7. саттаканипа̄то
1. уттара̄тхерӣга̄тха̄ван̣н̣ана̄
саттаканипа̄те мусала̄ни гахетва̄на̄ти уттара̄йа тхерийа̄ га̄тха̄. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ра̄ таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинантӣ, ануккамена самбха̄витакусаламӯла̄ самупачитавимоккхасамбха̄ра̄ парипаккавимуттипарипа̄чанӣйадхамма̄ хутва̄, имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ ан̃н̃атарасмим̣ кулагехе ниббаттитва̄ уттара̄ти ладдхана̄ма̄ ануккамена вин̃н̃утам̣ патва̄ пат̣а̄ча̄ра̄йа тхерийа̄ сантикам̣ упасан̇ками. тхерӣ тасса̄ дхаммам̣ катхеси. са̄ дхаммам̣ сутва̄ сам̣са̄ре джа̄тасам̣вега̄ са̄сане абхиппасанна̄ хутва̄ паббаджи. паббаджитва̄ ча катапуббакичча̄ пат̣а̄ча̄ра̄йа тхерийа̄ сантике випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ бха̄ванамануйун̃джантӣ упаниссайасампанната̄йа индрийа̄нам̣ парипа̄кам̣ гататта̄ ча на чирассева випассанам̣ уссукка̄петва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. арахаттам̣ пана патва̄ аттано пат̣ипаттим̣ паччавеккхитва̄ уда̄навасена –
175. ‘‘мусала̄ни гахетва̄на, дхан̃н̃ам̣ кот̣т̣енти ма̄н̣ава̄;
путтада̄ра̄ни посента̄, дханам̣ винданти ма̄н̣ава̄.
176. ‘‘гхат̣етха буддхаса̄сане, йам̣ катва̄ на̄нутаппати;
кхиппам̣ па̄да̄ни дховитва̄, екамантам̣ нисӣдатха.
177. ‘‘читтам̣ упат̣т̣хапетва̄на, екаггам̣ сусама̄хитам̣;
паччавеккхатха сан̇кха̄ре, парато но ча аттато.
178. ‘‘тасса̄хам̣ вачанам̣ сутва̄, пат̣а̄ча̄ра̄нуса̄саним̣;
па̄де паккха̄лайитва̄на, екаманте упа̄висим̣.
179. ‘‘раттийа̄ пуриме йа̄ме, пуббаджа̄тимануссарим̣;
раттийа̄ маджджхиме йа̄ме, диббачаккхум̣ висодхайим̣.
180. ‘‘раттийа̄ паччхиме йа̄ме, тамоккхандхам̣ пада̄лайим̣;
тевиджджа̄ атха вут̣т̣ха̄сим̣, ката̄ те ануса̄санӣ.
181. ‘‘саккам̣ва дева̄ тидаса̄, сан̇га̄ме апара̄джитам̣;
пураккхатва̄ вихасса̄ми, тевиджджа̄мхи ана̄сава̄’’ти. –
има̄ га̄тха̄ абха̄си.
таттха читтам̣ упат̣т̣хапетва̄на̄ти бха̄вана̄читтам̣ каммат̣т̣ха̄не упат̣т̣хапетва̄. катхам̣? екаггам̣ сусама̄хитам̣ паччавеккхатха̄ти пат̣ипаттим̣ авеккхатха, сан̇кха̄ре аничча̄типи, дуккха̄типи, анатта̄типи лаккхан̣аттайам̣ випассатха̄ти аттхо. идан̃ча ова̄дака̄ле аттано ан̃н̃есан̃ча бхиккхунӣнам̣ тхерийа̄дӣнам̣ ова̄дасса анува̄давасена вуттам̣. пат̣а̄ча̄ра̄нуса̄санинти пат̣а̄ча̄ра̄йа тхерийа̄ анусит̣т̣хим̣. ‘‘пат̣а̄ча̄ра̄йа са̄сана’’нтипи ва̄ па̄т̣хо.
атха вут̣т̣ха̄синти тевиджджа̄бха̄ваппаттито паччха̄ а̄санато вут̣т̣ха̄сим̣. айампи тхерӣ екадивасам̣ пат̣а̄ча̄ра̄йа тхерийа̄ сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ содхетва̄ аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ пависитва̄ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисӣди. ‘‘на та̄вимам̣ паллан̇кам̣ бхиндисса̄ми, йа̄ва ме на анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччатӣ’’ти ниччхайам̣ катва̄ саммасанам̣ а̄рабхитва̄, ануккамена випассанам̣ уссукка̄петва̄ маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ абхин̃н̃а̄пат̣исамбхида̄парива̄рам̣ арахаттам̣ патва̄ екӯнавӣсатийа̄ паччавеккхан̣а̄н̃а̄н̣а̄йа паватта̄йа ‘‘ида̄нимхи катакичча̄’’ти соманассаджа̄та̄ има̄ га̄тха̄ уда̄нетва̄ па̄де паса̄реси арун̣уггаманавела̄йам̣. тато саммадева вибха̄та̄йа раттийа̄ тхерийа̄ сантикам̣ упагантва̄ има̄ га̄тха̄ паччуда̄ха̄си. тена вуттам̣ ‘‘ката̄ те ануса̄санӣ’’тиа̄ди. сесам̣ саббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.
уттара̄тхерӣга̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. ча̄ла̄тхерӣга̄тха̄ван̣н̣ана̄
сатим̣ упат̣т̣хапетва̄на̄тиа̄дика̄ ча̄ла̄йа тхерийа̄ га̄тха̄. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ра̄ таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де магадхесу на̄лакага̄ме рӯпаса̄рибра̄хман̣ийа̄ куччхимхи ниббатти. тасса̄ на̄маггахан̣адивасе ча̄ла̄ти на̄мам̣ акам̣су, тасса̄ канит̣т̣ха̄йа упача̄ла̄ти, атха тасса̄ канит̣т̣ха̄йа сӣсӯпача̄ла̄ти. има̄ тиссопи дхаммасена̄патисса канит̣т̣хабхагинийо, има̄сам̣ путта̄нампи тин̣н̣ам̣ идамева на̄мам̣. йе сандха̄йа тхерага̄тха̄йа ‘‘ча̄ле упача̄ле сӣсӯпача̄ле’’ти (тхерага̄. 42) а̄гатам̣.
има̄ пана тиссопи бхагинийо ‘‘дхаммасена̄пати паббаджӣ’’ти сутва̄ ‘‘на хи нӯна со орако дхаммавинайо, на са̄ орика̄ паббаджджа̄, йаттха амха̄кам̣ аййо паббаджито’’ти усса̄хаджа̄та̄ тиббаччханда̄ ассумукхам̣ рудама̄нам̣ н̃а̄типариджанам̣ паха̄йа паббаджим̣су. паббаджитва̄ ча гхат̣ентийо ва̄йамантийо начирассева арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. арахаттам̣ пана патва̄ нибба̄насукхена пхаласукхена вихаранти.
та̄су ча̄ла̄ бхиккхунӣ екадивасам̣ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄ андхаванам̣ пависитва̄ дива̄виха̄рам̣ нисӣди. атха нам̣ ма̄ро упасан̇камитва̄ ка̄мехи упанеси. йам̣ сандха̄йа сутте вуттам̣ –
‘‘атха кхо ча̄ла̄ бхиккхунӣ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварам̣ а̄да̄йа са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄ йена андхаванам̣, тенупасан̇ками дива̄виха̄ра̄йа. андхаванам̣ аджджхога̄хетва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле дива̄виха̄рам̣ нисӣди. атха кхо ма̄ро па̄пима̄ йена ча̄ла̄ бхиккхунӣ, тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ ча̄лам̣ бхиккхуним̣ етадавоча̄’’ти (сам̣. ни. 1.167).
андхаванамхи дива̄виха̄рам̣ нисиннам̣ ма̄ро упасан̇камитва̄ брахмачарийава̄сато виччхиндитука̄мо ‘‘кам̣ ну уддисса мун̣д̣а̄сӣ’’тиа̄дим̣ пуччхи. атхасса саттху гун̣е дхаммасса ча ниййа̄никабха̄вам̣ пака̄сетва̄ аттано катакиччабха̄вавибха̄ванена тасса висайа̄тиккамам̣ паведеси. там̣ сутва̄ ма̄ро дуккхӣ думмано таттхевантарадха̄йи. атха са̄ аттана̄ ма̄рена ча бха̄сита̄ га̄тха̄ уда̄навасена катхентӣ –
182. ‘‘сатим̣ упат̣т̣хапетва̄на, бхиккхунӣ бха̄витиндрийа̄;
пат̣ивиджджхи падам̣ сантам̣, сан̇кха̄рӯпасамам̣ сукхам̣.
183. ‘‘кам̣ ну уддисса мун̣д̣а̄си, саман̣ӣ вийа диссати;
на ча рочеси па̄сан̣д̣е, кимидам̣ чараси момуха̄.
184. ‘‘ито бахиддха̄ па̄сан̣д̣а̄, дит̣т̣хийо упаниссита̄;
на те дхаммам̣ виджа̄нанти, на те дхаммасса ковида̄.
185. ‘‘аттхи сакйакуле джа̄то, буддхо аппат̣ипуггало;
со ме дхаммамадесеси, дит̣т̣хӣнам̣ саматиккамам̣.
186. ‘‘дуккхам̣ дуккхасамуппа̄дам̣, дуккхасса ча атиккамам̣;
арийам̣ чат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣, дуккхӯпасамага̄минам̣.
187. ‘‘тасса̄хам̣ вачанам̣ сутва̄, вихарим̣ са̄сане рата̄;
тиссо виджджа̄ ануппатта̄, катам̣ буддхасса са̄санам̣.
188. ‘‘саббаттха вихата̄ нандӣ, тамоккхандхо пада̄лито;
евам̣ джа̄на̄хи па̄пима, нихато твамаси антака̄’’ти. –
има̄ га̄тха̄ абха̄си.
таттха сатим̣ упат̣т̣хапетва̄на̄ти сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄васена ка̄йа̄дӣсу асубхадуккха̄ничча̄наттавасена сатим̣ сут̣т̣ху упат̣т̣хитам̣ катва̄. бхиккхунӣти атта̄нам̣ сандха̄йа вадати. бха̄витиндрийа̄ти арийамаггабха̄вана̄йа бха̄витасаддха̄дипан̃чиндрийа̄. пат̣ивиджджхи падам̣ сантанти сантам̣ падам̣ нибба̄нам̣ саччхикирийа̄пат̣иведхена пат̣ивиджджхи саччха̄ка̄си. сан̇кха̄рӯпасаманти саббасан̇кха̄ра̄нам̣ упасамахетубхӯтам̣. сукханти аччантасукхам̣.
‘‘кам̣ ну уддисса̄’’ти га̄тха̄ ма̄рена вутта̄. татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – имасмим̣ локе бахӯ самайа̄ тесан̃ча десета̄ро бахӯ ева титтхакара̄, тесу кам̣ ну кхо твам̣ уддисса мун̣д̣а̄си мун̣д̣итакеса̄ аси. на кевалам̣ мун̣д̣а̄ва, атха кхо ка̄са̄вадха̄ран̣ена ча саман̣ӣ вийа диссати. на ча рочеси па̄сан̣д̣ети та̄пасапарибба̄джака̄дӣнам̣ а̄да̄сабхӯте па̄сан̣д̣е те те самайантаре нева рочеси. кимидам̣ чараси момуха̄ти ким̣ на̄мидам̣, йам̣ па̄сан̣д̣авихитам̣ уджум̣ нибба̄намаггам̣ паха̄йа аджджа ка̄ликам̣ кумаггам̣ пат̣ипаджджантӣ ативийа мӯл̣ха̄ чараси париббхамасӣти.
там̣ сутва̄ тхерӣ пат̣ивачанада̄намукхена там̣ таджджентӣ ‘‘ито бахиддха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ито бахиддха̄ па̄сан̣д̣а̄ на̄ма ито самма̄самбуддхасса са̄санато бахиддха̄ кут̣ӣсакабахука̄ра̄дика̄. те хи сатта̄нам̣ тан̣ха̄па̄сам̣ дит̣т̣хипа̄сан̃ча д̣енти од̣д̣ентӣти па̄сан̣д̣а̄ти вуччати. тена̄ха – ‘‘дит̣т̣хийо упаниссита̄’’ти сассатадит̣т̣хигата̄ни упечча ниссита̄, дит̣т̣хигата̄ни а̄дийим̣сӯти аттхо. йадаггена ча дит̣т̣хисанниссита̄, тадаггена па̄сан̣д̣асанниссита̄. на те дхаммам̣ виджа̄нантӣти йе па̄сан̣д̣ино сассатадит̣т̣хигатасанниссита̄ ‘‘айам̣ паватти евам̣ паваттатӣ’’ти паваттидхаммампи йатха̄бхӯтам̣ на виджа̄нанти. на те дхаммасса ковида̄ти ‘‘айам̣ ниватти евам̣ ниваттатӣ’’ти ниваттидхаммасса̄пи акусала̄, паваттидхаммамаггепи хи те сам̣мӯл̣ха̄, киман̇гам̣ пана ниваттидхаммети.
евам̣ па̄сан̣д̣ава̄да̄нам̣ аниййа̄никатам̣ дассетва̄ ида̄ни кам̣ ну уддисса мун̣д̣а̄сӣти пан̃хам̣ виссаджджетум̣ ‘‘аттхи сакйакуле джа̄то’’тиа̄ди вуттам̣. таттха дит̣т̣хӣнам̣ саматиккаманти сабба̄сам̣ дит̣т̣хӣнам̣ саматиккаманупа̄йам̣ дит̣т̣хиджа̄лавинивет̣ханам̣. сесам̣ вуттанайамева.
ча̄ла̄тхерӣга̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. упача̄ла̄тхерӣга̄тха̄ван̣н̣ана̄
сатиматӣтиа̄дика̄ упача̄ла̄йа тхерийа̄ га̄тха̄. тасса̄ ваттху ча̄ла̄йа тхерийа̄ ваттхумхи вуттамева. айампи хи ча̄ла̄ вийа паббаджитва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ патва̄ уда̄нентӣ –
189. ‘‘сатиматӣ чаккхуматӣ, бхиккхунӣ бха̄витиндрийа̄;
пат̣ивиджджхи падам̣ сантам̣, ака̄пурисасевита’’нти. –
имам̣ га̄тхам̣ абха̄си.
таттха сатиматӣти сатисампанна̄, пуббабха̄ге парамена сатинепаккена саманна̄гата̄ хутва̄ паччха̄ арийамаггасса бха̄витатта̄ сативепуллаппаттийа̄ уттама̄йа сатийа̄ саманна̄гата̄ти аттхо. чаккхуматӣти пан̃н̃а̄чаккхуна̄ саманна̄гата̄, а̄дито удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа арийа̄йа ниббедхика̄йа саманна̄гата̄ хутва̄ пан̃н̃а̄вепуллаппаттийа̄ парамена пан̃н̃а̄чаккхуна̄ саманна̄гата̄ти вуттам̣ хоти. ака̄пурисасевитанти ала̄макапурисехи уттамапурисехи арийехи буддха̄дӣхи севитам̣.
‘‘кинну джа̄тим̣ на рочесӣ’’ти га̄тха̄ тхерим̣ ка̄месу упаха̄ретука̄мена ма̄рена вутта̄. ‘‘ким̣ ну твам̣ бхиккхуни на рочесӣ’’ти (сам̣. ни. 1.167) хи ма̄рена пут̣т̣ха̄ тхерӣ а̄ха – ‘‘джа̄тим̣ кхва̄хам̣, а̄вусо, на рочемӣ’’ти. атха нам̣ ма̄ро джа̄тасса ка̄ма̄ парибхога̄, тасма̄ джа̄типи иччхитабба̄, ка̄ма̄пи парибхун̃джитабба̄ти дассенто –
190. ‘‘кинну джа̄тим̣ на рочеси, джа̄то ка̄ма̄ни бхун̃джати;
бхун̃джа̄хи ка̄маратийо, ма̄ху паччха̄нута̄пинӣ’’ти. –
га̄тхама̄ха.
тассаттхо – ким̣ ну там̣ ка̄ран̣ам̣, йена твам̣ упача̄ле джа̄тим̣ на рочеси на рочеййа̄си, на там̣ ка̄ран̣ам̣ аттхи. йасма̄ джа̄то ка̄ма̄ни бхун̃джати идха джа̄то ка̄магун̣асам̣хита̄ни рӯпа̄дӣни пат̣исеванто ка̄масукхам̣ парибхун̃джати. на хи аджа̄тасса там̣ аттхи, тасма̄ бхун̃джа̄хи ка̄маратийо ка̄макхид̣д̣а̄ратийо анубхава. ма̄ху паччха̄нута̄пинӣ ‘‘йоббан̃н̃е сати виджджама̄несу бхогесу на майа̄ ка̄масукхаманубхӯта’’нти паччха̄нута̄пинӣ ма̄ ахоси. имасмим̣ локе дхамма̄ на̄ма йа̄вадева аттха̄дхигаматтхо аттхо ча ка̄масукхаттхоти па̄кат̣ойаматтхоти адхиппа̄йо.
там̣ сутва̄ тхерӣ джа̄тийа̄ дуккханимиттатам̣ аттано ча тасса висайа̄тиккамам̣ вибха̄ветва̄ таджджентӣ –
191. ‘‘джа̄тасса маран̣ам̣ хоти, хаттхапа̄да̄на чхеданам̣;
вадхабандхапариклесам̣, джа̄то дуккхам̣ нигаччхати.
192. ‘‘аттхи сакйакуле джа̄то, самбуддхо апара̄джито;
со ме дхаммамадесеси, джа̄тийа̄ саматиккамам̣.
193. ‘‘дуккхам̣ дуккхасамуппа̄дам̣, дуккхасса ча атиккамам̣;
арийам̣ чат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣, дуккхӯпасамага̄минам̣.
194. ‘‘тасса̄хам̣ вачанам̣ сутва̄, вихарим̣ са̄сане рата̄;
тиссо виджджа̄ ануппатта̄, катам̣ буддхасса са̄санам̣.
195. ‘‘саббаттха вихата̄ нандӣ, тамоккхандхо пада̄лито;
евам̣ джа̄на̄хи па̄пима, нихато твамаси антака̄’’ти. –
има̄ га̄тха̄ абха̄си.
таттха джа̄тасса маран̣ам̣ хотӣти йасма̄ джа̄тасса саттасса маран̣ам̣ хоти, на аджа̄тасса. на кевалам̣ маран̣амева, атха кхо джара̄рога̄дайо йаттака̄наттха̄, саббепи те джа̄тасса хонти джа̄тихетука̄. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхавантӣ’’ти (маха̄ва. 1; вибха. 225; уда̄. 1). тенева̄ха – ‘‘хаттхапа̄да̄на чхедана’’нти хаттхапа̄да̄нам̣ чхеданам̣ джа̄тассева хоти, на аджа̄тасса. хаттхапа̄дачхедана̄падесена четтха ба̄ттим̣са каммака̄ран̣а̄пи дассита̄ ева̄ти дат̣т̣хаббам̣. тенева̄ха – ‘‘вадхабандхапариклесам̣, джа̄то дуккхам̣ нигаччхатӣ’’ти. джӣвитавийоджанамут̣т̣хиппаха̄ра̄дисан̇кха̄там̣ вадхапариклесан̃чева андубандхана̄дисан̇кха̄там̣ бандхапариклесам̣ ан̃н̃ан̃ча йам̣кин̃чи дуккхам̣ на̄ма там̣ саббам̣ джа̄то ева нигаччхати, на аджа̄то, тасма̄ джа̄тим̣ на рочемӣти.
ида̄ни джа̄тийа̄ ка̄ма̄нан̃ча аччантамева аттана̄ саматиккантабха̄вам̣ мӯлато пат̣т̣ха̄йа дассентӣ – ‘‘аттхи сакйакуле джа̄то’’тиа̄дима̄ха. таттха апара̄джитоти килесама̄ра̄дина̄ кеначи на пара̄джито. саттха̄ хи сабба̄бхибхӯ садевакам̣ локам̣ ан̃н̃адаттху абхибхавитва̄ т̣хито, тасма̄ апара̄джито. сесам̣ вуттанайатта̄ утта̄намева.
упача̄ла̄тхерӣга̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саттаканипа̄таван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.