мамева ва̄. сеййа̄сети сеййатара̄. аччхара̄нанти аччхара̄су сан̇гӣте па̄сам̣сатара̄. пабодхика̄ти пабодханакара̄.
169. ка̄лена̄ти йуттаппаттака̄лена. абхибха̄сантӣти абхимукха̄, абхирата̄ ва̄ хутва̄ бха̄санти. йатха̄ ча бха̄санти, там̣ дассетум̣ ‘‘ханда начча̄ма га̄йа̄ма, ханда там̣ рамайа̄масе’’ти вуттам̣.
170. иданти идам̣ майа̄ ладдхат̣т̣ха̄нам̣. асоканти ит̣т̣хакантапийамана̄па̄нам̣йева рӯпа̄дӣнам̣ самбхавато високам̣. тато ева саббака̄лам̣ памодасам̣ваддханато нанданам̣. тидаса̄нам̣ маха̄вананти та̄ватим̣садева̄нам̣ махантам̣ маханӣйан̃ча уййа̄нам̣.
171. еварӯпа̄ диббасампатти на̄ма пун̃н̃акаммавасенева̄ти одиссаканайена ватва̄ пану анодиссаканайена дассентӣ ‘‘сукхам̣ акатапун̃н̃а̄на’’нти га̄тхама̄ха.
172. пуна аттана̄ ладдхасса диббат̣т̣ха̄насса парехи са̄дха̄ран̣ака̄мата̄васена дхаммам̣ катхентӣ ‘‘тесам̣ сахабйака̄ма̄на’’нти оса̄нага̄тхама̄ха. тесанти та̄ватим̣садева̄нам̣. сахабйака̄ма̄нанти сахабха̄вам̣ иччхантехи, каттуаттхе хи идам̣ са̄мивачанам̣. саха ва̄ти паваттатӣти сахаво, тасса бха̄во сахабйам̣ йатха̄ вӣрасса бха̄во вӣрийанти.
евам̣ тхеро девата̄йа аттано пун̃н̃акамме а̄викате тасса̄ сапарива̄ра̄йа дхаммам̣ десетва̄ девалокато а̄гантва̄ там̣ паваттим̣ бхагавато а̄рочеси. бхагава̄ таматтхам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ сампаттапариса̄йа дхаммам̣ десеси. са̄ десана̄ садевакасса локасса са̄ттхика̄ ахосӣти.
да̄сивима̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. лакхума̄вима̄наван̣н̣ана̄
абхиккантена ван̣н̣ена̄ти лакхума̄вима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагавати ба̄ра̄н̣асийам̣ вихаранте кеват̣т̣адва̄рам̣ на̄ма ба̄ра̄н̣асинагарасса екам̣ два̄рам̣, тасса авидӯре нивит̣т̣хага̄мопи ‘‘кеват̣т̣адва̄ра’’нтвева пан̃н̃а̄йиттха. таттха лакхума̄ на̄ма ека̄ иттхӣ саддха̄ пасанна̄ буддхисампанна̄ тена два̄рена пависанте бхиккхӯ дисва̄ вандитва̄ аттано гехам̣ нетва̄ кат̣аччхубхиккхам̣ датва̄ тенева паричайена саддха̄йа вад̣д̣хама̄на̄йа а̄санаса̄лам̣ ка̄ретва̄ таттха павит̣т̣ха̄нам̣ бхиккхӯнам̣ а̄санам̣ упанети, па̄нӣйам̣ парибходжанӣйам̣ упат̣т̣хапети. йан̃ча оданакумма̄сад̣а̄ка̄ди аттано гехе виджджати, там̣ бхиккхӯнам̣ дети. са̄ бхиккхӯнам̣ сантике дхаммам̣ сутва̄ саран̣есу ча сӣлесу ча патит̣т̣ха̄йа сама̄хита̄ хутва̄ випассана̄каммат̣т̣ха̄нам̣ уггахетва̄ випассанам̣ уссукка̄пентӣ упаниссайасампанната̄йа на чирассева сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. са̄ апарабха̄ге ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сабхаване махати вима̄не ниббатти, аччхара̄сахассан̃часса̄ парива̄ро ахоси. са̄ таттха диббасампаттим̣ анубхавантӣ памодама̄на̄ вичарати. там̣ а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но девача̄рикам̣ чаранто ‘‘абхиккантена ван̣н̣ена̄’’тиа̄дига̄тха̄хи пуччхӣти саббам̣ вуттанайамева. тена вуттам̣ –
173. ‘‘абхиккантена ван̣н̣ена, йа̄ твам̣ тит̣т̣хаси девате;
обха̄сентӣ диса̄ сабба̄, осадхӣ вийа та̄рака̄.
174. ‘‘кена тета̄дисо ван̣н̣о, кена те идха миджджхати;
уппаджджанти ча те бхога̄, йе кечи манасо пийа̄.
175. ‘‘пуччха̄ми там̣ деви маха̄нубха̄ве, мануссабхӯта̄ кимака̄си пун̃н̃ам̣;
кена̄си евам̣ джалита̄нубха̄ва̄, ван̣н̣о ча те саббадиса̄ пабха̄сатӣ’’ти.
176. ‘‘са̄ девата̄ аттамана̄, моггалла̄нена пуччхита̄;
пан̃хам̣ пут̣т̣ха̄ вийа̄ка̄си, йасса каммассидам̣ пхалам̣’’.
177. ‘‘кеват̣т̣адва̄ра̄ никкхамма, аху майхам̣ нивесанам̣;
таттха сан̃чарама̄на̄нам̣, са̄вака̄нам̣ махесинам̣.
178. ‘‘оданам̣ кумма̄сам̣ д̣а̄кам̣, лон̣асовӣракан̃чахам̣;
ада̄сим̣ уджубхӯтесу, виппасаннена четаса̄.
179. ‘‘ча̄туддасим̣ пан̃чадасим̣, йа̄ ча паккхасса ат̣т̣хамӣ;
па̄т̣иха̄рийапаккхан̃ча, ат̣т̣хан̇гасусама̄гатам̣.
180. ‘‘упосатхам̣ упавасиссам̣, сада̄ сӣлесу сам̣вута̄;
сан̃н̃ама̄ сам̣вибха̄га̄ ча, вима̄нам̣ а̄васа̄махам̣.
181. ‘‘па̄н̣а̄типа̄та̄ вирата̄, муса̄ва̄да̄ ча сан̃н̃ата̄;
тхеййа̄ ча атича̄ра̄ ча, маджджапа̄на̄ ча а̄рака̄.
182. ‘‘пан̃часиккха̄паде рата̄, арийасачча̄на ковида̄;
упа̄сика̄ чаккхумато, готамасса йасассино.
183. ‘‘тена мета̄дисо ван̣н̣о…пе… ван̣н̣о ча ме саббадиса̄ пабха̄сатӣ’’ти.
мама ча, бханте, вачанена бхагавато па̄де сираса̄ вандеййа̄си ‘‘лакхума̄ на̄ма, бханте, упа̄сика̄ бхагавато па̄де сираса̄ вандатӣ’’ти. аначчхарийам̣ кхо панетам̣, бханте, йам̣ мам̣ бхагава̄ ан̃н̃атарасмим̣ са̄ман̃н̃апхале бйа̄кареййа. там̣ бхагава̄ сакада̄га̄мипхале бйа̄ка̄сӣти.
177. таттха кеват̣т̣адва̄ра̄ никкхамма̄ти кеват̣т̣адва̄рато никкхаманат̣т̣ха̄не.
178. д̣а̄канти тан̣д̣улеййака̄диса̄кабйан̃джанам̣. лон̣асовӣраканти дхан̃н̃араса̄дӣхи бахӯхи самбха̄рехи сампа̄детаббам̣ екам̣ па̄накам̣. ‘‘а̄ча̄макан̃джикалон̣ӯдака’’нтипи ваданти.
пуччха̄виссаджджана̄васа̄не са̄ тхерасса дхаммадесана̄йа сакада̄га̄мипхалам̣ па̄пун̣и. сесам̣ уттара̄видха̄не вуттанайа̄нуса̄рена ева ведитаббам̣.
лакхума̄вима̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. а̄ча̄мада̄йика̄вима̄наван̣н̣ана̄
пин̣д̣а̄йа те чарантасса̄ти а̄ча̄мада̄йика̄вима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. тена кхо пана самайена ра̄джагахе ан̃н̃атарам̣ кулам̣ ахива̄тарогена упаддутам̣ ахоси. таттха саббе джана̄ мата̄ т̣хапетва̄ екам̣ иттхим̣. са̄ гехам̣ гехагатан̃ча саббам̣ дханадхан̃н̃ам̣ чхад̣д̣етва̄ маран̣абхайабхӣта̄ бхиттичхиддена пала̄та̄ ана̄тха̄ хутва̄ парагехам̣ гантва̄ тасса пит̣т̣хипассе васати. тасмим̣ гехе манусса̄ карун̣а̄йанта̄ уккхалиа̄дӣсу авасит̣т̣хам̣ йа̄губхаттаа̄ча̄ма̄дим̣ тасса̄ денти. са̄ там̣ бхун̃джитва̄ джӣвикам̣ каппети.
тена ча самайена а̄йасма̄ маха̄кассапо сатта̄хам̣ ниродхасама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ тато вут̣т̣хито ‘‘кам̣ ну кхо ахам̣ аджджа а̄ха̄рапат̣иггахан̣ена ануггахесса̄ми, дуггатито ча дуккхато ча мочесса̄мӣ’’ти чинтенто там̣ иттхим̣ а̄саннамаран̣ам̣ нирайасам̣ваттаникан̃часса̄ каммам̣ катока̄сам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ майи гате аттана̄ ладдхам̣ а̄ча̄мам̣ дассати, тенева нимма̄наратидевалоке уппаджджиссати, евам̣ нирайӯпапаттито мочетва̄ ханда̄хам̣ имисса̄ саггасампаттим̣ ниппха̄десса̄мӣ’’ти пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварам̣ а̄да̄йа тасса̄ нивесанат̣т̣ха̄на̄бхимукхо гаччхати. атха сакко дева̄наминдо ан̃н̃а̄такавесена анекарасам̣ анекасӯпабйан̃джанам̣ дибба̄ха̄рам̣ упанеси. там̣ н̃атва̄ тхеро ‘‘косийа, твам̣ катакусало, касма̄ евам̣ кароси, ма̄ дуггата̄нам̣ капан̣а̄нам̣ сампаттим̣ вилумпӣ’’ти пат̣иккхипитва̄ тасса̄ иттхийа̄ пурато ат̣т̣ха̄си.
са̄ тхерам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ маха̄нубха̄во тхеро, имасса да̄таббайуттакам̣ кха̄данӣйам̣ ва̄ бходжанӣйам̣ ва̄ идха наттхи, идан̃ча килит̣т̣хабха̄джанагатам̣ тин̣ачун̣н̣араджа̄нукин̣н̣ам̣ алон̣ам̣ сӣталам̣ аппарасам̣ а̄ча̄макан̃джийаматтам̣ едисасса да̄тум̣ на уссаха̄мӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘атиччхатха̄’’ти а̄ха. тхеро екападаниккхепаматтам̣ апасаккитва̄ ат̣т̣ха̄си. гехава̄сино манусса̄ бхиккхам̣ упанесум̣, тхеро на сампат̣иччхати. са̄ дуггатиттхӣ ‘‘мамева ануггахаттха̄йа идха̄гато, мама сантакамева пат̣иггахетука̄мо’’ти н̃атва̄ пасаннама̄наса̄ а̄дараджа̄та̄ там̣ а̄ча̄мам̣ тхерасса патте а̄кири. тхеро тасса̄ паса̄дасам̣ваддханаттхам̣ бхун̃джана̄ка̄рам̣ дассеси, манусса̄ а̄санам̣ пан̃н̃а̄песум̣. тхеро таттха нисӣдитва̄ там̣ а̄ча̄мам̣ бхун̃джитва̄ пивитва̄ онӣтапаттапа̄н̣ӣ анумоданам̣ катва̄ там̣ дуггатиттхим̣ ‘‘твам̣ ито татийе аттабха̄ве мама ма̄та̄ ахосӣ’’ти ватва̄ гато. са̄ тена тхере атипаса̄дан̃ча уппа̄детва̄ тасса̄ раттийа̄ пат̣хамайа̄ме ка̄лам̣ катва̄ нимма̄наратӣнам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджи. атха сакко девара̄джа̄ тасса̄ ка̄лакатабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘каттха ну кхо уппанна̄’’ти а̄вадждженто та̄ватим̣сесу адисва̄ раттийа̄ маджджхимайа̄ме а̄йасмантам̣ маха̄кассапам̣ упасан̇камитва̄ тасса̄ ниббаттат̣т̣ха̄нам̣ пуччханто –
185. ‘‘пин̣д̣а̄йа те чарантасса, тун̣хӣбхӯтасса тит̣т̣хато;
далидда̄ капан̣а̄ на̄рӣ, пара̄га̄рам̣ апассита̄.
186. ‘‘йа̄ те ада̄си а̄ча̄мам̣, пасанна̄ сехи па̄н̣ибхи;
са̄ хитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, кам̣ ну са̄ дисатам̣ гата̄’’ти. –
две га̄тха̄ абха̄си.
185. таттха пин̣д̣а̄йа̄ти пин̣д̣апа̄таттха̄йа. тун̣хӣбхӯтасса тит̣т̣хатоти идам̣ пин̣д̣а̄йа чаран̣а̄ка̄радассанам̣, уддисса тит̣т̣хатоти аттхо. далидда̄ти дуггата̄. капан̣а̄ти вара̄кӣ. ‘‘далидда̄’’ти имина̄ тасса̄ бхогапа̄риджун̃н̃ам̣ дассети, ‘‘капан̣а̄’’ти имина̄ н̃а̄типа̄риджун̃н̃ам̣. пара̄га̄рам̣ апассита̄ти парагехам̣ ниссита̄, паресам̣ гхаре бахипит̣т̣хичхаданам̣ нисса̄йа васантӣ.
186. кам̣ ну са̄ дисатам̣ гата̄ти чхасу ка̄мадевалокесу уппаджджанавасена кам̣ на̄ма дисам̣ гата̄. ити сакко ‘‘тхерена татха̄ ката̄нуггаха̄ ул̣а̄ра̄йа диббасампаттийа̄ бха̄гинӣ, на ча диссатӣ’’ти хет̣т̣ха̄ двӣсу девалокесу апассанто сам̣сайа̄панно пуччхати.
атхасса тхеро –
187. ‘‘пин̣д̣а̄йа ме чарантасса, тун̣хӣбхӯтасса тит̣т̣хато;
далидда̄ капан̣а̄ на̄рӣ, пара̄га̄рам̣ апассита̄.
188. ‘‘йа̄ ме ада̄си а̄ча̄мам̣, пасанна̄ сехи па̄н̣ибхи;
са̄ хитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, виппамутта̄ ито чута̄.
189. ‘‘нимма̄наратино на̄ма, санти дева̄ махиддхика̄;
таттха са̄ сукхита̄ на̄рӣ, модата̄ча̄мада̄йика̄’’ти. –
пуччхитанийа̄менева пат̣ивачанам̣ денто тасса̄ ниббаттат̣т̣ха̄нам̣ катхеси.
188. таттха виппамутта̄ти тато мануссадобхаггийато парамака̄рун̃н̃авуттито виппамутта̄ апагата̄.
189. модата̄ча̄мада̄йика̄ти а̄ча̄маматтада̄йика̄, са̄пи на̄ма пан̃чаме ка̄масагге диббасампаттийа̄ модати, пасса та̄ва кхеттасампаттипхаланти дассети.
пуна сакко тасса̄ да̄насса махаппхалатам̣ маха̄нисам̣сатан̃ча сутва̄ там̣ тхоменто –
190. ‘‘ахо да̄нам̣ вара̄кийа̄, кассапе суппатит̣т̣хитам̣;
пара̄бхатена да̄нена, иджджхиттха вата даккхин̣а̄.
191. ‘‘йа̄ махеситтам̣ ка̄реййа, чаккаваттисса ра̄джино;
на̄рӣ саббан̇гакалйа̄н̣ӣ, бхатту ча̄номадассика̄;
етасса̄ча̄мада̄насса, калам̣ на̄ггхати сол̣асим̣.
192. ‘‘сутам̣ никкха̄ сатам̣ асса̄, сатам̣ ассатарӣратха̄;
сатам̣ кан̃н̃а̄сахасса̄ни, а̄муттаман̣икун̣д̣ала̄;
етасса̄ча̄мада̄насса, калам̣ на̄ггханти сол̣асим̣.
193. ‘‘сатам̣ хемавата̄ на̄га̄, ӣса̄данта̄ урӯл̣хава̄;
суван̣н̣акаччха̄ митан̇га̄, хемакаппанава̄саса̄;
етасса̄ча̄мада̄насса, калам̣ на̄гаччханти сол̣асим̣.
194. ‘‘чатуннамапи дӣпа̄нам̣, иссарам̣ йодха ка̄райе;
етасса̄ча̄мада̄насса, калам̣ на̄ггхати сол̣аси’’нти. – а̄ха;
190. таттха ахоти аччхарийаттхе нипа̄то. вара̄кийа̄ти капан̣ийа̄. пара̄бхатена̄ти парато а̄нӣтена, паресам̣ гхарато уччха̄чарийа̄йа ладдхена̄ти аттхо. да̄нена̄ти да̄таббена а̄ча̄маматтена деййадхаммена. иджджхиттха вата даккхин̣а̄ти даккхин̣а̄ да̄нам̣ ахо ниппхаджджиттха, ахо махаппхала̄ маха̄джутика̄ маха̄виппха̄ра̄ ахуваттха̄ти аттхо.
191. ида̄ни ‘‘иттхиратана̄дӣнипи тасса да̄насса сатабха̄гампи сахассабха̄гампи на упентӣ’’ти дассетум̣ ‘‘йа̄ махеситтам̣ ка̄реййа̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха саббан̇гакалйа̄н̣ӣти ‘‘на̄тидӣгха̄ на̄тирасса̄ на̄тикиса̄ на̄титхӯла̄ на̄тика̄л̣ӣ на̄ччода̄та̄ атикканта̄ ма̄нусаван̣н̣ам̣ аппатта̄ диббаван̣н̣а’’нти евам̣ вуттехи саббехи ан̇гехи ка̄ран̣ехи, саббехи ва̄ ан̇гапаччан̇гехи калйа̄н̣ӣ собхана̄ сундара̄. бхатту ча̄номадассика̄ти са̄микасса ала̄макадассана̄ са̄тисайам̣ дассанӣйа̄ па̄са̄дика̄. етасса̄ча̄мада̄насса, калам̣ на̄ггхати сол̣асинти етасса ета̄йа диннасса а̄ча̄мада̄насса пхалам̣ сол̣асабха̄гам̣ катва̄ тато екам̣ бха̄гам̣ пуна сол̣асабха̄гам̣ катва̄ гахитабха̄гасан̇кха̄там̣ сол̣асим̣ калам̣ чаккаваттиран̃н̃о иттхиратанабха̄вопи на̄ггхати на̄нубхоти на па̄пун̣а̄ти. ‘‘суван̣н̣асса пан̃чадасадхаран̣ам̣ никкха’’нти ваданти, ‘‘сатадхаран̣а’’нти апаре.
193. хемавата̄ти химавати джа̄та̄, хемаватаджа̄тика̄ ва̄. те хи маханта̄ тха̄маджавасампанна̄ ча хонти. ӣса̄данта̄ти ратхӣса̄садисаданта̄, тхокам̣йева аванатаданта̄ти аттхо. тена виса̄лакада̄т̣хӣбха̄вам̣ нива̄рети. урӯл̣хава̄ти тха̄маджавапараккамехи брӯханто, махантам̣ йуддхакиччам̣ вахитум̣ саматтха̄ти аттхо. суван̣н̣акаччха̄ти хемамайагӣвеййакапат̣имукка̄. каччхасӣсена хи саббам̣ хаттхийоггам̣ вадати. хемакаппанава̄саса̄ти суван̣н̣акхачитагаджаттхаран̣акан̇кана̄дихаттха̄лан̇ка̄расампанна̄.
194. чатуннамапи дӣпа̄нам̣ иссаранти двисахассапариттадӣпапарива̄ра̄нам̣ джамбудӣпа̄дӣнам̣ чатуннам̣ маха̄дӣпа̄нам̣ иссарийам̣. тена саттаратанасамуджджалам̣ сакалам̣ чаккаваттисирим̣ вадати. йам̣ панеттха, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.
идха саккена девара̄джена аттана̄ ча вуттам̣ саббам̣ а̄йасма̄ маха̄кассапаттхеро бхагавато а̄рочеси. бхагава̄ там̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ сампаттапариса̄йа виттха̄рена дхаммам̣ десеси. са̄ десана̄ маха̄джанасса са̄ттхика̄ ахосӣти.
а̄ча̄мада̄йика̄вима̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. чан̣д̣а̄ливима̄наван̣н̣ана̄
чан̣д̣а̄ли ванда па̄да̄нӣти чан̣д̣а̄ливима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагава̄ ра̄джагахе вихаранто паччӯсавела̄йам̣ буддха̄чин̣н̣ам̣ маха̄карун̣а̄сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ ут̣т̣ха̄йа локам̣ олокенто аддаса тасмим̣йева нагаре чан̣д̣а̄ла̄васатхе васантим̣ екам̣ махалликам̣ чан̣д̣а̄лим̣ кхӣн̣а̄йукам̣, нирайасам̣ваттаникан̃часса̄ каммам̣ упат̣т̣хитам̣. со маха̄карун̣а̄йа самусса̄хитама̄насо ‘‘саггасам̣ваттаникам̣ каммам̣ ка̄ретва̄ тенасса̄ нирайӯпапаттим̣ ниседхетва̄ сагге патит̣т̣ха̄песса̄мӣ’’ти чинтетва̄ махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ ра̄джагахам̣ пин̣д̣а̄йа пависати. тена ча самайена са̄ чан̣д̣а̄лӣ дан̣д̣ам̣ олуббха нагарато никкхамантӣ бхагавантам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ абхимукхӣ хутва̄ ат̣т̣ха̄си. бхагава̄пи тасса̄ гаманам̣ нива̄ренто вийа пурато ат̣т̣ха̄си. атха̄йасма̄ маха̄моггалла̄но саттху читтам̣ н̃атва̄ тасса̄ ча а̄йупариккхайам̣ бхагавато вандана̄йа там̣ нийодженто –
195. ‘‘чан̣д̣а̄ли ванда па̄да̄ни, готамасса йасассино;
тамева анукампа̄йа, ат̣т̣ха̄си исисаттамо.
196. ‘‘абхиппаса̄дехи манам̣, арахантамхи та̄дини;
кхиппам̣ пан̃джалика̄ ванда, париттам̣ тава джӣвита’’нти. – га̄тха̄двайама̄ха;
195. таттха чан̣д̣а̄лӣти джа̄тиа̄гатена на̄мена там̣ а̄лапати. ванда̄ти абхива̄дайа. па̄да̄нӣти садевакасса локасса саран̣а̄ни чаран̣а̄ни. тамева анукампа̄йа̄ти тамева анугган̣ханаттхам̣, апа̄йӯпапаттито ниседхетва̄ сагге ниббатта̄панаттханти адхиппа̄йо. ат̣т̣ха̄сӣти нагарампи апависитва̄ т̣хито. исисаттамоти локийасеккха̄секкхапаччекабуддхаисӣхи уттамо уккат̣т̣хатамо, атха ва̄ буддхаисӣнам̣ випассиа̄дӣнам̣ саттамоти исисаттамо.
196. абхиппаса̄дехи мананти ‘‘самма̄самбуддхо бхагава̄’’ти тава читтам̣ паса̄дехи. арахантамхи та̄динӣти а̄ракатта̄ килеса̄нам̣, тесам̣йева арӣнам̣ хататта̄, сам̣са̄рачаккасса ара̄нам̣ хататта̄, паччайа̄нам̣ арахатта̄, па̄пакаран̣е раха̄бха̄ва̄ ча араханте, ит̣т̣ха̄дӣсу та̄дибха̄ваппаттийа̄ та̄димхи. кхиппам̣ пан̃джалика̄ ванда̄ти сӣгхам̣йева паггахитаан̃джалика̄ хутва̄ вандассу. касма̄ти че? париттам̣ тава джӣвитанти, ида̄нева бхиджджанасабха̄ватта̄ париттам̣ атииттарам̣.
ити тхеро га̄тха̄двайена бхагавато гун̣е пакиттенто аттано а̄нубха̄ве т̣хатва̄ тасса̄ ча кхӣн̣а̄йуката̄вибха̄ванена сам̣ведженто саттху вандана̄йа нийоджеси. са̄ ча там̣ сутва̄ сам̣вегаджа̄та̄ саттхари пасаннама̄наса̄ва хутва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ ан̃джалим̣ катва̄ намассама̄на̄ буддхагата̄йа пӣтийа̄ екаггачитта̄ хутва̄ ат̣т̣ха̄си. бхагава̄ ‘‘аламеттакаметисса̄ саггӯпапаттийа̄’’ти нагарам̣ па̄виси саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. атха нам̣ ека̄ бханта̄ га̄вӣ тарун̣аваччха̄ тато ева абхидха̄вантӣ син̇гена пахаритва̄ джӣвита̄ воропеси. там̣ саббам̣ дассетум̣ сан̇гӣтика̄ра̄ –
197. ‘‘чодита̄ бха̄витаттена, сарӣрантимадха̄рина̄;
чан̣д̣а̄лӣ ванди па̄да̄ни, готамасса йасассино.
198. ‘‘таменам̣ авадхӣ га̄вӣ, чан̣д̣а̄лим̣ пан̃джалим̣ т̣хитам̣;
намассама̄нам̣ самбуддхам̣, андхака̄ре пабхан̇кара’’нти. – га̄тха̄двайама̄хам̣су;
198. таттха пан̃джалим̣ т̣хитам̣ намассама̄нам̣ самбуддханти гатепи бхагавати буддха̄рамман̣а̄йа пӣтийа̄ сама̄хита̄ хутва̄ саммукха̄ вийа ан̃джалим̣ паггайха намассама̄нам̣ т̣хитам̣. андхака̄рети авиджджандхака̄рена сакалена килесандхака̄рена ча андхака̄ре локе. пабхан̇каранти н̃а̄н̣обха̄сакарам̣.
са̄ ча тато чута̄ та̄ватим̣сесу ниббатти, аччхара̄нам̣ сатасахассам̣ часса̄ парива̄ро ахоси. тадахева ча са̄ саха вима̄нена а̄гантва̄ вима̄нато отаритва̄ а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ упасан̇камитва̄ ванди. таматтхам̣ дассетум̣ –
199. ‘‘кхӣн̣а̄савам̣ вигатараджам̣ анеджам̣, екам̣ аран̃н̃амхи рахо нисиннам̣;
девиддхипатта̄ упасан̇камитва̄, ванда̄ми там̣ вӣра маха̄нубха̄ва’’нти. –
девата̄ а̄ха. там̣ тхеро пуччхи –
200. ‘‘суван̣н̣аван̣н̣а̄ джалита̄ маха̄йаса̄, вима̄наморуйха анекачитта̄;
парива̄рита̄ аччхара̄сан̇ган̣ена, ка̄ твам̣ субхе девате вандасе мама’’нти.
200. таттха джалита̄ти аттано сарӣраппабха̄йа ваттха̄бхаран̣а̄дӣнам̣ обха̄сена ча джалантӣ джотентӣ. маха̄йаса̄ти маха̄парива̄ра̄. вима̄наморуйха̄ти вима̄нато оруйха. анекачитта̄ти анекавидхачиттата̄йутта̄. субхети субхагун̣е. маманти мам̣.
евам̣ тхерена пуччхита̄ пуна са̄ –
201. ‘‘ахам̣ бхадданте чан̣д̣а̄лӣ, тайа̄ вӣрена песита̄;
вандим̣ арахато па̄де, готамасса йасассино.
202. ‘‘са̄хам̣ вандитва̄ па̄да̄ни, чута̄ чан̣д̣а̄лайонийа̄;
вима̄нам̣ саббато бхаддам̣, упапаннамхи нандане.