5. сон̣авагго
1. пийатарасуттаван̣н̣ана̄
41. маха̄ваггасса пат̣хаме маллика̄йа девийа̄ саддхинти маллика̄йа на̄ма аттано махесийа̄ саха. упарипа̄са̄даварагатоти па̄са̄даварасса упари гато. кочан̃н̃о аттана̄ пийатароти кочи ан̃н̃о аттана̄ пийа̄йитаббатаро. аттхи ну кхо тети ‘‘ким̣ те аттхӣ’’ти девим̣ пуччхати.
касма̄ пуччхати? айан̃хи са̄ваттхийам̣ дуггатама̄ла̄ка̄расса дхӣта̄. екадивасам̣ а̄пан̣ато пӯвам̣ гахетва̄ ма̄ла̄ра̄мам̣ гантва̄ ‘‘кха̄дисса̄мӣ’’ти гаччхантӣ пат̣ипатхе бхиккхусан̇гхапаривутам̣ бхагавантам̣ бхиккха̄ча̄рам̣ пависантам̣ дисва̄ пасанначитта̄ там̣ бхагавато ада̄си. саттха̄ татха̄рӯпе т̣ха̄не нисӣдана̄ка̄рам̣ дассеси. а̄нандаттхеро чӣварам̣ пан̃н̃а̄петва̄ ада̄си. бхагава̄ таттха нисӣдитва̄ там̣ пӯвам̣ парибхун̃джитва̄ мукхам̣ виккха̄летва̄ ситам̣ па̄тва̄ка̄си. тхеро ‘‘ко имисса̄, бханте, да̄насса випа̄ко бхависсатӣ’’ти пуччхи. ‘‘аджджеса̄, а̄нанда, татха̄гатасса пат̣хамам̣ бходжанам̣ ада̄си, аджджева косаларан̃н̃о аггамахесӣ бхависсати пийа̄ мана̄па̄’’ти. там̣ дивасамева ча ра̄джа̄ ка̄сига̄ме бха̄гинеййена саддхим̣ йуджджхитва̄ пара̄джито пала̄йитва̄ а̄гато нагарам̣ пависанто ‘‘балака̄йасса а̄гаманам̣ а̄гамесса̄мӣ’’ти там̣ ма̄ла̄ра̄мам̣ па̄виси. са̄ ра̄джа̄нам̣ а̄гатам̣ пасситва̄ тасса ваттамака̄си. ра̄джа̄ тасса̄ ватте пасӣдитва̄ питарам̣ паккоса̄петва̄ махантам̣ иссарийам̣ датва̄ там̣ антепурам̣ пат̣ихара̄петва̄ аггамахесит̣т̣ха̄не т̣хапеси. атхекадивасам̣ ра̄джа̄ чинтеси – ‘‘майа̄ имисса̄ махантам̣ иссарийам̣ диннам̣, йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ пуччхеййам̣ ‘ко те пийо’ти? са̄ ‘твам̣ ме, маха̄ра̄джа, пийо’ти ватва̄, пуна мам̣ пуччхиссати, атхасса̄хам̣ ‘майхампи твам̣йева пийа̄’ти ваккха̄мӣ’’ти. ити со ан̃н̃аман̃н̃ам̣ висса̄саджананаттхам̣ саммоданӣйам̣ каронто пуччхи.
девӣ пана пан̣д̣ита̄ буддхупат̣т̣ха̄йика̄ сан̇гхупат̣т̣ха̄йика̄ ‘‘на̄йам̣ пан̃хо ран̃н̃о мукхам̣ уллокетва̄ катхетаббо’’ти чинтетва̄ йатха̄бхӯтамева вадантӣ ‘‘наттхи кхо ме, маха̄ра̄джа, кочан̃н̃о аттана̄ пийатаро’’ти а̄ха. ватва̄пи аттана̄ бйа̄катаматтхам̣ упа̄йена ран̃н̃о паччаккхам̣ ка̄тука̄ма̄ ‘‘туйхам̣ пана, маха̄ра̄джа, аттхан̃н̃о кочи аттана̄ пийатаро’’ти татхева ра̄джа̄нам̣ пуччхи йатха̄ ран̃н̃а̄ сайам̣ пут̣т̣ха̄. ра̄джа̄пи та̄йа сарасалаккхан̣ена катхитатта̄ ниваттитум̣ асакконто сайампи сарасалаккхан̣енева катхенто татхева бйа̄ка̄си йатха̄ девийа̄ бйа̄катам̣.
бйа̄каритва̄ ча мандадха̄туката̄йа евам̣ чинтеси – ‘‘ахам̣ ра̄джа̄ патхависсаро махантам̣ патхавиман̣д̣алам̣ абхивиджийа аджджха̄васа̄ми, майхам̣ та̄ва йуттам̣ ‘аттана̄ пийатарам̣ ан̃н̃ам̣ на пасса̄мӣ’ти, айам̣ пана васалӣ хӣнаджачча̄ сама̄на̄ майа̄ учче т̣ха̄не т̣хапита̄ са̄мибхӯтам̣ мам̣ на татха̄ пийа̄йати, ‘атта̄ва пийатаро’ти мама саммукха̄ вадати, йа̄ва каккхал̣а̄ вата̄йа’’нти анаттамано хутва̄ ‘‘нану те тӣн̣и ратана̄ни пийатара̄нӣ’’ти чодеси. девӣ ‘ратанаттайам̣па̄хам̣ дева аттано саггасукхам̣ моккхасукхан̃ча паттхайантӣ сампийа̄йа̄ми, тасма̄ атта̄ва ме пийатаро’’ти а̄ха. саббо ча̄йам̣ локо аттадаттхамева парам̣ пийа̄йати, путтам̣ паттхентопи ‘‘айам̣ мам̣ джин̣н̣ака̄ле посессатӣ’’ти паттхети, дхӣтарам̣ ‘‘мама кулам̣ вад̣д̣хиссатӣ’’ти, бхарийам̣ ‘‘майхам̣ па̄де паричариссатӣ’’ти, ан̃н̃епи н̃а̄тимиттабандхаве там̣там̣киччавасена, ити аттадаттхамева сампассанто локо парам̣ пийа̄йатӣти. айан̃хи девийа̄ адхиппа̄йо.
атха ра̄джа̄ чинтеси – ‘‘айам̣ маллика̄ кусала̄ пан̣д̣ита̄ нипун̣а̄ ‘атта̄ва ме пийатаро’ти вадати, майхампи атта̄ва пийатаро хутва̄ упат̣т̣ха̄ти, ханда̄хам̣ имаматтхам̣ саттху а̄рочесса̄ми, йатха̄ ча ме саттха̄ бйа̄кариссати, татха̄ нам̣ дха̄ресса̄мӣ’’ти. евам̣ пана чинтетва̄ саттху сантикам̣ упасан̇камитва̄ таматтхам̣ а̄рочеси. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало…пе… пийатаро’’ти.
етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ ‘‘локе саббасатта̄нам̣ атта̄ва аттано пийатаро’’ти ран̃н̃а̄ вуттаматтхам̣ саббасо джа̄нитва̄ тадаттхапаридӣпанам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
таттха сабба̄ диса̄ анупаригамма четаса̄ти сабба̄ анавасеса̄ дасапи диса̄ парийесанавасена читтена анугантва̄. неваджджхага̄ пийатараматтана̄ квачӣти аттана̄ атисайена пийам̣ ан̃н̃ам̣ кочи пурисо саббусса̄хена парийесанто квачи каттхачи саббадиса̄су нева адхигаччхеййа на пассеййа. евам̣ пийо путху атта̄ паресанти евам̣ кассачи аттана̄ пийатарасса анупалаббханавасена путху висум̣ висум̣ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ атта̄ва пийо. тасма̄ на хим̣се параматтака̄моти йасма̄ евам̣ саббопи сатто атта̄нам̣ пийа̄йати аттано сукхака̄мо дуккхаппат̣икӯло, тасма̄ аттака̄мо аттано хитасукхам̣ иччханто парам̣ саттам̣ антамасо кунтхакипилликам̣ упа̄да̄йа на хим̣се на ханеййа на па̄н̣илед̣д̣удан̣д̣а̄дӣхипи вихет̣хеййа. парасса хи аттана̄ кате дуккхе там̣ тато сан̇камантам̣ вийа ка̄лантаре аттани сандиссати. айан̃хи камма̄нам̣ дхаммата̄ти.
пат̣хамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. аппа̄йукасуттаван̣н̣ана̄
42. дутийе аччхарийам̣, бхантети идампи мегхийасутте вийа гарахан̣аччхарийавасена ведитаббам̣. йа̄ва аппа̄йука̄ти йаттакам̣ паритта̄йука̄, атииттараджӣвита̄ти аттхо. сатта̄хаджа̄тети сатта̄хена джа̄то сатта̄хаджа̄то. тасмим̣ сатта̄хаджа̄те, джа̄тасса саттаме аханӣти аттхо. туситам̣ ка̄йам̣ упападжджӣти туситам̣ деваника̄йам̣ пат̣исандхиггахан̣авасена упападжджи.
екадивасам̣ кира тхеро паччха̄бхаттам̣ дива̄т̣т̣ха̄не нисинно лаккхан̣а̄нубйан̃джанаппат̣иман̣д̣итам̣ собхаггаппаттам̣ дассана̄нуттарийабхӯтам̣ бхагавато рӯпака̄йасирим̣ манаси каритва̄, ‘‘ахо буддха̄нам̣ рӯпака̄йасампатти дассанӣйа̄ самантапа̄са̄дика̄ манохара̄’’ти ул̣а̄рам̣ пӣтисоманассам̣ пат̣исам̣веденто евам̣ чинтеси – ‘‘виджа̄тама̄туйа̄ на̄ма вирӯпопи путто сурӯпо вийа мана̄по хоти, саче пана буддха̄нам̣ ма̄та̄ маха̄ма̄йа̄ девӣ дхареййа, кӣдисам̣ ну кхо тасса̄ бхагавато рӯпадассане пӣтисоманассам̣ уппаджджеййа, маха̄джа̄ни кхо майхам̣ маха̄ма̄ту девийа̄, йа̄ сатта̄хаджа̄те бхагавати ка̄лаката̄’’ти. евам̣ пана чинтетва̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ аттано паривитаккитам̣ а̄роченто тасса̄ ка̄лакирийам̣ гараханто ‘‘аччхарийам̣, бханте’’тиа̄дима̄ха.
кечи пана̄ху – ‘‘маха̄паджа̄пати готамӣ бхагавантам̣ махата̄ а̄йа̄сена паббаджджам̣ йа̄читва̄пи пат̣иккхитта̄, майа̄ пана упа̄йена йа̄чито бхагава̄ ат̣т̣хагарудхаммаппат̣иггахан̣авасена тасса̄ паббаджджам̣ упасампадан̃ча ануджа̄ни, са̄ те дхамме пат̣иггахетва̄ ладдхапаббаджджӯпасампада̄ бхагавато дутийам̣ парисам̣ уппа̄детва̄ чатуттха̄йа париса̄йа паччайо ахоси. саче пана бхагавато джанетти маха̄ма̄йа̄ девӣ дхареййа, евамета̄ чубхопи кхаттийабхагинийо екато хутва̄ имам̣ са̄санам̣ собхеййум̣, бхагава̄ ча ма̄тари бахума̄нена ма̄туга̄масса са̄сане паббаджджам̣ упасампадан̃ча сукхенева ануджа̄неййа, аппа̄йуката̄йа панасса̄ касирена ниппханнамиданти имина̄ адхиппа̄йена тхеро бхагавато сантике ‘аччхарийам̣, бханте’тиа̄дима̄ха̄’’ти. там̣ ака̄ран̣ам̣. бхагава̄ хи ма̄туйа̄ ва̄ ан̃н̃асса ва̄ ма̄туга̄масса аттано са̄сане паббаджджам̣ ануджа̄нанто гарукам̣йева катва̄ ануджа̄на̄ти, на лахукам̣ чират̣т̣хитика̄мата̄йа̄ти.
апаре пана̄ху – ‘‘дасабалачатувеса̄раджджа̄дике анан̃н̃аса̄дха̄ран̣е ананта̄парима̄н̣е буддхагун̣е тхеро манаси каритва̄ йа̄ евам̣ маха̄нубха̄вам̣ на̄ма локе аггапуггалам̣ саттха̄рам̣ куччхина̄ даса ма̄се парихари, са̄ буддхама̄та̄ кассачи парича̄рика̄ бхависсатӣти айуттамидам̣. касма̄? саттху гун̣а̄нуччхавикамеветам̣, йадидам̣ сатта̄хаджа̄те бхагавати джанетти ка̄лам̣ кароти, ка̄лаката̄ ча туситесу уппаджджатӣти аччхарийаббхутачиттаджа̄то хутва̄ там̣ аттано витаккуппа̄данам̣ бхагавато а̄роченто ‘аччхарийам̣, бханте’тиа̄дивачанам̣ авоча̄’’ти.
саттха̄ пана йасма̄ сатта̄хаджа̄тесу бодхисаттесу бодхисаттама̄ту ка̄лакирийа̄ дхаммата̄ сиддха̄, тасма̄ там̣ дхамматам̣ паридӣпенто ‘‘еваметам̣, а̄нанда̄’’тиа̄дима̄ха. са̄ пана̄йам̣ дхаммата̄ йасма̄ йатха̄ саббе бодхисатта̄ па̄рамийо пӯретва̄ туситапуре ниббаттитва̄ таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ а̄йупарийоса̄не дасасахассачаккава̄л̣адевата̄хи саннипатитва̄ абхисамбодхим̣ паттум̣ мануссалоке пат̣исандхиггахан̣а̄йа аджджхесита̄ ка̄ладӣпадесакула̄ни вийа джанеттийа̄ а̄йупарима̄н̣ампи олокетва̄ пат̣исандхим̣ ган̣ханти, айампи бхагава̄ бодхисаттабхӯто татхева туситапуре т̣хито пан̃ча маха̄вилокана̄ни вилокенто саттадиваса̄дхикадасама̄сапарима̄н̣ам̣ ма̄туйа̄ а̄йупарима̄н̣ам̣ париччхиндитва̄ ‘‘айам̣ мама пат̣исандхиггахан̣асса ка̄ло, ида̄ни уппаджджитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти н̃атва̄ва пат̣исандхим̣ аггахеси, тасма̄ саббабодхисатта̄нам̣ а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣авасенева ведитаббам̣. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘аппа̄йука̄ хи, а̄нанда, бодхисаттама̄таро хонтӣ’’тиа̄ди.
таттха ка̄лам̣ каронтӣти йатха̄вуттаа̄йупариккхайенева ка̄лам̣ каронти, на виджа̄тапаччайа̄. чариматтабха̄вехи бодхисаттехи васитат̣т̣ха̄нам̣ четийагхарасадисам̣ хоти, на ан̃н̃есам̣ парибхога̄рахам̣, на ча сакка̄ бодхисаттама̄тарам̣ апанетва̄ ан̃н̃ам̣ аггамахесит̣т̣ха̄не т̣хапетунти таттакам̣ ева бодхисаттама̄ту а̄йуппама̄н̣ам̣ хоти, тасма̄ тада̄ ка̄лам̣ каронти. имамева хи аттхам̣ сандха̄йа маха̄бодхисатта̄ пан̃чамам̣ маха̄вилоканам̣ каронти.
катарасмим̣ пана вайе ка̄лам̣ каронтӣти? маджджхимавайе. пат̣хамавайасмин̃хи сатта̄нам̣ аттабха̄ве чхандара̄го балава̄ хоти, тена тада̄ сан̃джа̄тагаббха̄ иттхийо йебхуййена габбхам̣ анураккхитум̣ на сакконти. ган̣хеййум̣ че, габбхо бахва̄ба̄дхо хоти. маджджхимавайасса пана две кот̣т̣ха̄се атиккамитва̄ татийакот̣т̣ха̄се ваттху висадам̣ хоти, висаде ваттхумхи ниббаттада̄рака̄ арога̄ хонти, тасма̄ бодхисаттама̄таро пат̣хамавайе сампаттим̣ анубхавитва̄ маджджхимавайасса татийакот̣т̣ха̄се виджа̄йитва̄ ка̄лам̣ каронтӣти.
етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ бодхисаттама̄ту ан̃н̃есан̃ча саббасатта̄нам̣ аттабха̄ве а̄йусса маран̣апарийоса̄натам̣ видитва̄ тадаттхавибха̄ванамукхена анаваджджаппат̣ипаттийам̣ усса̄хадӣпакам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
таттха йе кечӣти анийаманиддесо. бхӯта̄ти ниббатта̄. бхависсантӣти ана̄гате ниббаттиссанти. ва̄саддо викаппаттхо, аписаддо сампин̣д̣анаттхо. тена ниббаттама̄непи сан̇ган̣ха̄ти. етта̄вата̄ атӣта̄дивасена тийаддхапарийа̄панне сатте анавасесато парийа̄дийати. апича габбхасеййакасатта̄ габбхато никкхантака̄лато пат̣т̣ха̄йа бхӯта̄ на̄ма, тато пуббе бхависсанти на̄ма. сам̣седаджӯпапа̄тика̄ пат̣исандхичиттато парато бхӯта̄ на̄ма, тато пуббе уппаджджитаббабхававасена бхависсанти на̄ма. саббепи ва̄ паччуппаннабхававасена бхӯта̄ на̄ма, а̄йатим̣ пунаббхававасена бхависсанти на̄ма. кхӣн̣а̄сава̄ бхӯта̄ на̄ма. те хи бхӯта̄ ева, на пуна бхависсантӣти, тадан̃н̃е бхависсанти на̄ма.
саббе гамиссанти паха̄йа деханти саббе йатха̄вуттабхеда̄ саббабхавайонигативин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитисатта̄ва̄са̄дивасена анекабхедабхинна̄ сатта̄ дехам̣ аттано сарӣрам̣ паха̄йа никкхипитва̄ паралокам̣ гамиссанти, асеккха̄ пана нибба̄нам̣. еттха кочи ачаванадхаммо на̄ма наттхӣти дассети. там̣ саббаджа̄ним̣ кусало видитва̄ти тадетам̣ саббасса саттасса джа̄ним̣ ха̄ним̣ маран̣ам̣, саббасса ва̄ саттасса джа̄ним̣ вина̄сам̣ пабхан̇гутам̣ кусало пан̣д̣итаджа̄тико маран̣а̄нуссативасена аниччата̄манасика̄равасена ва̄ джа̄нитва̄. а̄та̄пийо брахмачарийам̣ чареййа̄ти випассана̄йа каммам̣ каронто а̄та̄пийасан̇кха̄тена вӣрийена саманна̄гататта̄ а̄та̄пийо чатуббидхасаммаппадха̄навасена а̄раддхавӣрийо анавасесамаран̣асаматиккаманӯпа̄йам̣ маггабрахмачарийам̣ чареййа, пат̣ипаджджеййа̄ти аттхо.
дутийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. суппабуддхакут̣т̣хисуттаван̣н̣ана̄
43. татийе ра̄джагахе суппабуддхо на̄ма кут̣т̣хӣ ахосӣти суппабуддхана̄мако еко пурисо ра̄джагахе ахоси. со ча кут̣т̣хӣ кут̣т̣харогена ба̄л̣хавидӯситагатто. мануссадалиддоти йаттака̄ ра̄джагахе манусса̄ тесу саббадуггато. со хи сан̇ка̄ракӯт̣аватиа̄дӣсу мануссехи чхад̣д̣итапилотикакхан̣д̣а̄ни сиббитва̄ паридахати, капа̄лам̣ гахетва̄ гхара̄ гхарам̣ гантва̄ ладдхаа̄ча̄мауччхит̣т̣хабхатта̄ни нисса̄йа джӣвати, тампи пуббе катакаммапаччайа̄ на йа̄вадаттхам̣ лабхати. тена вуттам̣ ‘‘мануссадалиддо’’ти. мануссакапан̣оти мануссесу парамакапан̣атам̣ патто. мануссавара̄коти манусса̄нам̣ хӣл̣итапарибхӯтата̄йа ативийа дӣно. махатийа̄ париса̄йа̄ти махатийа̄ бхиккхупариса̄йа чева упа̄сакапариса̄йа ча.
екадивасам̣ кира бхагава̄ маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро ра̄джагахам̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ бхиккхӯнам̣ сулабхапин̣д̣апа̄там̣ катва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄таппат̣икканто катипайабхиккхупарива̄ро никкханто йехи да̄нам̣ диннам̣, тесам̣ упа̄сака̄нам̣ авасесабхиккхӯнан̃ча а̄гаманам̣ а̄гамайама̄но антонагарейева ан̃н̃атарасмим̣ раман̣ӣйе падесе ат̣т̣ха̄си. та̄вадева бхиккхӯ тато тато а̄гантва̄ бхагавантам̣ парива̄ресум̣, упа̄сака̄пи ‘‘анумоданам̣ сутва̄ вандитва̄ ниваттисса̄ма̄’’ти бхагавантам̣ упасан̇камим̣су, маха̄саннипа̄то ахоси. бхагава̄ нисӣдана̄ка̄рам̣ дассеси. та̄вадева буддха̄рахам̣ а̄санам̣ пан̃н̃а̄песум̣. атха бхагава̄ асӣтианубйан̃джанаппат̣иман̣д̣итехи дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣ехи вирочама̄на̄йа бйа̄маппабха̄париккхепасамуджджала̄йа нӣлапӣталохитода̄таман̃джет̣т̣хапабхассара̄нам̣ васена чхаббан̣н̣абуддхарам̣сийо виссаджджентийа̄ анупама̄йа рӯпака̄йасирийа̄ сакаламева там̣ падесам̣ обха̄сенто та̄ра̄ган̣апаривуто вийа пун̣н̣ачандо бхиккхуган̣апаривуто пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисӣдитва̄ маносила̄тале кесарасӣхо вийа сӣхана̄дам̣ наданто каравӣкарутаман̃джуна̄ брахмассарена дхаммам̣ десети.
бхиккхӯпи кхо аппиччха̄ сантут̣т̣ха̄ павивитта̄ асам̣сат̣т̣ха̄ а̄раддхавӣрийа̄ пахитатта̄ чодака̄ па̄пагарахино ватта̄ро вачанаккхама̄ сӣласампанна̄ сама̄дхисампанна̄ пан̃н̃а̄сампанна̄ вимуттисампанна̄ вимуттин̃а̄н̣адассанасампанна̄ мегхаван̣н̣ам̣ пам̣сукӯлачӣварам̣ па̄рупитва̄ суваммита̄ вийа гандхахаттхино бхагавантам̣ парива̄ретва̄ охитасота̄ дхаммам̣ сун̣анти. упа̄сака̄пи суддхаваттханиваттха̄ суддхуттара̄сан̇га̄ пуббан̣хасамайам̣ маха̄да̄на̄ни паваттетва̄ гандхама̄ла̄дӣхи бхагавантам̣ пӯджетва̄ вандитва̄ бхиккхусан̇гхасса нипаччака̄рам̣ дассетва̄ бхагавантам̣ бхиккхусан̇гхан̃ча парива̄ретва̄ сам̣йатахаттхапа̄да̄ охитасота̄ саккаччам̣ дхаммам̣ сун̣анти. тена вуттам̣ – ‘‘тена кхо пана самайена бхагава̄ махатийа̄ париса̄йа паривуто дхаммам̣ десенто нисинно хотӣ’’ти.
суппабуддхо пана джигхаччха̄дуббалйапарето гха̄сапарийесанам̣ чарама̄но антаравӣтхим̣ отин̣н̣о дӯратова там̣ маха̄джанасаннипа̄там̣ дисва̄, ‘‘ким̣ ну кхо айам̣ маха̄джанака̄йо саннипатито, аддха̄ еттха бходжанам̣ дӣйати ман̃н̃е, аппева на̄меттха гатена кин̃чи кха̄данӣйам̣ ва̄ бходжанӣйам̣ ва̄ ладдхум̣ сакка̄’’ти сан̃джа̄та̄бхила̄со таттха гантва̄ аддаса бхагавантам̣ па̄са̄дикам̣ дассанӣйам̣ паса̄данӣйам̣ уттамадаматхасаматхамануппаттам̣ дантам̣ гуттам̣ сантиндрийам̣ сусама̄хитам̣ та̄йа париса̄йа паривутам̣ дхаммам̣ десентам̣, дисва̄на пуримаджа̄тисамбхата̄йа парипакка̄йа упаниссайасампаттийа̄ чодийама̄но ‘‘йам̣нӯна̄хампи дхаммам̣ сун̣еййа’’нти парисапарийанте нисӣди. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘аддаса̄ кхо суппабуддхо кут̣т̣хӣ…пе… таттхева екамантам̣ нисӣди ‘ахампи дхаммам̣ сосса̄мӣ’’’ти.
сабба̄вантанти сабба̄ватим̣ хӣна̄дисаббапуггалаватам̣, таттха кин̃чипи анавасесетва̄ти аттхо. ‘‘саббаванта’’нтипи пат̣ханти. четаса̄ти буддхачаккхусампайуттачиттена. читтасӣсена хи н̃а̄н̣ам̣ ниддит̣т̣хам̣, тасма̄ а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ена индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ена ча̄ти аттхо. чето паричча манаса̄ка̄сӣти тасса̄ париса̄йа читтам̣ паччекам̣ париччхиндитва̄ манаси ака̄си те волокеси. бхаббо дхаммам̣ вин̃н̃а̄тунти маггапхаладхаммам̣ адхигантум̣ саматтхо, упаниссайасампанноти аттхо. етадахосӣти айам̣ суппабуддхо кин̃ча̄пи тагарасикхимхи паччекабуддхе апараджджхитва̄ ӣдисо джа̄то, маггапхалӯпаниссайо панасса пам̣супат̣иччханнасуван̣н̣аниккхам̣ вийа антохадайейева виджджотати, тасма̄ сувин̃н̃а̄пийоти идам̣ ахоси. тена̄ха – ‘‘айам̣ кхо идха бхаббо дхаммам̣ вин̃н̃а̄ту’’нти.
анупуббим̣ катханти да̄на̄нантарам̣ сӣлам̣, сӣла̄нантарам̣ саггам̣, сагга̄нантарам̣ магганти евам̣ анупат̣ипа̄т̣икатхам̣. бхагава̄ хи пат̣хамам̣ хетуна̄ саддхим̣ асса̄дам̣ дассетва̄ тато сатте вивечетум̣ на̄на̄найехи а̄дӣнавам̣ пака̄сетва̄ а̄дӣнавасаванена сам̣виггахадайа̄нам̣ неккхаммагун̣авибха̄ванамукхена ча виват̣т̣ам̣ дассети.
да̄накатханти идам̣ на̄ма сукха̄нам̣ нида̄нам̣, сампаттӣнам̣ мӯлам̣, бхога̄нам̣ патит̣т̣ха̄, висамагатасса та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гати пара̄йан̣ам̣, идхалокапаралокесу да̄насадисо авассайо патит̣т̣ха̄ а̄ламбанам̣ та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гати пара̄йан̣ам̣ наттхи. идан̃хи авассайат̣т̣хена ратанамайасӣха̄санасадисам̣, патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена маха̄патхависадисам̣, а̄ламбанат̣т̣хена а̄ламбанараджджусадисам̣, дуккханиттхаран̣ат̣т̣хена на̄ва̄садисам̣, самасса̄санат̣т̣хена сан̇га̄масӯро, бхайапаритта̄н̣ат̣т̣хена супарикха̄париккхиттанагарам̣, маччхерамала̄дӣхи анупалиттат̣т̣хена падумам̣, тесам̣ нидаханат̣т̣хена джа̄таведо, дура̄садат̣т̣хена а̄сӣвисо, асанта̄сат̣т̣хена сӣхо, балавантат̣т̣хена хаттхӣ, абхиман̇галасамматат̣т̣хена сетаусабхо, кхемантабхӯмисампа̄панат̣т̣хена вала̄хако ассара̄джа̄. да̄нан̃хи локе раджджасирим̣ дети, чаккаваттисампаттим̣ саккасампаттим̣ ма̄расампаттим̣ брахмасампаттим̣ са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣ паччекабодхин̃а̄н̣ам̣ самма̄самбодхин̃а̄н̣ам̣ детӣти евама̄дида̄нагун̣аппат̣исам̣йуттакатхам̣.
йасма̄ пана да̄нам̣ денто сӣлам̣ сама̄да̄тум̣ саккоти, тасма̄ да̄накатха̄нантарам̣ сӣлакатхам̣ катхеси. сӣлакатханти сӣлам̣ на̄метам̣ сатта̄нам̣ авассайо патит̣т̣ха̄ а̄ламбанам̣ та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гати пара̄йан̣ам̣. идхалокапаралокасампаттӣнан̃хи сӣласадисо авассайо патит̣т̣ха̄ а̄ламбанам̣ та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гати пара̄йан̣ам̣ наттхи, сӣла̄лан̇ка̄расадисо алан̇ка̄ро, сӣлапуппхасадисам̣ пуппхам̣, сӣлагандхасадисо гандхо наттхи, сӣла̄лан̇ка̄рена хи алан̇катам̣ сӣлакусумапил̣андхитам̣ сӣлагандха̄нулиттам̣ садевако локо олокенто титтим̣ на гаччхатӣти евама̄дӣхи сӣлагун̣аппат̣исам̣йуттакатхам̣.
идам̣ пана сӣлам̣ нисса̄йа айам̣ сагго лаббхатӣти дассетум̣ сӣла̄нантарам̣ саггакатхам̣ катхеси. саггакатханти сагго на̄ма ит̣т̣хо канто мана̄по, ниччаметтха кӣл̣а̄ ниччасампаттийо лаббханти, ча̄тумаха̄ра̄джика̄ дева̄ навутивассасатасахасса̄ни диббасукхам̣ диббасампаттим̣ пат̣илабханти, та̄ватим̣са̄ тиссо вассакот̣ийо сат̣т̣хи ча вассасатасахасса̄нӣти евама̄дисаггагун̣аппат̣исам̣йуттакатхам̣. саггасампаттим̣ катхента̄нан̃хи буддха̄нам̣ мукхам̣ наппахоти. вуттампи четам̣ ‘‘анекапарийа̄йена кхо ахам̣, бхиккхаве, саггакатхам̣ катхеййа’’нтиа̄ди.
евам̣ хетуна̄ саддхим̣ саггакатха̄йа палобхетва̄ пуна хаттхим̣ алан̇каритва̄ тасса сон̣д̣ам̣ чхинданто вийа ‘‘айампи сагго аниччо адхуво, на еттха чхандара̄го ка̄таббо’’ти дассанаттхам̣ ‘‘аппасса̄да̄ ка̄ма̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.177; 2.42) найена ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнавам̣ ока̄рам̣ сам̣килесам̣ катхеси. таттха а̄дӣнаванти досам̣. ока̄ранти ла̄макасабха̄вам̣, асет̣т̣хехи севитаббам̣ сет̣т̣хехи на севитаббам̣ нихӣнасабха̄ванти аттхо. сам̣килесанти техи сатта̄нам̣ сам̣са̄ре сам̣килиссанам̣. тена̄ха – ‘‘килиссанти вата бхо сатта̄’’ти (ма. ни. 2.351).
евам̣ ка̄ма̄дӣнавена таджджетва̄ неккхамме а̄нисам̣сам̣ пака̄сеси паббаджджа̄йа джха̄на̄дӣсу ча гун̣ам̣ дӣпеси ван̣н̣еси. каллачиттантиа̄дӣсу каллачиттанти камманийачиттам̣, хет̣т̣ха̄ паваттитадесана̄йа ассаддхийа̄дӣнам̣ читтадоса̄нам̣ вигататта̄ упаридесана̄йа бха̄джанабха̄вӯпагаманена камманийачиттам̣, каммаккхамачиттанти аттхо. дит̣т̣хима̄на̄дисам̣килесавигамена мудучиттам̣. ка̄маччханда̄дивигамена винӣваран̣ачиттам̣. самма̄пат̣ипаттийам̣ ул̣а̄рапӣтипа̄моджджайогена удаггачиттам̣. таттха саддха̄сампаттийа̄ пасанначиттам̣, йада̄ бхагава̄ ан̃н̃а̄сӣти самбандхо.
атха ва̄ каллачиттанти ка̄маччхандавигамена арогачиттам̣. мудучиттанти бйа̄па̄давигамена метта̄васена акатхиначиттам̣. винӣваран̣ачиттанти уддхаччакуккуччавигамена авиккхипанато на пихитачиттам̣. удаггачиттанти тхинамиддхавигамена сампаггахавасена алӣначиттам̣. пасанначиттанти вичикиччха̄вигамена самма̄пат̣ипаттийа̄ адхимуттачиттам̣.
атха̄ти паччха̄. са̄муккам̣сика̄ти са̄мам̣ уккам̣сика̄ аттана̄ва уддхаритва̄ гахита̄, сайамбхӯн̃а̄н̣ена са̄мам̣ дит̣т̣ха̄, ан̃н̃есам̣ аса̄дха̄ран̣а̄ти аттхо. ка̄ ча пана са̄ти? арийасаччадесана̄. тенева̄ха – ‘‘дуккхам̣ самудайам̣ ниродхам̣ магга’’нти. идан̃хи сачча̄нам̣ сарӯпадассанам̣, тасма̄ имасмим̣ т̣ха̄не арийасачча̄ни катхетабба̄ни, та̄ни сабба̄ка̄рато виттха̄рена висуддхимагге (висуддхи. 2.529) вутта̄нӣти таттха вуттанайена ведитабба̄ни.
сеййатха̄пӣтиа̄дина̄ упама̄васена суппабуддхасса килесаппаха̄нам̣ арийамаггуппа̄дан̃ча дассети. апагатака̄л̣аканти вигатака̄л̣акам̣. саммадева̄ти сут̣т̣хуйева. раджананти нӣлапӣталохитаман̃джет̣т̣ха̄диран̇гаджа̄там̣. пат̣игган̣хеййа̄ти ган̣хеййа, пабхассарам̣ бхавеййа. тасмим̣йева а̄санети тассам̣йева нисаджджа̄йам̣. етенасса лахувипассанаката̄ тиккхапан̃н̃ата̄ сукха̄пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃ата̄ ча дассита̄ хонти. вираджам̣ вӣтамаланти апа̄йагаманӣйара̄гараджа̄дӣнам̣ абха̄вена вираджам̣, анавасесадит̣т̣хивичикиччха̄мала̄пагамена вӣтамалам̣. пат̣хамамаггаваджджхакилесараджа̄бха̄вена ва̄ вираджам̣, пан̃чавидхадуссӣламала̄пагамена вӣтамалам̣. дхаммачаккхунти сота̄паттимагго адхиппето. тасса уппаттиа̄ка̄радассанаттхам̣ ‘‘йам̣кин̃чи самудайадхаммам̣, саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти вуттам̣. тан̃хи ниродхам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ киччавасена ева сан̇кхатадхамме пат̣ивиджджхантам̣ уппаджджати.
татридам̣ упама̄сам̣санданам̣ – ваттхам̣ вийа читтам̣ дат̣т̣хаббам̣, ваттхасса а̄гантукамалехи килит̣т̣хабха̄во вийа читтасса ра̄га̄дималехи сам̣килит̣т̣хабха̄во, дхованапхалакам̣ вийа анупуббикатха̄, удакам̣ вийа саддха̄, удакена теметва̄ теметва̄ гомайакха̄рехи ка̄л̣аке саммаддитва̄ ваттхасса дхованаппайого вийа саддха̄салилена теметва̄ сатисама̄дхипан̃н̃а̄хи досе ситхиле катва̄ саддха̄дивидхина̄ читтасса содхане вӣрийа̄рамбхо, тена пайогена ваттхе ка̄л̣ака̄пагамо вийа вӣрийа̄рамбхена килесавиккхамбханам̣, ран̇гаджа̄там̣ вийа арийамагго, тена суддхасса ваттхасса пабхассарабха̄во вийа виккхамбхитакилесасса читтасса маггена парийода̄пананти.
евам̣ пана суппабуддхо парисапарийанте нисинно дхаммадесанам̣ сутва̄ сота̄паттипхалам̣ патва̄ аттана̄ пат̣иладдхагун̣ам̣ саттху а̄рочетука̄мо парисамаджджхам̣ ога̄хитум̣ ависаханто маха̄джанасса саттха̄рам̣ вандитва̄ анугантва̄ ниваттака̄ле бхагавати виха̄рам̣ гате сайампи виха̄рам̣ агама̄си. тасмим̣ кхан̣е сакко девара̄джа̄ ‘‘айам̣ суппабуддхо кут̣т̣хӣ аттана̄ саттху са̄сане пат̣иладдхагун̣ам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тука̄мо’’ти н̃атва̄ ‘‘вӣмам̣сисса̄ми на’’нти гантва̄ а̄ка̄се т̣хито етадавоча – ‘‘суппабуддха твам̣ мануссадалиддо мануссакапан̣о мануссавара̄ко, ахам̣ те апаримитам̣ дханам̣ дасса̄ми, ‘буддхо на буддхо, дхаммо на дхаммо, сан̇гхо на сан̇гхо, алам̣ ме буддхена, алам̣ ме дхаммена, алам̣ ме сан̇гхена̄’ти вадехӣ’’ти. атха нам̣ со а̄ха ‘‘коси тва’’нти? ‘‘ахам̣ сакко девара̄джа̄’’ти. ‘‘андхаба̄ла ахирика, твам̣ майа̄ саддхим̣ катхетум̣ на йуттарӯпо, йо твам̣ евам̣ аваттаббам̣ вадеси, апича мам̣ твам̣ ‘дуггато далиддо капан̣о’ти касма̄ вадеси, нану ахам̣ локана̄тхасса орасапутто, нева̄хам̣ дуггато на далиддо на капан̣о, атха кхо сукхаппатто парамена сукхена апа̄хамасми махаддхано’’ти ватва̄ а̄ха –
‘‘саддха̄дханам̣ сӣладханам̣, хириоттаппийам̣ дханам̣;
сутадханан̃ча ча̄го ча, пан̃н̃а̄ ве саттамам̣ дханам̣.
‘‘йасса ете дхана̄ аттхи, иттхийа̄ пурисасса ва̄;
‘адалиддо’ти там̣ а̄ху, амогхам̣ тасса джӣвита’’нти. (а. ни. 7.5) –
тассима̄ни ме сатта арийадхана̄ни санти. йесан̃хи има̄ни дхана̄ни санти, на твева те буддхехи ва̄ паччекабуддхехи ва̄ ‘далидда̄’ти вуччантӣ’’ти.
сакко тасса катхам̣ сутва̄ там̣ антара̄магге оха̄йа саттху сантикам̣ гантва̄ саббам̣ там̣ вачанам̣ пат̣ивачанан̃ча а̄рочеси. атха нам̣ бхагава̄ а̄ха – ‘‘на кхо сакка сакка̄ та̄диса̄нам̣ сатенапи сахассенапи суппабуддхам̣ кут̣т̣хим̣ ‘буддхо на буддхо, дхаммо на дхаммо, сан̇гхо на сан̇гхо’ти катха̄пету’’нти. суппабуддхопи кхо кут̣т̣хӣ саттху сантикам̣ гантва̄ саттха̄ра̄ катапат̣исантха̄ро аттана̄ пат̣иладдхагун̣ам̣ а̄рочеси. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо суппабуддхо кут̣т̣хӣ дит̣т̣хадхаммо’’тиа̄ди.
таттха дит̣т̣хадхаммоти дит̣т̣хо арийасаччадхаммо етена̄ти дит̣т̣хадхаммо. сесападесупи есева найо. таттха ‘‘дит̣т̣хадхаммо’’ти четтха са̄ман̃н̃авачано дхаммасаддо. дассанам̣ на̄ма н̃а̄н̣адассанато ан̃н̃ампи аттхӣти там̣ ниваттанаттхам̣ ‘‘паттадхаммо’’ти вуттам̣. патти ча н̃а̄н̣асампаттито ан̃н̃а̄пи виджджатӣти тато висесанаттхам̣ ‘‘видитадхаммо’’ти вуттам̣. са̄ пана̄йам̣ видитадхаммата̄ дхаммесу екадесена̄пи хотӣти ниппадесато видитабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘парийога̄л̣хадхаммо’’ти вуттам̣. тенасса йатха̄вуттам̣ сачча̄бхисамбодхам̣йева дӣпети. магган̃а̄н̣ан̃хи ека̄бхисамайавасена парин̃н̃а̄дикиччам̣ са̄дхентам̣ ниппадесенапи парин̃н̃еййадхаммам̣ самантато ога̄л̣хам̣ на̄ма хоти, на тадан̃н̃ан̃а̄н̣ам̣. тена вуттам̣ – ‘‘дит̣т̣хо арийасаччадхаммо етена̄ти дит̣т̣хадхаммо’’ти. тенева̄ха ‘‘тин̣н̣авичикиччхо’’тиа̄ди.
таттха пат̣ибхайаканта̄расадиса̄ сол̣асаваттхука̄ ча ат̣т̣хаваттхука̄ ча тин̣н̣а̄ вичикиччха̄ етена̄ти тин̣н̣авичикиччхо. тато ева паваттиа̄дӣсу ‘‘евам̣ ну кхо, на ну кхо’’ти евам̣ паваттита̄ вигата̄ самуччхинна̄ катхам̣катха̄ етасса̄ти вигатакатхам̣катхо. са̄раджджакара̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣ пахӣнатта̄ таппат̣ипаккхесу ча сӣла̄дигун̣есу суппатит̣т̣хитатта̄ веса̄раджджам̣ виса̄радабха̄вам̣ веййаттийам̣ паттоти веса̄раджджаппатто. на̄сса паро паччайо, на парасса саддха̄йа еттха ваттатӣти апараппаччайо. каттха̄ти а̄ха ‘‘саттхуса̄сане’’ти.
абхиккантантиа̄дӣсу кин̃ча̄пи айам̣ абхиккантасаддо кхайасундара̄бхирӯпаббханумодана̄дӣсу анекесу аттхесу диссати, идха пана аббханумодане дат̣т̣хаббо. тенева со паса̄давасена пасам̣са̄васена ча двиккхаттум̣ вутто, са̄дху са̄дху, бхантети вуттам̣ хоти. абхиккантанти ва̄ атикантам̣ атиит̣т̣хам̣ атимана̄пам̣, атисундаранти аттхо. таттха екена абхиккантасаддена бхагавато десанам̣ тхомети, екена аттано паса̄дам̣.
айан̃хеттха адхиппа̄йо – абхиккантам̣, бханте, йадидам̣ бхагавато дхаммадесана̄, абхиккантам̣, бханте, йадидам̣ бхагавато дхаммадесанам̣ а̄гамма мама паса̄доти. бхагавато ева ва̄ вачанам̣ абхиккантам̣ досана̄санато, абхиккантам̣ гун̣а̄дхигаманато, татха̄ саддха̄вад̣д̣ханато, пан̃н̃а̄джананато, са̄ттхато, сабйан̃джанато, утта̄нападато, гамбхӣраттхато, кан̣н̣асукхато, хадайан̇гамато, анаттуккам̣санато, апаравамбханато, карун̣а̄сӣталато, пан̃н̃а̄вада̄тато, а̄па̄тхараман̣ӣйато, вимаддаккхамато, суййама̄насукхато, вӣмам̣сийама̄нахитатоти евама̄динайехи тхоменто пададвайам̣ а̄ха.
тато парампи чатӯхи упама̄хи десанам̣йева тхомети. таттха никкуджджитанти адхомукхат̣т̣хапитам̣, хет̣т̣ха̄мукхаджа̄там̣ ва̄. уккуджджеййа̄ти упари мукхам̣ кареййа. пат̣иччханнанти тин̣апан̣н̣а̄дина̄ чха̄дитам̣. вивареййа̄ти уггха̄т̣еййа. мӯл̣хасса̄ти диса̄мӯл̣хасса. маггам̣ а̄чиккхеййа̄ти хаттхе гахетва̄ ‘‘еса магго’’ти маггам̣ упадисеййа. андхака̄рети чатуран̇гасаманна̄гате. айам̣ та̄ва падаттхо.
айам̣ пана адхиппа̄йайоджана̄ – йатха̄ кочи никкуджджитам̣ уккуджджеййа, евам̣ саддхаммавимукхам̣ асаддхамме патит̣т̣хитам̣ мам̣ асаддхамма̄ вут̣т̣ха̄пентена, йатха̄ пат̣иччханнам̣ вивареййа, евам̣ кассапасса бхагавато са̄санантарадха̄нато пат̣т̣ха̄йа миччха̄дит̣т̣хигаханапат̣иччханнам̣ са̄санам̣ виварантена, йатха̄ мӯл̣хасса маггам̣ а̄чиккхеййа, евам̣ куммаггамиччха̄маггаппат̣ипаннасса ме саггамоккхамаггам̣ а̄викаронтена, йатха̄ андхака̄ре телападжджотам̣ дха̄реййа, евам̣ мохандхака̄ре нимуггасса ме буддха̄диратанарӯпа̄ни апассато таппат̣иччха̄дакамохандхака̄равиддхам̣санадесана̄паджджотадха̄ран̣ена бхагавата̄ на̄на̄найехи пака̄ситатта̄ анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито.
евам̣ десанам̣ тхометва̄ та̄йа десана̄йа ратанаттайе пасанначитто пасанна̄ка̄рам̣ каронто ‘‘еса̄ха’’нтиа̄дима̄ха. таттха еса̄ханти есо ахам̣. бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха̄мӣти бхагава̄ ме саран̣ам̣ пара̄йан̣ам̣ агхасса гха̄та̄, хитасса видха̄та̄ти имина̄ адхиппа̄йена бхагавантам̣ гаччха̄ми бхаджа̄ми, евам̣ ва̄ джа̄на̄ми буджджха̄мӣти. йесан̃хи дха̄тӯнам̣ гатиаттхо, буддхипи тесам̣ аттхоти. дхамманти адхигатамагге саччхикатаниродхе йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄не чатӯсу апа̄йесу апатама̄не дха̄ретӣти дхаммо. со аттхато арийамагго чева нибба̄нан̃ча. вуттан̃хетам̣ –
‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, дхамма̄ сан̇кхата̄, арийо ат̣т̣хан̇гико магго тесам̣ аггамаккха̄йатӣ’’ти (а. ни. 4.34; итиву. 90).
‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, дхамма̄ сан̇кхата̄ ва̄ асан̇кхата̄ ва̄, вира̄го тесам̣ аггамаккха̄йатӣ’’ти (итиву. 90) ча –
на кевалам̣ арийамагго чева нибба̄нан̃ча, апича кхо арийапхалехи саддхим̣ парийаттидхаммопи. вуттан̃хетам̣ –
‘‘ра̄гавира̄гаманеджамасокам̣, дхаммамасан̇кхатамаппат̣икӯлам̣;
мадхурамимам̣ пагун̣ам̣ сувибхаттам̣, дхаммамимам̣ саран̣аттхамупехӣ’’ти. (ви. ва. 887);
еттха хи ра̄гавира̄ганти магго вутто. анеджамасоканти пхалам̣. асан̇кхатанти нибба̄нам̣. аппат̣икӯлам̣ мадхурамимам̣ пагун̣ам̣ сувибхаттанти парийаттидхаммо вуттоти.
бхиккхусан̇гханти дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃ена сам̣хатам̣ ат̣т̣хаарийапуггаласамӯхам̣. етта̄вата̄ суппабуддхо тӣн̣и саран̣агамана̄ни пат̣иведеси. упа̄сакам̣ мам̣ бхагава̄ дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гатанти аджджатаггети аджджатам̣ а̄дим̣ катва̄. ‘‘аджджадагге’’типи па̄т̣хо, таттха дака̄ро падасандхикаро, аджджа агге аджджа а̄дим̣ катва̄ти аттхо. па̄н̣упетанти па̄н̣ехи упетам̣, йа̄ва ме джӣвитам̣ паваттати, та̄ва упетам̣ анан̃н̃асаттхукам̣ тӣхи саран̣агаманехи саран̣ам̣ гатам̣ ратанаттайасса упа̄санато упа̄сакам̣ каппийака̄ракам̣ мам̣ бхагава̄ упадха̄рету джа̄на̄тӯти аттхо. имасса ча саран̣агаманам̣ арийамагга̄дхигаменева ниппханнам̣, аджджха̄сайам̣ пана а̄викаронто евама̄ха.
бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ти бхагавато вачанам̣ читтена абхинандитва̄ тамева абхинандитабха̄вам̣ пака̄сенто вуттанайена ва̄ча̄йа анумодитва̄. абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄мӣти там̣ бхагавантам̣ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ саттху гун̣анинначитто йа̄ва дассанависайасаматиккама̄ бхагавантам̣йева пеккхама̄но пан̃джалико намассама̄но пакка̄ми.
пакканто ча кут̣т̣харога̄бхибхавена чхиннахаттхапа̄дан̇гули укка̄рагатто самантато виссандама̄на̄саво кан̣д̣ӯтипатипӣл̣ито асучи дуггандхо джегуччхатамо парамака̄рун̃н̃атам̣ патто ‘‘на̄йам̣ ка̄йо имасса аччантасантасса пан̣ӣтатамасса арийадхаммасса а̄дха̄ро бхавитум̣ йутто’’ти уппанна̄бхисандхина̄ вийа саггасам̣ваттанийена пун̃н̃акаммена ока̄се кате аппа̄йукасам̣ваттанийена упаччхедакена па̄пакаммена катӯпачитена чодийама̄но тарун̣аваччха̄йа дхенуйа̄ а̄патитва̄ ма̄рито. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо ачирапаккантам̣ суппабуддхам̣ кут̣т̣хим̣ га̄вӣ тарун̣аваччха̄ адхипатитва̄ джӣвита̄ воропесӣ’’ти.
со кира атӣте еко сет̣т̣хипутто хутва̄ аттано саха̄йехи тӣхи сет̣т̣хипуттехи саддхим̣ кӣл̣анто екам̣ нагарасобхиним̣ ган̣икам̣ уййа̄нам̣ нетва̄ дивасам̣ сампаттим̣ анубхавитва̄ аттхан̇гате сӯрийе саха̄йе етадавоча – ‘‘имисса̄ хаттхе каха̄пан̣асахассам̣ бахукан̃ча суван̣н̣ам̣ махаггха̄ни ча паса̄дхана̄ни сам̣виджджанти, имасмим̣ ване ан̃н̃о кочи наттхи, ратти ча джа̄та̄, ханда имам̣ майам̣ ма̄ретва̄ саббам̣ дханам̣ гахетва̄ гаччха̄ма̄’’ти. те чатта̄ропи джана̄ екаджджха̄сайа̄ хутва̄ там̣ ма̄ретум̣ упаккамим̣су. са̄ техи ма̄рийама̄на̄ ‘‘име нилладжджа̄ никкарун̣а̄ майа̄ саддхим̣ килесасантхавам̣ катва̄ нирапара̄дхам̣ мам̣ кевалам̣ дханалобхена ма̄ренти, екава̄рам̣ та̄ва мам̣ име ма̄ренту, ахам̣ пана йаккхинӣ хутва̄ анекава̄рам̣ име ма̄ретум̣ саматтха̄ бхавеййа’’нти паттханам̣ катва̄ ка̄ламака̄си. тесу кира еко паккуса̄ти кулапутто ахоси, еко ба̄хийо да̄ручӣрийо, еко тамбада̄т̣хико чорагха̄тако, еко суппабуддхо кут̣т̣хӣ, ити имесам̣ чатуннам̣ джана̄нам̣ анекасате аттабха̄ве са̄ йаккхайонийам̣ ниббатта̄ га̄вӣ хутва̄ джӣвита̄ воропеси. те тасса каммасса ниссандена таттха таттха антара̄маран̣ам̣ па̄пун̣им̣су. евам̣ суппабуддхасса кут̣т̣хисса сахаса̄ маран̣ам̣ джа̄там̣, тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо ачирапаккантам̣…пе… воропесӣ’’ти.
атха самбахула̄ бхиккхӯ тасса ка̄лакирийам̣ бхагавато а̄рочетва̄ абхисампара̄йам̣ пуччхим̣су. бхагава̄ бйа̄ка̄си. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо самбахула̄ бхиккхӯ’’тиа̄ди.
таттха тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ти сакка̄йадит̣т̣хи вичикиччха̄ сӣлаббатапара̄ма̄соти имесам̣ тин̣н̣ам̣ бхавабандхана̄нам̣ самуччхедавасена паха̄на̄. сота̄панноти сотасан̇кха̄там̣ арийамаггам̣ а̄дито панно. вуттан̃хетам̣ –
‘‘сото сототи идам̣, а̄вусо са̄рипутта, вуччати. катамо ну кхо, а̄вусо, сототи? айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго’’тиа̄ди (сам̣. ни. 5.1001).
авинипа̄тадхаммоти винипатанам̣ винипа̄то, на̄сса винипа̄то дхаммоти авинипа̄тадхаммо, чатӯсу апа̄йесу упападжджанавасена апатанасабха̄воти аттхо. нийатоти дхамманийа̄мена самматтанийа̄мена нийато. самбодхипара̄йан̣оти упаримаггаттайасан̇кха̄та̄ самбодхи парам̣ айанам̣ асса гати пат̣исаран̣ам̣ авассам̣ паттаббанти самбодхипара̄йан̣о. етена ‘‘тасса ка̄ гати, ко абхисампара̄йо’’ти пуччха̄йа бхаддика̄ ева суппабуддхасса гати, на па̄пика̄ти айаматтхо дассито. на пана тена сампатта̄ гати, там̣ пана пуччха̄нусандхивасена пака̄сетука̄мо дхаммара̄джа̄ еттакамева абха̄си. пассати хи бхагава̄ ‘‘майа̄ еттаке катхите имиссам̣йева парисати анусандхикусало еко бхиккху суппабуддхасса кут̣т̣хибха̄вада̄лиддийакапан̣абха̄ва̄нам̣ ка̄ран̣ам̣ пуччхиссати, атха̄хам̣ тасса там̣ ка̄ран̣ам̣ тена пуччха̄нусандхина̄ пака̄сетва̄ десанам̣ нит̣т̣ха̄песса̄мӣ’’ти. тенева̄ха – ‘‘евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккхӯ’’тиа̄ди. таттха хетӯти аса̄дха̄ран̣ака̄ран̣ам̣, са̄дха̄ран̣ака̄ран̣ам̣ пана паччайоти, айаметесам̣ висесо. йена̄ти йена хетуна̄ йена паччайена ча.
бхӯтапуббанти джа̄тапуббам̣. атӣте ка̄ле ниббаттам̣ там̣ дассетум̣ ‘‘суппабуддхо’’тиа̄ди вуттам̣. када̄ пана бхӯтанти? атӣте кира ануппанне татха̄гате ба̄ра̄н̣асийа̄ са̄манта̄ екасмим̣ га̄ме ека̄ куладхӣта̄ кхеттам̣ раккхати. са̄ екам̣ паччекабуддхам̣ дисва̄ пасанначитта̄ тасса пан̃чахи ла̄джа̄сатехи саддхим̣ екам̣ падумапуппхам̣ датва̄ пан̃ча путтасата̄ни паттхеси. тасмим̣йева кхан̣е пан̃часата̄ мигалуддака̄ паччекабуддхасса мадхурамам̣сам̣ датва̄ ‘‘етисса̄ путта̄ бхавеййа̄ма, тумхехи паттависесам̣ лабхеййа̄ма̄’’ти ча паттхайим̣су. са̄ йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ девалоке ниббатта̄. тато чута̄ екасмим̣ джа̄тассаре падумагаббхе ниббатти. тамеко та̄пасо дисва̄ пат̣иджагги. тасса̄ вичарантийа̄ па̄дуддха̄ре па̄дуддха̄ре бхӯмито падума̄ни ут̣т̣хаханти. еко ваначарако дисва̄ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ там̣ а̄нетва̄ аггамахесим̣ ака̄си. тасса̄ куччхийам̣ габбхо сан̣т̣ха̄си. маха̄падумакума̄ро тасса̄ куччхийам̣ васи, сеса̄ габбхамалам̣ нисса̄йа ниббатта̄, те вайаппатта̄ уййа̄не падумасаре кӣл̣анта̄ екекасмим̣ падуме нисӣдитва̄ парипаккан̃а̄н̣а̄ сан̇кха̄ресу кхайавайам̣ пат̣т̣хапетва̄ паччекабодхим̣ па̄пун̣им̣су. тесам̣ бйа̄каран̣ага̄тха̄ ахоси –
‘‘сарорухам̣ падумапала̄сапатраджам̣,
супуппхитам̣ бхамараган̣а̄нукин̣н̣ам̣;
аниччатам̣ кхайавайатам̣ видитва̄,
еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо’’ти.
евам̣ паччекабодхим̣ абхисамбуддхесу тесу пан̃часу паччекабуддхасатесу аббхантаро тагарасикхӣ на̄ма паччекасамбуддхо гандхама̄данапаббате нандамӯлапаббха̄ре сатта̄хам̣ ниродхасама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ сатта̄хасса аччайена ниродха̄ вут̣т̣хито а̄ка̄сена а̄гантва̄ исигилипаббате отаритва̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа ра̄джагахам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. тасмин̃ча самайе ра̄джагахе еко сет̣т̣хипутто махата̄ парива̄рена уййа̄накӣл̣анаттхам̣ нагарато никкхаманто тагарасикхипаччекабуддхам̣ дисва̄ ‘‘ко айам̣ бхан̣д̣ука̄са̄вавасано, кут̣т̣хӣ бхависсати, татха̄ хи кут̣т̣хичӣварена сарӣрам̣ па̄рупитва̄ гаччхатӣ’’ти нит̣т̣хубхитва̄ апасабйам̣ катва̄ пакка̄ми. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘суппабуддхо кут̣т̣хӣ имасмим̣йева ра̄джагахе…пе… пакка̄мӣ’’ти.
таттха ква̄йанти ко айам̣. кхум̣санавасена вадати. ‘‘кова̄йа’’нтипи па̄л̣и. кут̣т̣хӣти акут̣т̣хим̣йева там̣ сет̣т̣хи кут̣т̣харогам̣ аккосаваттхум̣ па̄пенто вадати. кут̣т̣хичӣварена̄ти кут̣т̣хӣнам̣ чӣварена. йебхуййена хи кут̣т̣хино д̣ам̣самакасасарӣсапапат̣иба̄ханаттхам̣ рогапат̣иччха̄данаттхан̃ча йам̣ ва̄ там̣ ва̄ пилотикакхан̣д̣ам̣ гахетва̄ па̄рупати, евамайампӣти дассети. пам̣сукӯлачӣварадхаратта̄ ва̄ аггал̣а̄нам̣ анекаван̣н̣абха̄вена кут̣т̣хасарӣрасадисоти хӣл̣енто ‘‘кут̣т̣хичӣварена̄’’ти а̄ха. нит̣т̣хубхитва̄ти кхел̣ам̣ па̄тетва̄. апасабйато каритва̄ти пан̣д̣ита̄ та̄дисам̣ паччекабуддхам̣ дисва̄ вандитва̄ падаккхин̣ам̣ каронти, айам̣ пана авин̃н̃ута̄йа парибхавена там̣ апасабйам̣ катва̄ аттано апасабйам̣ ападаккхин̣ам̣ катва̄ гато. ‘‘апасабйа̄мато’’типи па̄т̣хо. тасса каммасса̄ти тагарасикхимхи паччекабуддхе ‘‘ква̄йам̣ кут̣т̣хӣ’’ти хӣл̣етва̄ нит̣т̣хубханаапасабйакаран̣авасена паваттапа̄пакаммасса. нирайе паччиттха̄ти нирайе нирайаггина̄ дайхиттха. ‘‘паччитва̄ нирайаггина̄’’типи пат̣ханти. тассева каммасса випа̄ка̄васесена̄ти йена каммена со нирайе пат̣исандхим̣ ган̣хи, на там̣ каммам̣ мануссалоке випа̄кам̣ дети. йа̄ панасса на̄наккхан̣ика̄ четана̄ тада̄ паччекабуддхе виппат̣ипаджджанавасена паватта̄ апара̄парийаведанӣйабхӯта̄, са̄ апара̄парийаведанӣйенева пун̃н̃акаммена мануссесу тихетукапат̣исандхийа̄ динна̄йа паваттийам̣ кут̣т̣хибха̄вам̣ да̄лиддийам̣ парамака̄рун̃н̃атам̣ а̄па̄деси. там̣ сандха̄йа каммасабха̄гата̄васена ‘‘тассева каммасса випа̄кавасесена̄’’ти вуттам̣. садисепи хи локе таббоха̄ро дит̣т̣хо йатха̄ там̣ ‘‘са̄ ева титтирӣ, та̄нийева осадха̄нӣ’’ти.
етта̄вата̄ ‘‘ко ну кхо, бханте, хетӯ’’ти тена бхиккхуна̄ пут̣т̣хапан̃хам̣ виссаджджетва̄ ида̄ни йо ‘‘тасса ка̄ гати, ко абхисампара̄йо’’ти пуббе бхиккхӯхи пут̣т̣хапан̃хо, там̣ виссаджджетум̣ ‘‘со татха̄гатаппаведита’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха татха̄гатаппаведитанти татха̄гатена бхагавата̄ деситам̣ аккха̄там̣ пака̄ситанти татха̄гатаппаведитам̣. а̄гамма̄ти адхигантва̄, нисса̄йа н̃атва̄ ва̄. ‘‘татха̄гатаппаведите дхаммавинайе’’типи па̄т̣хо. саддхам̣ сама̄дийӣти самма̄самбуддхо бхагава̄, сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо, суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхоти ратанаттайасанниссайам̣ пуббабха̄гасаддхан̃чева локуттарасаддхан̃ча̄ти дувидхампи саддхам̣ самма̄ а̄дийи. йатха̄ на пуна а̄да̄табба̄ хоти, евам̣ йа̄ва бхаваккхайа̄ ган̣хи, аттано читтасанта̄не уппа̄десӣти аттхо. сӣлам̣ сама̄дийӣтиа̄дӣсупи есева найо. сӣланти пуббабха̄гасӣлена саддхим̣ маггасӣлам̣ пхаласӣлан̃ча. сутанти парийаттиба̄хусаччам̣ пат̣иведхаба̄хусаччан̃ча̄ти дувидхампи сутам̣. парийаттидхамма̄пи хи тена дхаммассаванака̄ле саччаппат̣иведха̄йа са̄вакехи йатха̄ладдхаппака̄рам̣ сута̄ паричита̄ манаса̄нупеккхита̄ дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄ ча̄ти. ча̄ганти пат̣хамамаггаваджджхакилеса̄бхисан̇кха̄ра̄нам̣ воссаггасан̇кха̄там̣ ча̄гам̣, йена арийаса̄вака̄ деййадхаммесу муттача̄га̄ ча хонти пайатапа̄н̣ӣ воссаггарата̄. пан̃н̃анти саддхим̣ випассана̄пан̃н̃а̄йа маггапан̃н̃ан̃чева пхалапан̃н̃ан̃ча.
ка̄йасса бхеда̄ти упа̄диннаккхандхапаричча̄га̄. парам̣ маран̣а̄ти таданантарам̣ абхиниббаттаккхандхагахан̣а̄. атха ва̄ ка̄йасса бхеда̄ти джӣвитиндрийасса упаччхеда̄. парам̣ маран̣а̄ти чутито уддхам̣. сугатим̣ саггам̣ локанти падаттайена̄пи девалокамева вадати. со хи сампаттӣнам̣ собханатта̄ сундара̄ гатӣти сугати, рӯпа̄дӣхи висесехи сут̣т̣ху агготи сагго, саббака̄лам̣ сукхамеветтха локийати, луджджатӣти ва̄ локоти вуччати. упапанноти пат̣исандхиггахан̣авасена упагато. сахабйатанти сахабха̄вам̣. вачанаттхо пана саха бйати паваттати, васатӣти ва̄ сахабйо, сахат̣ха̄йӣ сахава̄йӣ ва̄. тасса бха̄во сахабйата̄. атирочатӣти атиккамма абхибхавитва̄ рочати вирочати. ван̣н̣ена̄ти рӯпасампаттийа̄. йасаса̄ти парива̄рена. со хи асучимаккхитам̣ джаджджарам̣ маттика̄бха̄джанам̣ чхад̣д̣етва̄ анекаратанавичиттам̣ пабхассарарам̣сиджа̄лавинаддхасуддхаджамбунадабха̄джанам̣ ган̣ханто вийа вуттаппака̄рам̣ кал̣еварам̣ идха никкхипитва̄ екачиттаккхан̣ена йатха̄вуттам̣ диббаттабха̄вам̣ махата̄ парива̄рена саддхим̣ пат̣илабхӣти.
етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ па̄па̄нам̣ апариваджджане а̄дӣнавам̣, париваджджане ча а̄нисам̣сам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄ тадаттхавибха̄ванам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
тасса̄йам̣ сан̇кхепаттхо – йатха̄ чаккхума̄ пурисо параккаме ка̄йикавӣрийе виджджама̄не сарӣре ваханте висама̄ни папа̄та̄дит̣т̣ха̄на̄ни чан̣д̣абха̄вена ва̄ висама̄ни хаттхиассаахикуккурагорӯпа̄дӣни париваджджайе, евам̣ джӣвалокасмим̣ имасмим̣ сатталоке пан̣д̣ито саппан̃н̃о пурисо та̄йа саппан̃н̃ата̄йа аттано хитам̣ джа̄нанто па̄па̄ни ла̄мака̄ни дуччарита̄ни париваджджеййа. еван̃хи йатха̄йам̣ суппабуддхо тагарасикхимхи паччекабуддхе па̄пам̣ апариваджджетва̄ махантам̣ анайабйасанам̣ а̄паджджи, евам̣ а̄паджджеййа̄ти адхиппа̄йо. йатха̄ ва̄ суппабуддхо кут̣т̣хӣ мама дхаммадесанам̣ а̄гамма ида̄ни сам̣вегаппатто па̄па̄ни паривадждженто ул̣а̄рам̣ висесам̣ адхиган̃чхи, евам̣ ан̃н̃опи ул̣а̄рам̣ висеса̄дхигамам̣ иччханто па̄па̄ни париваджджеййа̄ти адхиппа̄йо.
татийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. кума̄ракасуттаван̣н̣ана̄
44. чатуттхе кума̄рака̄ти тарун̣апуггала̄. йе субха̄ситадуббха̄ситасса аттхам̣ джа̄нанти, те идха кума̄рака̄ти адхиппета̄. име хи сатта̄ джа̄тадивасато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва пан̃чадасавассака̄, та̄ва ‘‘кума̄рака̄, ба̄ла̄’’ти ча вуччанти, тато парам̣ вӣсативасса̄ни ‘‘йува̄но’’ти. маччхаке ба̄дхентӣти маггасамӣпе екасмим̣ тал̣а̄ке нида̄гхака̄ле удаке париккхӣн̣е ниннат̣т̣ха̄не т̣хитам̣ удакам̣ уссин̃читва̄ кхуддакамаччхе ган̣ханти чева хананти ча ‘‘пачитва̄ кха̄дисса̄ма̄’’ти. тенупасан̇камӣти маггато тхокам̣ тал̣а̄кам̣ атиккамитва̄ т̣хито, тасма̄ ‘‘упасан̇камӣ’’ти вадати. касма̄ пана упасан̇ками? те кума̄раке аттани висса̄сам̣ джанетум̣ упасан̇ками. бха̄йатха воти еттха воти нипа̄таматтам̣. дуккхасса̄ти ниссакке са̄мивачанам̣, дуккхасма̄ти аттхо. аппийам̣ во дуккханти ‘‘ким̣ тумха̄кам̣ сарӣре уппаджджанакадуккхам̣ аппийам̣ анит̣т̣ха’’нти пуччхати.
етаматтхам̣ видитва̄ти име сатта̄ аттано дуккхам̣ аниччханта̄ ева хутва̄ дуккхахетум̣ пат̣ипаджджанта̄ аттано там̣ иччханта̄ ева на̄ма хонтӣти етаматтхам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄. имам̣ уда̄нанти имам̣ па̄пакирийа̄йа ниседханам̣ а̄дӣнававибха̄ванан̃ча уда̄нам̣ уда̄неси.
тассаттхо – йади тумха̄кам̣ сакалама̄па̄йикам̣, сугатийан̃ча аппа̄йуката̄мануссадобхаггийа̄дибхедам̣ дуккхам̣ аппийам̣ анит̣т̣хам̣, йади тумхе тато бха̄йатха, а̄ви ва̄ паресам̣ па̄кат̣абха̄вавасена аппат̣иччханнам̣ катва̄ ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ па̄н̣а̄типа̄та̄диппабхедам̣ йади ва̄ рахо апа̄кат̣абха̄вавасена пат̣иччханнам̣ катва̄ манодва̄ре ева абхиджджха̄диппабхедам̣ ан̣уматтампи па̄пакам̣ ла̄макадхаммам̣ ма̄каттха ма̄ кариттха, атха пана там̣ па̄пакаммам̣ етарахи каротха, а̄йатим̣ ва̄ кариссатха, нирайа̄дӣсу чатӯсу апа̄йесу мануссесу ча тасса пхалабхӯтам̣ дуккхам̣ ито ва̄ етто ва̄ пала̄йанте амхе на̄нубандхиссатӣти адхиппа̄йена упечча апечча пала̄йатампи тумха̄кам̣ тато мутти моккхо наттхи. гатика̄ла̄дипаччайантарасамава̄йе випаччиссатийева̄ти дассети. ‘‘пала̄йане’’типи пат̣ханти, вуттанайена йаттха каттхачи гамане паккамане сатӣти аттхо. айан̃ча аттхо ‘‘на анталиккхе на самуддамаджджхе…пе… па̄пакамма̄’’ти (дха. па. 127; ми. па. 4.2.4) има̄йа га̄тха̄йа дӣпетаббо.
чатуттхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. упосатхасуттаван̣н̣ана̄
45. пан̃чаме тадахӯти тасмим̣ ахани тасмим̣ дивасе. упосатхети еттха упавасанти еттха̄ти упосатхо, упавасантӣти сӣлена ва̄ анасанена ва̄ упета̄ хутва̄ васантӣти аттхо. айан̃хи упосатхасаддо ‘‘ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упаваса̄мӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 3.71; 10.46) сӣле а̄гато. ‘‘упосатхо ва̄ пава̄ран̣а̄ ва̄’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. 155) па̄тимоккхуддеса̄дивинайакамме. ‘‘гопа̄лакӯпосатхо ниган̣т̣хӯпосатхо’’тиа̄дӣсу (а. ни. 3.71) упава̄се. ‘‘упосатхо на̄ма на̄гара̄джа̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.246) пан̃н̃аттийам̣. ‘‘аджджупосатхо паннарасо’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. 168) дивасе. идха̄пи дивасейева дат̣т̣хаббо, тасма̄ ‘‘тадахупосатхе’’ти тасмим̣ упосатхадивасабхӯте аханӣти аттхо. нисинно хотӣти маха̄бхиккхусан̇гхапаривуто ова̄дапа̄тимоккхам̣ уддиситум̣ нисинно хоти. нисаджджа пана бхиккхӯнам̣ читта̄ни олокенто екам̣ дуссӣлапуггалам̣ дисва̄, ‘‘сача̄хам̣ имасмим̣ пуггале идха нисиннейева па̄тимоккхам̣ уддисисса̄ми, саттадха̄сса муддха̄ пхалиссатӣ’’ти тасмим̣ анукампа̄йа тун̣хӣйева ахоси.
еттха ча уддхастам̣ арун̣анти арун̣уггаманам̣ ватва̄пи ‘‘уддисату, бханте бхагава̄, бхиккхӯнам̣ па̄тимоккха’’нти тхеро бхагавантам̣ па̄тимоккхуддесам̣ йа̄чи тасмим̣ ка̄ле ‘‘на, бхиккхаве, анупосатхе упосатхо ка̄таббо’’тисиккха̄падасса (маха̄ва. 183) апан̃н̃аттатта̄. апарисуддха̄, а̄нанда, париса̄ти тиккхаттум̣ тхерена па̄тимоккхуддесасса йа̄читатта̄ ануддесасса ка̄ран̣ам̣ катхенто ‘‘асукапуггало апарисуддхо’’ти аватва̄ ‘‘апарисуддха̄, а̄нанда, париса̄’’ти а̄ха. касма̄ пана бхагава̄ тийа̄мараттим̣ татха̄ вӣтина̄меси? тато пат̣т̣ха̄йа ова̄дапа̄тимоккхам̣ ануддиситука̄мо тасса ваттхум̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣.
аддаса̄ти катхам̣ аддаса. аттано четопарийан̃а̄н̣ена тассам̣ парисати бхиккхӯнам̣ читта̄ни париджа̄нанто тасса могхапурисасса дуссӣлйачиттам̣ пасси. йасма̄ пана читте дит̣т̣хе там̣саман̇гӣпуггало дит̣т̣хо на̄ма хоти, тасма̄ ‘‘аддаса̄ кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но там̣ пуггалам̣ дуссӣла’’нтиа̄ди вуттам̣. йатхева хи ана̄гате саттасу дивасесу паваттама̄нам̣ паресам̣ читтам̣ четопарийан̃а̄н̣ала̄бхӣ джа̄на̄ти, евам̣ атӣтепӣти. дуссӣланти ниссӣлам̣, сӣлавирахитанти аттхо. па̄падхамманти дуссӣлатта̄ ева хӣнаджджха̄сайата̄йа ла̄макасабха̄вам̣. асучинти апарисуддхехи ка̄йакамма̄дӣхи саманна̄гататта̄ на сучим̣. сан̇кассарасама̄ча̄ранти кин̃чидева аса̄руппам̣ дисва̄ ‘‘идам̣ имина̄ катам̣ бхависсатӣ’’ти евам̣ паресам̣ а̄сан̇канӣйата̄йа сан̇ка̄йа саритаббасама̄ча̄рам̣, атха ва̄ кеначидева каран̣ӣйена мантайанте бхиккхӯ дисва̄ ‘‘каччи ну кхо име майа̄ катакаммам̣ джа̄нитва̄ мантентӣ’’ти аттанойева сан̇ка̄йа саритаббасама̄ча̄рам̣.
ладжджитаббата̄йа пат̣иччха̄детаббака̄ран̣ато пат̣иччханнам̣ каммантам̣ етасса̄ти пат̣иччханнакаммантам̣. куччхитасаман̣авесадха̄рита̄йа на саман̣анти ассаман̣ам̣. сала̄каггахан̣а̄дӣсу ‘‘киттака̄ саман̣а̄’’ти ча ган̣ана̄йа ‘‘ахампи саман̣омхӣ’’ти миччха̄пат̣ин̃н̃а̄йа саман̣апат̣ин̃н̃ам̣. асет̣т̣хача̄рита̄йа абрахмача̄рим̣. ан̃н̃е брахмача̄рино суниваттхе супа̄руте супаттадхаре га̄манигама̄дӣсу пин̣д̣а̄йа чаритва̄ джӣвикам̣ каппенте дисва̄ абрахмача̄рӣ сама̄но сайампи та̄дисена а̄ка̄рена пат̣ипаджджанто упосатха̄дӣсу сандиссанто ‘‘ахампи брахмача̄рӣ’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ денто вийа хотӣти брахмача̄рипат̣ин̃н̃ам̣. пӯтина̄ каммена сӣлавипаттийа̄ анто анупавит̣т̣хатта̄ антопӯтим̣. чхахи два̄рехи ра̄га̄дикилесавассанена тинтатта̄ авассутам̣. сан̃джа̄тара̄га̄дикачаваратта̄ сӣлавантехи чхад̣д̣етаббатта̄ ча касамбуджа̄там̣. маджджхе бхиккхусан̇гхасса нисиннанти сан̇гхапарийа̄панно вийа бхиккхусан̇гхасса анто нисиннам̣. дит̣т̣хосӣти айам̣ пана на пакататтоти бхагавата̄ дит̣т̣хо аси. йасма̄ ча евам̣ дит̣т̣хо, тасма̄ наттхи те тава бхиккхӯхи саддхим̣ екакамма̄дисам̣ва̄со. йасма̄ пана со сам̣ва̄со тава наттхи, тасма̄ ут̣т̣хехи, а̄вусоти еваметтха падайоджана̄ ведитабба̄.
татийампи кхо со пуггало тун̣хӣ ахосӣти анекава̄рам̣ ватва̄пи тхеро ‘‘сайамева ниббинно орамиссатӣ’’ти ва̄, ‘‘ида̄ни имесам̣ пат̣ипаттим̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти ва̄ адхиппа̄йена тун̣хӣ ахоси. ба̄ха̄йам̣ гахетва̄ти бхагавата̄ майа̄ ча йа̄тха̄вато дит̣т̣хо, йа̄вататийам̣ ут̣т̣хехӣти вутто на ут̣т̣ха̄ти, ‘‘ида̄нисса никкад̣д̣ханака̄ло ма̄ сан̇гхасса упосатхантара̄йо ахосӣ’’ти там̣ ба̄ха̄йам̣ аггахеси, татха̄ гахетва̄. бахидва̄ракот̣т̣хака̄ никкха̄метва̄ти два̄ракот̣т̣хакаса̄лато бахи никкха̄метва̄. бахӣти пана никкха̄митат̣т̣ха̄надассанам̣, атха ва̄ бахидва̄ракот̣т̣хака̄ти бахидва̄ракот̣т̣хакатопи никкха̄метва̄, на антодва̄ракот̣т̣хакато, евам̣ убхайатха̄пи виха̄рато бахи катва̄ти аттхо. сӯчигхат̣икам̣ датва̄ти аггал̣асӯчин̃ча упаригхат̣икан̃ча а̄дахитва̄, сут̣т̣хутарам̣ кава̄т̣ам̣ тхакетва̄ти аттхо. йа̄ва ба̄ха̄гахан̣а̄пи на̄ма̄ти имина̄ ‘‘апарисуддха̄, а̄нанда, париса̄’’ти вачанам̣ сутва̄ ева хи тена паккамитаббам̣ сийа̄, евам̣ апаккамитва̄ йа̄ва ба̄ха̄гахан̣а̄пи на̄ма со могхапурисо а̄гамессатӣти аччхарийамиданти дассети. идампи гарахан̣аччхарийамева̄ти ведитаббам̣.
атха бхагава̄ чинтеси – ‘‘ида̄ни бхиккхусан̇гхо аббудаджа̄то, апарисуддха̄ пуггала̄ упосатхам̣ а̄гаччханти, на ча татха̄гата̄ апарисуддха̄йа париса̄йа упосатхам̣ каронти, па̄тимоккхам̣ уддисанти, ануддисанте ча бхиккхусан̇гхасса упосатхо паччхиджджати, йам̣нӯна̄хам̣ ито пат̣т̣ха̄йа бхиккхӯнам̣йева па̄тимоккхуддесам̣ ануджа̄неййа’’нти. евам̣ пана чинтетва̄ бхиккхӯнам̣йева па̄тимоккхуддесам̣ ануджа̄ни. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо бхагава̄…пе… па̄тимоккхам̣ уддисеййа̄тха̄’’ти.
таттха на да̄на̄ханти ида̄ни ахам̣ упосатхам̣ на карисса̄ми, па̄тимоккхам̣ на уддисисса̄мӣти паччекам̣ на-ка̄рена самбандхо. дувидхан̃хи па̄тимоккхам̣ а̄н̣а̄па̄тимоккхам̣ ова̄дапа̄тимоккханти. тесу ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте’’тиа̄дикам̣ (маха̄ва. 134) а̄н̣а̄па̄тимоккхам̣, там̣ са̄вака̄ва уддисанти, на буддха̄, айам̣ анваддхама̄сам̣ уддисийати. ‘‘кхантӣ парамам̣…пе… саббапа̄пасса акаран̣ам̣…пе… анӯпава̄до анӯпагха̄то…пе… етам̣ буддха̄на са̄сана’’нти (дӣ. ни. 2.90; дха. па. 183-185) има̄ пана тиссо га̄тха̄ ова̄дапа̄тимоккхам̣ на̄ма, там̣ буддха̄ва уддисанти, на са̄вака̄, чханнампи васса̄нам̣ аччайена уддисанти. дӣгха̄йукабуддха̄нан̃хи дхарама̄нака̄ле айамева па̄тимоккхуддесо, аппа̄йукабуддха̄нам̣ пана пат̣хамабодхийам̣йева. тато парам̣ итаро, тан̃ча кхо бхиккхӯ ева уддисанти, на буддха̄, тасма̄ амха̄кампи бхагава̄ вӣсативассаматтам̣ ова̄дапа̄тимоккхам̣ уддиситва̄ имам̣ антара̄йам̣ дисва̄ тато парам̣ на уддиси. ат̣т̣ха̄нанти ака̄ран̣ам̣. анавака̄соти тассева вевачанам̣. ка̄ран̣ан̃хи йатха̄ тит̣т̣хати еттха пхалам̣ тада̄йаттавуттита̄йа̄ти т̣ха̄нанти вуччати, евам̣ анавака̄сотипи вуччатӣти. йанти кирийа̄пара̄масанам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайена йоджетаббам̣.
ат̣т̣химе, бхиккхаве, маха̄самуддети ко анусандхи? йва̄йам̣ апарисуддха̄йа париса̄йа па̄тимоккхасса ануддесо вутто, со имасмим̣ дхаммавинайе аччхарийо аббхуто дхаммоти там̣ апарехи саттахи аччхарийаббхутадхаммехи саддхим̣ вибхаджитва̄ дассетука̄мо пат̣хамам̣ та̄ва тесам̣ упама̄бха̄вена маха̄самудде ат̣т̣ха аччхарийаббхутадхамме дассенто саттха̄ ‘‘ат̣т̣химе, бхиккхаве, маха̄самудде’’тиа̄дима̄ха.
пакатидева̄ вийа на суранти на исанти на вирочантӣти асура̄, сура̄ на̄ма дева̄, тесам̣ пат̣ипаккха̄ти ва̄ асура̄, вепачиттипаха̄ра̄да̄дайо. тесам̣ бхаванам̣ синерусса хет̣т̣ха̄бха̄ге, те таттха пависанта̄ никкхаманта̄ синерупа̄де ман̣д̣апа̄дим̣ нимминитва̄ кӣл̣анта̄ва абхираманти. таттха тесам̣ абхирати име гун̣е дисва̄ти а̄ха – ‘‘йе дисва̄ дисва̄ асура̄ маха̄самудде абхирамантӣ’’ти. таттха абхирамантӣти ратим̣ винданти, ануккан̣т̣хама̄на̄ васантӣти аттхо.
анупуббаниннотиа̄дӣни сабба̄ни анупат̣ипа̄т̣ийа̄ ниннабха̄вассева вевачана̄ни. на а̄йатакенева папа̄тоти на чхиннатат̣о маха̄соббхо вийа а̄дито ева папа̄то. со хи тӣрадесато пат̣т̣ха̄йа екан̇гуладван̇гулавидаттхиратанайат̣т̣хиусабхаад̣д̣хага̄вутага̄вутад̣д̣хайоджана̄дивасена гамбхӣро хутва̄ гаччханто гаччханто синерупа̄дамӯле чатура̄сӣтийоджанасахассагамбхӣро хутва̄ т̣хитоти дассети.
т̣хитадхаммоти т̣хитасабха̄во ават̣т̣хитасабха̄во. на матена кун̣апена сам̣васатӣти йена кеначи хаттхиасса̄дӣнам̣ кал̣еварена саддхим̣ на сам̣васати. тӣрам̣ ва̄хетӣти тӣрам̣ апанети. тхалам̣ усса̄ретӣти хаттхена гахетва̄ вийа вӣчиппаха̄ренева тхале кхипати. ган̇га̄ йамуна̄ти анотаттадахасса даккхин̣амукхато никкхантанадӣ пан̃ча дха̄ра̄ хутва̄ паваттат̣т̣ха̄не ган̇га̄тиа̄дина̄ пан̃чадха̄ сан̇кхам̣ гата̄.
татра̄йам̣ има̄сам̣ надӣнам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа уппаттикатха̄ – айан̃хи джамбудӣпо дасасахассайоджанапарима̄н̣о, таттха чатусахассайоджанаппама̄н̣о падесо удакена аджджхоттхат̣о самуддоти сан̇кхам̣ гато, тисахассайоджанаппама̄н̣е манусса̄ васанти, тисахассайоджанаппама̄н̣е химава̄ патит̣т̣хито уббедхена пан̃чайоджанасатико чатура̄сӣтикӯт̣асахассапат̣иман̣д̣ито самантато сандама̄напан̃часатанадӣвичитто, йаттха а̄йа̄мена виттха̄рена гамбхӣрата̄йа ча пан̣н̣а̄сайоджанаппама̄н̣о дийад̣д̣хайоджанасатапариман̣д̣ало анотаттадахо кан̣н̣амун̣д̣адахо ратхака̄радахо чхаддантадахо кун̣а̄ладахо манда̄кинидахо сӣхапапа̄тадахоти сатта маха̄сара̄ патит̣т̣хита̄.
тесу анотаттадахо судассанакӯт̣ам̣ читтакӯт̣ам̣ ка̄л̣акӯт̣ам̣ гандхама̄данакӯт̣ам̣ кела̄сакӯт̣анти имехи пан̃чахи паббатакӯт̣ехи париккхитто. таттха судассанакӯт̣ам̣ сован̣н̣амайам̣ тийоджанасатуббедхам̣ антован̇кам̣ ка̄камукхасан̣т̣ха̄нам̣ тамева сарам̣ пат̣иччха̄детва̄ т̣хитам̣, читтакӯт̣ам̣ саттаратанамайам̣. ка̄л̣акӯт̣ам̣ ан̃джанамайам̣. гандхама̄данакӯт̣ам̣ маса̄рагалламайам̣ аббхантаре муггаван̣н̣ам̣; мӯлагандхо, са̄рагандхо, пхеггугандхо, тачагандхо, папат̣ика̄гандхо, кхандхагандхо, расагандхо, пуппхагандхо, пхалагандхо, паттагандхоти имехи дасахи гандхехи уссаннам̣, на̄наппака̄раосадхасан̃чханнам̣, ка̄л̣апаккхупосатхадивасе а̄диттам̣ вийа ан̇га̄рам̣ паджджалантам̣ тит̣т̣хати. кела̄сакӯт̣ам̣ раджатамайам̣. сабба̄ни чета̄ни судассанена сама̄нуббедхасан̣т̣ха̄на̄ни тамева сарам̣ пат̣иччха̄детва̄ т̣хита̄ни. таттха дева̄нубха̄вена на̄га̄нубха̄вена ча дево вассати, надийо ча санданти, там̣ саббампи удакам̣ анотаттамева пависати, чандимасӯрийа̄ даккхин̣ена ва̄ уттарена ва̄ гаччханта̄ паббатантарена таттха обха̄сам̣ каронти, уджукам̣ гаччханта̄ на каронти, теневасса ‘‘анотатта’’нти сан̇кха̄ удапа̄ди.
таттха ратанамайаманун̃н̃асопа̄насила̄тала̄ни ниммаччхакаччхапа̄ни пхаликасадиса̄ни ниммалӯдака̄ни тадупабхогасатта̄нам̣ камманиббатта̄нева наха̄натиттха̄ни ча хонти, йаттха буддхапаччекабуддха̄ иддхиманто са̄вака̄ исайо ча наха̄на̄дӣни каронти, девайаккха̄дайо удакакӣл̣ам̣ кӣл̣анти.
тасса чатӯсу пассесу сӣхамукхам̣, хаттхимукхам̣, ассамукхам̣, усабхамукханти чатта̄ри удаканиккхаманамукха̄ни хонти, йехи чатассо надийо санданти. сӣхамукхена никкхантанадӣтӣре кесарасӣха̄ бахутара̄ хонти, татха̄ хаттхимукха̄дӣхи хаттхиассаусабха̄. пураттхимадисато никкхантанадӣ анотаттам̣ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ итара̄ тиссо надийо анупагамма па̄чӣнахимавантенева амануссапатхам̣ гантва̄ маха̄самуддам̣ пависати. паччхимадисато уттарадисато ча никкхантанадийопи татхева падаккхин̣ам̣ катва̄ паччхимахимавантенева уттарахимавантенева ча амануссапатхам̣ гантва̄ маха̄самуддам̣ пависанти.
даккхин̣адисато никкхантанадӣ пана там̣ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ даккхин̣ена уджукам̣ па̄са̄н̣апит̣т̣хенева сат̣т̣хийоджана̄ни гантва̄ паббатам̣ пахаритва̄ ут̣т̣ха̄йа париккхепена тига̄вутаппама̄н̣аудакадха̄ра̄ хутва̄ а̄ка̄сена сат̣т̣хийоджана̄ни гантва̄ тийаггал̣е на̄ма па̄са̄н̣е патита̄, па̄са̄н̣о удакадха̄ра̄вегена бхинно. таттха пан̃н̃а̄сайоджанаппама̄н̣а̄ тийаггал̣а̄ на̄ма поккхаран̣ӣ джа̄та̄, поккхаран̣ийа̄ кӯлам̣ бхиндитва̄ па̄са̄н̣ам̣ пависитва̄ сат̣т̣хийоджана̄ни гантва̄ тато гханапатхавим̣ бхиндитва̄ уман̇гена сат̣т̣хийоджана̄ни гантва̄ вин̃джхам̣ на̄ма тираччха̄напаббатам̣ пахаритва̄ хаттхатале пан̃чан̇гулисадиса̄ пан̃чадха̄ра̄ хутва̄ паваттанти.
са̄ тиккхаттум̣ анотаттам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ гатат̣т̣ха̄не ‘‘а̄ват̣т̣аган̇га̄’’ти вуччати, уджукам̣ па̄са̄н̣апит̣т̣хена сат̣т̣хийоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не ‘‘кан̣хаган̇га̄’’ти, а̄ка̄сена сат̣т̣хийоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не ‘‘а̄ка̄саган̇га̄’’ти, тийаггал̣апа̄са̄н̣е пан̃н̃а̄сайоджанока̄се т̣хита̄ ‘‘тийаггал̣апоккхаран̣ӣ’’ти, кӯлам̣ бхиндитва̄ па̄са̄н̣ам̣ пависитва̄ сат̣т̣хийоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не ‘‘бахалаган̇га̄’’ти, уман̇гена сат̣т̣хийоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не ‘‘уман̇гаган̇га̄’’ти вуччати, вин̃джхам̣ на̄ма тираччха̄напаббатам̣ пахаритва̄ пан̃чадха̄ра̄ хутва̄ паваттат̣т̣ха̄не ган̇га̄, йамуна̄, ачираватӣ, сарабхӯ, махӣти пан̃чадха̄ сан̇кхам̣ гата̄. евамета̄ пан̃ча маха̄надийо химавантато паваттантӣти ведитабба̄.
таттха надӣ ниннага̄тиа̄дикам̣ готтам̣, ган̇га̄ йамуна̄тиа̄дикам̣ на̄мам̣. савантийоти йа̄ ка̄чи савама̄на̄ сандама̄на̄ гаччхантийо маха̄надийо ва̄ куннадийо ва̄. аппентӣти аллӣйанти осаранти. дха̄ра̄ти вут̣т̣хидха̄ра̄. пӯраттанти пун̣н̣абха̄во. маха̄самуддасса хи айам̣ дхаммата̄ – ‘‘имасмим̣ ка̄ле дево мандо джа̄то, джа̄лаккхипа̄дӣни а̄да̄йа маччхакаччхапе ган̣хисса̄ма̄’’ти ва̄ ‘‘имасмим̣ ка̄ле атимахантӣ вут̣т̣хи, на лабхисса̄ма ну кхо пит̣т̣хипаса̄ран̣ат̣т̣ха̄на’’нти ва̄ там̣ на сакка̄ ваттум̣. пат̣хамакаппикака̄лато пат̣т̣ха̄йа хи йам̣ васситва̄ синерумекхалам̣ а̄хачча удакам̣ т̣хитам̣, там̣ тато екан̇гуламаттампи удакам̣ нева хет̣т̣ха̄ отарати, на уддхам̣ уттарати.
екарасоти асамбхиннарасо. мутта̄ти кхуддакамахантават̣т̣адӣгха̄дибхеда̄ анекавидха̄ мутта̄. ман̣ӣти раттанӣла̄дибхедо анекавидхо ман̣и. вел̣урийоти вам̣саван̣н̣асирӣсапуппхаван̣н̣а̄дисан̣т̣ха̄нато анекавидхо. сан̇кхоти даккхин̣а̄ваттатамбакуччхикадхаманасан̇кха̄дибхедо анекавидхо. сила̄ти сетака̄л̣амуггаван̣н̣а̄дибхеда̄ анекавидха̄. пава̄л̣анти кхуддакамахантамандараттагханаратта̄дибхедам̣ анекавидхам̣. лохитан̇готи падумара̄га̄дибхедо анекавидхо маса̄рагалланти кабараман̣и. ‘‘читтапхалика’’нтипи ваданти.
махатам̣ бхӯта̄нанти маханта̄нам̣ сатта̄нам̣. тимитимин̇гала̄дика̄ тиссо маччхаджа̄тийо. тимим̣ гиланасаматтха̄ тимин̇гала̄, тимин̃ча тимин̇галан̃ча гиланасаматтха̄ ‘‘тимитимин̇гала̄’’ти ваданти. на̄га̄ти ӯмипит̣т̣хива̄синопи вима̄нат̣т̣хакана̄га̄пи.
евамева кхоти кин̃ча̄пи саттха̄ имасмим̣ дхаммавинайе сол̣асапи ба̄ттим̣сапи тато бхиййопи аччхарийаббхутадхамме вибхаджитва̄ дассетум̣ саккоти, тада̄ упама̄бха̄вена пана гахита̄нам̣ ат̣т̣ханнам̣ анурӯпавасена ат̣т̣хева те упаметаббадхамме вибхаджитва̄ дассенто ‘‘евамева кхо, бхиккхаве, имасмим̣ дхаммавинайе ат̣т̣ха аччхарийа̄ аббхута̄ дхамма̄’’тиа̄дима̄ха.
таттха анупуббасиккха̄йа тиссо бхиккха̄ гахита̄, анупуббакирийа̄йа тераса дхутан̇гадхамма̄, анупуббапат̣ипада̄йа сатта анупассана̄ ат̣т̣ха̄раса маха̄випассана̄ ат̣т̣хатим̣са а̄рамман̣авибхаттийо саттатим̣са бодхипаккхийадхамма̄ ча гахита̄. на а̄йатакенева ан̃н̃а̄пат̣иведхоти ман̣д̣ӯкасса уппатитва̄ гаманам̣ вийа а̄дитова сӣлапӯран̣а̄дӣни акатва̄ арахаттапат̣иведхо на̄ма наттхи, пат̣ипа̄т̣ийа̄ пана сӣласама̄дхипан̃н̃а̄йо пӯретва̄ва арахаттаппаттӣти аттхо.
мама са̄вака̄ти сота̄панна̄дике арийапуггале сандха̄йа вадати. на сам̣васатӣти упосатхакамма̄дивасена сам̣ва̄сам̣ на кароти. уккхипатӣти апанети. а̄рака̄ва̄ти дӯрейева. на тена нибба̄надха̄туйа̄ ӯнаттам̣ ва̄ пӯраттам̣ ва̄ти асан̇кхйеййепи маха̄каппе буддхесу ануппаджджантесу екасаттопи паринибба̄тум̣ на саккоти, тада̄пи ‘‘туччха̄ нибба̄надха̄тӯ’’ти на сакка̄ ваттум̣, буддхака̄ле пана екекасмим̣ сама̄гаме асан̇кхйеййа̄пи сатта̄ аматам̣ а̄ра̄дхенти, тада̄пи на сакка̄ ваттум̣ ‘‘пӯра̄ нибба̄надха̄тӯ’’ти. вимуттирасоти килесехи вимуччанарасо. сабба̄ хи са̄санасса сампатти йа̄вадева анупа̄да̄йа а̄савехи читтасса вимуттийа̄ хоти.
ратана̄нӣти ратиджананат̣т̣хена ратана̄ни. сатипат̣т̣ха̄на̄дайо хи бха̄вийама̄на̄ пуббабха̄гепи анаппакам̣ пӣтипа̄моджджам̣ ниббаттенти, пагева апарабха̄ге. вуттан̃хетам̣ –
‘‘йато йато саммасати, кхандха̄нам̣ удайаббайам̣;
лабхатӣ пӣтипа̄моджджам̣, аматам̣ там̣ виджа̄ната’’нти. (дха. па. 374) –
локийаратананимиттам̣ пана пӣтипа̄моджджам̣ на тасса калабха̄гампи аггхатӣти айаматтхо хет̣т̣ха̄ дассито ева. апича –
‘‘читтӣкатам̣ махаггхан̃ча, атулам̣ дуллабхадассанам̣;
аномасаттапарибхогам̣, ‘ратана’нти павуччатӣ’’ти.
йади ча читтӣката̄дибха̄вена ратанам̣ на̄ма хоти, сатипат̣т̣ха̄на̄дӣнам̣йева бхӯтато ратанабха̄во. бодхипаккхийадхамма̄нан̃хи со а̄нубха̄во, йам̣ са̄вака̄ са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣, паччекабуддха̄ паччекабодхин̃а̄н̣ам̣, самма̄самбуддха̄ самма̄самбодхим̣ адхигаччхантӣти а̄саннака̄ран̣атта̄. парампарака̄ран̣ан̃хи да̄на̄диупаниссайоти евам̣ ратиджананат̣т̣хена читтӣката̄диаттхена ча ратанабха̄во бодхипаккхийадхамма̄нам̣ са̄тисайо. тена вуттам̣ – ‘‘татрима̄ни ратана̄ни, сеййатхидам̣, чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’тиа̄ди.
таттха а̄рамман̣е паккхандитва̄ упат̣т̣ха̄нат̣т̣хена пат̣т̣ха̄нам̣, сатийева пат̣т̣ха̄нам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣. а̄рамман̣асса пана ка̄йа̄дивасена чатуббидхатта̄ вуттам̣ ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти. татха̄ хи ка̄йаведана̄читтадхаммесу субхасукханиччааттасан̃н̃а̄нам̣ паха̄нато асубхадуккха̄ничча̄наттата̄гахан̣ато ча несам̣ ка̄йа̄нупассана̄дибха̄во вибхатто.
самма̄ падаханти етена, сайам̣ ва̄ самма̄ падахати, пасаттхам̣, сундарам̣ ва̄ падаханти саммаппадха̄нам̣. пуггаласса ва̄ саммадева падха̄набха̄вакаран̣ато саммаппадха̄нам̣. вӣрийассетам̣ адхивачанам̣. тампи ануппаннуппанна̄нам̣ акусала̄нам̣ ануппа̄данапаха̄навасена ануппаннуппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ уппа̄данабха̄ванавасена ча чатукиччам̣ катва̄ вуттам̣ ‘‘чатта̄ро саммаппадха̄на̄’’ти.
иджджхатӣти иддхи, самиджджхати ниппхаджджатӣти аттхо. иджджханти ва̄ ета̄йа сатта̄ иддха̄ вуддха̄ уккам̣сагата̄ хонтӣти иддхи. ити пат̣хамена аттхена иддхи ева па̄до иддхипа̄до, иддхикот̣т̣ха̄соти аттхо. дутийена аттхена иддхийа̄ па̄до патит̣т̣ха̄ адхигамӯпа̄йоти иддхипа̄до. тена хи упарӯпаривисесасан̇кха̄там̣ иддхим̣ паджджанти па̄пун̣анти, сва̄йам̣ иддхипа̄до йасма̄ чханда̄дике чатта̄ро адхипатидхамме дхуре джет̣т̣хаке катва̄ ниббаттийати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘чатта̄ро иддхипа̄да̄’’ти.
пан̃чиндрийа̄нӣти саддха̄дӣни пан̃ча индрийа̄ни. таттха ассаддхийам̣ абхибхавитва̄ адхимоккхалаккхан̣е индат̣т̣хам̣ ка̄ретӣти саддхиндрийам̣, косаджджам̣ абхибхавитва̄ паггахалаккхан̣е, пама̄дам̣ абхибхавитва̄ упат̣т̣ха̄налаккхан̣е, виккхепам̣ абхибхавитва̄ авиккхепалаккхан̣е, ан̃н̃а̄н̣ам̣ абхибхавитва̄ дассаналаккхан̣е индат̣т̣хам̣ ка̄ретӣти пан̃н̃индрийам̣.
та̄нийева ассаддхийа̄дӣхи анабхибхаванӣйато акампийат̣т̣хена сампайуттадхаммесу тхирабха̄вена ‘‘бала̄нӣ’’ти ведитабба̄ни.
сатта боджджхан̇га̄ти бодхийа̄, бодхисса ва̄ ан̇га̄ти боджджхан̇га̄. йа̄ хи еса̄ дхаммаса̄маггӣ йа̄йа локуттарамаггаккхан̣е уппаджджама̄на̄йа лӣнуддхаччапатит̣т̣ха̄на̄йӯханака̄масукхаттакиламатха̄нуйога- уччхедасассата̄бхинивеса̄дӣнам̣ анекесам̣ упаддава̄нам̣ пат̣ипаккхабхӯта̄йа сатидхаммавичайавӣрийапӣтипассаддхисама̄дхиупеккха̄сан̇кха̄та̄йа дхаммаса̄маггийа̄ арийаса̄вако буджджхати, килесанидда̄йа вут̣т̣хахати, чатта̄ри ва̄ арийасачча̄ни пат̣ивиджджхати, нибба̄намева ва̄ саччхикаротӣти ‘‘бодхӣ’’ти вуччати, тасса̄ дхаммаса̄маггисан̇кха̄та̄йа бодхийа̄ ан̇га̄типи боджджхан̇га̄ джха̄нан̇гамагган̇га̄дайо вийа. йопеса вуттаппака̄ра̄йа дхаммаса̄маггийа̄ буджджхатӣти катва̄ арийаса̄вако ‘‘бодхӣ’’ти вуччати, тасса бодхисса ан̇га̄типи боджджхан̇га̄ сенан̇гаратхан̇га̄дайо вийа. тена̄ху пора̄н̣а̄ – ‘‘буджджханакасса пуггаласса ан̇га̄ти боджджхан̇га̄’’ти. ‘‘бодхийа̄ сам̣ваттантӣти боджджхан̇га̄’’тиа̄дина̄ найенапи боджджхан̇га̄нам̣ боджджхан̇гаттхо ведитаббо.
арийо ат̣т̣хан̇гико магготи там̣там̣маггаваджджхакилесехи а̄ракатта̄ арийабха̄вакаратта̄ арийапхалапат̣ила̄бхакаратта̄ ча арийо. самма̄дит̣т̣хиа̄дӣни ат̣т̣хан̇га̄ни асса аттхи, ат̣т̣ха ан̇га̄нийева ва̄ ат̣т̣хан̇гико. килесе ма̄ренто гаччхати, нибба̄наттхикехи маггийати, сайам̣ ва̄ нибба̄нам̣ маггатӣти магготи. еваметесам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ аттхавибха̄го ведитаббо.
сота̄панноти маггасан̇кха̄там̣ сотам̣ а̄паджджитва̄ па̄пун̣итва̄ т̣хито, сота̄паттипхалат̣т̣хоти аттхо. сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанноти сота̄паттипхаласса аттапаччаккхакаран̣а̄йа пат̣ипаджджама̄но пат̣хамамаггат̣т̣хо, йо ат̣т̣хамакотипи вуччати. сакада̄га̄мӣти сакидева имам̣ локам̣ пат̣исандхиггахан̣авасена а̄гаманасӣло дутийапхалат̣т̣хо. ана̄га̄мӣти пат̣исандхиггахан̣авасена ка̄малокам̣ ана̄гаманасӣло татийапхалат̣т̣хо. йо пана саддха̄нуса̄рӣ дхамма̄нуса̄рӣ екабӣджӣти евама̄дико арийапуггалавибха̄го, со етесам̣йева пабхедоти. сесам̣ вуттанайамева.
етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ аттано дхаммавинайе матакун̣апасадисена дуссӣлапуггалена саддхим̣ сам̣ва̄са̄бха̄васан̇кха̄там̣ аттхам̣ видитва̄. имам̣ уда̄нанти имам̣ асам̣ва̄са̄рахасам̣ва̄са̄рахавибха̄гака̄ран̣апаридӣпанам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
таттха чханнамативассатӣти а̄паттим̣ а̄паджджитва̄ пат̣иччха̄денто ан̃н̃ам̣ навам̣ а̄паттим̣ а̄паджджати, тато парам̣ тато паранти евам̣ а̄паттивассам̣ килесавассам̣ ативийа вассати. виват̣ам̣ на̄тивассатӣти а̄паттим̣ а̄панно там̣ аппат̣иччха̄детва̄ виваранто сабрахмача̄рӣнам̣ пака̄сенто йатха̄дхаммам̣ йатха̄винайам̣ пат̣икаронто десенто вут̣т̣хаханто ан̃н̃ам̣ навам̣ а̄паттим̣ на а̄паджджати, тенасса виват̣ам̣ пуна а̄паттивассам̣ килесавассам̣ на вассати. йасма̄ ча етадевам̣, тасма̄ чханнам̣ чха̄дитам̣ а̄паттим̣ виваретха пака̄сетха. евам̣ там̣ на̄тивассатӣти евам̣ санте там̣ а̄паттиа̄паджджанакам̣ а̄паннапуггалам̣ аттабха̄вам̣ ативиджджхитва̄ килесавассам̣ на вассати на темети. евам̣ со килесехи анавассуто парисуддхасӣло сама̄хито хутва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ саммасанто ануккамена нибба̄нам̣ па̄пун̣а̄тӣти адхиппа̄йо.
пан̃чамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. сон̣асуттаван̣н̣ана̄
46. чхат̣т̣хе авантӣсӯти авантират̣т̣хе. курарагхарети евам̣на̄маке нагаре. паватте паббатети паваттана̄маке паббате. ‘‘папа̄те паббате’’типи пат̣ханти. сон̣о упа̄сако кут̣икан̣н̣оти на̄мена сон̣о на̄ма, тӣхи саран̣агаманехи упа̄сакабха̄ваппат̣иведанена упа̄сако, кот̣иаггханакасса кан̣н̣апил̣андханасса дха̄ран̣ена ‘‘кот̣икан̣н̣о’’ти ваттаббе ‘‘кут̣икан̣н̣о’’ти евам̣ абхин̃н̃а̄то, на сукхума̄ласон̣оти адхиппа̄йо. айан̃хи а̄йасмато маха̄качча̄йанасса сантике дхаммам̣ сутва̄ са̄сане абхиппасанно, саран̣есу ча сӣлесу ча патит̣т̣хито паватте паббате чха̄йӯдакасампанне т̣ха̄не виха̄рам̣ ка̄ретва̄ тхерам̣ таттха васа̄петва̄ чатӯхи паччайехи упат̣т̣ха̄ти. тена вуттам̣ – ‘‘а̄йасмато маха̄качча̄насса упат̣т̣ха̄ко хотӣ’’ти.
со ка̄лена ка̄лам̣ тхерасса упат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати. тхеро часса дхаммам̣ десети. тена сам̣вегабахуло дхаммачарийа̄йа усса̄хаджа̄то вихарати. со екада̄ саттхена саддхим̣ ва̄н̣иджджаттха̄йа удждженим̣ гаччханто антара̄магге ат̣авийам̣ саттхе нивит̣т̣хе раттийам̣ джанасамба̄дхабхайена екамантам̣ апаккамма ниддам̣ упаган̃чхи. саттхо паччӯсавела̄йам̣ ут̣т̣ха̄йа гато, на екопи сон̣ам̣ пабодхеси, саббепи висаритва̄ агамам̣су. со пабха̄та̄йа раттийа̄ пабуджджхитва̄ ут̣т̣ха̄йа кан̃чи апассанто саттхенева гатамаггам̣ гахетва̄ сӣгхам̣ сӣгхам̣ гаччханто екам̣ ват̣аруккхам̣ упаган̃чхи. таттха аддаса екам̣ маха̄ка̄йам̣ вирӯпадассанам̣ гаччхантам̣ пурисам̣ ат̣т̣хито мутта̄ни аттано мам̣са̄ни сайамева кха̄дантам̣, дисва̄на ‘‘коси тва’’нти пуччхи. ‘‘петомхи, бханте’’ти. ‘‘касма̄ евам̣ каросӣ’’ти. ‘‘аттано пуббакаммена̄’’ти. ‘‘ким̣ пана там̣ камма’’нти. ‘‘ахам̣ пуббе бха̄рукаччханагарава̄сӣ кӯт̣ава̄н̣иджо хутва̄ паресам̣ сантакам̣ ван̃четва̄ кха̄дим̣, саман̣е ча бхиккха̄йа упагате ‘тумха̄кам̣ мам̣сам̣ кха̄датха̄’ти аккосим̣, тена каммена етарахи имам̣ дуккхам̣ анубхава̄мӣ’’ти. там̣ сутва̄ сон̣о ативийа сам̣вегам̣ пат̣илабхи.
тато парам̣ гаччханто мукхато паггхаритака̄л̣алохите две петада̄раке пасситва̄ татхева пуччхи. теписса аттано каммам̣ катхесум̣. те кира бха̄рукаччханагаре да̄ракака̄ле гандхава̄н̣иджджа̄йа джӣвикам̣ каппента̄ аттано ма̄тари кхӣн̣а̄саве нимантетва̄ бходжентийа̄ гехам̣ гантва̄ ‘‘амха̄кам̣ сантакам̣ касма̄ саман̣а̄нам̣ деси, тайа̄ диннам̣ бходжанам̣ бхун̃джанакасаман̣а̄нам̣ мукхато ка̄л̣алохитам̣ паггхаратӯ’’ти аккосим̣су. те тена каммена нирайе паччитва̄ тасса випа̄ка̄васесена петайонийам̣ ниббаттитва̄ тада̄ имам̣ дуккхам̣ анубхаванти. тампи сутва̄ сон̣о ативийа сам̣вегаджа̄то ахоси.
со удждженим̣ гантва̄ там̣ каран̣ӣйам̣ тӣретва̄ кулагхарам̣ пачча̄гато тхерам̣ упасан̇камитва̄ катапат̣исантха̄ро тхерасса таматтхам̣ а̄рочеси. тхерописса паваттиниваттӣсу а̄дӣнава̄нисам̣се вибха̄венто дхаммам̣ десеси. со тхерам̣ вандитва̄ гехам̣ гато са̄йама̄сам̣ бхун̃джитва̄ сайанам̣ упагато тхокам̣йева нидда̄йитва̄ пабуджджхитва̄ сайанатале нисаджджа йатха̄сутам̣ дхаммам̣ паччавеккхитум̣ а̄раддхо. тасса там̣ дхаммам̣ паччавеккхато, те ча петаттабха̄ве ануссарато сам̣са̄радуккхам̣ ативийа бхайа̄накам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄си, паббаджджа̄йа читтам̣ нами. со вибха̄та̄йа раттийа̄ сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ тхерам̣ упасан̇камитва̄ аттано аджджха̄сайам̣ а̄рочетва̄ паббаджджам̣ йа̄чи. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо сон̣асса упа̄сакасса кут̣икан̣н̣асса рахогатасса…пе… пабба̄джету мам̣, бханте, аййо маха̄качча̄но’’ти.
таттха йатха̄ йатха̄тиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ айам̣ сан̇кхепаттхо – йена йена а̄ка̄рена аййо маха̄качча̄но дхаммам̣ десети а̄чиккхати пан̃н̃апети пат̣т̣хапети виварати вибхаджати утта̄нӣкароти пака̄сети, тена тена ме упапариккхато евам̣ хоти, йадетам̣ сиккхаттайабрахмачарийам̣ екампи дивасам̣ аккхан̣д̣ам̣ катва̄ чаримакачиттам̣ па̄петаббата̄йа екантапарипун̣н̣ам̣. екадивасампи килесамалена амалинам̣ катва̄ чаримакачиттам̣ па̄петаббата̄йа екантапарисуддхам̣. сан̇кхаликхитанти ликхитасан̇кхасадисам̣ дхотасан̇кхасаппат̣ибха̄гам̣ чаритаббам̣. идам̣ на сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ ага̄рамаджджхе васантена еканта парипун̣н̣ам̣…пе… чаритум̣ йам̣нӯна̄хам̣ кесе чева массӯни ча оха̄ретва̄ воропетва̄ ка̄са̄йарасапӣтата̄йа ка̄са̄йа̄ни брахмачарийам̣ чаранта̄нам̣ ануччхавика̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ нива̄сетва̄ чева па̄рупитва̄ ча ага̄расма̄ никкхамитва̄ анага̄рийам̣ паббаджеййам̣. йасма̄ ага̄расса хитам̣ касива̄н̣иджджа̄дикаммам̣ ага̄рийанти вуччати, тан̃ча паббаджджа̄йа наттхи, тасма̄ паббаджджа̄ анага̄рийа̄ на̄ма. там̣ анага̄рийам̣ паббаджджам̣ паббаджеййам̣ упагаччхеййам̣, пат̣ипаджджеййанти аттхо.
евам̣ аттана̄ раховитаккитам̣ сон̣о упа̄сако тхерасса а̄рочетва̄ там̣ пат̣ипаджджитука̄мо ‘‘пабба̄джету мам̣, бханте, аййо маха̄качча̄но’’ти а̄ха. тхеро пана ‘‘та̄васса н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ катха’’нти упадха̄ретва̄ н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ а̄гамайама̄но ‘‘дуккарам̣ кхо’’тиа̄дина̄ паббаджджа̄чхандам̣ нива̄реси.
таттха екабхаттанти ‘‘екабхаттико хоти раттӯпарато вирато вика̄лабходжана̄’’ти (дӣ. ни. 1.194; а. ни. 3.71) евам̣ вуттам̣ вика̄лабходжанавиратим̣ сандха̄йа вадати. екасеййанти адутийасеййам̣. еттха ча сеййа̄сӣсена ‘‘еко тит̣т̣хати, еко гаччхати, еко нисӣдатӣ’’тиа̄дина̄ (маха̄ни. 7; 49) найена вуттесу чатӯсу ирийа̄патхесу ка̄йавивекам̣ дӣпети, на ека̄кина̄ хутва̄ сайанаматтам̣. брахмачарийанти метхунавиратибрахмачарийам̣, сиккхаттайа̄нуйогасан̇кха̄там̣ са̄санабрахмачарийам̣ ва̄. ин̇гха̄ти чоданаттхе нипа̄то. таттхева̄ти гехейева. буддха̄нам̣ са̄санам̣ ануйун̃джа̄ти ниччасӣлаупосатхасӣла̄дибхедам̣ пан̃чан̇гаат̣т̣хан̇гадасан̇гасӣлам̣, таданурӯпан̃ча сама̄дхипан̃н̃а̄бха̄ванам̣ ануйун̃джа. етан̃хи упа̄сакена пуббабха̄ге ануйун̃джитаббам̣ буддхаса̄санам̣ на̄ма. тена̄ха – ‘‘ка̄лайуттам̣ екабхаттам̣ екасеййам̣ брахмарийа’’нти.
таттха ка̄лайуттанти ча̄туддасӣпан̃чадасӣат̣т̣хамӣпа̄т̣иха̄рийапаккхасан̇кха̄тена ка̄лена йуттам̣, йатха̄вуттака̄ле ва̄ туйхам̣ ануйун̃джантасса йуттам̣ патирӯпам̣ саккун̣еййам̣, на саббака̄лам̣ паббаджджа̄ти адхиппа̄йо. саббаметам̣ н̃а̄н̣асса апарипаккатта̄ тасса ка̄ма̄нам̣ дуппаха̄ната̄йа самма̄пат̣ипаттийам̣ йогйам̣ ка̄ра̄петум̣ вадати, на паббаджджа̄чхандам̣ нива̄ретум̣. паббаджджа̄бхисан̇кха̄роти паббаджитум̣ а̄рамбхо усса̄хо. пат̣ипассамбхӣти индрийа̄нам̣ апарипаккатта̄, сам̣вегасса ча на̄титиккхабха̄вато вӯпасами. кин̃ча̄пи пат̣ипассамбхи, тхерена вуттавидхим̣ пана анутит̣т̣ханто ка̄лена ка̄лам̣ тхерам̣ упасан̇камитва̄ пайирупа̄санто дхаммам̣ сун̣а̄ти. тасса вуттанайенева дутийам̣ паббаджджа̄йа читтам̣ уппаджджи, тхерасса ча а̄рочеси. дутийампи тхеро пат̣иккхипи. татийава̄ре пана н̃а̄н̣асса парипаккабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘ида̄ни нам̣ пабба̄джетум̣ ка̄ло’’ти тхеро пабба̄джеси, паббаджитан̃ча там̣ тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни атиккамитва̄ ган̣ам̣ парийеситва̄ упасампа̄деси. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘дутийампи кхо сон̣о…пе… упасампа̄десӣ’’ти.
таттха аппабхиккхукоти катипайабхиккхуко. тада̄ кира бхиккхӯ йебхуййена маджджхимадесе ева васим̣су. тасма̄ таттха катипайа̄ ева ахесум̣, те ча екасмим̣ нигаме еко, екасмим̣ двети евам̣ висум̣ висум̣ васим̣су. киччхена̄ти дуккхена. касирена̄ти а̄йа̄сена. тато татоти тасма̄ тасма̄ га̄манигама̄дито. тхерена хи катипайе бхиккхӯ а̄нетва̄ ан̃н̃есу а̄нӣйама̄несу пуббе а̄нӣта̄ кеначидева каран̣ӣйена паккамим̣су, кин̃чи ка̄лам̣ а̄гаметва̄ пуна тесу а̄нӣйама̄несу итаре паккамим̣су. евам̣ пунаппунам̣ а̄найанена саннипа̄то чиренева ахоси, тхеро ча тада̄ екавиха̄рӣ ахоси. дасаваггам̣ бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄тетва̄ти тада̄ бхагавата̄ паччантадесепи дасаваггенева сан̇гхена упасампада̄ анун̃н̃а̄та̄. итонида̄нан̃хи тхерена йа̄чито пан̃чаваггена сан̇гхена паччантадесе упасампадам̣ ануджа̄ни. тена вуттам̣ – ‘‘тин̣н̣ам̣ васса̄нам̣…пе… саннипа̄тетва̄’’ти.
вассам̣вут̣т̣хасса̄ти упасампаджджитва̄ пат̣хамавассам̣ упагантва̄ вуситавато. ӣдисо ча ӣдисо ча̄ти еварӯпо ча еварӯпо ча, еварӯпа̄йа на̄мака̄йарӯпака̄йасампаттийа̄ саманна̄гато, еварӯпа̄йа дхаммака̄йасампаттийа̄ саманна̄гатоти сутойева ме со бхагава̄. на кхо ме со бхагава̄ саммукха̄ дит̣т̣хоти етена путхуджджанасаддха̄йа евам̣ а̄йасма̄ сон̣о бхагавантам̣ дат̣т̣хука̄мо ахоси. апарабха̄ге пана саттха̄ра̄ саддхим̣ екагандхакут̣ийам̣ васитва̄ паччӯсасамайам̣ аджджхит̣т̣хо сол̣аса ат̣т̣хакаваггика̄ни саттху саммукха̄ ат̣т̣хим̣ катва̄ манаси катва̄ саббам̣ четасо саманна̄харитва̄ аттхадхаммаппат̣исам̣ведӣ хутва̄ бхан̣анто дхаммӯпасан̃хитапа̄моджджа̄димукхена сама̄хито сарабхан̃н̃апарийоса̄не випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ сан̇кха̄ре саммасанто анупуббена арахаттам̣ па̄пун̣и. етадаттхамева хисса бхагавата̄ аттана̄ саддхим̣ екагандхакут̣ийам̣ ва̄со а̄н̣аттоти ваданти.
кечи пана̄ху – ‘‘на кхо ме со бхагава̄ саммукха̄ дит̣т̣хо’’ти идам̣ рӯпака̄йадассанамева сандха̄йа вуттанти. а̄йасма̄ хи сон̣о паббаджитва̄ва тхерасса сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ гхат̣енто ва̄йаманто анупасампаннова сота̄панно хутва̄ упасампаджджитва̄ ‘‘упа̄сака̄пи сота̄панна̄ хонти, ахампи сота̄панно, киметтха читта’’нти упаримаггаттха̄йа випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ антовассейева чхал̣абхин̃н̃о хутва̄ висуддхипава̄ран̣а̄йа пава̄реси. арийасаччадассанена хи бхагавато дхаммака̄йо дит̣т̣хо на̄ма хоти. вуттан̃хетам̣ –
‘‘йо кхо, ваккали, дхаммам̣ пассати, со мам̣ пассати. йо мам̣ пассати, со дхаммам̣ пассатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.87).
тасма̄сса дхаммака̄йадассанам̣ пагева сиддхам̣, пава̄ретва̄ пана рӯпака̄йам̣ дат̣т̣хука̄мо ахосӣти.
‘‘саче мам̣ упаджджха̄йо ануджа̄на̄тӣ’’типи па̄т̣хо. ‘‘бханте’’ти пана ликханти. татха̄ ‘‘са̄дху са̄дху, а̄вусо сон̣а, гаччха твам̣, а̄вусо сон̣а̄’’типи па̄т̣хо. ‘‘а̄вусо’’ти пана кесучи поттхакесу наттхи. татха̄ ‘‘евама̄вусоти кхо а̄йасма̄ сон̣о’’типи па̄т̣хо. а̄вусова̄дойева хи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бхиккхӯнам̣ бхагавато дхарама̄нака̄ле а̄чин̣н̣о. бхагавантам̣ па̄са̄дикантиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ аттхо хет̣т̣ха̄ вуттойева.
каччи бхиккху кхаманӣйанти бхиккху идам̣ туйхам̣ чатучаккам̣ навадва̄рам̣ сарӣрайантам̣ каччи кхаманӣйам̣, ким̣ сакка̄ кхамитум̣ сахитум̣ парихаритум̣, ким̣ дуккхабха̄ро на̄бхибхавати. каччи йа̄панӣйанти ким̣ там̣там̣киччесу йа̄петум̣ гаметум̣ сакка̄, на кан̃чи антара̄йанти дассети. каччиси аппакиламатхена̄ти ана̄йа̄сена имам̣ еттакам̣ аддха̄нам̣ каччи а̄гатоси.
етадахосӣти буддха̄чин̣н̣ам̣ ануссарантасса а̄йасмато а̄нандасса етам̣ ‘‘йасса кхо мам̣ бхагава̄’’тиа̄дина̄ ида̄ни вуччама̄нам̣ читте а̄чин̣н̣ам̣ ахоси. екавиха̄рети екагандхакут̣ийам̣. гандхакут̣и хи идха виха̄роти адхиппета̄. ваттхунти васитум̣.
нисаджджа̄йа вӣтина̄метва̄ти еттха йасма̄ бхагава̄ а̄йасмато сон̣асса сама̄паттисама̄паджджане пат̣исантха̄рам̣ каронто са̄вакаса̄дха̄ран̣а̄ сабба̄ сама̄паттийо ануломапат̣иломам̣ сама̄паджджанто бахудева раттим̣…пе… виха̄рам̣ па̄виси, тасма̄ а̄йасма̄пи сон̣о бхагавато адхиппа̄йам̣ н̃атва̄ таданурӯпам̣ сабба̄ та̄ сама̄паттийо сама̄паджджанто ‘‘бахудева раттим̣…пе… виха̄рам̣ па̄висӣ’’ти кечи ваданти. пависитва̄ ча бхагавата̄ анун̃н̃а̄то чӣварам̣ тирокаран̣ӣйам̣ катва̄пи бхагавато па̄дапассе нисаджджа̄йа вӣтина̄меси. аджджхесӣти а̄н̣а̄песи. пат̣ибха̄ту там̣ бхиккху дхаммо бха̄ситунти бхиккху туйхам̣ дхаммо бха̄ситум̣ упат̣т̣ха̄ту н̃а̄н̣амукхе а̄гаччхату, йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ бхан̣а̄хӣти аттхо.
сол̣аса ат̣т̣хакаваггика̄нӣти ат̣т̣хакаваггабхӯта̄ни ка̄масутта̄дӣни сол̣аса сутта̄ни. сарена абхан̣ӣти суттусса̄ран̣асарена абха̄си, сарабхан̃н̃авасена катхесӣти аттхо. сарабхан̃н̃апарийоса̄нети усса̄ран̣а̄васа̄не. суггахита̄нӣти самма̄ уггахита̄ни. суманасиката̄нӣти сут̣т̣ху манаси ката̄ни. екаччо уггахан̣ака̄ле самма̄ уггахетва̄пи паччха̄ саджджха̄йа̄дивасена манаси каран̣ака̄ле бйан̃джана̄ни ва̄ миччха̄ ропети, падапаччха̄бхат̣т̣хам̣ ва̄ кароти, на евамайам̣. имина̄ пана саммадева йатхуггахитам̣ манаси ката̄ни. тена вуттам̣ – ‘‘суманасиката̄нӣти сут̣т̣ху манаси ката̄нӣ’’ти. сӯпадха̄рита̄нӣти аттхатопи сут̣т̣ху упадха̄рита̄ни. аттхе хи сут̣т̣у упадха̄рите сакка̄ па̄л̣им̣ самма̄ усса̄ретум̣. калйа̄н̣ийа̄си ва̄ча̄йа саманна̄гатоти ситхиладханита̄дӣнам̣ йатха̄видха̄навачанена париман̣д̣алападабйан̃джанапарипун̣н̣а̄йа порийа̄ ва̄ча̄йа саманна̄гато а̄си. виссат̣т̣ха̄йа̄ти вимутта̄йа. етенасса вимуттава̄дитам̣ дассети. анелагал̣а̄йа̄ти ела̄ вуччати досо, там̣ на паггхаратӣти анелагал̣а̄, та̄йа ниддоса̄йа̄ти аттхо. атха ва̄ анелагал̣а̄йа̄ти анела̄йа ча агал̣а̄йа ча ниддоса̄йа агал̣итападабйан̃джана̄йа, апарихӣнападабйан̃джана̄йа̄ти аттхо. татха̄ хи нам̣ бхагава̄ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ калйа̄н̣ава̄ккаран̣а̄нам̣ йадидам̣ сон̣о кут̣икан̣н̣о’’ти (а. ни. 1.206) етадагге т̣хапеси. аттхасса вин̃н̃а̄панийа̄ти йатха̄дхиппетам̣ аттхам̣ вин̃н̃а̄петум̣ саматтха̄йа.
кативассоти со кира маджджхимавайасса татийакот̣т̣ха̄се т̣хито а̄каппасампанно ча паресам̣ чиратарапаббаджито вийа кха̄йати. там̣ сандха̄йа бхагава̄ пуччхатӣти кечи, там̣ ака̄ран̣ам̣. евам̣ санте сама̄дхисукхам̣ анубхавитум̣ йутто, еттакам̣ ка̄лам̣ касма̄ пама̄дама̄панноти пуна ануйун̃джитум̣ саттха̄ ‘‘кативассосӣ’’ти там̣ пуччхати. тенева̄ха – ‘‘кисса пана твам̣ бхиккху евам̣ чирам̣ ака̄сӣ’’ти.
таттха кисса̄ти ким̣ ка̄ран̣а̄. евам̣ чирам̣ ака̄сӣти евам̣ чира̄йи, кена ка̄ран̣ена евам̣ чирака̄лам̣ паббаджджам̣ анупагантва̄ ага̄рамаджджхе васӣти аттхо. чирам̣ дит̣т̣хо мети чирена чирака̄лена майа̄ дит̣т̣хо. ка̄месӯти килесака̄месу ча ваттхука̄месу ча. а̄дӣнавоти досо. апи ча̄ти ка̄месу а̄дӣнаве кеначи пака̄рена дит̣т̣хепи на та̄ва̄хам̣ гхара̄ва̄сато никкхамитум̣ асаккхим̣. касма̄? самба̄дхо гхара̄ва̄со учча̄вачехи киччакаран̣ӣйехи самупабйӯл̣хо ага̄рийабха̄во. тенева̄ха – ‘‘бахукиччо бахукаран̣ӣйо’’ти.
етаматтхам̣ видитва̄ти ка̄месу йатха̄бхӯтам̣ а̄дӣнавадассино читтам̣ чира̄йитва̄пи на патит̣т̣ха̄ти, ан̃н̃адаттху падумапала̄се удакабинду вийа виниваттатийева̄ти етаматтхам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄. имам̣ уда̄нанти паваттим̣ ниваттин̃ча саммадева джа̄нанто паваттийам̣ таннимитте ча на када̄чипи раматӣти идаматтхадӣпакам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
таттха дисва̄ а̄дӣнавам̣ локети саббасмим̣ сан̇кха̄ралоке ‘‘аниччо дуккхо випарин̣а̄мадхаммо’’тиа̄дина̄ а̄дӣнавам̣ досам̣ пан̃н̃а̄йа пасситва̄. етена випассана̄ва̄ро катхито. н̃атва̄ дхаммам̣ нирупадхинти саббӯпадхипат̣иниссаггатта̄ нирупадхим̣ нибба̄надхаммам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃атва̄ ниссаран̣авивека̄сан̇кхата̄матасабха̄вато магган̃а̄н̣ена пат̣ивиджджхитва̄. ‘‘дисва̄ н̃атва̄’’ти имесам̣ пада̄нам̣ ‘‘саппим̣ пивитва̄ балам̣ хоти, сӣхам̣ дисва̄ бхайам̣ хоти, пан̃н̃а̄йа дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонтӣ’’тиа̄дӣсу (пу. па. 208; а. ни. 9.42-43) вийа хетуаттхата̄ дат̣т̣хабба̄. арийо на раматӣ па̄пети килесехи а̄ракатта̄ арийо саппурисо ан̣уматтепи па̄пе на рамати. касма̄? па̄пе на раматӣ сучӣти сувисуддхака̄йасама̄ча̄ра̄дита̄йа висуддхапуггало ра̄джахам̣со вийа укка̄рат̣т̣ха̄не па̄пе сам̣килит̣т̣хадхамме на рамати на̄бхинандати. ‘‘па̄по на раматӣ сучи’’нтипи па̄т̣хо. тассаттхо – па̄по па̄папуггало сучим̣ анаваджджам̣ вода̄надхаммам̣ на рамати, ан̃н̃адаттху га̄масӯкара̄дайо вийа укка̄рат̣т̣ха̄нам̣ асучим̣ сам̣килесадхаммам̣йева раматӣти пат̣ипаккхато десанам̣ париваттети.
евам̣ бхагавата̄ уда̄не уда̄ните а̄йасма̄ сон̣о ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ вандитва̄ аттано упаджджха̄йасса вачанена паччантадесе пан̃чаваггена упасампада̄дипан̃чаваттхӯни йа̄чи. бхагава̄пи та̄ни ануджа̄нӣти там̣ саббам̣ кхандхаке (маха̄ва. 242 а̄дайо) а̄гатанайена ведитаббам̣.
чхат̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.