3. нандавагго

1. каммавипа̄каджасуттаван̣н̣ана̄

21. нандаваггасса пат̣хаме ан̃н̃атаро бхиккхӯти на̄маготтена апа̄кат̣о еко кхӣн̣а̄савабхиккху. со кира ра̄джагахава̄сӣ кулапутто моггалла̄наттхерена сам̣веджито сам̣са̄радосам̣ дисва̄ саттху сантике паббаджитва̄ сӣла̄ни содхетва̄ чатусаччакаммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ на чирассева випассанам̣ уссукка̄петва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тасса апарабха̄ге кхаро а̄ба̄дхо уппаджджи, со паччавеккхан̣а̄йа адхива̄сенто вихарати. кхӣн̣а̄сава̄нан̃хи четасикадуккхам̣ на̄ма наттхи, ка̄йикадуккхам̣ пана хотийева. со екадивасам̣ бхагавато дхаммам̣ десентасса на̄тидӯре т̣ха̄не дуккхам̣ адхива̄сенто паллан̇кена нисӣди. тена вуттам̣ ‘‘бхагавато авидӯре нисинно хотӣ’’тиа̄ди.

таттха паллан̇канти самантато ӯрубаддха̄санам̣. а̄бхуджитва̄ти бандхитва̄. уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа̄ти упаримам̣ сарӣрам̣ уджукам̣ т̣хапетва̄ ат̣т̣ха̄раса пит̣т̣хикан̣т̣аке кот̣ийа̄ кот̣им̣ пат̣ипа̄детва̄. еван̃хи нисиннасса чаммамам̣санха̄рӯни на наманти, тасма̄ со татха̄ нисинно хоти. пура̄н̣акаммавипа̄каджанти пуббе катасса каммасса випа̄кабха̄вена джа̄там̣, пура̄н̣акаммавипа̄ке ва̄ сукхадуккхаппака̄ре випа̄кават̣т̣асамуда̄йе тадекадесабха̄вена джа̄там̣. ким̣ там̣? дуккхам̣. пура̄н̣акаммавипа̄каджанти ча имина̄ тасса а̄ба̄дхасса каммасамут̣т̣ха̄натам̣ дассенто опаккамикаутувипарин̣а̄маджа̄дибха̄вам̣ пат̣иккхипати. дуккханти пачураджанехи кхамитум̣ асаккун̣еййам̣. тиббанти тикхин̣ам̣, абхибхавитва̄ паваттийа̄ бахалам̣ ва̄. кхаранти каккхал̣ам̣. кат̣уканти аса̄там̣. адхива̄сентоти упари ва̄сенто саханто кхаманто.

сато сампаджа̄ноти ведана̄паригга̄хака̄нам̣ сатисампаджан̃н̃а̄нам̣ васена сатима̄ сампаджа̄нанто ча. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘айам̣ ведана̄ на̄ма хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аничча̄, анит̣т̣ха̄рамман̣а̄дипаччайе пат̣ичча уппаннатта̄ пат̣иччасамуппанна̄, уппаджджитва̄ екантена бхиджджанасабха̄ватта̄ кхайадхамма̄ вайадхамма̄ вира̄гадхамма̄ ниродхадхамма̄’’ти ведана̄йа аниччата̄саллаккхан̣авасена сатока̄рита̄йа сато, авипарӣтасабха̄вапат̣ивиджджханавасена сампаджа̄но ча хутва̄. атха ва̄ сативепуллапаттийа̄ саббаттхева ка̄йаведана̄читтадхаммесу сут̣т̣ху упат̣т̣хитасатита̄йа сато, татха̄ пан̃н̃а̄вепуллаппаттийа̄ париггахитасан̇кха̄рата̄йа сампаджа̄но. авихан̃н̃ама̄ноти ‘‘ассутава̄, бхиккхаве, путхуджджано ан̃н̃атаран̃н̃атарена дуккхадхаммена пхут̣т̣хо сама̄но сочати киламати паридевати уратта̄л̣им̣ кандати саммохам̣ а̄паджджатӣ’’ти вуттанайена андхапутхуджджано вийа на вихан̃н̃ама̄но маггенева самуггха̄титатта̄ четодуккхам̣ ануппа̄денто кевалам̣ каммавипа̄каджам̣ сарӣрадуккхам̣ адхива̄сенто сама̄паттим̣ сама̄панно вийа нисинно хоти. аддаса̄ти там̣ а̄йасмантам̣ адхива̄санакхантийа̄ татха̄ нисиннам̣ аддаккхи.

етаматтханти етам̣ та̄дисассапи рогасса веджджа̄дӣхи тикиччханаттхам̣ ануссукка̄паджджанака̄ран̣ам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ локадхаммехи анупалепитасан̇кха̄там̣ аттхам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄. имам̣ уда̄нанти имам̣ сан̇кхатадхамма̄нам̣ йехи кехичи дуккхадхаммехи авигха̄тапаттивибха̄ванам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

таттха саббакаммаджахасса̄ти пахӣнасаббакаммасса. аггамаггасса хи уппаннака̄лато пат̣т̣ха̄йа арахато сабба̄ни кусала̄кусалакамма̄ни пахӣна̄ни на̄ма хонти пат̣исандхим̣ да̄тум̣ асаматтхабха̄вато, йато арийамагган̃а̄н̣ам̣ каммаккхайакаранти вуччати. бхиккхуноти бхиннакилесата̄йа бхиккхуно. дхунама̄насса пуре катам̣ раджанти арахаттаппаттито пуббе катам̣ ра̄гараджа̄димиссата̄йа раджанти ладдхана̄мам̣ дуккхаведанӣйам̣ каммам̣ випа̄капат̣исам̣веданена там̣ дхунантасса виддхам̣сентасса, арахаттаппаттийа̄ парато пана са̄ваджджакирийа̄йа самбхавойева наттхи, анаваджджакирийа̄ ча бхавамӯласса самуччхиннатта̄ самуччхиннамӯлата̄йа пуппхам̣ вийа пхалада̄насаматтхата̄йа абха̄вато кирийаматта̄ва хоти.

амамасса̄ти рӯпа̄дӣсу каттхачи маманти гахан̣а̄бха̄вато амамасса маман̇ка̄рарахитасса. йасса хи маман̇ка̄ро аттхи, со аттасинехена веджджа̄дӣхи сарӣрам̣ пат̣иджагга̄пети. араха̄ пана амамо, тасма̄ со сарӣраджагганепи уда̄сӣнадха̄тукова. т̣хитасса̄ти чатуббидхампи огхам̣ таритва̄ нибба̄натхале т̣хитасса, пат̣исандхиггахан̣авасена ва̄ сандха̄ванасса абха̄вена т̣хитасса. секкхапутхуджджана̄ хи килеса̄бхисан̇кха̄ра̄нам̣ аппахӣнатта̄ чутипат̣исандхивасена сам̣са̄ре дха̄ванти на̄ма, араха̄ пана тадабха̄вато т̣хитоти вуччати. атха ва̄ дасавидхе кхӣн̣а̄савасан̇кха̄те арийадхамме т̣хитасса. та̄диноти ‘‘пат̣икӯле аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихаратӣ’’тиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 3.17) найена вутта̄йа пан̃чавидха̄йа арийиддхийа̄ ат̣т̣хахи локадхаммехи акампанийа̄йа чхал̣ан̇гупеккха̄йа ча саманна̄гатена ит̣т̣ха̄дӣсу екасадисата̄сан̇кха̄тена та̄дӣбха̄вена та̄дино. аттхо наттхи джанам̣ лапетавети ‘‘мама бхесаджджа̄дӣни каротха̄’’ти джанам̣ лапитум̣ катхетум̣ пайоджанам̣ наттхи сарӣре нирапеккхабха̄вато. пан̣д̣упала̄со вийа хи бандхана̄ павутто сайамева̄йам̣ ка̄йо бхиджджитва̄ пататӯти кхӣн̣а̄сава̄нам̣ аджджха̄сайо. вуттан̃хетам̣ –

‘‘на̄бхикан̇кха̄ми маран̣ам̣, на̄бхикан̇кха̄ми джӣвитам̣;

ка̄лан̃ча пат̣икан̇кха̄ми, ниббисам̣ бхатако йатха̄’’ти. (тхерага̄. 606);

атха ва̄ йам̣кин̃чи нимиттам̣ дассетва̄ ‘‘ким̣ аййасса иччхитабба’’нти джанам̣ лапетаве паччайехи нимантанавасена лапа̄петум̣ кхӣн̣а̄савасса аттхо наттхи та̄дисасса миччха̄джӣвасса маггенева самуггха̄титатта̄ти аттхо. ити бхагава̄ ‘‘кисса̄йам̣ тхеро аттано рогам̣ веджджехи атикиччха̄петва̄ бхагавато авидӯре нисӣдатӣ’’ти чинтента̄нам̣ тасса атикиччха̄пане ка̄ран̣ам̣ пака̄сеси.

пат̣хамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. нандасуттаван̣н̣ана̄

22. дутийе нандоти тасса на̄мам̣. со хи чаккаваттилаккхан̣ӯпетатта̄ ма̄та̄питаро сапариджанам̣ сакалан̃ча н̃а̄типариват̣т̣ам̣ нандайанто джа̄тоти ‘‘нандо’’ти на̄мам̣ лабхи. бхагавато бха̄та̄ти бхагавато екапитупуттата̄йа бха̄та̄. на хи бхагавато саходара̄ уппаджджанти, тена вуттам̣ ‘‘ма̄туччха̄путто’’ти, чӯл̣ама̄тупуттоти аттхо. маха̄паджа̄патиготамийа̄ хи со путто. анабхиратоти на абхирато. брахмачарийанти брахмам̣ сет̣т̣хам̣ уттамам̣ чарийам̣ ека̄санам̣ екасеййам̣ метхунавиратим̣. сандха̄ретунти пат̣хамачиттато йа̄вачаримакачиттам̣ самма̄ парипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ дха̄ретум̣ паваттетум̣. дутийена четтха брахмачарийападена маггабрахмачарийасса̄пи сан̇гахо ведитаббо. сиккхам̣ паччаккха̄йа̄ти упасампадака̄ле бхиккхубха̄вена саддхим̣ сама̄диннам̣ ниббаттетаббабха̄вена анут̣т̣хитам̣ тивидхампи сиккхам̣ пат̣иккхипитва̄, виссаджджетва̄ти аттхо. хӣна̄йа̄ти гихибха̄ва̄йа. а̄ваттисса̄мӣти ниваттисса̄ми.

касма̄ пана̄йам̣ евама̄рочесӣти? еттха̄йам̣ анупуббикатха̄ – бхагава̄ паваттаварадхаммачакко ра̄джагахам̣ гантва̄ вел̣уване вихаранто ‘‘путтам̣ ме а̄нетва̄ дассетха̄’’ти суддходанамаха̄ра̄джена песитесу сахассасахассапарива̄ресу дасасу дӯтесу саха парива̄рена арахаттам̣ паттесу саббапаччха̄ гантва̄ арахаттаппаттена ка̄л̣уда̄йиттхерена гаманака̄лам̣ н̃атва̄ маггаван̣н̣анам̣ ван̣н̣етва̄ джа̄тибхӯмигамана̄йа йа̄чито вӣсатисахассакхӣн̣а̄савапаривутто капилаваттхунагарам̣ гантва̄ н̃а̄тисама̄гаме поккхаравассам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ вессантараджа̄такам̣ (джа̄. 2.22.1655 а̄дайо) катхетва̄ пунадивасе пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хо ‘‘уттит̣т̣хе наппамаджджеййа̄’’ти (дха. па. 168) га̄тха̄йа питарам̣ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄петва̄ нивесанам̣ гантва̄ ‘‘дхамман̃чаре’’ти (дха. па. 169) га̄тха̄йа маха̄паджа̄патим̣ сота̄паттипхале, ра̄джа̄нам̣ сакада̄га̄мипхале патит̣т̣ха̄песи.

бхаттакичча̄васа̄не пана ра̄хулама̄тугун̣акатхам̣ нисса̄йа чандакиннарӣджа̄такам̣ (джа̄. 1.14.18 а̄дайо) катхетва̄ татийадивасе нандакума̄расса абхисекагехаппавесанавива̄хаман̇галесу ваттама̄несу пин̣д̣а̄йа пависитва̄ нандакума̄расса хаттхе паттам̣ датва̄ ман̇галам̣ ватва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ паккаманто кума̄расса хаттхато паттам̣ на ган̣хи. сопи татха̄гате га̄равена ‘‘паттам̣ те, бханте, ган̣хатха̄’’ти ваттум̣ на̄саккхи. евам̣ пана чинтеси, ‘‘сопа̄насӣсе паттам̣ ган̣хиссатӣ’’ти, саттха̄ тасмим̣ т̣ха̄не на ган̣хи. итаро ‘‘сопа̄намӯле ган̣хиссатӣ’’ти чинтеси, саттха̄ таттхапи на ган̣хи. итаро ‘‘ра̄джан̇ган̣е ган̣хиссатӣ’’ти чинтеси, саттха̄ таттхапи на ган̣хи. кума̄ро ниваттитука̄мо аниччха̄йа гаччханто га̄равена ‘‘паттам̣ ган̣хатха̄’’ти ваттум̣ на саккоти, ‘‘идха ган̣хиссати, еттха ган̣хиссатӣ’’ти чинтенто гаччхати.

тасмим̣ кхан̣е джанападакалйа̄н̣ийа̄ а̄чиккхим̣су, ‘‘аййе бхагава̄, нандара̄джа̄нам̣ гахетва̄ гаччхати, тумхехи вина̄ кариссатӣ’’ти. са̄ удакабиндӯхи паггхарантехи ад̣д̣хулликхитехи кесехи вегена па̄са̄дам̣ а̄руйха сӣхапан̃джарадва̄ре т̣хатва̄ ‘‘туват̣ам̣ кхо, аййапутта, а̄гаччхеййа̄сӣ’’ти а̄ха. там̣ тасса̄ вачанам̣ тасса хадайе тирийам̣ патитва̄ вийа т̣хитам̣. саттха̄писса хаттхато паттам̣ аггахетва̄ва там̣ виха̄рам̣ нетва̄ ‘‘паббаджиссаси нанда̄’’ти а̄ха. со буддхага̄равена ‘‘на паббаджисса̄мӣ’’ти аватва̄, ‘‘а̄ма, паббаджисса̄мӣ’’ти а̄ха. саттха̄ тена хи нандам̣ пабба̄джетха̄ти капилаваттхупурам̣ гантва̄ татийадивасе там̣ пабба̄джеси. саттаме дивасе ма̄тара̄ алан̇каритва̄ песитам̣ ‘‘да̄йаджджам̣ ме, саман̣а, дехӣ’’ти ватва̄ аттана̄ саддхим̣ а̄ра̄ма̄гатам̣ ра̄хулакума̄рам̣ пабба̄джеси. пунекадивасам̣ маха̄дхаммапа̄ладжа̄такам̣ (джа̄. 1.10.92 а̄дайо) катхетва̄ ра̄джа̄нам̣ ана̄га̄мипхале патит̣т̣ха̄песи.

ити бхагава̄ маха̄паджа̄патим̣ сота̄паттипхале, питарам̣ тӣсу пхалесу патит̣т̣ха̄петва̄ бхиккхусан̇гхапаривуто пунадева ра̄джагахам̣ гантва̄ тато ана̄тхапин̣д̣икена са̄ваттхим̣ а̄гаманаттха̄йа гахитапат̣ин̃н̃о нит̣т̣хите джетаванамаха̄виха̄ре таттха гантва̄ ва̄сам̣ каппеси. евам̣ саттхари джетаване вихаранте а̄йасма̄ нандо аттано аниччха̄йа паббаджито ка̄месу ана̄дӣнавадасса̄вӣ джанападакалйа̄н̣ийа̄ вуттавачанамануссаранто уккан̣т̣хито хутва̄ бхиккхӯнам̣ аттано анабхиратим̣ а̄рочеси. тена вуттам̣ ‘‘тена кхо пана самайена а̄йасма̄ нандо…пе… хӣна̄йа̄ваттисса̄мӣ’’ти.

касма̄ пана нам̣ бхагава̄ евам̣ пабба̄джесӣти? ‘‘пуретарамева а̄дӣнавам̣ дассетва̄ ка̄мехи нам̣ вивечетум̣ на сакка̄, пабба̄джетва̄ пана упа̄йена тато вивечетва̄ упаривисесам̣ ниббаттесса̄мӣ’’ти венеййадаманакусало саттха̄ евам̣ нам̣ пат̣хамам̣ пабба̄джеси.

са̄кийа̄нӣти сакйара̄джадхӣта̄. джанападакалйа̄н̣ӣти джанападамхи калйа̄н̣ӣ рӯпена уттама̄ чхасарӣрадосарахита̄, пан̃чакалйа̄н̣асаманна̄гата̄. са̄ хи йасма̄ на̄тидӣгха̄ на̄тирасса̄ на̄тикиса̄ на̄титхӯла̄ на̄тика̄л̣ика̄ наччода̄та̄ атикканта̄ ма̄нусакаван̣н̣ам̣ аппатта̄ диббаван̣н̣ам̣, тасма̄ чхасарӣрадосарахита̄. чхавикалйа̄н̣ам̣ мам̣сакалйа̄н̣ам̣ накхакалйа̄н̣ам̣ ат̣т̣хикалйа̄н̣ам̣ вайакалйа̄н̣анти имехи пан̃чахи калйа̄н̣ехи саманна̄гата̄.

таттха аттано сарӣробха̄сена дасадва̄дасахаттхе т̣ха̄не а̄локам̣ кароти, пийан̇гусама̄ ва̄ суван̣н̣асама̄ ва̄ хоти, айамасса̄ чхавикалйа̄н̣ата̄. чатта̄ро панасса̄ хаттхапа̄да̄ мукхапарийоса̄нан̃ча ла̄кха̄расапарикаммакатам̣ вийа раттапава̄л̣араттакамбалена садисам̣ хоти, айамасса̄ мам̣сакалйа̄н̣ата̄. вӣсати накхапатта̄ни мам̣сато амуттат̣т̣ха̄не ла̄кха̄расапарикита̄ни вийа муттат̣т̣ха̄не кхӣрадха̄ра̄садиса̄ни хонти, айамасса̄ накхакалйа̄н̣ата̄. дваттим̣саданта̄ супхусита̄ парисуддхапава̄л̣апантисадиса̄ ваджирапантӣ вийа кха̄йанти, айамасса̄ ат̣т̣хикалйа̄н̣ата̄. вӣсативассасатика̄пи сама̄на̄ сол̣асавассуддесика̄ вийа хоти ниппалита̄, айамасса̄ вайакалйа̄н̣ата̄. сундарӣ ча хоти еварӯпагун̣асаманна̄гата̄, тена вуттам̣ ‘‘джанападакалйа̄н̣ӣ’’ти.

гхара̄ никкхамантасса̄ти ана̄даре са̄мивачанам̣, гхарато никкхаматоти аттхо. ‘‘гхара̄ никкхаманта’’нтипи пат̣ханти. упад̣д̣хулликхитехи кесехӣти иттхамбхӯталаккхан̣е каран̣авачанам̣, виппакатулликхитехи кесехи упалаккхита̄ти аттхо. ‘‘ад̣д̣хулликхитехӣ’’типи пат̣ханти. улликхананти ча пхан̣ака̄дӣхи кесасан̣т̣ха̄панам̣, ‘‘ад̣д̣хака̄равидха̄на’’нтипи ваданти. апалокетва̄ти синехарасавиппха̄расам̣сӯчакена ад̣д̣хаккхина̄ а̄бандхантӣ вийа олокетва̄. мам̣, бхантети пуббепи ‘‘ма’’нти ватва̄ уккан̣т̣ха̄кулачиттата̄йа пуна ‘‘мам̣ етадавоча̄’’ти а̄ха. туват̣анти сӣгхам̣. тамануссарама̄ноти там̣ тасса̄ вачанам̣, там̣ ва̄ тасса̄ а̄ка̄расахитам̣ вачанам̣ ануссаранто.

бхагава̄ тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘упа̄йенасса ра̄гам̣ вӯпасамесса̄мӣ’’ти иддхибалена нам̣ та̄ватим̣сабхаванам̣ ненто антара̄магге екасмим̣ джха̄макхетте джха̄макха̄н̣уматтхаке нисиннам̣ чхиннакан̣н̣ана̄са̄нан̇гут̣т̣хам̣ екам̣ палут̣т̣хамаккат̣им̣ дассетва̄ та̄ватим̣сабхаванам̣ неси. па̄л̣ийам̣ пана екаккхан̣енева саттха̄ра̄ та̄ватим̣сабхаванам̣ гатам̣ вийа вуттам̣, там̣ гаманам̣ аватва̄ та̄ватим̣сабхаванам̣ сандха̄йа вуттам̣. гаччхантойева хи бхагава̄ а̄йасмато нандасса антара̄магге там̣ палут̣т̣хамаккат̣им̣ дассети. йади евам̣ катхам̣ самин̃джана̄динидассанам̣? там̣ антарадха̄нанидассананти гахетаббам̣. евам̣ саттха̄ там̣ та̄ватим̣сабхаванам̣ нетва̄ саккасса деваран̃н̃о упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гата̄ни какут̣апа̄да̄ни пан̃ча аччхара̄сата̄ни атта̄нам̣ вандитва̄ т̣хита̄ни дассетва̄ джанападакалйа̄н̣ийа̄ та̄сам̣ пан̃чаннам̣ аччхара̄сата̄нам̣ рӯпасампаттим̣ пат̣ичча висесам̣ пуччхи. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ нандам̣ ба̄ха̄йам̣ гахетва̄…пе… какут̣апа̄да̄нӣ’’ти.

таттха ба̄ха̄йам̣ гахетва̄ти ба̄хумхи гахетва̄ вийа. бхагава̄ хи тада̄ та̄дисам̣ иддха̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кха̄реси, йатха̄ а̄йасма̄ нандо бхудже гахетва̄ бхагавата̄ нӣйама̄но вийа ахоси. таттха ча бхагавата̄ саче тасса а̄йасмато та̄ватим̣садевалокасса дассанам̣ павесанамева ва̄ иччхитам̣ сийа̄, йатха̄нисиннассева тасса там̣ девалокам̣ дассеййа локавиваран̣иддхика̄ле вийа, тамева ва̄ иддхийа̄ таттха песеййа. йасма̄ панасса диббаттабха̄вато мануссаттабха̄васса йо нихӣнаджигуччханӣйабха̄во, тасса сукхаггахан̣аттхам̣ антара̄магге там̣ маккат̣им̣ дассетука̄мо, девалокасиривибхавасампаттийо ча ога̄хетва̄ дассетука̄мо ахоси, тасма̄ там̣ гахетва̄ таттха неси. еван̃хисса тадаттхам̣ брахмачарийава̄се висесато абхирати бхависсатӣти.

какут̣апа̄да̄нӣти раттаван̣н̣ата̄йа па̄ра̄ватасадисапа̄да̄ни. та̄ кира сабба̄пи кассапасса бхагавато са̄вака̄нам̣ па̄дамаккханателада̄нена та̄диса̄ сукума̄рапа̄да̄ ахесум̣. пассаси ноти пассаси ну. абхирӯпатара̄ти висит̣т̣харӯпатара̄. дассанӣйатара̄ти дивасампи пассанта̄нам̣ атиттикаран̣ат̣т̣хена пасситаббатара̄. па̄са̄дикатара̄ти сабба̄вайавасобха̄йа самантато паса̄да̄вахатара̄.

касма̄ пана бхагава̄ авассутачиттам̣ а̄йасмантам̣ нандам̣ аччхара̄йо олока̄песи? сукхеневасса килесе нӣхаритум̣. йатха̄ хи кусало веджджо уссаннадосам̣ пуггалам̣ тикиччханто синехапа̄на̄дина̄ пат̣хамам̣ досе уккиледетва̄ паччха̄ ваманавиречанехи саммадева нӣхара̄пети, евам̣ винеййадаманакусало бхагава̄ уссаннара̄гам̣ а̄йасмантам̣ нандам̣ деваччхара̄йо дассетва̄ уккиледеси арийамаггабхесаджджена анавасесато нӣхаритука̄моти ведитаббам̣.

палут̣т̣хамаккат̣ӣти джха̄ман̇гапаччан̇гамаккат̣ӣ. евамева кхоти йатха̄ са̄, бханте, тумхехи майхам̣ дассита̄ чхиннакан̣н̣ана̄са̄ палут̣т̣хамаккат̣ӣ джанападакалйа̄н̣им̣ упа̄да̄йа, евамева джанападакалйа̄н̣ӣ има̄ни пан̃ча аччхара̄сата̄ни упа̄да̄йа̄ти аттхо. пан̃чаннам̣ аччхара̄сата̄нанти упайоге са̄мивачанам̣, пан̃ча аччхара̄сата̄нӣти аттхо. авайавасамбандхе ва̄ етам̣ са̄мивачанам̣, тена пан̃чаннам̣ аччхара̄сата̄нам̣ рӯпасампаттим̣ упанидха̄йа̄ти адхиппа̄йо. упанидха̄йа̄ти ча самӣпе т̣хапетва̄, упа̄да̄йа̄ти аттхо. сан̇кхйанти иттхӣти ган̣анам̣. калабха̄ганти кала̄йапи бха̄гам̣, екам̣ сол̣асакот̣т̣ха̄се катва̄ тато екакот̣т̣ха̄сам̣ гахетва̄ сол̣асадха̄ ган̣ите таттха йо екеко кот̣т̣ха̄со, со калабха̄готи адхиппето, тампи калабха̄гам̣ на упетӣти вадати. упанидхинти ‘‘има̄йа айам̣ садисӣ’’ти упама̄бха̄вена гахетва̄ самӣпе т̣хапанампи.

йаттха̄йам̣ анабхирато, там̣ брахмачарийам̣ пуббе вуттам̣ па̄кат̣ан̃ча̄ти там̣ ана̄маситва̄ таттха абхиратийам̣ а̄дараджананаттхам̣ абхирама, нанда, абхирама, нанда̄’’ти а̄мед̣итавасена вуттам̣. ахам̣ те па̄т̣ибхоготи касма̄ бхагава̄ тасса брахмачарийава̄сам̣ иччханто абрахмачарийава̄сасса па̄т̣ибхогам̣ упаган̃чхи? йаттхасса а̄рамман̣е ра̄го дал̣хам̣ нипати, там̣ а̄гантука̄рамман̣е сан̇ка̄метва̄ сукхена сакка̄ джаха̄петунти па̄т̣ибхогам̣ упаган̃чхи. анупуббикатха̄йам̣ саггакатха̄ имасса аттхасса нидассанам̣.

ассосунти катхамассосум̣? бхагава̄ хи тада̄ а̄йасманте нанде ваттам̣ дассетва̄ аттано дива̄т̣т̣ха̄нам̣ гате упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ там̣ паваттим̣ катхетва̄ йатха̄ на̄ма кусало пурисо аниккхантам̣ а̄н̣им̣ ан̃н̃а̄йа а̄н̣ийа̄ нӣхаритва̄ пуна там̣ хаттха̄дӣхи сан̃ча̄летва̄ апанети, евамева а̄чин̣н̣ависайе тасса ра̄гам̣ а̄гантукависайена нӣхаритва̄ пуна тадапи брахмачарийамаггахетум̣ катва̄ апанетука̄мо ‘‘етха тумхе, бхиккхаве, нандам̣ бхиккхум̣ бхатакава̄дена ча упаккитакава̄дена ча самуда̄чаратха̄’’ти а̄н̣а̄песи, евам̣ бхиккхӯ ассосум̣. кечи пана ‘‘бхагава̄ татха̄рӯпам̣ иддха̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кха̄реси, йатха̄ те бхиккхӯ таматтхам̣ джа̄ним̣сӯ’’ти ваданти.

бхатакава̄дена̄ти бхатакоти ва̄дена. йо хи бхатийа̄ каммам̣ кароти, со бхатакоти вуччати, айампи а̄йасма̄ аччхара̄самбхоганимиттам̣ брахмачарийам̣ чаранто бхатако вийа хотӣти вуттам̣ ‘‘бхатакава̄дена̄’’ти. упаккитакава̄дена̄ти йо каха̄пан̣а̄дӣхи кин̃чи кин̣а̄ти, со упаккитакоти вуччати, айампи а̄йасма̄ аччхара̄нам̣ хету аттано брахмачарийам̣ кин̣а̄ти, тасма̄ ‘‘упаккитако’’ти евам̣ вачанена. атха ва̄ бхагавато а̄н̣а̄йа аччхара̄самбхогасан̇кха̄та̄йа бхатийа̄ брахмачарийава̄сасан̇кха̄там̣ джӣвитам̣ паваттенто та̄йа бхатийа̄ йа̄пане бхагавата̄ бхарийама̄но вийа хотӣти ‘‘бхатако’’ти вутто, татха̄ аччхара̄самбхогасан̇кха̄там̣ виккайам̣ а̄да̄таббам̣ катва̄ бхагавато а̄н̣аттийам̣ тит̣т̣ханто тена виккайена бхагавата̄ упаккито вийа хотӣти вуттам̣ ‘‘упаккитако’’ти.

ат̣т̣ӣйама̄ноти пӣл̣ийама̄но дуккха̄пийама̄но. хара̄йама̄ноти ладжджама̄но. джигуччхама̄ноти па̄т̣икулйато даханто. екоти асаха̄йо. вӯпакат̣т̣хоти ваттхука̄мехи килесака̄мехи ча ка̄йена чева читтена ча вӯпакат̣т̣хо. аппаматтоти каммат̣т̣ха̄не сатим̣ авиджаханто. а̄та̄пӣти ка̄йикачетасикавӣрийа̄та̄пена а̄та̄пава̄, а̄та̄пети килесети а̄та̄по, вӣрийам̣. пахитаттоти ка̄йе ча джӣвите ча анапеккхата̄йа песитатто виссат̣т̣хааттабха̄во, нибба̄не ва̄ песитачитто. на чирассева̄ти каммат̣т̣ха̄на̄рамбхато на чиренева. йассаттха̄йа̄ти йасса аттха̄йа. кулапутта̄ти дувидха̄ кулапутта̄ джа̄тикулапутта̄ ча а̄ча̄ракулапутта̄ ча, айам̣ пана убхайатха̄пи кулапутто. саммадева̄ти хетуна̄ ча ка̄ран̣ена ча. ага̄расма̄ти гхарато. анага̄рийанти паббаджджам̣. касиван̣иджджа̄дикамман̃хи ага̄расса хитанти ага̄рийам̣ на̄ма, там̣ еттха наттхӣти паббаджджа̄ анага̄рийа̄ти вуччати. паббаджантӣти упагаччханти. тадануттаранти там̣ ануттарам̣. брахмачарийапарийоса̄нанти маггабрахмачарийасса парийоса̄набхӯтам̣ арахаттапхалам̣. тасса хи аттха̄йа кулапутта̄ идха паббаджанти. дит̣т̣хева дхаммети тасмим̣йева аттабха̄ве. сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ти аттана̄йева пан̃н̃а̄йа паччаккхам̣ катва̄, апараппаччайена н̃атва̄ти аттхо. упасампаджджа виха̄сӣти па̄пун̣итва̄ сампа̄детва̄ ва̄ виха̄си. евам̣ вихарантова кхӣн̣а̄ джа̄ти…пе… аббхан̃н̃а̄сӣти. имина̄ асса паччавеккхан̣абхӯми дассита̄.

таттха кхӣн̣а̄ джа̄тӣти на та̄васса атӣта̄ джа̄ти кхӣн̣а̄ пуббева кхӣн̣атта̄, на ана̄гата̄ ана̄гататта̄ ева, на паччуппанна̄ виджджама̄натта̄. маггасса пана абха̄витатта̄ йа̄ екачатупан̃чавока̄рабхавесу екачатупан̃чаккхандхаппабхеда̄ джа̄ти уппаджджеййа, са̄ маггасса бха̄витатта̄ ануппа̄дадхамматам̣ а̄паджджанена кхӣн̣а̄. там̣ со маггабха̄вана̄йа пахӣнакилесе паччавеккхитва̄ килеса̄бха̄вена виджджама̄нампи каммам̣ а̄йатим̣ аппат̣исандхикам̣ хотӣти джа̄нанена аббхан̃н̃а̄си. вуситанти вуттхам̣ паривуттхам̣ катам̣ чаритам̣, нит̣т̣ха̄питанти аттхо. брахмачарийанти маггабрахмачарийам̣. путхуджджанакалйа̄н̣акена хи саддхим̣ сатта секкха̄ брахмачарийава̄сам̣ васанти на̄ма, кхӣн̣а̄саво вуттхава̄со, тасма̄ со аттано брахмачарийава̄сам̣ паччавеккханто ‘‘вуситам̣ брахмачарийа’’нти аббхан̃н̃а̄си. катам̣ каран̣ӣйанти чатӯсу саччесу чатӯхи маггехи парин̃н̃а̄паха̄насаччхикирийа̄бха̄вана̄васена сол̣асавидхампи киччам̣ нит̣т̣ха̄питам̣. путхуджджанакалйа̄н̣ака̄дайо хи там̣ киччам̣ каронти на̄ма, кхӣн̣а̄саво катакаран̣ӣйо, тасма̄ со аттано каран̣ӣйам̣ паччавеккханто ‘‘катам̣ каран̣ӣйа’’нти аббхан̃н̃а̄си. на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти ‘‘ида̄ни пуна иттхабха̄ва̄йа евам̣ сол̣асакиччабха̄ва̄йа килесаккхайа̄йа ва̄ маггабха̄вана̄йа киччам̣ ме наттхӣ’’ти аббхан̃н̃а̄си. на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти ва̄ ‘‘иттхабха̄вато имасма̄ евам̣пака̄ра̄ ваттама̄наккхандхасанта̄на̄ апарам̣ кхандхасанта̄нам̣ майхам̣ наттхи, име пана пан̃чаккхандха̄ парин̃н̃а̄та̄ тит̣т̣ханти чхиннамӯлака̄ вийа руккха̄, те чаримакачиттаниродхена анупа̄да̄но вийа джа̄таведо нибба̄йиссанти, апан̣н̣аттикабха̄вам̣ гамиссантӣ’’ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атароти еко. арахатанти бхагавато са̄вака̄нам̣ араханта̄нам̣ аббхантаро еко маха̄са̄вако ахосӣти аттхо.

ан̃н̃атара̄ девата̄ти адхигатамагга̄ ека̄ брахмадевата̄. са̄ хи сайам̣ асеккхатта̄ асеккхависайам̣ аббхан̃н̃а̄си. секкха̄ хи там̣ там̣ секкхависайам̣, путхуджджана̄ ча аттано путхуджджанависайамева джа̄нанти. абхикканта̄йа раттийа̄ти париккхӣн̣а̄йа раттийа̄, маджджхимайа̄мети аттхо. абхиккантаван̣н̣а̄ти атиуттамаван̣н̣а̄. кевалакаппанти анавасесена самантато. обха̄сетва̄ти аттано пабха̄йа чандо вийа сӯрийо вийа ча джетаванам̣ екобха̄сам̣ катва̄. тенупасан̇камӣти а̄йасмато нандасса арахаттаппаттим̣ видитва̄ пӣтисоманассаджа̄та̄ ‘‘там̣ бхагавато пат̣иведесса̄мӣ’’ти упасан̇ками.

а̄сава̄нам̣ кхайа̄ти еттха а̄савантӣти а̄сава̄, чаккхудва̄ра̄дӣхи паваттантӣти аттхо. атха ва̄ а̄готрабхум̣ а̄бхаваггам̣ ва̄ савантӣти а̄сава̄, ете дхамме етан̃ча ока̄сам̣ анто каритва̄ паваттантӣти аттхо. чирапа̄рива̄сийат̣т̣хена мадира̄диа̄сава̄ вийа̄ти а̄сава̄. ‘‘пурима̄, бхиккхаве, кот̣и на пан̃н̃а̄йати авиджджа̄йа̄’’тиа̄дивачанехи (а. ни. 10.61) несам̣ чирапа̄рива̄сийата̄ ведитабба̄. атха ва̄ а̄йатам̣ сам̣са̄радуккхам̣ саванти пасавантӣтипи, а̄сава̄. пуримо четтха аттхо килесесу йуджджати, паччхимо каммепи. на кевалан̃ча каммакилеса̄ ева а̄сава̄, атха кхо на̄наппака̄ра̄ упаддава̄пи. татха̄ хи ‘‘на̄хам̣, чунда, дит̣т̣хадхаммика̄нам̣йева а̄сава̄нам̣ сам̣вара̄йа дхаммам̣ десемӣ’’ти еттха (дӣ. ни. 3.182) вива̄дамӯлабхӯта̄ килеса̄ а̄сава̄ти а̄гата̄.

‘‘йена девӯпапатйасса, гандхаббо ва̄ вихан̇гамо;

йаккхаттам̣ йена гаччхеййа, мануссаттан̃ча аббадже;

те майхам̣ а̄сава̄ кхӣн̣а̄, виддхаста̄ виналӣката̄’’ти. (а. ни. 4.36) –

еттха тебхӯмикам̣ каммам̣ авасеса̄ ча акусала̄ дхамма̄ а̄сава̄ти а̄гата̄. ‘‘дит̣т̣хадхаммика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ сам̣вара̄йа, сампара̄йика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа̄’’ти (па̄ра̄. 39) парӯпагха̄тавиппат̣иса̄равадхабандха̄дайо чева апа̄йадуккхабхӯта̄ ча на̄наппака̄ра̄ упаддава̄.

те панете а̄сава̄ винайе – ‘‘дит̣т̣хадхаммика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ сам̣вара̄йа сампара̄йика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа̄’’ти (па̄ра̄. 39) двидха̄ а̄гата̄. сал̣а̄йатане ‘‘тайоме, а̄вусо, а̄сава̄ – ка̄ма̄саво, бхава̄саво, авиджджа̄саво’’ти (дӣ. ни. 3.305) тидха̄ а̄гата̄, татха̄ ан̃н̃есу ча суттантесу. абхидхамме тейева дит̣т̣ха̄савена саддхим̣ чатудха̄ а̄гата̄. ниббедхикапарийа̄йе ‘‘аттхи, бхиккхаве, а̄сава̄ нирайага̄минийа̄’’тиа̄дина̄ (а. ни. 6.63) пан̃чадха̄ а̄гата̄. чхакканипа̄те ‘‘аттхи, бхиккхаве, а̄сава̄ сам̣вара̄йа паха̄табба̄’’тиа̄дина̄ (а. ни. 6.58) найена чхадха̄ а̄гата̄. сабба̄савапарийа̄йе (ма. ни. 1.22) тейева дассанапаха̄таббехи саддхим̣ саттадха̄ а̄гата̄. идха пана абхидхамманайена чатта̄ро а̄сава̄ ведитабба̄.

кхайа̄ти еттха пана ‘‘йо а̄сава̄нам̣ кхайо бхедо парибхедо’’тиа̄дӣсу а̄сава̄нам̣ сарасабхедо а̄саваккхайоти вутто. ‘‘джа̄нато ахам̣, бхиккхаве, пассато а̄сава̄нам̣ кхайам̣ вада̄мӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.15) а̄сава̄нам̣ а̄йатим̣ ануппа̄до а̄саваккхайоти вутто.

‘‘секкхасса сиккхама̄насса, уджумагга̄нуса̄рино;

кхайасмим̣ пат̣хамам̣ н̃а̄н̣ам̣, тато ан̃н̃а̄ анантара̄’’ти. (итиву. 62) –

а̄дӣсу магго а̄саваккхайоти вутто. ‘‘а̄сава̄нам̣ кхайа̄ саман̣о хотӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.438) пхалам̣.

‘‘параваджджа̄нупассисса, ниччам̣ уджджха̄насан̃н̃ино;

а̄сава̄ тасса вад̣д̣ханти, а̄ра̄ со а̄саваккхайа̄’’ти. –

а̄дӣсу (дха. па. 253) нибба̄нам̣. идха пана а̄сава̄нам̣ аччантакхайо ануппа̄до ва̄ магго ва̄ ‘‘а̄сава̄нам̣ кхайо’’ти вутто.

ана̄саванти пат̣ипассаддхивасена саббасо пахӣна̄савам̣. четовимуттинти арахаттапхаласама̄дхим̣. пан̃н̃а̄вимуттинти арахаттапхалапан̃н̃ам̣. убхайавачанам̣ магге вийа пхалепи саматхавипассана̄нам̣ йуганандхабха̄вадассанаттхам̣. н̃а̄н̣анти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣. девата̄йа вачанасаманантарамева ‘‘катхам̣ ну кхо’’ти а̄ваджджентасса бхагавато н̃а̄н̣ам̣ уппаджджи ‘‘нандена арахаттам̣ саччхиката’’нти. со хи а̄йасма̄ саха̄йабхиккхӯхи татха̄ уппан̣д̣ийама̄но ‘‘бха̄рийам̣ вата майа̄ катам̣, йохам̣ евам̣ сва̄ккха̄те дхаммавинайе паббаджитва̄ аччхара̄нам̣ пат̣ила̄бха̄йа саттха̄рам̣ па̄т̣ибхогам̣ ака̄си’’нти уппаннасам̣вего хироттаппам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ гхат̣енто ва̄йаманто арахаттам̣ патва̄ чинтеси – ‘‘йам̣нӯна̄хам̣ бхагавантам̣ етасма̄ пат̣иссава̄ мочеййа’’нти. со бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ аттано адхиппа̄йам̣ саттху а̄рочеси. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо а̄йасма̄ нандо…пе… етасма̄ пат̣иссава̄’’ти. таттха пат̣иссава̄ти па̄т̣ибхогаппат̣иссава̄, ‘‘аччхара̄нам̣ пат̣ила̄бха̄йа ахам̣ пат̣ибхӯто’’ти пат̣ин̃н̃а̄йа.

атхасса бхагава̄ ‘‘йасма̄ тайа̄ ан̃н̃а̄ а̄ра̄дхита̄ти н̃а̄таметам̣ майа̄, девата̄пи ме а̄рочеси, тасма̄ на̄хам̣ пат̣иссава̄ ида̄ни мочетаббо арахаттаппаттийа̄ва мочитатта̄’’ти а̄ха. тена вуттам̣ ‘‘йадева кхо те нанда̄’’тиа̄ди. таттха йадева̄ти йада̄ ева. тети тава. муттоти памутто. идам̣ вуттам̣ хоти – йасмим̣йева ка̄ле а̄савехи тава читтам̣ вимуттам̣, атха анантарамева̄хам̣ тато па̄т̣ибхогато муттоти.

сопи а̄йасма̄ випассана̄ка̄лейева ‘‘йадева̄хам̣ индрийа̄сам̣варам̣ нисса̄йа имам̣ виппака̄рам̣ патто, тамева сут̣т̣ху ниггахесса̄мӣ’’ти усса̄хаджа̄то балавахироттаппо таттха ча ката̄дхика̄ратта̄ индрийасам̣варе уккат̣т̣хапат̣ипадампи агама̄си. вуттан̃хетам̣ –

‘‘саче, бхиккхаве, нандасса пураттхима̄ диса̄ а̄локетабба̄ хоти, саббам̣ четасо саманна̄харитва̄ нандо пураттхимам̣ дисам̣ а̄локети ‘евам̣ ме пураттхимам̣ дисам̣ а̄локайато на абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййу’нти, итиха таттха сампаджа̄но хоти.

‘‘саче, бхиккхаве, нандасса паччхима̄…пе… уттара̄… даккхин̣а̄… уддхам̣… адхо… анудиса̄ а̄локетабба̄ хоти, саббам̣ четасо саманна̄харитва̄ нандо анудисам̣ а̄локети ‘евам̣ ме…пе… сампаджа̄но хотӣ’’’ти (а. ни. 8.9).

тенева там̣ а̄йасмантам̣ саттха̄ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ индрийесу гуттадва̄ра̄нам̣ йадидам̣ нандо’’ти (а. ни. 1.230) етадагге т̣хапеси.

етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ а̄йасмато нандасса сабба̄саве кхепетва̄ сукха̄дӣсу та̄дибха̄ваппаттисан̇кха̄там̣ аттхам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄. имам̣ уда̄нанти тадаттхавибха̄ванам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

таттха йасса ниттин̣н̣о пан̇коти йена арийапуггалена арийамаггасетуна̄ саббо дит̣т̣хипан̇ко сам̣са̄рапан̇ко ева ва̄ нибба̄напа̄рагаманена тин̣н̣о. маддито ка̄макан̣д̣акоти йена сатта̄нам̣ виджджханато. ‘‘ка̄макан̣д̣ако’’ти ладдхана̄мо саббо килесака̄мо саббо ка̄мависӯко агган̃а̄н̣адан̣д̣ена маддито бхагго анавасесато матхито. мохаккхайам̣ ануппаттоти евам̣бхӯто ча дуккха̄дивисайасса саббасса саммохасса кхепанена мохаккхайам̣ патто, арахаттапхалам̣ нибба̄нан̃ча ануппатто. сукхадуккхесу на ведхатӣ са бхиккхӯти со бхиннакилесо бхиккху ит̣т̣ха̄рамман̣асама̄йогато уппаннесу сукхесу анит̣т̣ха̄рамман̣асама̄йогато уппаннесу дуккхесу ча на ведхати на кампати, там̣ нимиттам̣ читтавика̄рам̣ на̄паджджати. ‘‘сукхадуккхесӯ’’ти ча десана̄маттам̣, саббесупи локадхаммесу на ведхатӣти ведитаббам̣.

дутийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. йасоджасуттаван̣н̣ана̄

23. татийе йасоджаппамукха̄нӣти еттха йасоджоти тасса тхерасса на̄мам̣, там̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ паббаджитатта̄ вичаран̣ато ча та̄ни пан̃ча бхиккхусата̄ни ‘‘йасоджаппамукха̄нӣ’’ти вутта̄ни.

тесам̣ айам̣ пуббайого – атӣте кира кассападасабаласса са̄сане ан̃н̃атаро бхиккху а̄ран̃н̃ако аран̃н̃е пит̣т̣хипа̄са̄н̣е катапан̣н̣акут̣ийам̣ вихарати. тасмин̃ча самайе пан̃часата̄ чора̄ га̄магха̄така̄дӣни катва̄ чорика̄йа джӣванта̄ чоракаммам̣ катва̄ джанападамануссехи анубаддха̄ пала̄йама̄на̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ таттха кин̃чи гахан̣ам̣ ва̄ пат̣исаран̣ам̣ ва̄ апассанта̄ авидӯре там̣ бхиккхум̣ па̄са̄н̣е нисиннам̣ дисва̄ вандитва̄ там̣ паваттим̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘амха̄кам̣, бханте, пат̣исаран̣ам̣ хотха̄’’ти йа̄чим̣су. тхеро ‘‘тумха̄кам̣ сӣласадисам̣ пат̣исаран̣ам̣ наттхи, саббе пан̃ча сӣла̄ни сама̄дийатха̄’’ти а̄ха. те ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ сӣла̄ни сама̄дийим̣су. тхеро ‘‘тумхе ида̄ни сӣлесу патит̣т̣хита̄, аттано джӣвитам̣ вина̄сайантесупи ма̄ манам̣ падосайиттха̄’’ти какачӯпамавидхим̣ (ма. ни. 1.222 а̄дайо) а̄чиккхи. те ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхим̣су. атха те джа̄напада̄ там̣ сампатта̄ ито чито ча гавесанта̄ те чоре дисва̄ саббева джӣвита̄ воропесум̣. те тесу манопадосаматтампи акатва̄ аккхан̣д̣асӣла̄ ка̄лам̣ катва̄ ка̄ма̄вачарадевесу ниббаттим̣су. тесу джет̣т̣хачоро джет̣т̣хадевапутто ахоси, итаре тассева парива̄ра̄.

те апара̄парам̣ сам̣саранта̄ екам̣ буддхантарам̣ девалоке кхепетва̄ амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле девалокато чавитва̄ джет̣т̣хадевапутто са̄ваттхинагарадва̄ре кеват̣т̣ага̄ме пан̃часатакулага̄маджет̣т̣хакасса кеват̣т̣асса путто хутва̄ ниббатти, йасоджотисса на̄мам̣ акам̣су. итарепи авасесакеват̣т̣а̄нам̣ путта̄ хутва̄ ниббаттим̣су. те пуббасаннива̄сена саббепи саха̄йака̄ хутва̄ сахапам̣сукӣл̣итам̣ кӣл̣анта̄ анупуббена вайаппатта̄ ахесум̣, йасоджо тесам̣ агго ахоси. те саббева екато хутва̄ джа̄ла̄ни гахетва̄ надитал̣а̄ка̄дӣсу маччхе бандханта̄ вичаранти.

атхекадивасам̣ ачираватийа̄ надийа̄ джа̄ле кхитте суван̣н̣аван̣н̣о маччхо антоджа̄ле па̄виси. там̣ дисва̄ саббепи кеват̣т̣а̄ ‘‘амха̄кам̣ путта̄ маччхе бандханта̄ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ маччхам̣ бандхим̣сӯ’’ти хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ ахесум̣. атха те пан̃часата̄пи саха̄йака̄ маччхам̣ на̄ва̄йа паккхипитва̄ на̄вам̣ уккхипитва̄ ран̃н̃о дассесум̣. ра̄джа̄ там̣ дисва̄ ‘‘бхагава̄ етасса суван̣н̣аван̣н̣ака̄ран̣ам̣ джа̄ниссатӣ’’ти маччхам̣ га̄ха̄петва̄ бхагавато дассеси. саттха̄ ‘‘айам̣ кассапасамма̄самбуддхасса са̄сане осаккама̄не паббаджитва̄ миччха̄ пат̣ипаджджанто са̄санам̣ осакка̄петва̄ нирайе ниббатто екам̣ буддхантарам̣ нирайе паччитва̄ тато чуто ачираватийам̣ маччхо хутва̄ ниббатто’’ти ватва̄ тасса ма̄тубхагинӣнан̃ча нирайе ниббаттабха̄вам̣, тасса бха̄тикаттхерасса париниббутабха̄ван̃ча тенева катха̄петва̄ имисса̄ ат̣т̣хуппаттийа̄ капиласуттам̣ десеси.

саттху десанам̣ сутва̄ те пан̃часата̄ кеват̣т̣апутта̄ сам̣вегаджа̄та̄ хутва̄ бхагавато сантике паббаджитва̄, упасампанна̄ хутва̄ вивекава̄сам̣ васанта̄ бхагавантам̣ дассана̄йа а̄гамам̣су. тена вуттам̣ – ‘‘тена кхо пана самайена йасоджаппамукха̄ни пан̃чаматта̄ни бхиккхусата̄нӣ’’тиа̄ди.

таттха тедха̄ти те идха. нева̄сикехӣти нибаддхава̄сам̣ васама̄нехи. пат̣исаммодама̄на̄ти нева̄сикабхиккхӯхи ‘‘качча̄вусо, кхаманӣйа’’нтиа̄дина̄ пат̣исантха̄равасена саммодана̄йа ката̄йа ‘‘а̄ма̄вусо, кхаманӣйа’’нтиа̄дина̄, пуна саммодама̄на̄ техи саддхим̣ самаппаваттамода̄. сена̄сана̄ни пан̃н̃а̄пайама̄на̄ти а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ аттано ча па̄пун̣ака̄ни сена̄сана̄ни пуччхитва̄ техи нева̄сикехи тесам̣ ‘‘идам̣ тумха̄кам̣ а̄чарийа̄нам̣, идам̣ тумха̄кам̣ упаджджха̄йа̄нам̣, идам̣ тумха̄кам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти сена̄сана̄ни сам̣видха̄петва̄ аттана̄ ча таттха гантва̄, два̄ракава̄т̣а̄ни виваритва̄, ман̃чапӣт̣хакат̣аса̄рака̄дӣни нӣхаритва̄ паппхот̣етва̄ йатха̄т̣ха̄нам̣ т̣хапана̄дивасена пан̃н̃а̄пента̄ ча.

паттачӣвара̄ни пат̣иса̄майама̄на̄ти, ‘‘бханте, имам̣ ме паттам̣ т̣хапетха, идам̣ чӣварам̣, идам̣ тха̄лакам̣, идам̣ удакатумбам̣, идам̣ ме каттарайат̣т̣хи’’нти евам̣ саман̣апариккха̄рам̣ сам̣гопайама̄на̄. учча̄садда̄ маха̄садда̄ти уддхам̣ гатат̣т̣хена уччо саддо йесанте учча̄садда̄ ака̄расса а̄ка̄рам̣ катва̄. самантато паттхат̣ат̣т̣хена маханто саддо йесанте маха̄садда̄. кеват̣т̣а̄ ман̃н̃е маччхавилопети кеват̣т̣а̄ вийа маччхавилумпане. йатха̄ на̄ма кеват̣т̣а̄ удаке ват̣т̣анато маччхаггахан̣аттхам̣ паваттанато ‘‘кеват̣т̣а̄’’ти ладдхана̄ма̄ маччхабандха̄ маччхаггахан̣аттхам̣ джале джа̄лам̣ паккхипитва̄ ‘‘павит̣т̣хо на павит̣т̣хо, гахито на гахито’’тиа̄дина̄ учча̄саддамаха̄садда̄ хонти. йатха̄ ча те маччхапаччхиа̄дӣни т̣хапитат̣т̣ха̄не маха̄джане гантва̄ ‘‘майхам̣ екам̣ маччхам̣ детха, майхам̣ екам̣ маччхапха̄лам̣ детха, амукасса динно маханто, майхам̣ кхуддако’’тиа̄дӣни ватва̄ вилумпама̄не тесам̣ пат̣иседхана̄дивасена учча̄саддамаха̄садда̄ ча хонти, евамете бхиккхӯти дассети. тетети те ете. ким̣нӯти кисса ну, киматтхам̣ нӯти аттхо. темети те име. пан̣а̄мемӣти нӣхара̄ми. воти тумхе. на во мама сантике ваттхаббанти тумхехи майхам̣ сантике на васитаббам̣. йе тумхе ма̄дисасса буддхасса васанат̣т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ евам̣ маха̄саддам̣ каротха, аттано дхаммата̄йа васанта̄ ким̣ на̄ма са̄руппам̣ кариссатха, тумха̄диса̄нам̣ мама сантике васанакиччам̣ наттхӣти дӣпети. евам̣ пан̣а̄митесу ча бхагавата̄ тесу екабхиккхупи ‘‘бхагава̄ тумхе маха̄саддаматтакена амхе пан̣а̄метха̄’’ти ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ кин̃чи пат̣ивачанам̣ аватва̄ буддхага̄равена саббе бхагавато вачанам̣ сампат̣иччханта̄ ‘‘евам̣, бханте’’ти ватва̄ никкхамим̣су. евам̣ пана тесам̣ ахоси ‘‘майам̣ саттха̄рам̣ пассисса̄ма, дхаммам̣ сосса̄ма, саттху сантике васисса̄ма̄ти а̄гата̄, еварӯпасса пана гаруно саттху сантикам̣ а̄гантва̄ маха̄саддам̣ каримха̄, амха̄камева досойам̣, пан̣а̄митамха̄ тато, на ладдхам̣ саттху сантике ваттхум̣, самантапа̄са̄дикам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ сарӣрам̣ олокетум̣, мадхурассарена деситам̣ дхаммам̣ соту’’нти. те балавадоманассаджа̄та̄ хутва̄ паккамим̣су.

сам̣са̄метва̄ти сугуттам̣ катва̄. ваджджӣти евам̣на̄мако джанападо, ваджджӣ на̄ма джа̄нападино ра̄джакума̄ра̄, тесам̣ нива̄со екопи джанападо рул̣хӣвасена ‘‘ваджджӣ’’твева вуччати. тена вуттам̣ ‘‘ваджджӣсӯ’’ти. ваггумуда̄ти евам̣на̄ма локасса пун̃н̃асаммата̄ ека̄ надӣ. ‘‘ваггамуда̄’’типи па̄т̣хо. аттхака̄мена̄ти кин̃чи пайоджанам̣ анапеккхитва̄ аттхамева иччхантена. хитесина̄ти аттхам̣ иччхантена, ‘‘кинти ме са̄вака̄ ват̣т̣адуккха̄ паримуччеййу’’нти тасса аттхасан̇кха̄тасса аттхасса ва̄ хетубхӯтасса хитасса есанасӣлена. тато ева аттано сарӣракхедам̣ аган̣етва̄ дӯрепи венеййасантикам̣ гантва̄ анукампанато анукампакена. тамева анукампам̣ упа̄да̄йа майам̣ пан̣а̄мита̄, на аттано веййа̄вачча̄дипачча̄сӣса̄йа. йасма̄ дхаммагаруно буддха̄ бхагаванто самма̄пат̣ипаттийа̄ва пӯджетабба̄, йе учча̄саддакаран̣аматтепи пан̣а̄менти, тасма̄ ханда майам̣, а̄вусо, татха̄ виха̄рам̣ каппема саббаттха сатисампаджан̃н̃айогена апан̣н̣акаппат̣ипадам̣ пӯрента̄ йатха̄гахитакаммат̣т̣ха̄нам̣ маттхакам̣ па̄пента̄ чатуирийа̄патхавиха̄рам̣ каппема вихара̄ма. йатха̄ но вихаратанти йатха̄ амхесу вихарантесу, бхагава̄ аттамано асса, самма̄пат̣ипаттийа̄ пӯджа̄йа а̄ра̄дхито бхавеййа̄ти аттхо.

теневантаравассена̄ти тасмим̣йева антаравассе маха̄пава̄ран̣ам̣ анатиккамитва̄ва. саббева тиссо виджджа̄ саччха̄кам̣сӯти саббейева те пан̃часата̄ бхиккхӯ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ам̣ диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ а̄саваккхайан̃а̄н̣анти има̄ тиссо пуббенивуттхаккхандхаппат̣иччха̄дакамохаккхандха̄дӣнам̣ винивиджджханат̣т̣хена виджджа̄ аттапаччаккха̄ акам̣су. локийа̄бхин̃н̃а̄су има̄йева две абхин̃н̃а̄ а̄саваккхайан̃а̄н̣асса бахӯпака̄ра̄, на татха̄ диббасотачетопарийаиддхивидхан̃а̄н̣а̄нӣти дассанаттхам̣ виджджаттайамеветтха тесам̣ бхиккхӯнам̣ адхигамадассанавасена уддхат̣ам̣. татха̄ хи веран̃джасутте (а. ни. 8.11) бхагава̄ веран̃джабра̄хман̣асса аттано адхигамам̣ дассенто виджджаттайамева десеси, на диббасотан̃а̄н̣а̄дӣнам̣ абха̄вато. евам̣ тесампи бхиккхӯнам̣ виджджама̄на̄нипи диббасотан̃а̄н̣а̄дӣни на уддхат̣а̄ни. чхал̣абхин̃н̃а̄ хи те бхиккхӯ. еван̃ча катва̄ ‘‘ваггумуда̄йа надийа̄ тӣре антарахита̄ маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣ бхагавато саммукхе па̄турахесу’’нти тесам̣ бхиккхӯнам̣ иддхивал̣ан̃джанам̣ ваккхати.

йатха̄бхирантанти йатха̄бхиратим̣ йатха̄джджха̄сайам̣. буддха̄нан̃хи екасмим̣ т̣ха̄не васанта̄нам̣ чха̄йӯдакавипаттим̣ ва̄ апха̄сукасена̄санам̣ ва̄ манусса̄нам̣ ассаддха̄дибха̄вам̣ ва̄ а̄гамма анабхирати на̄ма наттхи, тесам̣ сампаттийа̄ ‘‘пха̄сум̣ вихара̄ма̄’’ти чиравиха̄ропи наттхи. йаттха пана бхагавати вихаранте манусса̄ саран̣есу ва̄ патит̣т̣хаханти, сӣла̄ни ва̄ сама̄дийанти паббаджанти, сота̄паттимагга̄дӣни ва̄ па̄пун̣анти, саттха̄ та̄су сампаттӣсу тесам̣ патит̣т̣ха̄панаттхам̣ васати, тадабха̄ве паккамати. тада̄ хи са̄ваттхийам̣ каттаббабуддхакиччам̣ на̄хоси. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо бхагава̄ са̄ваттхийам̣ йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ йена веса̄лӣ тена ча̄рикам̣ пакка̄мӣ’’ти.

ча̄рикам̣ чарама̄ноти аддха̄нагаманам̣ гаччханто. ча̄рика̄ ча на̄меса̄ бхагавато дувидха̄ туритача̄рика̄ атуритача̄рика̄ти. таттха дӯрепи бодханеййапуггалам̣ дисва̄ тасса бодханаттхам̣ сахаса̄ гаманам̣ туритача̄рика̄ на̄ма, са̄ маха̄кассапапаччуггамана̄дӣсу дат̣т̣хабба̄. йа̄ пана га̄манигамара̄джадха̄нӣпат̣ипа̄т̣ийа̄ девасикам̣ йоджанаддхайоджанавасена пин̣д̣апа̄тачарийа̄дӣхи локам̣ анугган̣ханто гаччхати, айам̣ атуритача̄рика̄ на̄ма, айамева идха̄дхиппета̄. тадавасарӣти тена авасари, там̣ ва̄ авасари, таттха авасари, па̄висӣти аттхо.

татра̄ти тассам̣. суданти нипа̄таматтам̣. веса̄лийанти тиккхаттум̣ виса̄лӣбхӯтатта̄ ‘‘веса̄лӣ’’ти ладдхана̄ме личчхавира̄джӯнам̣ нагаре. маха̄ванети маха̄ванам̣ на̄ма сайам̣джа̄там̣ аропимам̣ сапариччхедам̣ махантам̣ ванам̣. капилаваттхуса̄манта̄ пана маха̄ванам̣ химавантена саха ека̄баддхам̣ апариччхедам̣ хутва̄ маха̄самуддам̣ а̄хачча т̣хитам̣. идам̣ та̄дисам̣ на хоти, сапариччхедам̣ махантам̣ вананти маха̄ванам̣. кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йанти тасмим̣ маха̄ване бхагавантам̣ уддисса кате а̄ра̄ме кӯт̣а̄га̄рам̣ анто катва̄ хам̣сават̣т̣акаччханнена ката̄ сабба̄ка̄расампанна̄ буддхасса бхагавато гандхакут̣и кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄ на̄ма, тассам̣ кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣. ваггумуда̄тӣрийа̄нанти ваггумуда̄тӣрава̄сӣнам̣. четаса̄ чето паричча манаси каритва̄ти аттано читтена тесам̣ читтам̣ париччхиджджа манаси каритва̄, четопарийан̃а̄н̣ена ва̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена ва̄ техи адхигатависесам̣ джа̄нитва̄ти аттхо.

а̄локаджа̄та̄ вийа̄ти сан̃джа̄та̄лока̄ вийа. итарам̣ тассева вевачанам̣, чандасахассасӯрийасахассехи обха̄сита̄ вийа̄ти аттхо. йасма̄ те йасоджаппамукха̄ пан̃часата̄ бхиккхӯ саббасо авиджджандхака̄равидхаманена а̄локабхӯта̄ обха̄сабхӯта̄ хутва̄ вихаранти, тасма̄ бхагава̄ техи т̣хитадиса̄йа ‘‘а̄локаджа̄та̄ вийа ме, а̄нанда, еса̄ диса̄’’тиа̄дина̄ ван̣н̣абхан̣ана̄падесена те бхиккхӯ пасам̣сати. тена вуттам̣ – ‘‘йассам̣ диса̄йам̣ ваггумуда̄тӣрийа̄ бхиккхӯ вихарантӣ’’ти. аппат̣икӯла̄ти на пат̣икӯла̄, мана̄па̄ манохара̄ти аттхо. йасмин̃хи падесе сӣла̄дигун̣асампанна̄ махесино вихаранти, там̣ кин̃ча̄пи уккӯлавикӯлависамадугга̄ка̄рам̣, атха кхо манун̃н̃ам̣ раман̣ӣйамева. вуттан̃хетам̣ –

‘‘га̄ме ва̄ йади ва̄ран̃н̃е, нинне ва̄ йади ва̄ тхале;

йаттха араханто вихаранти, там̣ бхӯмира̄ман̣еййака’’нти. (дха. па. 98);

пахин̣еййа̄сӣти песеййа̄си. саттха̄ а̄йасманта̄нам̣ дассанака̄моти тесам̣ бхиккхӯнам̣ сантике пахен̣а̄ка̄радассанам̣. ити бхагава̄ йадаттхам̣ те бхиккхӯ пан̣а̄меси, таматтхам̣ маттхакаппаттам̣ дисва̄ а̄раддхачитто тесам̣ дассанака̄матам̣ тхерасса а̄рочеси. евам̣ кирасса ахоси ‘‘ахам̣ име учча̄саддамаха̄саддакаран̣е пан̣а̄месса̄ми, атха те бхадро асса̄джа̄нӣйо вийа каса̄бхигха̄тена, тена чодита̄ сам̣вегаппатта̄ мама̄ра̄дханаттхам̣ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ гхат̣ента̄ ва̄йаманта̄ кхиппамева арахаттам̣ саччхикариссантӣ’’ти. ида̄ни те аггапхалаппатте дисва̄ та̄йа арахаттаппаттийа̄ а̄ра̄дхитачитто тесам̣ дассанака̄мо хутва̄ евам̣ дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикам̣ а̄н̣а̄песи.

со бхиккхӯти а̄нандаттхерена татха̄ а̄н̣атто чхал̣абхин̃н̃о еко бхиккху. памукхети саммукхе. а̄нен̃джасама̄дхина̄ти чатуттхаджджха̄напа̄дакена аггапхаласама̄дхина̄, ‘‘арӯпаджджха̄напа̄дакена̄’’типи ваданти. ‘‘а̄нен̃джена сама̄дхина̄’’типи па̄т̣хо. касма̄ пана бхагава̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ а̄гаманам̣ джа̄нанто пат̣исантха̄рам̣ акатва̄ сама̄паттим̣йева сама̄паджджи? тесам̣ аттана̄ сама̄паннасама̄паттим̣ джа̄нитва̄ сама̄паджджанаттхам̣, тесам̣ пуббе пан̣а̄мита̄нам̣ ида̄ни аттана̄ сама̄насамбхогадассанаттхам̣, а̄нубха̄вадӣпанаттхам̣, вина̄ вачӣбхедена ан̃н̃абйа̄каран̣адӣпанаттхан̃ча. апаре пана̄ху ‘‘пуббе пан̣а̄мита̄нам̣ ида̄ни аттано сантикам̣ а̄гата̄нам̣ ануттарасукхуппа̄данена анан̃н̃аса̄дха̄ран̣апат̣исантха̄ракаран̣аттха’’нти. тепи а̄йасманто бхагавато аджджха̄сайам̣ н̃атва̄ там̣йева сама̄паттим̣ сама̄паджджим̣су. тена вуттам̣ – ‘‘катамена ну кхо бхагава̄ виха̄рена етарахи вихаратӣ’’тиа̄ди.

еттха ча рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нам̣ косаджджа̄дӣнам̣ па̄рипантикадхамма̄нам̣ сувидӯрабха̄вато иддхийа̄ мӯлабхӯтехи анон̣амана̄дӣхи сол̣асахи вода̄надхаммехи саманна̄гаманато а̄нен̃джаппаттам̣ сайам̣ анин̃джанат̣т̣хена а̄нен̃джанти вуччати. вуттан̃хетам̣ –

‘‘анон̣атам̣ читтам̣ косадждже на ин̃джатӣти а̄нен̃джам̣. анун̣н̣атам̣ читтам̣ уддхачче на ин̃джатӣти а̄нен̃джам̣. анабхиратам̣ читтам̣ ра̄ге на ин̃джатӣти а̄нен̃джам̣. анапанатам̣ читтам̣ бйа̄па̄де на ин̃джатӣти а̄нен̃джам̣. анисситам̣ читтам̣ дит̣т̣хийа̄ на ин̃джатӣти а̄нен̃джам̣. аппат̣ибаддхам̣ читтам̣ чхандара̄ге на ин̃джатӣти а̄нен̃джам̣. виппамуттам̣ читтам̣ ка̄мара̄ге на ин̃джатӣти а̄нен̃джам̣. висам̣йуттам̣ читтам̣ килесе на ин̃джатӣти а̄нен̃джам̣. вимарийа̄дикатам̣ читтам̣ килесамарийа̄да̄йа на ин̃джатӣти а̄нен̃джам̣. екаттагатам̣ читтам̣ на̄наттакилесе на ин̃джатӣти а̄нен̃джам̣. саддха̄йа париггахитам̣ читтам̣ ассаддхийе на ин̃джатӣти а̄нен̃джам̣. вӣрийена париггахитам̣ читтам̣ косадждже на ин̃джатӣти а̄нен̃джам̣. сатийа̄ париггахитам̣ читтам̣ пама̄де на ин̃джатӣти а̄нен̃джам̣. сама̄дхина̄ париггахитам̣ читтам̣ уддхачче на ин̃джатӣти а̄нен̃джам̣. пан̃н̃а̄йа париггахитам̣ читтам̣ авиджджа̄йа на ин̃джатӣти а̄нен̃джам̣. обха̄сагатам̣ читтам̣ авиджджандхака̄ре на ин̃джатӣти а̄нен̃джа’’нти.

рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄намева ча рӯпавира̄габха̄вана̄васена паваттитам̣, а̄рамман̣авибха̄гена чатуббидхам̣ арӯпа̄вачараджджха̄нанти етесам̣ пан̃чаннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄нен̃джавоха̄ро. тесам̣ йам̣ кин̃чи па̄дакам̣ катва̄ сама̄панна̄ арахаттапхаласама̄патти а̄нен̃джасама̄дхӣти пора̄н̣а̄.

абхикканта̄йа̄ти атӣта̄йа. никкхантети ниггате, апагатети аттхо. тун̣хӣ ахосӣти бхагава̄ арийена тун̣хӣбха̄вена тун̣хӣ ахоси. уддхасте арун̣ети уггате арун̣е, арун̣о на̄ма пураттхимадиса̄йа сӯрийодайато пуретарамева ут̣т̣хитобха̄со. нандимукхийа̄ти раттийа̄ арун̣асса уггататта̄ ева арун̣аппабха̄йа сӯрийа̄локӯпаджӣвино сатте нанда̄панамукхийа̄ вийа раттийа̄ джа̄та̄йа, вибха̄йама̄на̄йа̄ти аттхо.

тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣хахитва̄ти йатха̄париччхедам̣ тато а̄нен̃джасама̄дхито арахаттапхаласама̄паттито ут̣т̣ха̄йа. саче кхо твам̣, а̄нанда, джа̄неййа̄сӣти бхагава̄ ‘‘име ча бхиккхӯ еттакам̣ ка̄лам̣ имина̄ на̄ма сама̄паттисукхена вӣтина̄ментӣ’’ти, а̄нанда, йади твам̣ джа̄неййа̄си. еттакампи те наппат̣ибха̄сеййа̄ти локийапат̣исаммоданам̣ сандха̄йа йадидам̣ те ‘‘абхикканта̄, бханте, раттӣ’’тиа̄дина̄ тиккхаттум̣ пат̣ибха̄нам̣ упат̣т̣хитам̣, тайидам̣ еттакампи те на упат̣т̣хахеййа. йасма̄ ча кхо твам̣, а̄нанда, секкхо асеккхам̣ сама̄паттивиха̄рам̣ на джа̄на̄си, тасма̄ мам̣ имесам̣ бхиккхӯнам̣ локийапат̣исаммоданам̣ ка̄ретум̣ уссуккам̣ а̄паджджи. ахам̣ пана имехи бхиккхӯхи саддхим̣ локуттарапат̣исаммоданенева тийа̄мараттим̣ вӣтина̄месинти дассенто бхагава̄ а̄ха – ‘‘ахан̃ча, а̄нанда, има̄ни ча пан̃ча бхиккхусата̄ни саббева а̄нен̃джасама̄дхина̄ нисӣдимха̄’’ти.

етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ тесам̣ бхиккхӯнам̣ аттана̄ самам̣ а̄нен̃джасама̄дхисама̄паджджанасаматтхата̄сан̇кха̄там̣ васӣбха̄ваттхам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄. имам̣ уда̄нанти имам̣ тесам̣ бхиккхӯнам̣ анавасесара̄га̄диппаха̄насам̣сиддхита̄дисабха̄вадӣпанам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

таттха йасса джито ка̄макан̣д̣акоти кусалапаккхавиджджханат̣т̣хена кан̣д̣акабхӯто килесака̄мо йена арийапуггалена анавасесам̣ джито пахӣно, етенасса анунайа̄бха̄вам̣ дассети. ‘‘га̄макан̣т̣ако’’типи па̄т̣хо. тассаттхо – га̄ме кан̣т̣ако кан̣т̣акат̣т̣ха̄нийо сакало ваттхука̄мо йасса джитоти. джайо часса таппат̣ибаддхачхандара̄гаппаха̄ненева ведитаббо, тена тесам̣ ана̄га̄мимагго вутто хоти. аккосо ча джитоти самбандхо. вадхо ча бандханан̃ча̄ти еттха̄пи есева найо. тесу аккосаджайена вачӣдуччарита̄бха̄во, итарена ка̄йадуччарита̄бха̄во дассито. тена там̣нимиттакасса бйа̄па̄дасса анавасесаппаха̄нена татийамагго вутто хоти. атха ва̄ аккоса̄диджайавачанена татийамагго вутто хоти, аккоса̄дӣнам̣ аччантакхаманам̣ таттха пака̄ситам̣ хоти, убхайатха̄пи несам̣ виродха̄бха̄вам̣ дассети. паббато вийа со т̣хито анеджоти еджа̄ вуччати чаланакилесапарипантхо, еджа̄хетӯнам̣ авасесакилеса̄нам̣ абха̄вена анеджо, анеджатта̄йева саббакилесехи парава̄дава̄техи ча акампанӣйатта̄ т̣хито екаггханапаббатасадисо. сукхадуккхесу на ведхати са бхиккхӯти со бхиннакилесо бхиккху сукхадуккханимиттам̣ на кампатӣти хет̣т̣ха̄ вуттанайенева аттхо ведитаббо. ити бхагава̄ тесам̣ пан̃часата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ арахатта̄дхигамена та̄дибха̄ваппаттим̣ екаджджхам̣ катва̄ екапуггала̄дхит̣т̣ха̄нам̣ уда̄нам̣ уда̄несӣти.

татийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. са̄рипуттасуттаван̣н̣ана̄

24. чатуттхе паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ти а̄рамман̣а̄бхимукхам̣ сатим̣ т̣хапайитва̄ мукхасамӣпе катва̄. татха̄ хи вибхан̇ге вуттам̣ –

‘‘айам̣ сати упат̣т̣хита̄ хоти супат̣т̣хита̄ на̄сикагге ва̄ мукханимитте ва̄, тена вуччати паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄’’ти (вибха. 537).

атха ва̄ ‘‘парӣти париггахат̣т̣хо, мукханти ниййа̄нат̣т̣хо, сатӣти упат̣т̣ха̄нат̣т̣хо, тена вуччати ‘паримукхам̣ сати’’’нти. евам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ (пат̣и. ма. 1.164) вуттанайенапеттха аттхо ведитаббо. татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – париггахитаниййа̄насатим̣ катва̄ти. ниййа̄нанти ча сатийа̄ ога̄хитаббам̣ а̄рамман̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. еттха ча пуримо паччхимо ча аттхо саббасан̇га̄хакавасена, итаро сама̄паттийа̄ пуббабха̄гасаманна̄ха̄равасена дат̣т̣хаббо. сатӣти ва̄ сатисӣсена джха̄нам̣ вуттам̣ ‘‘йе ка̄йагата̄сатим̣ парибхун̃джантӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 1.600) вийа. катамам̣ пана там̣ джха̄нанти? рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ сама̄паннам̣ арахаттапхаладжджха̄нам̣. катхам̣ панетам̣ джа̄нитаббанти? а̄нен̃джасама̄дхийогена тхерасса сависесам̣ ниччалабха̄вам̣ кеначи акампанӣйатан̃ча паббатопама̄йа пака̄сенто бхагава̄ имам̣ уда̄нам̣ абха̄сӣти га̄тха̄йа ева айаматтхо вин̃н̃а̄йати. на ча̄йам̣ нисаджджа̄ тхерасса саччаппат̣иведха̄йа, атха кхо дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄йа. пуббейева хи сӯкаракхатален̣е (ма. ни. 2.201) аттано бха̄гинеййасса дӣгханакхапарибба̄джакасса бхагавати дхаммам̣ десенте айам̣ маха̄тхеро саччаппат̣иведхакиччам̣ маттхакам̣ па̄песӣти.

етаматтханти етам̣ тхерасса а̄нен̃джасама̄дхийогена та̄дибха̄ваппаттийа̄ ча кеначи акампанӣйата̄сан̇кха̄там̣ аттхам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄ тадаттхавибха̄ванам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

таттха йатха̄пи паббато селоти йатха̄ сила̄майо екаггханасила̄паббато, на пам̣супаббато на миссакапаббатоти аттхо. ачало суппатит̣т̣хитоти суппатит̣т̣хитамӯло пакатива̄техи ачало акампанӣйо хоти. евам̣ мохаккхайа̄ бхиккху, паббатова на ведхатӣти мохасса анавасесаппаха̄на̄ мохамӯлакатта̄ ча сабба̄кусала̄нам̣ пахӣнасабба̄кусало бхиккху, йатха̄ со паббато пакатива̄техи, евам̣ локадхаммехи на ведхати на кампати. мохаккхайоти ва̄ йасма̄ нибба̄нам̣ арахаттан̃ча вуччати, тасма̄ мохаккхайасса хету нибба̄насса арахаттасса ва̄ адхигататта̄ чатӯсу арийасаччесу суппатит̣т̣хито асама̄паннака̄лепи йатха̄вуттапаббато вийа на кеначи ведхати, пагева сама̄паннака̄лети адхиппа̄йо.

чатуттхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. маха̄моггалла̄насуттаван̣н̣ана̄

25. пан̃чаме ка̄йагата̄йа сатийа̄ти ка̄йа̄нупассана̄васена ка̄йе гата̄йа ка̄йа̄рамман̣а̄йа сатийа̄, иттхамбхӯталаккхан̣е идам̣ каран̣авачанам̣. аджджхаттанти идха аджджхаттам̣ на̄ма нийакаджджхаттам̣, тасма̄ аттани аттасанта̄нети аттхо. атха ва̄ йасма̄ каммат̣т̣ха̄набхӯто кеса̄дико дваттим̣сакот̣т̣ха̄сасамуда̄йо идха ка̄йоти адхиппето, тасма̄ аджджхаттанти падасса гочараджджхаттанти аттхо ведитаббо. сӯпат̣т̣хита̄йа̄ти нийакаджджхаттабхӯте гочараджджхаттабхӯте ва̄ ка̄йе сут̣т̣ху упат̣т̣хита̄йа. ка̄ пана̄йам̣ сати, йа̄ ‘‘аджджхаттам̣ сӯпат̣т̣хита̄’’ти вутта̄? йва̄йам̣ бхагавата̄ ‘‘аттхи имасмим̣ ка̄йе кеса̄ лома̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 2.377; ма. ни. 1.110; кху. па̄. 3.дваттим̣са̄ка̄ра) аджджхаттакеса̄дико дваттим̣са̄ка̄ро ка̄йо вутто, таттха йа̄ пат̣икӯламанасика̄рам̣ паваттентасса упача̄раппана̄васена ка̄йе упат̣т̣хита̄ сати, са̄ ‘‘ка̄йагата̄ сатӣ’’ти вуччати. йатха̄ ча̄йам̣, евам̣ а̄на̄па̄начатуирийа̄патхасатисампаджан̃н̃а̄нам̣ васена уддхума̄такавинӣлака̄дивасена ча манасика̄рам̣ паваттентасса йатха̄рахам̣ упача̄раппана̄васена ка̄йе упат̣т̣хита̄ сати ‘‘ка̄йагата̄ сатӣ’’ти вуччати. идха пана аджджхаттам̣ ка̄йагата̄ сати патхавӣа̄дика̄ чатассо дха̄туйо сасамбха̄расан̇кхепа̄дӣсу чатӯсу йена кеначи екена̄ка̄рена ваваттхапетва̄ тесам̣ аничча̄дилаккхан̣асаллаккхан̣авасена упат̣т̣хита̄ випассана̄сампайутта̄ сати ‘‘ка̄йагата̄ сатӣ’’ти адхиппета̄. тхеро пана татха̄ випасситва̄ аттано пхаласама̄паттимева сама̄паджджитва̄ нисӣди. идха̄пи га̄тха̄йа евам̣ имасса аттхасса вин̃н̃а̄таббата̄ ‘‘на ча̄йам̣ нисаджджа̄’’тиа̄дина̄ вуттанайа̄нуса̄рена йоджетабба̄.

етаматтханти етам̣ тхерасса чатудха̄туваваттха̄намукхена ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нена випассанам̣ ога̄хетва̄ пхаласама̄паттисама̄паджджанасан̇кха̄там̣ аттхам̣ видитва̄. имам̣ уда̄нанти имам̣ сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа нибба̄на̄дхигамадӣпакам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

таттха сати ка̄йагата̄ упат̣т̣хита̄ти пуббе вутталаккхан̣а̄ сати саддха̄пуббан̇гама̄нам̣ сама̄дхивӣрийапан̃н̃а̄нам̣ йатха̄сакам̣ киччаниппха̄данена саха̄йабха̄вам̣ а̄паннатта̄ пахӣнаппат̣ипаккха̄ тато ева тиккхависадабхӯта̄ ча йатха̄вуттака̄йасам̣варан̣авасена екаттхасамосаран̣авасена ча авипарӣтасабха̄вам̣ саллаккхентӣ упагантва̄ т̣хита̄ хоти, етена ка̄йасан̇кха̄та̄нам̣ чатуннам̣ дха̄тӯнам̣ танниссита̄нан̃ча упа̄да̄рӯпа̄нам̣ саллаккхан̣авасена, паччайе ваваттхапетва̄ тато парам̣ тесам̣ аничча̄дилаккхан̣асаллаккхан̣авасена ча паваттам̣ н̃а̄н̣апарампара̄гатам̣ сатим̣ дассети, сатисӣсена ва̄ там̣сампайуттам̣ парин̃н̃а̄ттайапарийа̄паннан̃а̄н̣апарампарамева дассети. чхасу пхасса̄йатанесу сам̣вутоти йатха̄вутта̄йа ка̄йе упат̣т̣хита̄йа сатийа̄ саманна̄гато чаккха̄дӣсу пхассасса ка̄ран̣абхӯтесу чхасу два̄ресу ка̄йа̄нупассана̄йа абха̄вита̄йа уппаджджана̄раха̄нам̣ абхиджджха̄дӣнам̣ тасса̄ бха̄витатта̄ н̃а̄н̣аппаваттим̣ пат̣иведхенто те пидаханто ‘‘таттха сам̣вуто’’ти вуччати, етена н̃а̄н̣асам̣варам̣ дассети.

сататам̣ бхиккху сама̄хитоти со бхиккху евам̣ упат̣т̣хитассати саббаттха ча сам̣вуто путхутта̄рамман̣е читтам̣ ависсаджджетва̄ аничча̄дивасена саммасанто випассанам̣ уссукка̄петва̄ н̃а̄н̣е тиккхе сӯре ваханте випассана̄сама̄дхина̄ та̄ва сататам̣ нирантарам̣ сама̄хито ануломан̃а̄н̣а̄нантарам̣ готрабхун̃а̄н̣одайато пат̣т̣ха̄йа. джан̃н̃а̄ нибба̄наматтаноти ан̃н̃есам̣ путхуджджана̄нам̣ супинантепи агочарабха̄вато, арийа̄нам̣ пана тасса тассева а̄вен̣икатта̄ аттасадисатта̄ ча ‘‘атта̄’’ти ладдхавоха̄расса маггапхалан̃а̄н̣асса са̄тисайависайабха̄вато екантасукха̄вахам̣ нибба̄нам̣ асан̇кхатадха̄ту ‘‘аттано’’ти вуттам̣, там̣ нибба̄нам̣ джан̃н̃а̄ джа̄неййа, маггапхалан̃а̄н̣ехи пат̣ивиджджхеййа, саччхикареййа̄ти аттхо. етена арийа̄нам̣ нибба̄не адхимуттатам̣ дассети. арийа̄ хи адхичиттаппаваттика̄лепи екантенева нибба̄не ниннапон̣апаббха̄рабха̄вена вихаранти. еттха ча йасса сати ка̄йагата̄ упат̣т̣хита̄, со бхиккху чхасу пхасса̄йатанесу сам̣вуто, тато ева сататам̣ сама̄хито аттапаччаккхакаран̣ена нибба̄нам̣ аттано джа̄неййа̄ти евам̣ га̄тха̄пада̄нам̣ самбандхо ведитаббо. евам̣ ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄намукхена йа̄ва арахатта̄ екасса бхиккхуно ниййа̄намаггам̣ дассети дхаммара̄джа̄.

апаро найо – сати ка̄йагата̄ упат̣т̣хита̄ти етена ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ дассети. чхасу пхасса̄йатанесу сам̣вутоти пхассо а̄йатанам̣ ка̄ран̣ам̣ етесанти пхасса̄йатана̄ни, тесу пхасса̄йатанесу. пхассахетукесу пхассапаччайа̄ ниббаттесу чхасу чаккхусампхассаджа̄диведайитесу тан̣ха̄дӣнам̣ аппаваттийа̄ сам̣вуто, етена ведана̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ дассети. сататам̣ бхиккху сама̄хитоти сататам̣ ниччака̄лам̣ нирантарам̣ виккхепа̄бха̄вато сама̄хито бхиккху. со ча̄йам̣ авиккхепо саббасо сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа маттхакаппатта̄йа хоти. саммасанто хи атӣта̄дибхедабхиннесу пан̃чупа̄да̄наккхандхесу анавасесатова париггахетва̄ саммасатӣти. етена сесасатипат̣т̣ха̄не дассети. джан̃н̃а̄ нибба̄наматтаноти евам̣ чатусатипат̣т̣ха̄набха̄ванам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ т̣хито бхиннакилесо бхиккху аттано килесанибба̄нам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ена сайамева джа̄неййа̄ти аттхо.

атха ва̄ сати ка̄йагата̄ упат̣т̣хита̄ти аттано паресан̃ча ка̄йасса йатха̄сабха̄вапарин̃н̃а̄дӣпанена тхерасса сативепуллаппатти дӣпита̄. чхасу пхасса̄йатанесу сам̣вутоти чаккха̄дӣсу чхасу два̄ресу аччантасам̣варадӣпанена сататавиха̄ривасена тхерасса сампаджан̃н̃аппака̄синӣ пан̃н̃а̄вепуллаппатти дӣпита̄. сататам̣ бхиккху сама̄хитоти сама̄паттибахулата̄дассанена нава̄нупуббавиха̄расама̄паттийо дассита̄. евам̣бхӯто пана бхиккху джан̃н̃а̄ нибба̄наматтаноти катакиччатта̄ уттари каран̣ӣйа̄бха̄вато кевалам̣ аттано анупа̄дисесанибба̄намева джа̄неййа чинтеййа, ан̃н̃ампи тасса чинтетаббам̣ наттхӣти адхиппа̄йо.

пан̃чамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. пилиндаваччхасуттаван̣н̣ана̄

26. чхат̣т̣хе пилиндаваччхоти пилинда̄тисса на̄мам̣, ваччхоти готтавасена тхерам̣ сан̃джа̄нанти. васалава̄дена самуда̄чаратӣти ‘‘ехи, васала, апехи, васала̄’’тиа̄дина̄ бхиккхӯ васалава̄дена вохарати а̄лапати. самбахула̄ бхиккхӯти бахӯ бхиккхӯ. те тхерам̣ татха̄ самуда̄чарантам̣ дисва̄ ‘‘араха̄ва сама̄но аппахӣнава̄санатта̄ евам̣ бхан̣атӣ’’ти аджа̄нанта̄ ‘‘досантаро ман̃н̃е айам̣ тхеро евам̣ самуда̄чаратӣ’’ти чинтетва̄ уллапана̄дхиппа̄йа̄ там̣ тато вут̣т̣ха̄петум̣ бхагавато а̄рочесум̣. тена вуттам̣ – ‘‘а̄йасма̄, бханте, пилиндаваччхо бхиккхӯ васалава̄дена самуда̄чаратӣ’’ти. кечи пана̄ху – ‘‘имам̣ тхерам̣ бхиккхӯ ‘араха̄’ти сан̃джа̄нанти, айан̃ча бхиккхӯ пхарусавачанена евам̣ самуда̄чарати, ‘абхӯто ева ну кхо имасмим̣ уттаримануссадхаммо’ти ва̄сана̄васена тасса татха̄ самуда̄ча̄рам̣ аджа̄нанта̄ арийабха̄ван̃часса асаддаханта̄ уджджха̄насан̃н̃ино бхагавато таматтхам̣ а̄рочесу’’нти. бхагава̄ тхерасса досантара̄бха̄вам̣ пака̄сетука̄мо екена бхиккхуна̄ там̣ паккоса̄петва̄ саммукха̄ тасса ‘‘пубба̄чин̣н̣авасена̄йам̣ татха̄ самуда̄чарати, на пхарусавачана̄дхиппа̄йо’’ти а̄ха. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо бхагава̄ ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ а̄мантесӣ’’тиа̄ди.

таттха пуббенива̄сам̣ манаси каритва̄ти саттха̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣, ваччха, бхиккхӯ васалава̄дена самуда̄чарасӣ’’ти тхерам̣ пуччхитва̄ тена ‘‘евам̣, бханте’’ти вутте ‘‘айам̣ ваччхо килесава̄сана̄йа васалава̄дам̣ на париччаджати, ким̣ ну кхо атӣтесупи аттабха̄весу бра̄хман̣аджа̄тико ахосӣ’’ти а̄вадждженто пуббенива̄сан̃а̄н̣ена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена ва̄ тасса пуббенива̄сам̣ атӣта̄су джа̄тӣсу нивуттхаккхандхасанта̄нам̣ манаси каритва̄ хаттхатале т̣хапитам̣ а̄малакам̣ вийа паччаккхакаран̣авасена аттано манаси катва̄. бхиккхӯ а̄мантесӣти те бхиккхӯ сан̃н̃а̄петум̣ а̄лапи, абха̄си. тена вуттам̣ ‘‘ма̄ кхо тумхе, бхиккхаве’’тиа̄ди.

таттха ма̄ти пат̣иседхе нипа̄то, тасса ‘‘уджджха̄йиттха̄’’ти имина̄ самбандхо. ма̄ уджджха̄йиттха̄ти ма̄ хет̣т̣ха̄ катва̄ чинтайиттха, олокайиттха̄ти аттхо. ваччхасса бхиккхуноти ча уджджха̄йанасса усӯйанаттхатта̄ сампада̄навачанам̣. ида̄нисса ануджджха̄йитаббе ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘на, бхиккхаве, ваччхо досантаро бхиккхӯ васалава̄дена самуда̄чаратӣ’’ти а̄ха. тассаттхо – бхиккхаве, айам̣ ваччхо досантаро досачитто досена бйа̄па̄дена дӯситачитто хутва̄ бхиккхӯ васалава̄дена на самуда̄чарати, маггенева часса бйа̄па̄до самуггха̄тито. евам̣ адосантараттепи тасса татха̄ самуда̄ча̄расса пуримаджа̄тисиддхам̣ ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘ваччхасса, бхиккхаве’’тиа̄дима̄ха.

таттха аббокин̣н̣а̄нӣти кхаттийа̄диджа̄тиантарехи авомисса̄ни анантарита̄ни. пан̃ча джа̄тисата̄ни бра̄хман̣акуле пачча̄джа̄та̄нӣти сабба̄ни та̄ни ваччхасса пан̃ча джа̄тисата̄ни пат̣ипа̄т̣ийа̄ бра̄хман̣акуле ева джа̄та̄ни, ахесунти аттхо. со тасса васалава̄до дӣгхараттам̣ самуда̄чин̣н̣оти йо етарахи кхӣн̣а̄савенапи сата̄ паваттийати, со тасса ваччхасса бхиккхуно васалава̄до дӣгхараттам̣ ито джа̄тито пат̣т̣ха̄йа уддхам̣ а̄роханавасена пан̃чаджа̄тисатаматтам̣ ка̄лам̣ бра̄хман̣аджа̄тикатта̄ самуда̄чин̣н̣о самуда̄чарито ахоси. бра̄хман̣а̄ хи джа̄тисиддхена ма̄нена тхаддха̄ ан̃н̃ам̣ васалава̄дена самуда̄чаранти. ‘‘аджджха̄чин̣н̣о’’типи пат̣ханти, со ева аттхо. тена̄ти тена дӣгхараттам̣ татха̄ самуда̄чин̣н̣абха̄вена, етенасса татха̄ самуда̄ча̄расса ка̄ран̣ам̣ ва̄сана̄ти дассети. ка̄ пана̄йам̣ ва̄сана̄ на̄ма? йам̣ килесарахитасса̄пи санта̄не аппахӣнакилеса̄нам̣ сама̄ча̄расадисасама̄ча̄рахетубхӯтам̣, ана̄дика̄лабха̄витехи килесехи а̄хитам̣ са̄маттхийаматтам̣, татха̄рӯпа̄ адхимуттӣти ваданти. там̣ панетам̣ абхинӣха̄расампаттийа̄ н̃еййа̄варан̣аппаха̄навасена йаттха килеса̄ пахӣна̄, таттха бхагавато санта̄не наттхи. йаттха пана татха̄ килеса̄ на пахӣна̄, таттха са̄вака̄нам̣ паччекабуддха̄нан̃ча санта̄не аттхи, тато татха̄гатова ана̄варан̣ан̃а̄н̣адассано.

етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ а̄йасмато пилиндаваччхасса сатипи васаласамуда̄ча̄ре досантара̄бха̄васан̇кха̄там̣ аттхам̣ видитва̄. имам̣ уда̄нанти тасса аггапхала̄дхигамавибха̄ванам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

таттха йамхи на ма̄йа̄ васати на ма̄ноти йасмим̣ арийапуггале сантадосаппат̣иччха̄даналаккхан̣а̄ ма̄йа̄, ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄дина̄ сампаггахавасена паватто ун̣н̣атилаккхан̣о ма̄но ча на васати, маггена самуггха̄титатта̄ на паваттати на уппаджджати. йо вӣталобхо амамо нира̄соти йо ча ра̄га̄дипарийа̄йавасена паваттасса а̄рамман̣аггахан̣алаккхан̣асса лобхасса саббатха̄ вигататта̄ вӣталобхо, тато ева рӯпа̄дӣсу каттхачи мама̄йана̄бха̄вато амамо апариггахо, ана̄гата̄нампи бхава̄дӣнам̣ ана̄сӣсанато нира̄со. панун̣н̣акодхоти куджджханалаккхан̣асса кодхасса ана̄га̄мимаггена саббасо пахӣнатта̄ панун̣н̣акодхо самуччхинна̄гха̄то. абхиниббутаттоти йо евам̣ ма̄йа̄ма̄налобхакодха̄нам̣ самуггха̄тена тадекат̣т̣хата̄йа саббасса сам̣килесапаккхасса суппахӣнатта̄ саббасо килесапаринибба̄нена абхиниббутачитто сӣтибхӯто. со бра̄хман̣о со саман̣о са бхиккхӯти со еварӯпо кхӣн̣а̄саво саббасо ба̄хитапа̄патта̄ бра̄хман̣о, со ева самитапа̄патта̄ самачарийа̄йа ча саман̣о, со ева ча саббасо бхиннакилесатта̄ бхиккху на̄ма. евам̣бхӯто ча, бхиккхаве, ваччхо со катхам̣ досантаро кин̃чи ка̄йакамма̄дим̣ паваттеййа, кевалам̣ пана ва̄сана̄йа аппахӣнатта̄ васалава̄дена самуда̄чаратӣти.

чхат̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. саккуда̄насуттаван̣н̣ана̄

27. саттаме сатта̄хам̣ екапаллан̇кена нисинно хоти ан̃н̃атарам̣ сама̄дхим̣ сама̄паджджитва̄ти еттха кечи та̄ва а̄ху ‘‘арахаттапхаласама̄дхи идха ‘ан̃н̃атаро сама̄дхӣ’ти адхиппето’’ти. тан̃хи со а̄йасма̄ бахулам̣ сама̄паджджати дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄раттхам̣, пахоти ча сатта̄хампи пхаласама̄паттийа̄ вӣтина̄метум̣. татха̄ хи бхагавата̄ –

‘‘ахам̣, бхиккхаве, йа̄ваде а̄кан̇кха̄ми вивиччева ка̄мехи, вивичча акусалехи дхаммехи…пе… вихара̄ми. кассапопи, бхиккхаве, йа̄ваде а̄кан̇кхати вивиччева ка̄мехи…пе… вихаратӣ’’ти (сам̣. ни. 2.152) –

а̄дина̄ нава̄нупуббавиха̄рачхал̣абхин̃н̃а̄дибхеде уттаримануссадхамме аттана̄ самасамат̣т̣ха̄не т̣хапито, на четтха ‘‘йади евам̣ тхеро йамакапа̄т̣иха̄рийампи кареййа̄’’ти ваттаббам̣ са̄вакаса̄дха̄ран̣а̄нам̣йева джха̄на̄дӣнам̣ адхиппетатта̄ти.

пора̄н̣а̄ пана̄ху – ан̃н̃атарам̣ сама̄дхим̣ сама̄паджджитва̄ти ниродхасама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄. катхам̣ пана ниродхасама̄патти сама̄дхӣти вутта̄? сама̄дха̄нат̣т̣хена. ко пана̄йам̣ сама̄дха̄нат̣т̣хо? саммадева а̄дха̄таббата̄. йа̄ хи еса̄ паччанӣкадхаммехи акампанӣйа̄ балаппаттийа̄ саматхабалам̣ випассана̄баланти имехи двӣхи балехи, аниччадуккха̄наттаниббида̄вира̄ганиродхапат̣иниссаггавиват̣т̣а̄нупассана̄ чатта̄ри магган̃а̄н̣а̄ни чатта̄ри ча пхалан̃а̄н̣а̄нӣти имесам̣ сол̣асаннам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ васена сол̣асахи н̃а̄н̣ачарийа̄хи, пат̣хамаджджха̄насама̄дхиа̄дайо ат̣т̣ха сама̄дхӣ екаджджхам̣ катва̄ гахито тесам̣ упача̄расама̄дхи ча̄ти имесам̣ наваннам̣ сама̄дхӣнам̣ васена навахи сама̄дхичарийа̄хи ка̄йасан̇кха̄ро вачӣсан̇кха̄ро читтасан̇кха̄роти имесам̣ тин̣н̣ам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ таттха таттха пат̣иппассаддхийа̄ татха̄ вихаритука̄мена йатха̄вуттесу т̣ха̄несу васӣбха̄ваппаттена арахата̄ ана̄га̄мина̄ ва̄ йатха̄дхиппетам̣ ка̄лам̣ читтачетасикасанта̄насса саммадева аппаватти а̄дха̄табба̄, тасса̄ татха̄ сама̄дха̄таббата̄ идха сама̄дха̄нат̣т̣хо, тена̄йам̣ виха̄ро сама̄дхӣти вутто, на авиккхепат̣т̣хена. етенасса сама̄паттиаттхопи вуттоти ведитаббо. иман̃хи ниродхасама̄паттим̣ сандха̄йа пат̣исамбхида̄магге –

‘‘катхам̣ двӣхи балехи саманна̄гататта̄ тин̣н̣ам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ пат̣иппассаддхийа̄ сол̣асахи н̃а̄н̣ачарийа̄хи навахи сама̄дхичарийа̄хи васӣбха̄вата̄йа сан̃н̃а̄ниродхасама̄паттийа̄ н̃а̄н̣а’’нти (пат̣и. ма. 1.83) –

пуччхитва̄ ‘‘двӣхи балехӣ’’ти две бала̄ни саматхабалам̣ випассана̄баланти виттха̄ро. са̄йам̣ ниродхасама̄паттикатха̄ висуддхимагге (висуддхи. 2.867 а̄дайо) сам̣ван̣н̣ита̄ва. касма̄ пана̄йам̣ тхеро пхаласама̄паттим̣ асама̄паджджитва̄ ниродхам̣ сама̄паджджи? саттесу анукампа̄йа. айан̃хи маха̄тхеро сабба̄пи сама̄паттийо вал̣ан̃джети, сатта̄нуггахена пана йебхуййена ниродхам̣ сама̄паджджати. тан̃хи сама̄паджджитва̄ вут̣т̣хитасса като аппакопи сакка̄ро висесато махаппхало маха̄нисам̣со хотӣти.

вут̣т̣ха̄сӣти арахаттапхалачиттуппаттийа̄ вут̣т̣ха̄си. ниродхам̣ сама̄панно хи араха̄ че арахаттапхаласса, ана̄га̄мӣ че ана̄га̄мипхаласса уппа̄дена вут̣т̣хито на̄ма хоти.

тена кхо пана самайена сакко дева̄наминдо а̄йасмато маха̄кассапасса пин̣д̣апа̄там̣ да̄тука̄мо хотӣти катхам̣ тасса да̄тука̄мата̄ джа̄та̄? йа̄ни ‘‘та̄ни пан̃чаматта̄ни девата̄сата̄нӣ’’ти вутта̄ни, та̄ саккасса деваран̃н̃о парича̄рика̄ какут̣апа̄динийо пуббе ‘‘аййо маха̄кассапо ра̄джагахам̣ пин̣д̣а̄йа пависати, гаччхатха тхерасса да̄нам̣ детха̄’’ти саккена песита̄ упагантва̄ дибба̄ха̄рам̣ да̄тука̄ма̄ т̣хита̄ тхерена пат̣иккхитта̄ девалокамева гата̄. ида̄ни пуримаппат̣иккхепам̣ чинтетва̄ ‘‘када̄чи ган̣хеййа̄’’ти сама̄паттито вут̣т̣хитасса тхерасса да̄нам̣ да̄тука̄ма̄ саккасса ана̄рочетва̄ сайамева а̄гантва̄ диббабходжана̄ни упанентийо пуриманайенева тхерена пат̣иккхитта̄ девалокам̣ гантва̄ саккена ‘‘кахам̣ гататтха̄’’ти пут̣т̣ха̄ таматтхам̣ а̄рочетва̄ ‘‘динно во тхерасса пин̣д̣апа̄то’’ти саккена вутте ‘‘ган̣хитум̣ на иччхатӣ’’ти. ‘‘ким̣ катхесӣ’’ти? ‘‘‘дуггата̄нам̣ сан̇гахам̣ карисса̄мӣ’ти а̄ха, дева̄’’ти. ‘‘тумхе кена̄ка̄рена гата̄’’ти? ‘‘имина̄ва, дева̄’’ти. сакко ‘‘тумха̄дисийо тхерасса пин̣д̣апа̄там̣ ким̣ дассантӣ’’ти? сайам̣ да̄тука̄мо, джара̄джин̣н̣о кхан̣д̣аданто палитакесо обхаггасарӣро махаллако тантава̄йо хутва̄, суджампи асурадхӣтарам̣ татха̄рӯпимева махалликам̣ катва̄, екам̣ песака̄равӣтхим̣ ма̄петва̄ тантам̣ паса̄ренто аччхи, суджа̄ тасарам̣ пӯрети. тена вуттам̣ – ‘‘тена кхо пана самайена сакко дева̄наминдо…пе… тасарам̣ пӯретӣ’’ти.

таттха тантам̣ вина̄тӣти паса̄ритатантам̣ винанто вийа хоти. тасарам̣ пӯретӣти тасарават̣т̣им̣ вад̣д̣хентӣ вийа. йена саккасса дева̄наминдасса нивесанам̣ тенупасан̇камӣти тхеро нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа ‘‘дуггатаджанасан̇гахам̣ карисса̄мӣ’’ти нагара̄бхимукхо гаччханто бахинагаре саккена ма̄питам̣ песака̄равӣтхим̣ пат̣ипаджджитва̄ олокенто аддаса олуггавилуггаджин̣н̣аса̄лам̣ таттха ча те джа̄йампатике йатха̄вуттарӯпе тантава̄йакаммам̣ каронте дисва̄ чинтеси – ‘‘име махаллакака̄лепи каммам̣ каронти. имасмим̣ нагаре имехи дуггататара̄ наттхи ман̃н̃е. имехи диннам̣ са̄каматтампи гахетва̄ имесам̣ сан̇гахам̣ карисса̄мӣ’’ти. со тесам̣ геха̄бхимукхо агама̄си. сакко там̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ суджам̣ а̄ха – ‘‘бхадде, майхам̣ аййо ито а̄гаччхати, там̣ твам̣ апассантӣ вийа тун̣хӣ хутва̄ нисӣда. кхан̣енева ван̃четва̄ пин̣д̣апа̄там̣ дасса̄ма̄’’ти тхеро гантва̄ гехадва̄ре ат̣т̣ха̄си. тепи апассанта̄ вийа аттано каммамева каронта̄ тхокам̣ а̄гамайим̣су. атха сакко ‘‘гехадва̄ре т̣хито еко тхеро вийа кха̄йати, упадха̄рехи та̄ва̄’’ти а̄ха. ‘‘тумхе гантва̄ упадха̄ретха, са̄мӣ’’ти. со геха̄ никкхамитва̄ тхерам̣ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ убхохи хаттхехи джан̣н̣ука̄ни олумбитва̄ ниттхунанто ут̣т̣ха̄йа ‘‘катараттхеро ну кхо аййо’’ти тхокам̣ осаккитва̄ ‘‘аккхӣни ме дхӯма̄йантӣ’’ти ватва̄ нала̄т̣е хаттхам̣ т̣хапетва̄ уддхам̣ уллокетва̄ ‘‘ахо дуккхам̣ аййо но маха̄кассапаттхерова чирассам̣ ме кут̣идва̄рам̣ а̄гато. аттхи ну кхо кин̃чи гехе’’ти а̄ха. суджа̄ тхокам̣ а̄кула̄ вийа хутва̄ ‘‘аттхи, са̄мӣ’’ти пат̣ивачанам̣ ада̄си. сакко, ‘‘бханте, лӯкхам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ти ачинтетва̄ сан̇гахам̣ но каротха̄’’ти паттам̣ ган̣хи. тхеро паттам̣ денто ‘‘имесам̣ ева дуггата̄нам̣ джара̄джин̣н̣а̄нам̣ майа̄ сан̇гахо ка̄таббо’’ти чинтеси. со анто пависитва̄ гхат̣иоданам̣ на̄ма гхат̣ито уддхаритва̄, паттам̣ пӯретва̄, тхерасса хаттхе т̣хапеси. тена вуттам̣ – ‘‘аддаса̄ кхо сакко дева̄наминдо…пе… ада̄сӣ’’ти.

таттха гхат̣ийа̄ти бхаттагхат̣ито. ‘‘гхат̣иодана’’нтипи па̄т̣хо, тасса гхат̣иоданам̣ на̄ма дева̄нам̣ кочи а̄ха̄рависесоти аттхам̣ ваданти. уддхаритва̄ти куточи бха̄джанато уддхаритва̄. анекасӯпо со ева а̄ха̄ро патте паккхипитва̄ тхерасса хаттхе т̣хапанака̄ле капан̣а̄нам̣ упакаппанакалӯкха̄ха̄ро вийа пан̃н̃а̄йиттха, хаттхе т̣хапитаматте пана аттано диббасабха̄венева ат̣т̣ха̄си. анекасӯпоти муггама̄са̄дисӯпехи чева кхаджджавикатӣхи ча анекавидхасӯпо. анекабйан̃джаноти на̄на̄видхауттарибхан̇го. анекарасабйан̃джаноти анекехи сӯпехи чева бйан̃джанехи ча мадхура̄димӯлараса̄нан̃чева самбхиннараса̄нан̃ча абхибйан̃джако, на̄наггарасасӯпабйан̃джаноти аттхо.

со кира пин̣д̣апа̄то тхерасса хаттхе т̣хапитака̄ле ра̄джагаханагарам̣ аттано диббагандхена аджджхоттхари, тато тхеро чинтеси – ‘‘айам̣ пурисо аппесаккхо, пин̣д̣апа̄то ативийа пан̣ӣто саккасса бходжанасадисо. ко ну кхо есо’’ти? атха нам̣ ‘‘сакко’’ти н̃атва̄ а̄ха – ‘‘бха̄рийам̣ те, косийа, каммам̣ катам̣ дуггата̄нам̣ сампаттим̣ вилумпантена, аджджа майхам̣ да̄нам̣ датва̄ кочидева дуггато сена̄патит̣т̣ха̄нам̣ ва̄ сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ ва̄ лабхеййа̄’’ти. ‘‘ко майа̄ дуггататаро аттхи, бханте’’ти? ‘‘катхам̣ твам̣ дуггато девараджджасирим̣ анубхаванто’’ти? ‘‘бханте, евам̣ на̄метам̣, майа̄ пана ануппанне буддхе калйа̄н̣акаммам̣ катам̣, буддхуппа̄де пана ваттама̄не пун̃н̃акаммам̣ катва̄ чӯл̣аратхадевапутто маха̄ратхадевапутто анекаван̣н̣адевапуттоти име тайо девапутта̄ мама̄саннат̣т̣ха̄не ниббатта̄ маха̄теджавантатара̄. ахам̣ тесу девапуттесу ‘наккхаттам̣ кӣл̣исса̄ма̄’ти парича̄рика̄йо гахетва̄ антаравӣтхим̣ отин̣н̣есу пала̄йитва̄ гехам̣ пависа̄ми. тесан̃хи сарӣрато теджо мама сарӣрам̣ оттхарати, мама сарӣрато теджо тесам̣ сарӣрам̣ на оттхарати. ко майа̄ дуггататаро, бханте’’ти? ‘‘евам̣ сантепи ито пат̣т̣ха̄йа майхам̣ ма̄ евам̣ ван̃четва̄ да̄намада̄сӣ’’ти. ‘‘ван̃четва̄ тумха̄кам̣ да̄не динне майхам̣ кусалам̣ аттхи наттхӣ’’ти? ‘‘аттхи, а̄вусо’’ти. ‘‘евам̣ санте кусалакаран̣ам̣ на̄ма майхам̣ бха̄ро, бханте’’ти ватва̄ тхерам̣ вандитва̄ суджам̣ а̄да̄йа тхерам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄, веха̄сам̣ аббхуггантва̄ ‘‘ахо да̄нам̣ парамада̄нам̣, кассапе суппатит̣т̣хита’’нти тиккхаттум̣ уда̄нам̣ уда̄неси. тена вуттам̣ ‘‘атха кхо а̄йасмато маха̄кассапасса етадахосӣ’’тиа̄ди.

таттха косийа̄ти саккам̣ дева̄наминдам̣ готтена а̄лапати. пун̃н̃ена аттхоти пун̃н̃ена пайоджанам̣. аттхӣти вачанасесо. веха̄сам̣ аббхуггантва̄ти патхавито веха̄сам̣ абхиуггантва̄. а̄ка̄се анталиккхети а̄ка̄самева парийа̄йасаддена анталиккхети ваданти. атха ва̄ анталиккхасан̇кха̄те а̄ка̄се на касин̣уггха̄т̣има̄диа̄ка̄сети висесенто вадати. ахо да̄нанти еттха ахоти аччхарийаттхе нипа̄то. сакко хи дева̄наминдо, ‘‘йасма̄ ниродха̄ вут̣т̣хитасса аййасса маха̄кассапаттхерасса саккаччам̣ сахаттхена читтӣкатва̄ анапавиддхам̣ ка̄лена паресам̣ анупахачча, самма̄дит̣т̣хим̣ пураккхатва̄ идамӣдисам̣ майа̄ диббабходжанада̄нам̣ диннам̣, тасма̄ кхеттасампатти деййадхаммасампатти читтасампаттӣти, тивидха̄йапи сампаттийа̄ саманна̄гататта̄ саббан̇гасампаннам̣ вата майа̄ да̄нам̣ паваттита’’нти аччхарийаббхутачиттаджа̄то тада̄ аттано хадайаббхантарагатам̣ пӣтисоманассам̣ самуггиранто ‘‘ахо да̄на’’нти ватва̄ тасса да̄насса вуттанайена уттамада̄набха̄вам̣ кхеттан̇гатабха̄ван̃ча пака̄сенто ‘‘парамада̄нам̣ кассапе суппатит̣т̣хита’’нти уда̄нам̣ уда̄неси.

евам̣ пана саккасса уда̄нентасса бхагава̄ виха̄ре т̣хитойева диббасотена саддам̣ сутва̄ ‘‘пассатха, бхиккхаве, саккам̣ дева̄наминдам̣ уда̄нам̣ уда̄нетва̄ а̄ка̄сена гаччханта’’нти бхиккхӯнам̣ ватва̄ техи ‘‘ким̣ пана, бханте, тена ката’’нти пут̣т̣хо ‘‘мама путтасса кассапасса ван̃четва̄ да̄нам̣ ада̄си, тена ча аттамано уда̄несӣ’’ти а̄ха. тена вуттам̣ ‘‘ассоси кхо бхагава̄ дибба̄йа сотадха̄туйа̄’’тиа̄ди.

таттха дибба̄йа сотадха̄туйа̄ти диббасадисатта̄ дибба̄. девата̄нан̃хи сучаритакамманиббатта̄ питтасемхарухира̄дӣхи апалибуддха̄ упаккилесавинимуттата̄йа дӯрепи а̄рамман̣ам̣ гахетум̣ саматтха̄ диббапаса̄дасотадха̄ту хоти. айан̃ча̄пи бхагавато вӣрийабха̄вана̄баланиббатта̄ н̃а̄н̣амайа̄ сотадха̄ту та̄диса̄ ева̄ти диббасадисатта̄ дибба̄. апи ча диббавиха̄равасена пат̣иладдхатта̄ аттана̄ ча диббавиха̄расаннисситатта̄пи дибба̄. саванат̣т̣хена ча сабха̄вадха̄ран̣ат̣т̣хена ча сотадха̄ту, сотадха̄туйа̄пи киччакаран̣ена сотадха̄ту вийа̄ти сотадха̄ту, та̄йа дибба̄йа сотадха̄туйа̄. висуддха̄йа̄ти парисуддха̄йа нирупаккилеса̄йа. атиккантама̄нусика̄йа̄ти мануссӯпача̄рам̣ атиккамитва̄ саддассаванена ма̄нусикамам̣сасотадха̄тум̣ атиккамитва̄ т̣хита̄йа.

етаматтхам̣ видитва̄ти ‘‘самма̄пат̣ипаттийа̄ гун̣ависесе патит̣т̣хитам̣ пуриса̄тисайам̣ дева̄пи манусса̄пи а̄дараджа̄та̄ ативийа пихайантӣ’’ти имаматтхам̣ видитва̄ тадаттхадӣпанам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

татра пин̣д̣апа̄тикан̇гасан̇кха̄там̣ дхутан̇гам̣ сама̄да̄йа тасса парипӯран̣ена пин̣д̣апа̄тикасса. нану ча̄йам̣ га̄тха̄ а̄йасмантам̣ маха̄кассапам̣ нимиттам̣ катва̄ бха̄сита̄, тхеро ча саббесам̣ дхутава̄да̄нам̣ агго терасадхутан̇гадхаро, со касма̄ екенева дхутан̇гена киттитоти? ат̣т̣хуппаттивасена̄йам̣ ниддесо. атха ва̄ десана̄маттаметам̣, имина̄ десана̄сӣсена саббеписса дхутан̇га̄ вутта̄ти ведитабба̄. атха ва̄ ‘‘йатха̄пи бхамаро пуппха’’нти (дха. па. 49) га̄тха̄йа вуттанайена парамаппиччхата̄йа кула̄нуддайата̄йа часса саббам̣ пин̣д̣апа̄тикаваттам̣ аккхан̣д̣етва̄ таттха са̄тисайам̣ пат̣ипаттийа̄ пака̄санаттхам̣ ‘‘пин̣д̣апа̄тикасса̄’’ти вуттам̣. пин̣д̣апа̄тикасса̄ти ча пихайантӣти падам̣ апеккхитва̄ сампада̄навачанам̣, там̣ упайогаттхе дат̣т̣хаббам̣. аттабхарасса̄ти ‘‘аппа̄ни ча та̄ни сулабха̄ни анаваджджа̄нӣ’’ти (а. ни. 4.27; итиву. 101) евам̣ вуттехи аппа̄наваджджасулабхарӯпехи чатӯхи паччайехи атта̄намева бхарантасса. анан̃н̃апосиноти а̄мисасан̇ган̣ханена ан̃н̃е сисса̄дике посетум̣ ануссукката̄йа анан̃н̃апосино. пададвайенасса ка̄йапариха̄рикена чӣварена куччхипариха̄рикена пин̣д̣апа̄тена вичаран̣ато саллахукавуттитам̣ субхаратам̣ параман̃ча сантут̣т̣хим̣ дассети. атха ва̄ аттабхарасса̄ти екавачаниччха̄йа аттабха̄васан̇кха̄там̣ екам̣йева имам̣ атта̄нам̣ бхарати, на ито парам̣ ан̃н̃анти аттабхаро, тато ева аттана̄ ан̃н̃асса посетаббасса абха̄вато анан̃н̃апосӣ, тасса аттабхарасса анан̃н̃апосино. пададвайенапи кхӣн̣а̄савабха̄вена а̄йатим̣ ана̄да̄натам̣ дассети.

дева̄ пихайанти…пе… сатӣматоти там̣ аггапхала̄дхигамена саббакилесадаратхапарил̣а̄ха̄нам̣ вӯпасамена пат̣иппассаддхийа̄ упасантам̣, сативепуллаппаттийа̄ ниччака̄лам̣ сатока̄рита̄йа сатимантам̣, тато ева ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄дӣсу та̄дилаккхан̣аппаттам̣ кхӣн̣а̄савам̣ сакка̄дайо дева̄ пихайанти паттхенти, тасса сӣла̄дигун̣ависесесу бахума̄нам̣ уппа̄дента̄ а̄дарам̣ джаненти, пагева манусса̄ти.

саттамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. пин̣д̣апа̄тикасуттаван̣н̣ана̄

28. ат̣т̣хаме паччха̄бхаттанти ека̄саникакхалупаччха̄бхаттика̄нам̣ па̄това бхутта̄нам̣ антомаджджханхикопи паччха̄бхаттамева, идха пана пакатибхаттассева паччхато паччха̄бхаттанти ведитаббам̣. пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄нанти пин̣д̣апа̄тато пат̣икканта̄нам̣, пин̣д̣апа̄там̣ парийеситва̄ бхаттакиччасса нит̣т̣ха̄панавасена тато ниватта̄нам̣. карериман̣д̣алама̄л̣ети еттха карерӣти варун̣аруккхасса на̄мам̣. со кира гандхакут̣ийа̄ ман̣д̣апасса са̄ла̄йа ча антаре хоти, тена гандхакут̣ӣпи ‘‘карерикут̣ика̄’’ти вуччати, ман̣д̣апопи са̄ла̄пи ‘‘карериман̣д̣алама̄л̣о’’ти. тасма̄ карерируккхасса авидӯре кате нисӣданаса̄ласан̇кха̄те ман̣д̣алама̄л̣е. тин̣апан̣н̣аччхаданам̣ ановассакам̣ ‘‘ман̣д̣алама̄л̣о’’ти ваданти, атимуттака̄дилата̄ман̣д̣апо ‘‘ман̣д̣алама̄л̣о’’ти апаре.

ка̄лена ка̄ланти ка̄ле ка̄ле антарантара̄, тасмим̣ тасмим̣ самайети аттхо. мана̄пикети манавад̣д̣хаке, пийарӯпе ит̣т̣хети аттхо. ит̣т̣ха̄нит̣т̣хабха̄во ча пуггалавасена ча два̄равасена ча гахетаббо. екаччасса хи ит̣т̣ха̄бхимато екаччасса анит̣т̣хо хоти, екаччасса анит̣т̣ха̄бхимато екаччасса ит̣т̣хо. татха̄ екасса два̄расса ит̣т̣хо ан̃н̃асса анит̣т̣хо. випа̄кавасена панеттха виниччхайо ведитаббо. кусалавипа̄ко хи екантена ит̣т̣хо, акусалавипа̄ко анит̣т̣хо ева̄ти. чаккхуна̄ рӯпе пасситунти га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хо упа̄сакехи гехам̣ павесетва̄ пӯджа̄сакка̄ракаран̣аттхам̣ упанӣтесу а̄санавита̄на̄дӣсу на̄на̄вира̄гасамуджджалаван̣н̣асан̇кха̄те раджанӣйе ан̃н̃е ча савин̃н̃а̄н̣акарӯпе чаккхудва̄рикавин̃н̃а̄н̣ехи пасситум̣. саддети татхева иссараджана̄нам̣ гехам̣ павит̣т̣хо тесам̣ пайутте гӣтава̄дитасадде сотум̣. гандхети татха̄ техи пӯджа̄сакка̄равасена упанӣте пуппхадхӯма̄дигандхе гха̄йитум̣. расети техи динна̄ха̄рапарибхоге на̄наггарасе са̄йитум̣. пхот̣т̣хаббети махаггхапаччаттхаран̣есу а̄санесу нисиннака̄ле сукхасампхассе пхот̣т̣хаббе пхуситум̣. еван̃ча пан̃чадва̄рикаит̣т̣ха̄рамман̣аппат̣ила̄бхам̣ киттетва̄ ида̄ни манодва̄рикаит̣т̣ха̄рамман̣аппат̣ила̄бхам̣ дассетум̣ ‘‘саккато’’тиа̄ди вуттам̣. там̣ хет̣т̣ха̄ вуттаттхамева.

ким̣ пана апин̣д̣апа̄тика̄нам̣ айам̣ найо на лаббхатӣти? лаббхати. тесампи хи нимантанасала̄кабхатта̄диаттхам̣ га̄мам̣ гатака̄ле ул̣а̄равибхава̄ упа̄сака̄ татха̄ сакка̄расамма̄нам̣ каронтийева, там̣ пана анийатам̣. пин̣д̣апа̄тика̄нам̣ пана тада̄ ниччамева таттха пӯджа̄сакка̄рам̣ карийама̄нам̣ дисва̄, сакка̄рагарута̄йа аниссаран̣амагге т̣хатва̄, айонисоманасика̄равасена те бхиккхӯ евама̄хам̣су. тенева̄ха – ‘‘ханда̄вусо, майампи пин̣д̣апа̄тика̄ хома̄’’тиа̄ди.

таттха ханда̄ти воссаггаттхе нипа̄то. лаччха̄ма̄ти лабхисса̄ма. тенупасан̇камӣти таттха сурабхигандхакут̣ийам̣ нисинно тесам̣ там̣ катха̄салла̄пам̣ сутва̄ ‘‘име бхиккхӯ ма̄дисасса на̄ма буддхасса са̄сане паббаджитва̄ майа̄ саддхим̣ екавиха̄ре васанта̄пи евам̣ айонисоманасика̄равасена катхам̣ паваттенти, саллекхе на ваттанти, ханда те тато нива̄ретва̄ саллекхавиха̄ре нийоджесса̄мӣ’’ти ман̣д̣алама̄л̣ам̣ упасан̇ками. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.

етаматтхам̣ видитва̄ти ‘‘аппиччхата̄сантут̣т̣хита̄саллекха̄нам̣ васена килесе дхунитум̣ тан̣хам̣ висосетум̣ пат̣ипанноти пин̣д̣апа̄тикасса сато дева̄ пихайанти, тасса пат̣ипаттийа̄ а̄дараджа̄та̄ пийа̄йанти, на ито ан̃н̃атха̄’’ти имаматтхам̣ видитва̄ тадаттхадӣпанам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

таттха но че саддасилоканисситоти ‘‘ахо аййо аппиччхо сантут̣т̣хо парамасаллекхавуттӣ’’тиа̄дина̄ парехи киттитаббасаддасан̇кха̄там̣ силокам̣. тан̣ха̄йа ниссито на хоти чети аттхо. саддо ва̄ саммукха̄ ван̣н̣абхан̣анатхутигхосо, силоко параммукхабхӯта̄ пасам̣са̄ паттхат̣айасата̄ ва̄. сесам̣ анантарасутте вуттанайамева.

ат̣т̣хамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. сиппасуттаван̣н̣ана̄

29. наваме ко ну кхо, а̄вусо, сиппам̣ джа̄на̄тӣти, а̄вусо, амхесу идха саннипатитесу ко ну джӣвитанимиттам̣ сиккхитаббат̣т̣хена ‘‘сиппа’’нти ладдхана̄мам̣ йам̣кин̃чи а̄джӣвам̣ виджа̄на̄ти? ко ким̣ сиппам̣ сиккхӣти ко дӣгхараттам̣ сиппа̄чарийакулам̣ пайирупа̄ситва̄ а̄гамато пайогато ча хаттхисиппа̄дӣсу ким̣ сиппам̣ сиккхи? катарам̣ сиппам̣ сиппа̄нам̣ агганти саббасиппа̄нам̣ ага̄райхата̄йа махаппхалата̄йа акиччхасиддхийа̄ ча катарам̣ сиппам̣ аггам̣ уттамам̣? йам̣ нисса̄йа сукхена сакка̄ джӣвитунти адхиппа̄йо. таттхекаччети тесу бхиккхӯсу екачче бхиккхӯ. йе хаттха̄чарийакула̄ паббаджита̄ те. евама̄хам̣сӯти те евам̣ бхан̣им̣су. ито парампи ‘‘екачче’’ти вуттат̣т̣ха̄не есева найо. хаттхисиппанти йам̣ хаттхӣнам̣ паригган̣ханадаманаса̄ран̣арогатикиччха̄дибхедам̣ каттаббам̣, там̣ уддисса паваттам̣ саббампи сиппам̣ идха ‘‘хаттхисиппа’’нти адхиппетам̣. ассасиппанти еттха̄пи есева найо. ратхасиппам̣ пана ратхайогга̄нам̣ даманаса̄ран̣а̄дивидха̄навасена чева ратхасса каран̣авасена ча ведитаббам̣. дханусиппанти исса̄сасиппам̣, йо дхануббедхоти вуччати. тхарусиппанти сесаа̄вудхасиппам̣. мудда̄сиппанти хаттхамудда̄йа ган̣анасиппам̣. ган̣анасиппанти аччхиддакаган̣анасиппам̣. сан̇кха̄насиппанти сан̇каланапат̣уппа̄дана̄дивасена пин̣д̣аган̣анасиппам̣. там̣ йасса пагун̣ам̣ хоти, со руккхампи дисва̄ ‘‘еттака̄ни еттха пан̣н̣а̄нӣ’’ти ган̣итум̣ джа̄на̄ти. лекха̄сиппанти на̄на̄ка̄рехи аккхараликханасиппам̣, липин̃а̄н̣ам̣ ва̄. ка̄веййасиппанти аттано чинта̄васена ва̄ парато пат̣иладдхасутавасена ва̄, ‘‘имасса айаматтхо, евам̣ нам̣ йоджесса̄мӣ’’ти евам̣ аттхавасена ва̄, кин̃чидева каббам̣ дисва̄, ‘‘таппат̣ибха̄гам̣ каббам̣ карисса̄мӣ’’ти т̣ха̄нуппаттикапат̣ибха̄навасена ва̄ чинта̄кавиа̄дӣнам̣ чатуннам̣ кавӣнам̣ каббакаран̣асиппам̣. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –

‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, кавӣ – чинта̄кави, сутакави, аттхакави, пат̣ибха̄накавӣ’’ти (а. ни. 4.231).

лока̄йатасиппанти ‘‘ка̄ко сето ат̣т̣хӣнам̣ сетатта̄, бала̄ка̄ ратта̄ лохитасса раттатта̄’’ти евама̄динайаппаваттам̣ паралоканибба̄на̄нам̣ пат̣иседхакам̣ витан̣д̣асаттхасиппам̣. кхаттавиджджа̄сиппанти аббхеййама̄сураккха̄динӣтисаттхасиппам̣. има̄ни кира два̄даса маха̄сиппа̄ни на̄ма. тенева̄ха таттха таттха ‘‘сиппа̄нам̣ агга’’нти.

етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ саббасиппа̄йатана̄нам̣ джӣвикаттхата̄йа ват̣т̣адуккхато аниссаран̣абха̄вам̣, сӣла̄дӣнам̣йева пана супарисуддха̄нам̣ ниссаран̣абха̄вам̣, там̣ саман̇гинойева ча бхиккхубха̄вам̣ сабба̄ка̄рато видитва̄ тадаттхавибха̄ванам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

таттха асиппаджӣвӣти чатуннам̣ тан̣хуппа̄да̄нам̣ самуччхедавиккхамбханена паччайа̄са̄йа висоситатта̄ йам̣кин̃чи сиппам̣ упанисса̄йа джӣвикам̣ на каппетӣти асиппаджӣвӣ, етена а̄джӣвапа̄рисуддхисӣлам̣ дассети. лахӯти аппакиччата̄йа саллахукавуттита̄йа ча лаху абахуласамбха̄ро, етена чатупаччайасантосасиддхам̣ субхаратам̣ дассети. аттхака̄моти садевакасса локасса аттхамева ка̄метӣти аттхака̄мо, етена сатта̄нам̣ анаттхапариваджджанасса пака̄ситатта̄ па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ дассети па̄н̣а̄типа̄та̄дианаттхавираман̣апаридӣпанато. йатиндрийоти чаккха̄дӣнам̣ чханнам̣ индрийа̄нам̣ абхиджджха̄дйаппаваттито сам̣йамена йатиндрийо, етена индрийасам̣варасӣлам̣ вуттам̣. саббадхи виппамуттоти евам̣ супарисуддхасӣло чатупаччайасантосе ават̣т̣хито саппаччайам̣ на̄марӯпам̣ париггахетва̄ аничча̄дивасена сан̇кха̄ре саммасанто випассанам̣ уссукка̄петва̄ тато парам̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ паваттитехи чатӯхи арийамаггехи сам̣йоджана̄нам̣ пахӣнатта̄ саббадхи саббаттха бхава̄дӣсу виппамутто.

анокаса̄рӣ амамо нира̄соти татха̄ саббадхи виппамуттатта̄ ева окасан̇кха̄тесу чхасупи а̄йатанесу тан̣ха̄бхисаран̣асса абха̄вена анокаса̄рӣ, рӯпа̄дӣсу каттхачи маман̇ка̄ра̄бха̄вато амамо, саббена саббам̣ ана̄сӣсанато нира̄со. хитва̄ ма̄нам̣ екачаро са бхиккхӯти евам̣бхӯто ча со арахаттамаггаппаттисамака̄ламева анавасесам̣ ма̄нам̣ хитва̄ паджахитва̄ име бхиккхӯ вийа ган̣асан̇ган̣икам̣ акатва̄ павивекака̄мата̄йа тан̣ха̄саха̄йавирахена ча саббирийа̄патхесу екачаро, со саббасо бхиннакилесатта̄ параматтхато бхиккху на̄ма. еттха ча ‘‘асиппаджӣвӣ’’тиа̄дина̄ локийагун̣а̄ катхита̄, ‘‘саббадхи виппамутто’’тиа̄дина̄ локуттарагун̣а̄ катхита̄. таттха асиппаджӣвӣтиа̄ди ‘‘вибхаве т̣хитассева айам̣ дхаммо, на сиппам̣ нисса̄йа миччха̄джӣвена джӣвикам̣ каппентасса, тасма̄ сиппесу са̄раггахан̣ам̣ виссаджджетва̄ адхисӣла̄дӣсуйева тумхехи сиккхитабба’’нти дассети.

навамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. локасуттаван̣н̣ана̄

30. дасаме буддхачаккхуна̄ти еттха а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ам̣ индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ан̃ча буддхачаккху на̄ма. йатха̄ха –

‘‘аддаса̄ кхо бхагава̄ буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто сатте аппараджаккхе маха̄раджаккхе тиккхиндрийе мудиндрийе’’тиа̄ди (ма. ни. 1.283; 2.339).

локанти тайо лока̄ – ока̄салоко, сан̇кха̄ралоко, сатталокоти. таттха –

‘‘йа̄вата̄ чандимасӯрийа̄ парихаранти,

диса̄ бханти вирочана̄;

та̄ва сахассадха̄ локо,

еттха те ваттатӣ васо’’ти. –

а̄дӣсу (ма. ни. 1.503) ока̄салоко. ‘‘еко локо – саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄, две лока̄ – на̄ман̃ча рӯпан̃ча, тайо лока̄ – тиссо ведана̄, чатта̄ро лока̄ – чатта̄ро а̄ха̄ра̄, пан̃ча лока̄ – пан̃чупа̄да̄наккхандха̄, чха лока̄ – чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни, сатта лока̄ – сатта вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо, ат̣т̣ха лока̄ – ат̣т̣ха локадхамма̄, нава лока̄ – нава сатта̄ва̄са̄, даса лока̄ – даса̄йатана̄ни, два̄даса лока̄ – два̄даса̄йатана̄ни, ат̣т̣ха̄раса лока̄ – ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо’’тиа̄дӣсу (пат̣и. ма. 1.112) сан̇кха̄ралоко. ‘‘сассато локо, асассато локо’’тиа̄дӣсу сатталоко вутто. идха̄пи сатталоко ведитаббо.

таттха локӣйати вичитта̄ка̄рато диссатӣти чаккава̄л̣асан̇кха̄то локо ока̄салоко, сан̇кха̄ро луджджати палуджджатӣти локо, локӣйати еттха пун̃н̃апа̄пам̣ таббипа̄ко ча̄ти сатталоко. тесу бхагава̄ маха̄карун̣а̄йа анукампама̄но сам̣са̄радуккхато мочетука̄мо сатталокам̣ олокеси. катамасса пана сатта̄хасса аччайена олокеси? пат̣хамасса сатта̄хасса. бхагава̄ хи паллан̇касатта̄хасса парийоса̄не паччхимайа̄ма̄васа̄не ‘‘йада̄ хаве па̄тубхаванти дхамма̄…пе… сӯрийова обха̄сайаманталиккха’’нти (уда̄. 1-3; катха̄. 321; маха̄ва. 1-3) имам̣ арийамагга̄нубха̄вадӣпакам̣ уда̄нам̣ уда̄нетва̄, ‘‘ахам̣ та̄ва евам̣ судуттарам̣ сам̣са̄рамахогхам̣ има̄йа дхаммана̄ва̄йа самуттаритва̄ нибба̄напа̄ре т̣хито, ханда да̄ни локампи та̄ресса̄ми, кӣдисо ну кхо локо’’ти локам̣ волокеси. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘атха кхо бхагава̄ тасса сатта̄хасса аччайена тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣хахитва̄ буддхачаккхуна̄ локам̣ волокесӣ’’ти.

таттха волокесӣти вивидхехи а̄ка̄рехи пасси, хаттхатале т̣хапитаа̄малакам̣ вийа аттано н̃а̄н̣ена паччаккхам̣ ака̄си. анекехи санта̄пехӣтиа̄ди волокита̄ка̄радассанам̣. анекехи санта̄пехӣти анекехи дуккхехи. дуккхан̃хи санта̄панапӣл̣анат̣т̣хена санта̄поти вуччати. йатха̄ха – ‘‘дуккхасса пӣл̣анат̣т̣хо сан̇кхатат̣т̣хо санта̄пат̣т̣хо випарин̣а̄мат̣т̣хо’’ти (пат̣и. ма. 1.17). тан̃ча дуккхадуккха̄дивасена чева джа̄тиа̄дивасена ча анекаппака̄рам̣. тена вуттам̣ ‘‘анекехи санта̄пехӣ’’ти. анекехи дуккхехи сантаппама̄не пӣл̣ийама̄не ба̄дхийама̄не. парил̣а̄хехӣти парида̄хехи. парид̣айхама̄нети индханам̣ вийа аггина̄ самантато д̣айхама̄не. ра̄гаджехӣти ра̄гасамбхӯтехи. еса найо сесесупи. ра̄га̄дайо хи йасмим̣ санта̄не уппаджджанти, там̣ ниддаханта̄ вийа виба̄дхенти, тена вуттам̣ – ‘‘тайоме, бхиккхаве, аггӣ – ра̄гагги, досагги, мохаггӣ’’ти (итиву. 93). йато те читтам̣ ка̄йан̃ча килесентӣти килеса̄ти вуччанти. еттха ча парид̣айхама̄нети етена бхагава̄ ра̄га̄дикилеса̄нам̣ паваттидуккхатам̣, тена ча сатта̄нам̣ абхибхӯтатам̣ дассети. сантаппама̄нети имина̄ пана тесам̣ ка̄лантарадуккхатам̣, тена нирантаропаддаватан̃ча дассети.