4. йаккхапаха̄расуттаван̣н̣ана̄
34. чатуттхе капотакандара̄йанти евам̣на̄маке виха̄ре. тасмим̣ кира паббатакандаре пуббе бахӯ капота̄ васим̣су, тена са̄ паббатакандара̄ ‘‘капотакандара̄’’ти вуччати. апарабха̄ге таттха катавиха̄ропи ‘‘капотакандара̄’’твева пан̃н̃а̄йиттха. тена вуттам̣ – ‘‘капотакандара̄йанти евам̣на̄маке виха̄ре’’ти. джун̣ха̄йа раттийа̄ти суккапаккхараттийам̣. наворопитехи кесехӣти ачираоха̄ритехи кесехи, иттхамбхӯталаккхан̣е четам̣ каран̣авачанам̣. аббхока̄сети йаттха упариччхаданам̣ париккхепо ва̄ наттхи, та̄дисе а̄ка̄сан̇ган̣е.
таттха а̄йасма̄ са̄рипутто суван̣н̣аван̣н̣о, а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но нӣлуппалаван̣н̣о. убхопи пана те маха̄тхера̄ удиччабра̄хман̣аджачча̄ каппа̄нам̣ сатасахасса̄дхикам̣ екам̣ асан̇кхйеййам̣ абхинӣха̄расампанна̄ чхал̣абхин̃н̃а̄пат̣исамбхида̄ппатта̄ маха̄кхӣн̣а̄сава̄ сама̄паттила̄бхино саттасат̣т̣хийа̄ са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣а̄нам̣ маттхакаппатта̄ етам̣ капотакандаравиха̄рам̣ упасобхайанта̄ екам̣ канакагухам̣ павит̣т̣ха̄ две сӣха̄ вийа, екам̣ виджамбханабхӯмим̣ отин̣н̣а̄ две бйаггха̄ вийа, екам̣ супуппхитаса̄лаванам̣ павит̣т̣ха̄ две чхаддантана̄гара̄джа̄но вийа, екам̣ симбаливанам̣ павит̣т̣ха̄ две супан̣н̣ара̄джа̄но вийа, екам̣ нарава̄ханайа̄нам̣ абхирул̣ха̄ две вессаван̣а̄ вийа, екам̣ пан̣д̣укамбаласила̄санам̣ абхинисинна̄ две сакка̄ вийа, екавима̄наббхантарагата̄ две маха̄брахма̄но вийа, екасмим̣ гаганат̣т̣ха̄не т̣хита̄ни две чандаман̣д̣ала̄ни вийа, две сӯрийаман̣д̣ала̄ни вийа ча вирочим̣су. тесу а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но тун̣хӣ нисӣди, а̄йасма̄ пана са̄рипутто сама̄паджджи. тена вуттам̣ – ‘‘ан̃н̃атарам̣ сама̄дхим̣ сама̄паджджитва̄’’ти.
таттха ан̃н̃атарам̣ сама̄дхинти упеккха̄брахмавиха̄расама̄паттим̣. кечи ‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄патти’’нти ваданти, апаре пана̄ху ‘‘а̄руппапа̄дакам̣ пхаласама̄патти’’нти. има̄ ева хи тиссо ка̄йараккхан̣асаматтха̄ сама̄паттийо. таттха ниродхасама̄паттийа̄ сама̄дхипарийа̄йасамбхаво хет̣т̣ха̄ вуттова, паччхимам̣йева пана а̄чарийа̄ ван̣н̣енти. уттара̄йа диса̄йа даккхин̣ам̣ дисам̣ гаччхантӣти уттара̄йа диса̄йа йаккхасама̄гамам̣ гантва̄ аттано бхаванам̣ гантум̣ даккхин̣ам̣ дисам̣ гаччханти. пат̣ибха̄ти манти упат̣т̣ха̄ти мама. манти хи пат̣исаддайогена са̄миаттхе упайогавачанам̣, имасса сӣсе паха̄рам̣ да̄тум̣ читтам̣ ме уппаджджатӣти аттхо. со кира пуримаджа̄тийам̣ тхере баддха̄гха̄то, тенасса тхерам̣ дисва̄ падут̣т̣хачиттасса евам̣ ахоси. итаро пана саппан̃н̃аджа̄тико, тасма̄ там̣ пат̣иседхенто ‘‘алам̣ самма̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ма̄ а̄са̄десӣти ма̄ гхат̣т̣еси, ма̄ паха̄рам̣ дехӣти вуттам̣ хоти. ул̣а̄роти ул̣а̄рехи уттамехи сӣла̄дигун̣ехи саманна̄гато.
ана̄дийитва̄ти а̄дарам̣ акатва̄, тасса вачанам̣ аггахетва̄. йасма̄ пана тасса вачанам̣ агган̣ханто там̣ ана̄дийанто на̄ма хоти, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘там̣ йаккхам̣ ана̄дийитва̄’’ти. сӣсе паха̄рам̣ ада̄сӣти саббатха̄мена усса̄хам̣ джанетва̄ а̄ка̄се т̣хитова сӣсе кхат̣акам̣ ада̄си, муддхани мут̣т̣хигха̄там̣ ака̄сӣти аттхо. та̄ва маха̄ти тха̄мамахаттена таттакам̣ маханто паха̄ро ахоси. тена паха̄рена̄ти тена паха̄рена каран̣абхӯтена. саттаратананти пама̄н̣амаджджхимасса пурисасса ратанена саттаратанам̣. на̄ганти хаттхина̄гам̣. оса̄деййа̄ти патхавийам̣ осӣда̄пеййа нимуджджа̄пеййа. ‘‘оса̄реййа̄’’типи па̄т̣хо, чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ кареййа̄ти аттхо. ад̣д̣хат̣т̣хамаратананти ад̣д̣хена ат̣т̣ханнам̣ пӯран̣а̄ни ад̣д̣хат̣т̣хама̄ни, ад̣д̣хат̣т̣хама̄ни ратана̄ни пама̄н̣ам̣ етасса̄ти ад̣д̣хат̣т̣хамаратано, там̣ ад̣д̣хат̣т̣хамаратанам̣. махантам̣ паббатакӯт̣анти кела̄сакӯт̣аппама̄н̣ам̣ випулам̣ гирикӯт̣ам̣. пада̄леййа̄ти сакалика̄ка̄рена бхиндеййа. апи оса̄деййа, апи пада̄леййа̄ти самбандхо.
та̄вадева часса сарӣре маха̄парил̣а̄хо уппаджджи, со ведана̄туро а̄ка̄се т̣ха̄тум̣ асакконто бхӯмийам̣ пати, тан̇кхан̣ан̃н̃ева ат̣т̣хасат̣т̣хисахасса̄дхикайоджанасатасахассуббедхам̣ синерумпи паббатара̄джа̄нам̣ сандха̄рентӣ чатунахута̄дхикадвийоджанасатасахассабахала̄ маха̄патхавӣ там̣ па̄пасаттам̣ дха̄ретум̣ асакконтӣ вийа виварамада̄си. авӣчито джа̄ла̄ ут̣т̣хахитва̄ кандантам̣йева там̣ ган̣хим̣су, со канданто виппалапанто пати. тена вуттам̣ – ‘‘атха ча пана со йаккхо ‘д̣айха̄ми д̣айха̄мӣ’ти ватва̄ таттхева маха̄нирайам̣ апата̄сӣти. таттха апата̄сӣти апати.
ким̣ пана со йаккхаттабха̄венева нирайам̣ упагаччхӣти? на упагаччхи, йан̃хеттха дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ па̄пакаммам̣ ахоси, тасса балена йаккхаттабха̄ве махантам̣ дуккхам̣ анубхави. йам̣ пана упападжджаведанӣйам̣ а̄нантарийакаммам̣, тена чутианантарам̣ нирайе уппаджджӣти. тхерасса пана сама̄паттибалена упаттхамбхитасарӣрасса на кочи вика̄ро ахоси. сама̄паттито авут̣т̣хитака̄ле хи там̣ йаккхо пахари, татха̄ пахарантам̣ диббачаккхуна̄ дисва̄ а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но дхаммасена̄патим̣ упасан̇ками, упасан̇каманасамака̄ламева ча дхаммасена̄пати сама̄паттито ут̣т̣ха̄си. атха нам̣ маха̄моггалла̄но сарӣравуттим̣ пуччхи, сописса бйа̄ка̄си, тена вуттам̣ – ‘‘аддаса̄ кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но…пе… апи ча ме сӣсам̣ тхокам̣ дуккха’’нти.
таттха тхокам̣ дуккханти тхокам̣ аппаматтакам̣ мадхуракаджа̄там̣ вийа ме сӣсам̣ дуккхитам̣, дуккхаппаттанти аттхо. дуккха̄дхит̣т̣ха̄нан̃хи сӣсам̣ дуккханти вуттам̣. ‘‘сӣсе тхокам̣ дуккха’’нтипи па̄т̣хо. катхам̣ пана сама̄паттибалена сарӣре упаттхамбхите тхерасса сӣсе тхокампи дуккхам̣ ахосӣти? ачиренева вут̣т̣хитатта̄. антосама̄паттийам̣ апан̃н̃а̄йама̄надуккхан̃хи ка̄йанисситатта̄ ниддам̣ упагатасса макаса̄диджанитам̣ вийа пат̣ибуддхасса тхокам̣ пан̃н̃а̄йиттха.
‘‘маха̄балена йаккхена татха̄ саббусса̄хена пахат̣е сарӣрепи вика̄ро на̄ма наттхӣ’’ти аччхарийаббхутачиттаджа̄тена а̄йасмата̄ маха̄моггалла̄нена ‘‘аччхарийам̣, а̄вусо са̄рипутта̄’’тиа̄дина̄ дхаммасена̄патино маха̄нубха̄вата̄йа вибха̄вита̄йа сописса ‘аччхарийам̣, а̄вусо моггалла̄на̄’’тиа̄дина̄ иддха̄нубха̄вамахантата̄пака̄сана̄падесена аттано исса̄маччхарийа̄хан̇ка̄ра̄димала̄нам̣ суппахӣнатам̣ дӣпети. пам̣суписа̄чакампи на пасса̄ма̄ти сан̇ка̄ракӯт̣а̄дӣсу вичаран̣акакхуддакапетампи на пасса̄ма. ити адхигамаппиччха̄нам̣ аггабхӯто маха̄тхеро тасмим̣ ка̄ле ана̄ваджджанена тесам̣ адассанам̣ сандха̄йа вадати. тенева̄ха ‘‘етарахӣ’’ти.
бхагава̄ пана вел̣уване т̣хито убхиннам̣ аггаса̄вака̄нам̣ имам̣ катха̄салла̄пам̣ диббасотена ассоси. тена вуттам̣ – ‘‘ассоси кхо бхагава̄’’тиа̄ди, там̣ вуттаттхамева.
етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ а̄йасмато са̄рипуттасса сама̄паттибалӯпагатам̣ иддха̄нубха̄вамахантатам̣ видитва̄. имам̣ уда̄нанти тассева та̄дибха̄ваппаттидӣпакам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.
таттха йасса селӯпамам̣ читтам̣, т̣хитам̣ на̄нупакампатӣти йасса кхӣн̣а̄савасса читтам̣ екаггханасила̄майапаббатӯпамам̣ саббесам̣ ин̃джана̄нам̣ абха̄вато васӣбха̄ваппаттийа̄ва т̣хитам̣ саббехипи локадхаммехи на̄нупакампати на паведхати. ида̄нисса акампана̄ка̄рам̣ саддхим̣ ка̄ран̣ена дассетум̣ ‘‘виратта’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха вираттам̣ раджанӣйесӯти вира̄гасан̇кха̄тена арийамаггена раджанӣйесу ра̄гуппаттихетубхӯтесу саббесу тебхӯмакадхаммесу вираттам̣, таттха саббасо самуччхиннара̄ганти аттхо. копанеййети пат̣игхат̣т̣ха̄нӣйе саббасмимпи а̄гха̄таваттхусмим̣ на куппати на дуссати на вика̄рам̣ а̄паджджати. йассевам̣ бха̄витам̣ читтанти йасса йатха̄вуттасса арийапуггаласса читтам̣ евам̣ вуттанайена та̄дибха̄ва̄ваханабха̄вена бха̄витам̣. куто там̣ дуккхамессатӣти там̣ уттамапуггалам̣ куто саттато сан̇кха̄рато ва̄ дуккхам̣ упагамиссати, на та̄дисасса дуккхам̣ аттхӣти аттхо.
чатуттхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.