3. татийабодхисуттаван̣н̣ана̄

3. татийе ануломапат̣иломанти ануломан̃ча пат̣иломан̃ча, йатха̄вуттаануломавасена чева пат̣иломавасена ча̄ти аттхо. нану ча пуббепи ануломавасена пат̣иломавасена ча пат̣иччасамуппа̄де манасика̄раппаватти суттадвайе вутта̄, идха касма̄ пунапи тадубхайавасена манасика̄раппаватти вуччатӣти? тадубхайавасена татийава̄рам̣ таттха манасика̄расса паваттитатта̄. катхам̣ пана тадубхайавасена манасика̄ро паваттито? на хи сакка̄ апуббам̣ ачаримам̣ ануломапат̣иломам̣ пат̣иччасамуппа̄дасса манасика̄рам̣ паваттетунти? на кхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хаббам̣ ‘‘тадубхайам̣ екаджджхам̣ манаса̄ка̄сӣ’’ти, атха кхо ва̄рена. бхагава̄ хи пат̣хамам̣ ануломавасена пат̣иччасамуппа̄дам̣ манаси каритва̄ таданурӯпам̣ пат̣хамам̣ уда̄нам̣ уда̄неси. дутийампи пат̣иломавасена там̣ манаси каритва̄ таданурӯпамева уда̄нам̣ уда̄неси. татийава̄ре пана ка̄лена ануломам̣ ка̄лена пат̣иломам̣ манасикаран̣авасена ануломапат̣иломам̣ манаси ака̄си. тена вуттам̣ – ‘‘ануломапат̣иломанти ануломан̃ча пат̣иломан̃ча, йатха̄вуттаануломавасена чева пат̣иломавасена ча̄’’ти. имина̄ манасика̄расса пагун̣абалавабха̄во ча васӣбха̄во ча пака̄сито хоти. еттха ча ‘‘ануломам̣ манаси карисса̄ми, пат̣иломам̣ манаси карисса̄ми, ануломапат̣иломам̣ манаси карисса̄мӣ’’ти евам̣ паватта̄нам̣ пубба̄бхога̄нам̣ васена несам̣ вибха̄го ведитаббо.

таттха авиджджа̄йа твева̄ти авиджджа̄йа ту ева. асесавира̄ганиродха̄ти вира̄гасан̇кха̄тена маггена асесаниродха̄, аггамаггена анавасесаануппа̄даппаха̄на̄ти аттхо. сан̇кха̄раниродхоти саббесам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ анавасесам̣ ануппа̄даниродхо. хет̣т̣химена хи маггаттайена кечи сан̇кха̄ра̄ нируджджханти, кечи на нируджджханти авиджджа̄йа са̄васесаниродха̄. аггамаггена панасса̄ анавасесаниродха̄ на кечи сан̇кха̄ра̄ на нируджджхантӣти.

етаматтхам̣ видитва̄ти йва̄йам̣ авиджджа̄дивасена сан̇кха̄ра̄дикасса дуккхаккхандхасса самудайо ниродхо ча авиджджа̄дӣнам̣ самудайа̄ ниродха̄ ча хотӣти вутто, сабба̄ка̄рена етаматтхам̣ видитва̄. имам̣ уда̄нам̣ уда̄несӣти идам̣ йена маггена йо дуккхаккхандхасса самудайаниродхасан̇кха̄то аттхо киччавасена а̄рамман̣акирийа̄йа ча видито, тасса арийамаггасса а̄нубха̄вадӣпакам̣ вуттаппака̄рам̣ уда̄нам̣ уда̄несӣти аттхо.

татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – йада̄ хаве па̄тубхаванти дхамма̄ а̄та̄пино джха̄йато бра̄хман̣асса, тада̄ со бра̄хман̣о техи уппаннехи бодхипаккхийадхаммехи йасса ва̄ арийамаггасса чатусаччадхамма̄ па̄тубхӯта̄, тена арийамаггена видхӯпайам̣ тит̣т̣хати ма̄расенам̣, ‘‘ка̄ма̄ те пат̣хама̄ сена̄’’тиа̄дина̄ (су. ни. 438; маха̄ни. 28; чӯл̣ани. нандама̄н̣авапуччха̄ниддеса 47) найена вуттаппака̄рам̣ ма̄расенам̣ видхӯпайанто видхаменто виддхам̣сенто тит̣т̣хати. катхам̣? сӯрийова обха̄сайаманталиккхам̣, йатха̄ сӯрийо аббхуггато аттано пабха̄йа анталиккхам̣ обха̄сентова андхака̄рам̣ видхаменто тит̣т̣хати, евам̣ сопи кхӣн̣а̄савабра̄хман̣о техи дхаммехи тена ва̄ арийамаггена сачча̄ни пат̣ивиджджхантова ма̄расенам̣ видхӯпайанто тит̣т̣хатӣти.

евам̣ бхагавата̄ пат̣хамам̣ паччайа̄ка̄рападжа̄нанасса, дутийам̣ паччайаккхайа̄дхигамасса, татийам̣ арийамаггасса а̄нубха̄ваппака̄сана̄ни има̄ни тӣн̣и уда̄на̄ни тӣсу йа̄месу бха̄сита̄ни. катара̄йа раттийа̄? абхисамбодхито саттама̄йа раттийа̄. бхагава̄ хи виса̄кхапун̣н̣ама̄йа раттийа̄ пат̣хамайа̄ме пуббенива̄сам̣ ануссаритва̄ маджджхимайа̄ме диббачаккхум̣ висодхетва̄ паччхимайа̄ме пат̣иччасамуппа̄де н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ на̄на̄найехи тебхӯмакасан̇кха̄ре саммаситва̄ ‘‘ида̄ни арун̣о уггамиссатӣ’’ти самма̄самбодхим̣ па̄пун̣и, саббан̃н̃утаппаттисаманантарамева ча арун̣о уггаччхӣти. тато тенева паллан̇кена бодхируккхамӯле сатта̄хам̣ вӣтина̄менто сампатта̄йа па̄т̣ипадараттийа̄ тӣсу йа̄месу вуттанайена пат̣иччасамуппа̄дам̣ манаси каритва̄ йатха̄ккамам̣ има̄ни уда̄на̄ни уда̄неси.

кхандхаке пана тӣсупи ва̄ресу ‘‘пат̣иччасамуппа̄дам̣ ануломапат̣иломам̣ манаса̄ка̄сӣ’’ти (маха̄ва. 1) а̄гататта̄ кхандхакат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘тӣсупи йа̄месу евам̣ манаси катва̄ пат̣хамам̣ уда̄нам̣ паччайа̄ка̄рапаччавеккхан̣авасена, дутийам̣ нибба̄напаччавеккхан̣авасена, татийам̣ маггапаччавеккхан̣авасена̄ти евам̣ има̄ни бхагава̄ уда̄на̄ни уда̄несӣ’’ти вуттам̣, тампи на вируджджхати. бхагава̄ хи т̣хапетва̄ ратанагхарасатта̄хам̣ сесесу чхасу сатта̄хесу антарантара̄ дхаммам̣ паччавеккхитва̄ йебхуййена вимуттисукхапат̣исам̣ведӣ виха̄си, ратанагхарасатта̄хе пана абхидхаммапаричайавасенева виха̄сӣти.

татийабодхисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.