4. хум̣хун̇касуттаван̣н̣ана̄
4. чатуттхе аджапа̄ланигродхети тасса кира чха̄йа̄йам̣ аджапа̄ла̄ гантва̄ нисӣданти, тенасса ‘‘аджапа̄ланигродхо’’твева на̄мам̣ удапа̄ди. кечи пана ‘‘йасма̄ таттха веде саджджха̄йитум̣ асаматтха̄ махаллакабра̄хман̣а̄ па̄ка̄рапариккхепайутта̄ни нивесана̄ни катва̄ саббе васим̣су, тасма̄ аджапа̄ланигродхоти на̄мам̣ джа̄та’’нти ваданти. татра̄йам̣ вачанаттхо – на джапантӣти аджапа̄, манта̄нам̣ анаджджха̄йака̄ти аттхо, аджапа̄ ланти а̄дийанти нива̄сам̣ еттха̄ти аджапа̄лоти. йасма̄ ва̄ маджджханхике самайе анто павит̣т̣хе адже аттано чха̄йа̄йа па̄лети раккхати, тасма̄ ‘аджапа̄ло’тисса на̄мам̣ рӯл̣ханти апаре. саббатха̄пи на̄маметам̣ тасса руккхасса, тасса самӣпе. самӣпаттхе хи етам̣ бхуммам̣ ‘‘аджапа̄ланигродхе’’ти.
вимуттисукхапат̣исам̣ведӣти татрапи дхаммам̣ вичинанто вимуттисукхан̃ча пат̣исам̣веденто нисӣди. бодхируккхато пураттхимадиса̄бха̄ге еса руккхо хоти. сатта̄ханти ча идам̣ на паллан̇касатта̄хато анантарасатта̄хам̣. бхагава̄ хи паллан̇касатта̄хато апара̄нипи тӣн̣и сатта̄ха̄ни бодхисамӣпейева вӣтина̄меси.
татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – бхагавати кира самма̄самбодхим̣ патва̄ сатта̄хам̣ екапаллан̇кена нисинне ‘‘на бхагава̄ вут̣т̣ха̄ти, кинну кхо ан̃н̃епи буддхаттакара̄ дхамма̄ аттхӣ’’ти екачча̄нам̣ девата̄нам̣ кан̇кха̄ удапа̄ди. атха бхагава̄ ат̣т̣хаме дивасе сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа девата̄нам̣ кан̇кхам̣ н̃атва̄ кан̇кха̄видхаманаттхам̣ а̄ка̄се уппатитва̄ йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ дассетва̄ та̄сам̣ кан̇кхам̣ видхаметва̄ паллан̇като ӣсакам̣ па̄чӣнаниссите уттарадиса̄бха̄ге т̣хатва̄ чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни каппасатасахассан̃ча упачита̄нам̣ па̄рамӣнам̣ бала̄дхигамат̣т̣ха̄нам̣ паллан̇кам̣ бодхируккхан̃ча анимисехи чаккхӯхи олокайама̄но сатта̄хам̣ вӣтина̄меси, там̣ т̣ха̄нам̣ анимисачетийам̣ на̄ма джа̄там̣. атха паллан̇касса ча т̣хитат̣т̣ха̄насса ча антара̄ пураттхимато ча паччхимато ча а̄йате ратаначан̇каме чан̇каманто сатта̄хам̣ вӣтина̄меси, там̣ ратаначан̇камачетийам̣ на̄ма джа̄там̣. тато паччхимадиса̄бха̄ге девата̄ ратанагхарам̣ ма̄пайим̣су, таттха паллан̇кена нисӣдитва̄ абхидхаммапит̣акам̣ висесато анантанайам̣ самантапат̣т̣ха̄нам̣ вичинанто сатта̄хам̣ вӣтина̄меси, там̣ т̣ха̄нам̣ ратанагхарачетийам̣ на̄ма джа̄там̣. евам̣ бодхисамӣпейева чатта̄ри сатта̄ха̄ни вӣтина̄метва̄ пан̃чаме сатта̄хе бодхируккхато аджапа̄ланигродхам̣ упасан̇камитва̄ тасса мӯле паллан̇кена нисӣди.
тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣ха̄сӣти тато пхаласама̄паттисама̄дхито йатха̄ка̄лапариччхедам̣ вут̣т̣хахи, вут̣т̣хахитва̄ ча пана таттха евам̣ нисинне бхагавати еко бра̄хман̣о там̣ гантва̄ пан̃хам̣ пуччхи. тена вуттам̣ ‘‘атха кхо ан̃н̃атаро’’тиа̄ди. таттха ан̃н̃атароти на̄маготтавасена анабхин̃н̃а̄то апа̄кат̣о еко. хум̣хун̇каджа̄тикоти со кира дит̣т̣хаман̇галико ма̄натхаддхо ма̄навасена кодхавасена ча саббам̣ авоккхаджа̄тикам̣ пасситва̄ джигуччханто ‘‘хум̣ху’’нти каронто вичарати, тасма̄ ‘‘хум̣хун̇каджа̄тико’’ти вуччати, ‘‘хухуккаджа̄тико’’типи па̄т̣хо. бра̄хман̣оти джа̄тийа̄ бра̄хман̣о.
йена бхагава̄ти йассам̣ диса̄йам̣ бхагава̄ нисинно. бхумматтхе хи етам̣ каран̣авачанам̣. йена ва̄ диса̄бха̄гена бхагава̄ упасан̇камитаббо, тена диса̄бха̄гена упасан̇ками. атха ва̄ йена̄ти хетуаттхе каран̣авачанам̣, йена ка̄ран̣ена бхагава̄ девамануссехи упасан̇камитаббо, тена ка̄ран̣ена упасан̇камӣти аттхо. кена ча ка̄ран̣ена бхагава̄ упасан̇камитаббо? на̄наппака̄рарогадуккха̄бхипӣл̣итатта̄ а̄турака̄йехи маха̄джанехи маха̄нубха̄во бхисакко вийа рогатикиччханаттхам̣, на̄на̄видхакилесабйа̄дхипӣл̣итатта̄ а̄турачиттехи девамануссехи килесабйа̄дхитикиччханаттхам̣ дхаммассаванапан̃хапуччхана̄дика̄ран̣ехи бхагава̄ упасан̇камитаббо. тена айампи бра̄хман̣о аттано кан̇кхам̣ чхиндитука̄мо упасан̇ками.
упасан̇камитва̄ти упасан̇каманапарийоса̄надӣпанам̣. атха ва̄ йам̣ т̣ха̄нам̣ упасан̇ками, татопи бхагавато самӣпабхӯтам̣ а̄саннатарам̣ т̣ха̄нам̣ упагантва̄ти аттхо. саммодӣти самам̣ самма̄ ва̄ моди, бхагава̄ ча̄нена, сопи бхагавата̄ ‘‘каччи бхото кхаманӣйам̣ каччи йа̄панӣйа’’нтиа̄дина̄ пат̣исантха̄ракаран̣авасена самаппаваттамодо ахоси. саммоданӣйанти саммодана̄рахам̣ саммодаджананайоггам̣. катханти катха̄салла̄пам̣. са̄ран̣ӣйанти саритаббайуттам̣ са̄дхуджанехи паваттетаббам̣, ка̄лантаре ва̄ чинтетаббам̣. вӣтиса̄ретва̄ти нит̣т̣ха̄петва̄. екамантанти бха̄ванапум̣саканиддесо. екасмим̣ т̣ха̄не, атисаммукха̄дике чха нисаджджадосе ваджджетва̄ екасмим̣ падесети аттхо. етадавоча̄ти етам̣ ида̄ни ваттаббам̣ ‘‘китта̄вата̄ ну кхо’’тиа̄дивачанам̣ авоча.
таттха китта̄вата̄ти киттакена пама̄н̣ена. нӯти сам̣сайаттхе нипа̄то. кхоти падапӯран̣е. бхоти бра̄хман̣а̄нам̣ джа̄тисамуда̄гатам̣ а̄лапанам̣. татха̄ хи вуттам̣ – ‘‘бхова̄ди на̄ма со хоти, саче хоти сакин̃чано’’ти (ма. ни. 2.457; дха. па. 396). готама̄ти бхагавантам̣ готтена а̄лапати. катхам̣ пана̄йам̣ бра̄хман̣о сампатисама̄гато бхагавато готтам̣ джа̄на̄тӣти? на̄йам̣ сампатисама̄гато, чхаббасса̄ни падха̄накаран̣ака̄ле упат̣т̣хахантехи пан̃чаваггийехи саддхим̣ чарама̄нопи, апарабха̄ге там̣ ватам̣ чхад̣д̣етва̄ урувела̄йам̣ сенанигаме еко адутийо хутва̄ пин̣д̣а̄йа чарама̄нопи тена бра̄хман̣ена дит̣т̣хапуббо чева саллапитапуббо ча. тена со пуббе пан̃чаваггийехи гайхама̄нам̣ бхагавато готтам̣ ануссаранто, ‘‘бхо готама̄’’ти бхагавантам̣ готтена а̄лапати. йато пат̣т̣ха̄йа ва̄ бхагава̄ маха̄бхиниккхаманам̣ никкхаманто аноманадӣтӣре паббаджито, тато пабхути ‘‘саман̣о готамо’’ти чандо вийа сӯрийо вийа ча па̄кат̣о пан̃н̃а̄то, на тасса готтаджа̄нане ка̄ран̣ам̣ гавеситаббам̣.
бра̄хман̣акаран̣а̄ти бра̄хман̣ам̣ каронтӣти бра̄хман̣акаран̣а̄, бра̄хман̣абха̄вакара̄ти аттхо. еттха ча китта̄вата̄ти етена йехи дхаммехи бра̄хман̣о хоти, тесам̣ дхамма̄нам̣ парима̄н̣ам̣ пуччхати. катаме ча пана̄ти имина̄ тесам̣ сарӯпам̣ пуччхати.
етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ тена пут̣т̣хасса пан̃хасса сикха̄паттам̣ аттхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси, на пана тасса бра̄хман̣асса дхаммам̣ десеси. касма̄? дхаммадесана̄йа абха̄джанабха̄вато. татха̄ хи тасса бра̄хман̣асса имам̣ га̄тхам̣ сутва̄ на сачча̄бхисамайо ахоси. йатха̄ ча имасса, евам̣ упакасса а̄джӣвакасса буддхагун̣аппака̄санам̣. дхаммачаккаппаваттанато хи пуббабха̄ге бхагавата̄ бха̄ситам̣ паресам̣ сун̣анта̄нампи тапуссабхаллика̄нам̣ саран̣ада̄нам̣ вийа ва̄сана̄бха̄гийамева джа̄там̣, на секкхабха̄гийам̣, на ниббедхабха̄гийам̣. еса̄ хи дхаммата̄ти.
таттха йо бра̄хман̣оти йо ба̄хитапа̄падхаммата̄йа бра̄хман̣о, на дит̣т̣хаман̇галиката̄йа хум̣хун̇ка̄ракаса̄ва̄дипа̄падхаммайутто хутва̄ кевалам̣ джа̄тиматтакена брахман̃н̃ам̣ пат̣иджа̄на̄ти. со бра̄хман̣о ба̄хитапа̄падхамматта̄ хум̣хун̇ка̄раппаха̄нена нихум̣хун̇ко, ра̄га̄дикаса̄ва̄бха̄вена никкаса̄во, бха̄вана̄нуйогайуттачиттата̄йа йататто, сӣласам̣йамена ва̄ сам̣йатачиттата̄йа йататто, чатумагган̃а̄н̣асан̇кха̄техи ведехи антам̣ сан̇кха̄рапарийоса̄нам̣ нибба̄нам̣, веда̄нам̣ ва̄ антам̣ гататта̄ ведантагӯ. маггабрахмачарийасса вуситатта̄ вуситабрахмачарийо, дхаммена со брахмава̄дам̣ вадеййа ‘‘бра̄хман̣о аха’’нти етам̣ ва̄дам̣ дхаммена н̃а̄йена вадеййа. йасса сакалалокасаннива̄сепи кухин̃чи ека̄рамман̣епи ра̄гуссадо, досуссадо, мохуссадо, ма̄нуссадо, дит̣т̣хуссадоти име уссада̄ наттхи, анавасесам̣ пахӣна̄ти аттхо.
чатуттхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.