5. на̄гасуттаван̣н̣ана̄

35. пан̃чаме косамбийанти кусумбена на̄ма исина̄ васитат̣т̣ха̄не ма̄питатта̄ ‘‘косамбӣ’’ти евам̣ладдхана̄маке нагаре. гхосита̄ра̄мети гхоситасет̣т̣хина̄ ка̄рите а̄ра̄ме. бхагава̄ а̄кин̣н̣о вихаратӣти бхагава̄ самба̄дхаппатто вихарати. ким̣ пана бхагавато самба̄дхо аттхи, сам̣сагго ва̄ти? наттхи. на хи кочи бхагавантам̣ аниччха̄йа упасан̇камитум̣ саккоти. дура̄сада̄ хи буддха̄ бхагаванто саббаттха ча анупалиттатта̄. хитесита̄йа пана саттесу анукампам̣ упа̄да̄йа ‘‘мутто мочесса̄мӣ’’ти пат̣ин̃н̃а̄нурӯпам̣ чатурогханиттхаран̣аттхам̣ ат̣т̣ханнам̣ париса̄нам̣ аттано сантикам̣ ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇каманам̣ адхива̄сети, сайан̃ча маха̄карун̣а̄самусса̄хито ка̄лан̃н̃ӯ хутва̄ таттха упасан̇камати, идам̣ саббабуддха̄нам̣ а̄чин̣н̣ам̣, айамидха а̄кин̣н̣авиха̄роти адхиппето.

идха пана косамбика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ калахаджа̄та̄нам̣ саттха̄ дӣгхӣтисса косаларан̃н̃о ваттхум̣ а̄харитва̄, ‘‘на хи верена вера̄ни, саммантӣдха куда̄чана’’нтиа̄дина̄ (дха. па. 5; ма. ни. 3.237; маха̄ва. 464) ова̄дам̣ ада̄си, там̣ дивасам̣ тесам̣ калахам̣ каронта̄нам̣йева ратти вибха̄та̄. дутийадивасепи бхагава̄ тамева ваттхум̣ катхеси, там̣ дивасампи тесам̣ калахам̣ каронта̄нам̣йева ратти вибха̄та̄. татийадивасепи бхагава̄ тамева ваттхум̣ катхеси, атхан̃н̃атаро бхиккху бхагавантам̣ евама̄ха – ‘‘аппоссукко, бханте бхагава̄, дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рамануйутто вихарату, майаметена бхан̣д̣анена калахена виггахена вива̄дена пан̃н̃а̄йисса̄ма̄’’ти. саттха̄ ‘‘парийа̄динначитта̄ кхо име могхапуриса̄ на да̄ниме сакка̄ сан̃н̃а̄петум̣, наттхи четтха сан̃н̃а̄петабба̄, йам̣нӯна̄хам̣ екача̄рикава̄сам̣ васеййам̣, евам̣ име бхиккхӯ калахато орамиссантӣ’’ти чинтеси. евам̣ техи калахака̄ракехи бхиккхӯхи саддхим̣ екавиха̄ре ва̄сам̣ винетабба̄бха̄вато упа̄сака̄дӣхи упасан̇каманан̃ча а̄кин̣н̣авиха̄рам̣ катва̄ вуттам̣ – ‘‘тена кхо пана самайена бхагава̄ а̄кин̣н̣о вихаратӣ’’тиа̄ди.

таттха дуккханти на сукхам̣, ана̄ра̄дхитачиттата̄йа на ит̣т̣ханти аттхо. тенева̄ха ‘‘на пха̄су вихара̄мӣ’’ти. вӯпакат̣т̣хоти павивекат̣т̣хо дӯрӣбхӯто. татха̄ чинтетва̄ва бхагава̄ па̄това сарӣраппат̣иджагганам̣ катва̄ косамбийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ кан̃чи ана̄мантетва̄ еко адутийо гантва̄ косаларат̣т̣хе па̄лилеййаке ванасан̣д̣е бхаддаса̄ламӯле виха̄си. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣…пе… бхаддаса̄ламӯле’’ти. таттха са̄манти сайам̣. сам̣са̄метва̄ти пат̣иса̄метва̄. паттачӣварама̄да̄йа̄ти еттха̄пи са̄манти падам̣ а̄нетва̄ йоджетаббам̣. упат̣т̣ха̄кети косамбинагарава̄сино гхоситасет̣т̣хиа̄дике упат̣т̣ха̄ке, виха̄ре ча аггупат̣т̣ха̄кам̣ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ ана̄мантетва̄.

евам̣ гате саттхари пан̃часата̄ бхиккхӯ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄хам̣су – ‘‘а̄вусо а̄нанда, саттха̄ екакова гато, майам̣ анубандхисса̄ма̄’’ти. ‘‘а̄вусо, йада̄ бхагава̄ са̄мам̣ сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа ана̄мантетва̄ упат̣т̣ха̄ке ча анапалокетва̄ бхиккхусан̇гхам̣ адутийо гаччхати, тада̄ екача̄рам̣ чаритум̣ бхагавато аджджха̄сайо, са̄вакена на̄ма саттху аджджха̄сайа̄нурӯпам̣ пат̣ипаджджитаббам̣, тасма̄ на имесу дивасесу бхагава̄ анугантаббо’’ти нива̄реси, сайампи на̄нугаччхи.

анупуббена̄ти ануккамена, га̄манигамапат̣ипа̄т̣ийа̄ ча̄рикам̣ чарама̄но ‘‘екача̄рава̄сам̣ та̄ва васама̄нам̣ бхиккхум̣ пассисса̄мӣ’’ти ба̄лакалон̣ака̄рага̄мам̣ гантва̄ таттха бхагуттхерасса сакалам̣ паччха̄бхаттан̃чева тийа̄ман̃ча раттим̣ екача̄рава̄се а̄нисам̣сам̣ катхетва̄ пунадивасе тена паччха̄саман̣ена пин̣д̣а̄йа чаритва̄ там̣ таттхева ниваттетва̄ ‘‘самаггава̄сам̣ васама̄не тайо кулапутте пассисса̄мӣ’’ти па̄чӣнавам̣самигада̄йам̣ гантва̄ тесампи сакалараттим̣ самаггава̄се а̄нисам̣сам̣ катхетва̄ тепи таттхева ниваттетва̄ екакова па̄лилеййага̄мам̣ сампатто. па̄лилеййага̄мава̄сино паччуггантва̄ бхагавато да̄нам̣ датва̄ па̄лилеййага̄масса авидӯре раккхитаванасан̣д̣о на̄ма аттхи, таттха бхагавато пан̣н̣аса̄лам̣ катва̄ ‘‘еттха бхагава̄ васатӯ’’ти йа̄читва̄ ва̄сайим̣су. бхаддаса̄лоти пана таттхеко мана̄по бхаддако са̄ларуккхо, бхагава̄ там̣ га̄мам̣ упанисса̄йа ванасан̣д̣е пан̣н̣аса̄ласамӣпе тасмим̣ руккхамӯле виха̄си. тена вуттам̣ – ‘‘па̄лилеййаке вихарати раккхитаванасан̣д̣е бхаддаса̄ламӯле’’ти.

хаттхина̄готи маха̄хаттхӣ йӯтхапати. хаттхикалабхехӣти хаттхипотакехи. хаттхиччха̄пехӣти кхӣрӯпагехи дахарахаттхипотакехи, йе ‘‘бхин̇ка̄’’типи вуччанти. чхиннагга̄нӣти пурато пурато гаччхантехи техи хаттхиа̄дӣхи чхиннагга̄ни кха̄дита̄васеса̄ни кха̄н̣усадиса̄ни кха̄дати. обхаггобхагганти тена хаттхина̄гена уччат̣т̣ха̄нато бхан̃джитва̄ бхан̃джитва̄ па̄титам̣. асса са̄кха̄бхан̇ганти етасса сантакам̣ са̄кха̄бхан̇гам̣ те кха̄данти. а̄вила̄нӣти техи пат̣хаматарам̣ отаритва̄ пивантехи а̄лул̣итатта̄ а̄вила̄ни каддамамисса̄ни па̄нӣйа̄ни пивати. ога̄ха̄ти титтхато. ‘‘ога̄ха’’нтипи па̄л̣и. асса̄ти хаттхина̄гасса. упанигхам̣сантийоти гхат̣т̣ентийо, упанигхам̣сийама̄нопи аттано ул̣а̄рабха̄вена на куджджхати, тена та̄ там̣ гхам̣сантийева. йӯтха̄ти хаттхигхат̣а̄.

йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти со кира хаттхина̄го йӯтхава̄се уккан̣т̣хито там̣ ванасан̣д̣ам̣ павит̣т̣хо таттха бхагавантам̣ дисва̄ гхат̣асахассена нибба̄питасанта̄по вийа ниббуто хутва̄ пасанначитто бхагавато сантике ат̣т̣ха̄си, тато пат̣т̣ха̄йа ваттасӣсе т̣хатва̄ бхаддаса̄ласса пан̣н̣аса̄ла̄йа ча самантато аппахаритакам̣ катва̄ са̄кха̄бхан̇гехи саммаджджати, бхагавато мукхадхованам̣ дети, нха̄нодакам̣ а̄харати, дантакат̣т̣хам̣ дети, аран̃н̃ато мадхура̄ни пхала̄ни а̄харитва̄ саттху упанети, саттха̄ та̄ни парибхун̃джати. тена вуттам̣ – ‘‘татра судам̣ со хаттхина̄го йасмим̣ падесе бхагава̄ вихарати, там̣ падесам̣ аппахаритан̃ча кароти, сон̣д̣а̄йа бхагавато па̄нӣйам̣ парибходжанӣйам̣ упат̣т̣ха̄петӣ’’ти. сон̣д̣а̄йа да̄рӯни а̄харитва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гхам̣ситва̄ аггим̣ ут̣т̣ха̄петва̄ да̄рӯни джа̄ла̄петва̄ таттха па̄са̄н̣акхан̣д̣а̄ни та̄петва̄ та̄ни дан̣д̣акехи пават̣т̣етва̄ сон̣д̣ийам̣ кхипитва̄ удакасса таттабха̄вам̣ н̃атва̄ бхагавато сантикам̣ упагантва̄ тит̣т̣хати, бхагава̄ ‘‘хаттхина̄го мама нха̄нам̣ иччхатӣ’’ти таттха гантва̄ нха̄накиччам̣ кароти, па̄нӣйепи есева найо. тасмим̣ пана сӣтале сан̃джа̄те упасан̇камати, там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘сон̣д̣а̄йа бхагавато па̄нӣйам̣ парибходжанӣйам̣ упат̣т̣ха̄петӣ’’ти.

атха кхо бхагавато рахогатасса̄тиа̄ди убхиннам̣ маха̄на̄га̄нам̣ вивекасукхапаччавеккхан̣адассанам̣, там̣ вуттаттхамева. аттано ча павивекам̣ видитва̄ти кехичи ана̄кин̣н̣абха̄валаддхам̣ ка̄йавивекам̣ джа̄нитва̄, итаре пана вивека̄ бхагавато саббака̄лам̣ виджджантийева.

имам̣ уда̄нанти имам̣ аттано хаттхина̄гасса ча павивека̄бхиратийа̄ сама̄наджджха̄сайабха̄вадӣпанам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

таттха̄йам̣ сан̇кхепаттхо – етам̣ ӣса̄дантасса ратхаӣса̄садисадантасса хаттхина̄гасса читтам̣ на̄гена буддхана̄гасса читтена самети сам̣сандати. катхам̣ самети че? йадеко раматӣ ване йасма̄ буддхана̄го ‘‘ахам̣ кхо пуббе а̄кин̣н̣о виха̄си’’нти пуримам̣ а̄кин̣н̣авиха̄рам̣ джигуччхитва̄ вивекам̣ упабрӯхайама̄но ида̄ни йатха̄ еко адутийо ване аран̃н̃е рамати абхирамати, евам̣ айампи хаттхина̄го пуббе аттано хаттхиа̄дӣхи а̄кин̣н̣авиха̄рам̣ джигуччхитва̄ вивекам̣ упабрӯхайама̄но ида̄ни еко асаха̄йо ване аран̃н̃е рамати абхирамати. тасма̄сса читтам̣ на̄гена самети тасса читтена саметӣти катва̄ екӣбха̄варатийа̄ екасадисам̣ хотӣти аттхо.

пан̃чамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.