10. локасуттаван̣н̣ана̄
30. дасаме буддхачаккхуна̄ти еттха а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ам̣ индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ан̃ча буддхачаккху на̄ма. йатха̄ха –
‘‘аддаса̄ кхо бхагава̄ буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто сатте аппараджаккхе маха̄раджаккхе тиккхиндрийе мудиндрийе’’тиа̄ди (ма. ни. 1.283; 2.339).
локанти тайо лока̄ – ока̄салоко, сан̇кха̄ралоко, сатталокоти. таттха –
‘‘йа̄вата̄ чандимасӯрийа̄ парихаранти,
диса̄ бханти вирочана̄;
та̄ва сахассадха̄ локо,
еттха те ваттатӣ васо’’ти. –
а̄дӣсу (ма. ни. 1.503) ока̄салоко. ‘‘еко локо – саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄, две лока̄ – на̄ман̃ча рӯпан̃ча, тайо лока̄ – тиссо ведана̄, чатта̄ро лока̄ – чатта̄ро а̄ха̄ра̄, пан̃ча лока̄ – пан̃чупа̄да̄наккхандха̄, чха лока̄ – чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни, сатта лока̄ – сатта вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо, ат̣т̣ха лока̄ – ат̣т̣ха локадхамма̄, нава лока̄ – нава сатта̄ва̄са̄, даса лока̄ – даса̄йатана̄ни, два̄даса лока̄ – два̄даса̄йатана̄ни, ат̣т̣ха̄раса лока̄ – ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо’’тиа̄дӣсу (пат̣и. ма. 1.112) сан̇кха̄ралоко. ‘‘сассато локо, асассато локо’’тиа̄дӣсу сатталоко вутто. идха̄пи сатталоко ведитаббо.
таттха локӣйати вичитта̄ка̄рато диссатӣти чаккава̄л̣асан̇кха̄то локо ока̄салоко, сан̇кха̄ро луджджати палуджджатӣти локо, локӣйати еттха пун̃н̃апа̄пам̣ таббипа̄ко ча̄ти сатталоко. тесу бхагава̄ маха̄карун̣а̄йа анукампама̄но сам̣са̄радуккхато мочетука̄мо сатталокам̣ олокеси. катамасса пана сатта̄хасса аччайена олокеси? пат̣хамасса сатта̄хасса. бхагава̄ хи паллан̇касатта̄хасса парийоса̄не паччхимайа̄ма̄васа̄не ‘‘йада̄ хаве па̄тубхаванти дхамма̄…пе… сӯрийова обха̄сайаманталиккха’’нти (уда̄. 1-3; катха̄. 321; маха̄ва. 1-3) имам̣ арийамагга̄нубха̄вадӣпакам̣ уда̄нам̣ уда̄нетва̄, ‘‘ахам̣ та̄ва евам̣ судуттарам̣ сам̣са̄рамахогхам̣ има̄йа дхаммана̄ва̄йа самуттаритва̄ нибба̄напа̄ре т̣хито, ханда да̄ни локампи та̄ресса̄ми, кӣдисо ну кхо локо’’ти локам̣ волокеси. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘атха кхо бхагава̄ тасса сатта̄хасса аччайена тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣хахитва̄ буддхачаккхуна̄ локам̣ волокесӣ’’ти.
таттха волокесӣти вивидхехи а̄ка̄рехи пасси, хаттхатале т̣хапитаа̄малакам̣ вийа аттано н̃а̄н̣ена паччаккхам̣ ака̄си. анекехи санта̄пехӣтиа̄ди волокита̄ка̄радассанам̣. анекехи санта̄пехӣти анекехи дуккхехи. дуккхан̃хи санта̄панапӣл̣анат̣т̣хена санта̄поти вуччати. йатха̄ха – ‘‘дуккхасса пӣл̣анат̣т̣хо сан̇кхатат̣т̣хо санта̄пат̣т̣хо випарин̣а̄мат̣т̣хо’’ти (пат̣и. ма. 1.17). тан̃ча дуккхадуккха̄дивасена чева джа̄тиа̄дивасена ча анекаппака̄рам̣. тена вуттам̣ ‘‘анекехи санта̄пехӣ’’ти. анекехи дуккхехи сантаппама̄не пӣл̣ийама̄не ба̄дхийама̄не. парил̣а̄хехӣти парида̄хехи. парид̣айхама̄нети индханам̣ вийа аггина̄ самантато д̣айхама̄не. ра̄гаджехӣти ра̄гасамбхӯтехи. еса найо сесесупи. ра̄га̄дайо хи йасмим̣ санта̄не уппаджджанти, там̣ ниддаханта̄ вийа виба̄дхенти, тена вуттам̣ – ‘‘тайоме, бхиккхаве, аггӣ – ра̄гагги, досагги, мохаггӣ’’ти (итиву. 93). йато те читтам̣ ка̄йан̃ча килесентӣти килеса̄ти вуччанти. еттха ча парид̣айхама̄нети етена бхагава̄ ра̄га̄дикилеса̄нам̣ паваттидуккхатам̣, тена ча сатта̄нам̣ абхибхӯтатам̣ дассети. сантаппама̄нети имина̄ пана тесам̣ ка̄лантарадуккхатам̣, тена нирантаропаддаватан̃ча дассети.
бхагава̄ хи бодхируккхамӯле апара̄джитапаллан̇ке нисинно пат̣хамайа̄ме пуббенива̄сам̣ ануссаритва̄ маджджхимайа̄ме диббачаккхум̣ висодхетва̄ паччхимайа̄ме пат̣иччасамуппа̄де н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ килесамӯлакам̣ ват̣т̣адуккхам̣ абхин̃н̃а̄йа сан̇кха̄ре париггахетва̄ саммасанто ануккамена випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арийамагга̄дхигамена сайам̣ вигатавиддхастакилесо абхисамбуддхо хутва̄ паччавеккхан̣а̄нантарам̣ анавасеса̄нам̣ килеса̄нам̣ пахӣнатта̄ аттано ват̣т̣адуккхасса париккхӣн̣абха̄вадӣпакам̣ саббабуддха̄нам̣ авиджахитам̣ ‘‘анекаджа̄тисам̣са̄ра’’нти (дха. па. 153) уда̄нам̣ уда̄нетва̄ тенева паллан̇кена сатта̄хам̣ вимуттисукхапат̣исам̣ведӣ нисинно саттама̄йа раттийа̄ тӣсу йа̄месу вуттанайена тӣн̣и уда̄на̄ни уда̄нетва̄ татийауда̄на̄нантарам̣ буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто ‘‘сакаламидам̣ сатта̄нам̣ ват̣т̣адуккхам̣ килесамӯлакам̣, килеса̄ на̄мете паваттидуккха̄ а̄йатимпи дуккхахетубхӯта̄, техи име сатта̄ сантаппанти парид̣айханти ча̄’’ти пасси. тена вуттам̣ ‘‘аддаса̄ кхо бхагава̄…пе… мохаджехипӣ’’ти.
етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ локасса йатха̄вуттасанта̄папарил̣а̄хехи абхибхуййама̄натам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄. имам̣ уда̄нанти имам̣ саббасанта̄папарил̣а̄хато паринибба̄навибха̄ванам̣ маха̄уда̄нам̣ уда̄неси.
таттха айам̣ локо санта̄паджа̄тоти айам̣ саббопи локо джара̄рогамаран̣ехи чева на̄на̄видхабйасанехи ча килесапарийут̣т̣ха̄нехи ча джа̄тасанта̄по, уппаннака̄йикачетасикадуккха̄бхибхавоти аттхо. пхассапаретоти тато ева анекехи дуккхасампхассехи парихато упаддуто. атха ва̄ пхассапаретоти сукха̄дисан̇кха̄та̄нам̣ тиссаннам̣ дуккхата̄нам̣ паччайабхӯтехи чхахи пхассехи абхибхӯто, тато тато два̄рато тасмим̣ тасмим̣ а̄рамман̣е паваттивасена упассат̣т̣хо. рогам̣ вадати аттатоти пхассапаччайа̄ уппаджджама̄нам̣ ведана̄сан̇кха̄там̣ рогам̣ дуккхам̣, кхандхапан̃чакамева ва̄ йатха̄бхӯтам̣ аджа̄нанто ‘‘аха’’нти сан̃н̃а̄йа дит̣т̣хига̄хавасена ‘‘ахам̣ сукхито дуккхито’’ти аттато вадати. ‘‘аттано’’типи пат̣ханти. тассаттхо – йва̄йам̣ локо кеначи дуккхадхаммена пхут̣т̣хо абха̄витаттата̄йа адхива̄сетум̣ асакконто ‘‘ахо дуккхам̣, ӣдисам̣ дуккхам̣ майхам̣ аттанопи ма̄ хотӯ’’тиа̄дина̄ виппалапанто кевалам̣ аттано рогам̣ вадати, тасса пана паха̄на̄йа на пат̣ипаджджатӣти адхиппа̄йо. атха ва̄ там̣ йатха̄вуттам̣ дуккхам̣ йатха̄бхӯтам̣ аджа̄нанто тан̣ха̄га̄хавасена ‘‘мама’’нти сан̃н̃а̄йа аттато вадати, ‘‘мама ида’’нти ва̄чам̣ ниччха̄рети.
йена йена хи ман̃н̃атӣти евамимам̣ рогабхӯтам̣ кхандхапан̃чакам̣ аттато аттано ва̄ ваданто локо йена йена рӯпаведана̄дина̄ ка̄ран̣абхӯтена, йена ва̄ сассата̄дина̄ пака̄рена дит̣т̣хима̄натан̣ха̄ман̃н̃ана̄хи ман̃н̃ати. тато там̣ хоти ан̃н̃атха̄ти тато аттана̄ парикаппита̄ка̄рато там̣ ман̃н̃ана̄йа ваттхубхӯтам̣ кхандхапан̃чакам̣ ан̃н̃атха̄ анатта̄наттанийамева хоти. васе ваттетум̣ асаккун̣еййата̄йа ахан̇ка̄рамаман̇ка̄раттам̣ на ниппха̄детӣти аттхо. атха ва̄ татоти тасма̄ ман̃н̃ана̄маттабха̄вато там̣ кхандхапан̃чакам̣ ничча̄дивасена ман̃н̃итам̣ ан̃н̃атха̄ аничча̄дисабха̄вамева хоти. на хи ман̃н̃ана̄ бха̄ван̃н̃атхаттам̣ ва̄ лаккхан̣ан̃н̃атхаттам̣ ва̄ ка̄тум̣ саккоти.
ан̃н̃атха̄бха̄вӣ бхавасаттоти асамбхаве вад̣д̣хийам̣ хитасукхе сатто лагго сатталоко ман̃н̃ана̄йа йатха̄ручи чинтийама̄нопи випарӣтаппат̣ипаттийа̄ тато ан̃н̃атха̄бха̄вӣ ахитадуккхабха̄вӣ вигха̄там̣йева па̄пун̣а̄ти. бхавамева̄бхинандатӣти евам̣ сантепи там̣ ман̃н̃ана̄парикаппитам̣ авиджджама̄нам̣ бхавам̣ вад̣д̣хим̣ абхинандати ева абхикан̇кхати ева. атха ва̄ ан̃н̃атха̄бха̄вӣти ‘‘ниччо ме атта̄’’тиа̄дина̄ ман̃н̃ана̄йа парикаппита̄ка̄рато сайам̣ ан̃н̃атха̄бха̄вӣ сама̄но аниччо адхувоти аттхо. бхавасаттоти ка̄ма̄дибхавесу бхаватан̣ха̄йа сатто лагго гадхито. бхавамева̄бхинандатӣти аничча̄дисабха̄вам̣ бхавамева ничча̄дивасена пара̄маситва̄, таттха ва̄ адхимуттисан̃н̃ам̣ тан̣ха̄дит̣т̣ха̄бхинандана̄хи абхинандати, на таттха ниббиндати. йадабхинандати там̣ бхайанти йам̣ вад̣д̣хисан̇кха̄там̣ бхавам̣ ка̄ма̄дибхавам̣ ва̄ абхинандати, там̣ аничча̄дивипарин̣а̄масабха̄ватта̄ анекабйасана̄нубандхатта̄ ча бхавахетубха̄вато ативийа бхайа̄накат̣т̣хена бхайам̣. йасса бха̄йатӣти йато джара̄маран̣а̄дито бха̄йати, там̣ джара̄маран̣а̄ди дуккха̄дхит̣т̣ха̄набха̄вато дуккхадуккхабха̄вато ча дуккхам̣. атха ва̄ йасса бха̄йатӣти бхава̄бхинанданена йасса вибхавасса бха̄йати, со уччхедасан̇кха̄то вибхаво, тато бха̄йанан̃ча дуккхаваттхубха̄вато джа̄тиа̄дидуккхасса анативаттанато ча дуккхам̣ дуккхасабха̄вамева̄ти аттхо. атха ва̄ йасса бха̄йати там̣ дуккханти йасса аничча̄дикасса бха̄йати там̣ ниссаран̣ам̣ аджа̄нанто, там̣ бхайам̣ тасса дуккхам̣ хоти, дуккхам̣ а̄вахатӣти аттхо.
еттакена ват̣т̣ам̣ дассетва̄ ида̄ни виват̣т̣ам̣ дассетум̣, ‘‘бхававиппаха̄на̄йа кхо панидам̣ брахмачарийам̣ вуссатӣ’’ти а̄ха. таттха бхававиппаха̄на̄йа̄ти ка̄ма̄дибхавасса паджаханаттха̄йа. кхоти авадха̄ран̣е, пана̄ти падапӯран̣е нипа̄то. иданти а̄саннапаччаккхавачанам̣. брахмачарийанти маггабрахмачарийам̣. вуссатӣти пӯрессати. идам̣ вуттам̣ хоти – екантенева ка̄ма̄дибхавасса самудайаппаха̄нена анавасесападжаханаттха̄йа идам̣ майа̄ сатасахассакаппа̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни атидуккара̄ни а̄чаритва̄ па̄рамийо пӯретва̄ бодхиман̣д̣е тин̣н̣ам̣ ма̄ра̄нам̣ маттхакам̣ маддитва̄ адхигатам̣ сӣла̄диккхандхаттайасан̇гахам̣ ат̣т̣хан̇гикамаггабрахмачарийам̣ чарийати бха̄вийатӣти.
евам̣ арийамаггасса екам̣сенева ниййа̄никабха̄вам̣ дассетва̄ ида̄ни ан̃н̃амаггасса тадабха̄вам̣ дассенто ‘‘йе хи кечӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха йети анийаманиддесо. хӣти нипа̄таматтам̣. кечӣти екачче. пададвайена̄пи татха̄ва̄дино дит̣т̣хигатике анийамато парийа̄дийати. саман̣а̄ти паббаджджӯпагаманаматтена саман̣а̄, на самитапа̄па̄. бра̄хман̣а̄ти джа̄тиматтена бра̄хман̣а̄, на ба̄хитапа̄па̄. ва̄саддо викаппаттхо. бхавена бхавасса виппамоккхама̄хам̣сӯти екачче ка̄мабхавена рӯпабхавена ва̄ саббабхавато вимуттим̣ сам̣са̄расуддхим̣ катхайим̣су.
ке паневам̣ вадантӣти? дит̣т̣хадхамманибба̄нава̄дино тесу хи кечи ‘‘ул̣а̄рехи пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито атта̄ дит̣т̣хева дхамме парамам̣ ниббутим̣ патто хотӣ’’ти ваданти. кечи ‘‘рӯпа̄вачараджджха̄несу пат̣хамаджджха̄насаман̇гӣ…пе… кечи ‘‘дутийататийачатуттхаджджха̄насаман̇гӣ атта̄ дит̣т̣хева дхамме парамам̣ ниббутим̣ патто хотӣ’’ти ваданти. йатха̄ха –
‘‘идха, бхиккхаве, екаччо саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ евам̣ва̄дӣ хоти евам̣дит̣т̣хи ‘йато кхо бхо айам̣ атта̄ пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито’’’ти (дӣ. ни. 1.94) виттха̄ро.
те пана йасма̄ йа̄вадаттхам̣ пӣтатта̄ сухита̄йа джалӯка̄йа вийа рухирапипа̄са̄ ка̄ма̄дисукхехи самаппитасса тасса аттано ка̄месана̄дайо на бхависсанти, тадабха̄ве ча бхавасса абха̄войева, йасмим̣ йасмин̃ча бхаве т̣хитасса айам̣ найо лаббхати, тена тена бхавена саббабхавато вимутти хотӣти ваданти, тасма̄ ‘‘бхавена бхавасса виппамоккхама̄хам̣сӯ’’ти вутта̄. йесан̃ча ‘‘еттакам̣ на̄ма ка̄лам̣ сам̣саритва̄ ба̄ла̄ ча пан̣д̣ита̄ ча парийоса̄набхаве т̣хатва̄ сам̣са̄рато вимуччантӣ’’ти ладдхи, тепи бхавена бхавасса виппамоккхам̣ ваданти на̄ма. вуттан̃хетам̣ –
‘‘чулла̄сӣти маха̄каппино сатасахасса̄ни йа̄ни ба̄ле ча пан̣д̣ите ча сандха̄витва̄ сам̣саритва̄ дуккхассантам̣ кариссантӣ’’ти (дӣ. ни. 1.168).
атха ва̄ бхавена̄ти бхавадит̣т̣хийа̄. бхавати сассатам̣ тит̣т̣хатӣти паваттанато сассатадит̣т̣хи бхавадит̣т̣хӣти вуччати, бхавадит̣т̣хи еветтха уттарападалопена бхаватан̣ха̄тиа̄дӣсу вийа бхавоти вутто. бхавадит̣т̣хивасена ча екачче бхавависесам̣йева килеса̄нам̣ вӯпасантавуттийа̄ а̄йуно ча дӣгха̄ва̄сата̄йа ничча̄дисабха̄вам̣ бхававимоккхам̣ ман̃н̃анти, сеййатха̄пи бако брахма̄ ‘‘идам̣ ниччам̣, идам̣ дхувам̣, идам̣ сассатам̣, идам̣ авипарин̣а̄мадхамма’’нти (ма. ни. 1.501) авоча. тесамевам̣ випарӣтага̄хӣнам̣ аниссаран̣е ниссаран̣адит̣т̣хӣнам̣ куто бхававимоккхо. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘саббе те ‘авиппамутта̄ бхавасма̄’ти вада̄мӣ’’ти.
вибхавена̄ти уччхедена. бхавасса ниссаран̣ама̄хам̣сӯти саббабхавато ниггаманам̣ никкхантим̣ сам̣са̄расуддхим̣ вадим̣су. те хи ‘‘бхавена бхавасса виппамоккхо’’ти ваданта̄нам̣ ва̄дам̣ анануджа̄нанта̄ бхавӯпаччхедена ниссаран̣ам̣ пат̣иджа̄ним̣су. вибхавена̄ти ва̄ уччхедадит̣т̣хийа̄. вибхавати винассати уччхиджджати атта̄ ча локо ча̄ти паваттанато уччхедадит̣т̣хи вуттанайена ‘‘вибхаво’’ти вуччати. уччхедадит̣т̣хивасена хи сатта̄ адхимуччитва̄ таттха таттха уппанна̄ уччхиджджанти, са̄ ева сам̣са̄расуддхӣти уччхедава̄дино. вуттан̃хетам̣ –
‘‘йато кхо бхо айам̣ атта̄ рӯпӣ ча̄тумаха̄бхӯтико…пе… невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати, етта̄вата̄ кхо бхо айам̣ атта̄ самма̄ самуччхинно хотӣ’’ти (дӣ. ни. 1.85).
татха̄ –
‘‘наттхи, маха̄ра̄джа, диннам̣, наттхи йит̣т̣хам̣ наттхи хутам̣…пе… ба̄ле ча пан̣д̣ите ча ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджанти винассанти на хонти парам̣ маран̣а̄’’ти ча (дӣ. ни. 1.171).
тесампи евам̣ випарӣтага̄хӣнам̣ куто бхаваниссаран̣ам̣. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘саббе те ‘аниссат̣а̄ бхавасма̄’ти вада̄мӣ’’ти. на хи арийамаггабха̄вана̄йа анавасесакилесам̣ асамуггха̄тетва̄ када̄чипи бхавато ниссаран̣авимутти самбхавати. татха̄ хи тесам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ йатха̄бхӯта̄вабодха̄бха̄вато ‘‘аттхи наттхӣ’’ти антадвайанипатита̄нам̣ тан̣ха̄дит̣т̣хивасена сампаритаситавиппхандитаматтам̣, йато те дит̣т̣хигатика̄ паваттихетӯсупи саммӯл̣ха̄ сакка̄йабхӯмийам̣ суникха̄те випарӣтадассанатхамбхе тан̣ха̄бандханена баддха̄ гаддӯлабандхана̄ вийа са̄ на виджаханти бандханат̣т̣ха̄нам̣, куто несам̣ вимоккхо?
йе пана чатусаччавибха̄ванена паваттиа̄дӣсу асаммохато там̣ антадвайам̣ анупагамма маджджхимам̣ пат̣ипадам̣ сама̄рул̣ха̄, тесам̣йева бхававиппамоккхо ниссаран̣ан̃ча̄ти дассенто саттха̄ ‘‘упадхим̣ хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха упадхинти кхандха̄диупадхим̣. хӣти нипа̄таматтам̣. пат̣ичча̄ти нисса̄йа, паччайам̣ катва̄. дуккханти джа̄тиа̄ди дуккхам̣. ким̣ вуттам̣ хоти? йаттхиме дит̣т̣хигатика̄ вимоккхасан̃н̃ино, таттха кхандхакилеса̄бхисан̇кха̄рӯпадхайо адхигата̄, куто таттха дуккханиссаран̣ам̣? йатра хи килеса̄, татра̄бхисан̇кха̄расамбхавато бхавапабандхасса авиччхедойева̄ти ват̣т̣адуккхасса аниватти. тена вуттам̣ – ‘‘упадхин̃хи пат̣ичча дуккхамидам̣ самбхотӣ’’ти.
ида̄ни йам̣ параматтхато дуккхасса ниссаран̣ам̣, там̣ дассетум̣, ‘‘саббупа̄да̄наккхайа̄ наттхи дуккхасса самбхаво’’ти вуттам̣. таттха саббупа̄да̄наккхайа̄ти ка̄мупа̄да̄нам̣ дит̣т̣хупа̄да̄нам̣ сӣлаббатупа̄да̄нам̣ аттава̄дупа̄да̄нанти саббесам̣ имесам̣ чатуннампи упа̄да̄на̄нам̣ арийамагга̄дхигамена анавасесаппаха̄нато. таттха дит̣т̣хупа̄да̄нам̣ сӣлаббатупа̄да̄нам̣ аттава̄дупа̄да̄нанти има̄ни тӣн̣и упа̄да̄на̄ни сота̄паттимаггена кхӣйанти, ануппаттидхамматам̣ а̄паджджанти. ка̄мупа̄да̄нам̣ апа̄йагаманӣйам̣ пат̣хамена, ка̄мара̄габхӯтам̣ бахалам̣ дутийена, сукхумам̣ татийена, рӯпара̄га̄рӯпара̄гаппаха̄нам̣ чатуттхена̄ти чатӯхипи маггехи кхӣйати, ануппаттидхамматам̣ а̄паджджатӣти ведитаббам̣. наттхи дуккхасса самбхавоти евам̣ саббасо упа̄да̄наккхайа̄ тадекат̣т̣хата̄йа саббассапи килесаган̣асса ануппа̄данато аппаматтакассапи ват̣т̣адуккхасса самбхаво па̄тубха̄во наттхи.
евам̣ бхагава̄ хетуна̄ саддхим̣ паваттим̣ ниваттин̃ча дассетва̄ ‘‘имам̣ найам̣ аджа̄нанто айам̣ сатталоко ват̣т̣атопи сӣсам̣ на уккхипатӣ’’ти дассенто ‘‘локамимам̣ пасса̄’’тиа̄дима̄ха. таттха локамимам̣ пасса̄ти аттано буддхачаккхуна̄ паччаккхато висайабха̄васса упагататта̄ ‘‘локамимам̣ пасса̄’’ти бхагава̄дассанакирийа̄йа нийодженто атта̄намева̄лапати. путхӯти бахӯ, висум̣ висум̣ ва̄. авиджджа̄йа парета̄ти ‘‘дуккхе ан̃н̃а̄н̣а’’нтиа̄дина̄ (дха. са. 1106; вибха. 226) найена вутта̄йа чатусаччапат̣иччха̄дика̄йа авиджджа̄йа абхибхӯта̄. бхӯта̄ти каммакилесехи джа̄та̄ ниббатта̄. бхӯтарата̄ти бхӯтесу ма̄та̄питупуттада̄ра̄дисан̃н̃а̄йа ан̃н̃асаттесу тан̣ха̄йа рата̄, бхӯте ва̄ кхандхапан̃чаке аничча̄субхадуккха̄наттасабха̄ве там̣сабха̄ва̄навабодхато иттхипуриса̄дипарикаппавасена ничча̄дивасена аттаттанийага̄хавасена ча абхирата̄. бхава̄ апаримутта̄ти йатха̄вуттена тан̣ха̄дит̣т̣хига̄хена бхавато сам̣са̄рато на паримутта̄.
еттха ча ‘‘локамима’’нти пат̣хамам̣ та̄ва сакалампи саттаника̄йам̣ са̄ман̃н̃ато екаттам̣ упаненто екавачанена анодхисо гахан̣ам̣ дӣпетва̄ ‘‘сва̄йам̣ локо бхавайонигатит̣хитисатта̄ва̄са̄дивасена чева таттха̄пи там̣там̣саттаника̄йа̄дивасена ча анекабхедабхинно паччекам̣ майа̄ волокито’’ти аттано буддхачаккхун̃а̄н̣а̄нубха̄вам̣ пака̄сенто саттха̄ пуна вачанабхедам̣ катва̄ бахувачанена одхисо гахан̣ам̣ дӣпети ‘‘путхӯ авиджджа̄йа парета̄ бхӯта̄’’тиа̄дина̄. еван̃ча катва̄ ‘‘локамима’’нти упайогавачанам̣ катва̄ ‘‘авиджджа̄йа парета̄’’тиа̄дина̄ паччаттабахувачананиддесопи авируддхо хоти бхиннава̄кйатта̄. кечи пана екава̄кйата̄дхиппа̄йена ‘‘авиджджа̄йа паретам̣ бхӯтам̣ бхӯтаратам̣ бхава̄ апаримутта’’нти пат̣ханти, вибхаттибхедавасенева пана пура̄н̣апа̄т̣хо.
ида̄ни йена упа̄йена бхававиппамоккхо хоти, там̣ саббам̣ титтхийа̄нам̣ ависайабхӯтам̣ буддхагочарам̣ випассана̄вӣтхим̣ дассенто ‘‘йе хи кечӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха йе хи кечи бхава̄ти ка̄мабхава̄ди сан̃н̃ӣбхава̄ди екавока̄рабхава̄дивибха̄гена на̄на̄бхедабхинна̄ са̄таванто ва̄ аса̄таванто ва̄ дӣгха̄йука̄ ва̄ иттараккхан̣а̄ ва̄ йе хи кечи бхава̄. саббадхӣти уддхам̣ адхо тирийанти а̄дивибха̄гена саббаттха. саббаттхата̄йа̄ти сагга̄па̄йаманусса̄дивибха̄гена. саббе тетиа̄дӣсу саббепи те бхава̄ рӯпаведана̄дидхамма̄ хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аничча̄, удайаббайапат̣ипӣл̣итатта̄ дуккха̄, джара̄йа маран̣ена ча̄ти двидха̄ випарин̣а̄метаббата̄йа випарин̣а̄мадхамма̄. итисаддо а̄диаттхо пака̄раттхо ва̄, тена анатталаккхан̣ампи сан̇гахетва̄ авасаваттанат̣т̣хена анатта̄, випарин̣а̄мадхаммата̄йа ва̄ авасаваттанат̣т̣хена анатта̄ти вутта̄.
евам̣ лаккхан̣аттайапат̣ивиджджхана̄ка̄рена етам̣ бхавасан̇кха̄там̣ кхандхапан̃чакам̣ йатха̄бхӯтам̣ авипарӣтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа самма̄ н̃а̄йена випассана̄сахита̄йа маггапан̃н̃а̄йа пассато парин̃н̃а̄бхисамайа̄дивасена пат̣ивиджджхато ‘‘бхаво ниччо’’ти а̄динайаппаватта̄ бхавесу тан̣ха̄ пахӣйати, аггамаггаппаттисамака̄ламева анавасесам̣ нируджджхати, уччхедадит̣т̣хийа̄ саббасо пахӣнатта̄ вибхавам̣ виччхедам̣ на̄бхинандати на паттхети. евам̣бхӯтасса тасса йа̄ ка̄матан̣ха̄дивасена ат̣т̣хасатабхеда̄ аваттха̄дивибха̄гена анантабхеда̄ ча, та̄сам̣ саббасо саббаппака̄рена тан̣ха̄нам̣ кхайа̄ паха̄на̄, тадекат̣т̣хата̄йа саббассапи сам̣килесапаккхасса асесам̣ ниссесам̣ вира̄гена арийамаггена йо ануппа̄даниродхо, там̣ нибба̄нанти.
евам̣ тан̣ха̄йа паха̄намукхена саупа̄дисесанибба̄нам̣ дассетва̄ ида̄ни анупа̄дисесанибба̄нам̣ дассенто ‘‘тасса ниббутасса̄’’тиа̄дима̄ха. тассаттхо – йо со саббасо тан̣ха̄нам̣ кхайа̄ килесапаринибба̄нена ниббуто вуттанайена бхиннакилесо кхӣн̣а̄савабхиккху, тасса ниббутасса бхиккхуно анупа̄да̄ упа̄да̄на̄бха̄вато килеса̄бхисан̇кха̄рама̄ра̄нам̣ ва̄ аггахан̣ато пунаббхаво на хоти, а̄йатим̣ пат̣исандхивасена упапаттибхаво наттхи. евам̣бхӯтена ча тена абхибхӯто ма̄ро, арийамаггаккхан̣е килесама̄ро абхисан̇кха̄рама̄ро девапуттама̄ро ча чаримакачиттаккхан̣е кхандхама̄ро маччума̄ро ча̄ти пан̃чавидхо ма̄ро абхибхӯто пара̄джито, пуна сӣсам̣ уккхипитум̣ аппада̄нена ниббисевано като, йато тена виджито сан̇га̄мо ма̄рехи таттха таттха паваттито. евам̣ виджитасан̇га̄мо пана ит̣т̣ха̄дӣсу саббесу вика̄ра̄бха̄вена та̄дилаккхан̣аппаттийа̄ та̄дӣ араха̄ саббабхава̄ни йатха̄вуттабхеде саббепи бхаве упаччага̄ саматикканто, на йаттха каттхачи сан̇кхам̣ упети, ан̃н̃адаттху анупа̄да̄но вийа джа̄таведо паринибба̄нато уддхам̣ апан̃н̃аттикова хотӣти. ити бхагава̄ имам̣ маха̄уда̄нам̣ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ кӯт̣ам̣ гахетва̄ нит̣т̣хапеси.
дасамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нит̣т̣хита̄ ча нандаваггаван̣н̣ана̄.