1. бхадда̄ка̄пила̄нӣтхерӣга̄тха̄ван̣н̣ана̄
чатукканипа̄те путто буддхасса да̄йа̄дотиа̄дика̄ бхадда̄йа ка̄пила̄нийа̄ тхерийа̄ га̄тха̄. са̄ кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патва̄ саттху сантике дхаммам̣ сун̣антӣ саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхуним̣ пуббенива̄сам̣ ануссарантӣнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ адхика̄ракаммам̣ катва̄ сайампи там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхетва̄ йа̄ваджӣвам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ тато чута̄ девамануссесу сам̣сарантӣ ануппанне буддхе ба̄ра̄н̣асийам̣ кулагехе ниббаттитва̄ патикулам̣ гантва̄, екадивасам̣ аттано нананда̄йа саддхим̣ калахам̣ каронтӣ та̄йа паччекабуддхасса пин̣д̣апа̄те динне ‘‘айам̣ имасса да̄нам̣ датва̄ ул̣а̄расампаттим̣ лабхиссатӣ’’ти паччекабуддхасса хаттхато паттам̣ гахетва̄ бхаттам̣ чхад̣д̣етва̄ калаласса пӯретва̄ ада̄си. маха̄джано гарахи – ‘‘ба̄ле, паччекабуддхо те ким̣ апараджджхӣ’’ти? са̄ тесам̣ вачанена ладжджама̄на̄ пуна паттам̣ гахетва̄ калалам̣ нӣхаритва̄ дховитва̄ гандхачун̣н̣ена уббат̣т̣етва̄ чатумадхурасса пӯретва̄ упари а̄ситтена падумагаббхаван̣н̣ена саппина̄ виджджотама̄нам̣ паччекабуддхасса хаттхе т̣хапетва̄ ‘‘йатха̄ айам̣ пин̣д̣апа̄то обха̄саджа̄то, евам̣ обха̄саджа̄там̣ ме сарӣрам̣ хотӯ’’ти паттханам̣ пат̣т̣хапеси. са̄ тато чавитва̄ сугатӣсуйева сам̣сарантӣ кассапабуддхака̄ле ба̄ра̄н̣асийам̣ маха̄вибхавасса сет̣т̣хино дхӣта̄ хутва̄ ниббатти. пуббакаммапхалена дуггандхасарӣра̄ мануссехи джигуччхитабба̄ хутва̄ сам̣вегаджа̄та̄ аттано а̄бхаран̣ехи суван̣н̣ит̣т̣хакам̣ ка̄ретва̄ бхагавато четийе патит̣т̣хапеси, уппалахаттхена ча пӯджам̣ ака̄си. тенасса̄ сарӣрам̣ тасмим̣йева бхаве сугандхам̣ манохарам̣ джа̄там̣. са̄ патино пийа̄ мана̄па̄ хутва̄ йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ тато чута̄ сагге ниббатти. таттха̄пи йа̄ваджӣвам̣ диббасукхам̣ анубхавитва̄, тато чута̄ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о дхӣта̄ хутва̄ таттха девасампаттисадисам̣ сампаттим̣ анубхавантӣ чирака̄лам̣ паччекабуддхе упат̣т̣хахитва̄, тесу париниббутесу сам̣вегаджа̄та̄ та̄пасапаббаджджа̄йа паббаджитва̄ уййа̄не васантӣ джха̄на̄ни бха̄ветва̄ брахмалоке ниббаттитва̄ тато чута̄ са̄галанагаре косийаготтасса бра̄хман̣акуласса гехе ниббаттитва̄ махата̄ париха̄рена вад̣д̣хитва̄ вайаппатта̄ маха̄титтхага̄ме пиппхаликума̄расса гехам̣ нӣта̄. тасмим̣ паббаджитум̣ никкханте махантам̣ бхогаккхандхам̣ махантан̃ча н̃а̄типариват̣т̣ам̣ паха̄йа паббаджджаттха̄йа никкхамитва̄ пан̃ча васса̄ни титтхийа̄ра̄ме пависитва̄ апарабха̄ге маха̄паджа̄патиготамийа̄ сантике паббаджджам̣ упасампадан̃ча лабхитва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ на чирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхерӣ 2.3.244-313) –
‘‘падумуттаро на̄ма джино, саббадхамма̄на па̄рагӯ;
ито сатасахассамхи, каппе уппаджджи на̄йако.
‘‘тада̄ху хам̣саватийам̣, видехо на̄ма на̄мато;
сет̣т̣хӣ пахӯтаратано, тасса джа̄йа̄ ахосахам̣.
‘‘када̄чи со нара̄диччам̣, упечча сапариджджано;
дхаммамассоси буддхасса, саббадуккхабхайаппахам̣.
‘‘са̄вакам̣ дхутава̄да̄нам̣, аггам̣ киттеси на̄йако;
сутва̄ сатта̄хикам̣ да̄нам̣, датва̄ буддхасса та̄дино.
‘‘нипачча сираса̄ па̄де, там̣ т̣ха̄намабхипаттхайим̣;
са ха̄сайанто парисам̣, тада̄ хи нарапун̇гаво.
‘‘сет̣т̣хино анукампа̄йа, има̄ га̄тха̄ абха̄сатха;
лаччхасе паттхитам̣ т̣ха̄нам̣, ниббуто хохи путтака.
‘‘сатасахассито каппе, окка̄какуласамбхаво;
готамо на̄ма готтена, саттха̄ локе бхависсати.
‘‘тасса дхаммесу да̄йа̄до, орасо дхамманиммито;
кассапо на̄ма готтена, хессати саттху са̄вако.
‘‘там̣ сутва̄ мудито хутва̄, йа̄ваджӣвам̣ тада̄ джинам̣;
меттачитто паричари, паччайехи вина̄йакам̣.
‘‘са̄санам̣ джотайитва̄на, со маддитва̄ кутиттхийе;
венеййам̣ винайитва̄ ча, ниббуто со саса̄вако.
‘‘ниббуте тамхи локагге, пӯджанаттха̄йа саттхуно;
н̃а̄тимитте сама̄нетва̄, саха техи ака̄райи.
‘‘саттайоджаникам̣ тхӯпам̣, уббиддхам̣ ратана̄майам̣;
джалантам̣ сатарам̣сим̣ва, са̄лара̄джам̣ва пхуллитам̣.
‘‘саттасатасахасса̄ни, па̄тийо таттха ка̄райи;
нал̣аггӣ вийа джотантӣ, ратанехева саттахи.
‘‘гандхателена пӯретва̄, дӣпа̄нуджджалайӣ тахим̣;
пӯджанаттха̄йа махесисса, саббабхӯта̄нукампино.
‘‘саттасатасахасса̄ни, пун̣н̣акумбха̄ни ка̄райи;
ратанехева пун̣н̣а̄ни, пӯджанаттха̄йа махесино.
‘‘маджджхе ат̣т̣хат̣т̣хакумбхӣнам̣, уссита̄ кан̃чанаггхийо;
атирочанти ван̣н̣ена, сарадева дива̄каро.
‘‘чатудва̄ресу собханти, торан̣а̄ ратана̄майа̄;
уссита̄ пхалака̄ рамма̄, собханти ратана̄майа̄.
‘‘вирочанти париккхитта̄, ават̣ам̣са̄ суниммита̄;
уссита̄ни пат̣а̄ка̄ни, ратана̄ни вирочаре.
‘‘сураттам̣ сукатам̣ читтам̣, четийам̣ ратана̄майам̣;
атирочати ван̣н̣ена, сасан̃джхова дива̄каро.
‘‘тхӯпасса ведийо тиссо, харита̄лена пӯрайи;
екам̣ маносила̄йекам̣, ан̃джанена ча екикам̣.
‘‘пӯджам̣ ета̄дисам̣ раммам̣, ка̄ретва̄ варава̄дино;
ада̄си да̄нам̣ сан̇гхасса, йа̄ваджӣвам̣ йатха̄балам̣.
‘‘саха̄ва сет̣т̣хина̄ тена, та̄ни пун̃н̃а̄ни саббасо;
йа̄ваджӣвам̣ каритва̄на, саха̄ва сугатим̣ гата̄.
‘‘сампаттийонубхотва̄на, деватте атха ма̄нусе;
чха̄йа̄ вийа сарӣрена, саха тенева сам̣сарим̣.
‘‘еканавутито каппе, випассӣ на̄ма на̄йако;
уппаджджи ча̄рудассано, саббадхаммавипассако.
‘‘тада̄йам̣ бандхупатийам̣, бра̄хман̣о са̄дхусаммато;
ад̣д̣хо санто гун̣ена̄пи, дханена ча судуггато.
‘‘тада̄пи тасса̄хам̣ а̄сим̣, бра̄хман̣ӣ самачетаса̄;
када̄чи со диджаваро, сан̇гамеси маха̄муним̣.
‘‘нисиннам̣ джанака̄йамхи, десентам̣ аматам̣ падам̣;
сутва̄ дхаммам̣ памудито, ада̄си екаса̄т̣акам̣.
‘‘гхарамекена ваттхена, гантва̄нетам̣ са мабрави;
анумода маха̄пун̃н̃ам̣, диннам̣ буддхасса са̄т̣акам̣.
‘‘тада̄хам̣ ан̃джалим̣ катва̄, анумодим̣ супӣн̣ита̄;
судинно са̄т̣ако са̄ми, буддхасет̣т̣хасса та̄дино.
‘‘сукхито саджджито хутва̄, сам̣саранто бхава̄бхаве;
ба̄ра̄н̣асипуре рамме, ра̄джа̄ а̄си махӣпати.
‘‘тада̄ тасса махесӣхам̣, иттхигумбасса уттама̄;
тасса̄ти дайита̄ а̄сим̣, пуббаснехена бхаттуно.
‘‘пин̣д̣а̄йа вичаранте те, ат̣т̣ха паччекана̄йаке;
дисва̄ памудито хутва̄, датва̄ пин̣д̣ам̣ маха̄рахам̣.
‘‘пуно нимантайитва̄на, катва̄ ратанаман̣д̣апам̣;
камма̄рехи катам̣ паттам̣, сован̣н̣ам̣ вата таттакам̣.
‘‘сама̄нетва̄на те саббе, тесам̣ да̄намада̄си со;
сон̣н̣а̄сане павит̣т̣ха̄нам̣, пасанно сехи па̄н̣ибхи.
‘‘тампи да̄нам̣ саха̄да̄сим̣, ка̄сира̄дженахам̣ тада̄;
пуна̄хам̣ ба̄ра̄н̣асийам̣, джа̄та̄ ка̄сикага̄маке.
‘‘кут̣умбикакуле пхӣте, сукхито со сабха̄туко;
джет̣т̣хасса бха̄туно джа̄йа̄, ахосим̣ супатиббата̄.
‘‘паччекабуддхам̣ дисва̄на, канийасса мама бхаттуно;
бха̄ганнам̣ тасса датва̄на, а̄гате тамхи па̄вадим̣.
‘‘на̄бхинандиттха со да̄нам̣, тато тасса ада̄сахам̣;
укха̄ а̄нийа там̣ аннам̣, пуно тассева со ада̄.
‘‘таданнам̣ чхад̣д̣айитва̄на, дут̣т̣ха̄ буддхассахам̣ тада̄;
паттам̣ калалапун̣н̣ам̣ там̣, ада̄сим̣ тасса та̄дино.
‘‘да̄не ча гахан̣е чева, апаче падусепи ча;
самачиттамукхам̣ дисва̄, тада̄хам̣ сам̣виджим̣ бхусам̣.
‘‘пуно паттам̣ гахетва̄на, содхайитва̄ сугандхина̄,
пасанначитта̄ пӯретва̄, сагхатам̣ саккарам̣ адам̣.
‘‘йаттха йаттхӯпападжджа̄ми, сурӯпа̄ хоми да̄нато;
буддхасса апака̄рена, дуггандха̄ ваданена ча.
‘‘пуна кассапавӣрасса, нидха̄йантамхи четийе;
сован̣н̣ам̣ ит̣т̣хакам̣ варам̣, ада̄сим̣ мудита̄ ахам̣.
‘‘чатуджджа̄тена гандхена, ничайитва̄ тамит̣т̣хакам̣;
мутта̄ дуггандхадосамха̄, саббан̇гасусама̄гата̄.
‘‘сатта па̄тисахасса̄ни, ратанехева саттахи;
ка̄ретва̄ гхатапӯра̄ни, ват̣т̣ӣни ча сахассасо.
‘‘паккхипитва̄ падӣпетва̄, т̣хапайим̣ саттапантийо;
пӯджанаттхам̣ локана̄тхасса, виппасаннена четаса̄.
‘‘тада̄пи тамхи пун̃н̃амхи, бха̄гинӣйи висесато;
пуна ка̄сӣсу сан̃джа̄то, сумитта̄ ити виссуто.
‘‘тасса̄хам̣ бхарийа̄ а̄сим̣, сукхита̄ саджджита̄ пийа̄;
тада̄ паччекамунино, ада̄сим̣ гханавет̣ханам̣.
‘‘тасса̄пи бха̄гинӣ а̄сим̣, модитва̄ да̄намуттамам̣;
пуна̄пи ка̄сират̣т̣хамхи, джа̄то колийаджа̄тийа̄.
‘‘тада̄ колийапутта̄нам̣, сатехи саха пан̃чахи;
пан̃ча паччекабуддха̄нам̣, сата̄ни самупат̣т̣хахи.
‘‘тема̄сам̣ таппайитва̄на, ада̄си ча тичӣваре;
джа̄йа̄ тасса тада̄ а̄сим̣, пун̃н̃акаммапатха̄нуга̄.
‘‘тато чуто аху ра̄джа̄, нандо на̄ма маха̄йасо;
тасса̄пи махесӣ а̄сим̣, саббака̄масамиддхинӣ.
‘‘тада̄ ра̄джа̄ бхавитва̄на, брахмадатто махӣпати;
падумаватӣпутта̄нам̣, паччекамунинам̣ тада̄.
‘‘сата̄ни пан̃чанӯна̄ни, йа̄ваджӣвам̣ упат̣т̣хахим̣;
ра̄джуййа̄не нива̄сетва̄, ниббута̄ни ча пӯджайим̣.
‘‘четийа̄ни ча ка̄ретва̄, паббаджитва̄ убхо майам̣;
бха̄ветва̄ аппаман̃н̃а̄йо, брахмалокам̣ агамхасе.
‘‘тато чуто маха̄титтхе, суджа̄то пиппхала̄йано;
ма̄та̄ суманадевӣти, косиготто диджо пита̄.
‘‘ахам̣ мадде джанападе, са̄кала̄йа пуруттаме;
каппиласса диджасса̄сим̣, дхӣта̄ ма̄та̄ сучӣмати.
‘‘гхаракан̃чанабимбена, нимминитва̄на мам̣ пита̄;
ада̄ кассападхӣрасса, ка̄мехи ваджджитассамам̣.
‘‘када̄чи со ка̄рун̣ико, гантва̄ каммантапеккхако;
ка̄ка̄дикехи кхаджджанте, па̄н̣е дисва̄на сам̣виджи.
‘‘гхарева̄хам̣ тиле джа̄те, дисва̄на̄тапата̄пане;
кимӣ ка̄кехи кхаджджанте, сам̣вегамалабхим̣ тада̄.
‘‘тада̄ со паббаджӣ дхӣро, ахам̣ таманупаббаджим̣;
пан̃ча васса̄ни нивасим̣, парибба̄джавате ахам̣.
‘‘йада̄ паббаджита̄ а̄си, готамӣ джинапосика̄;
тада̄хам̣ тамупагантва̄, буддхена ануса̄сита̄.
‘‘на чиренева ка̄лена, арахаттамапа̄пун̣им̣;
ахо калйа̄н̣амиттаттам̣, кассапасса сирӣмато.
‘‘суто буддхасса да̄йа̄до, кассапо сусама̄хито;
пуббенива̄сам̣ йо веди, сагга̄па̄йан̃ча пассати.
‘‘атхо джа̄тиккхайам̣ патто, абхин̃н̃а̄восито муни;
ета̄хи тӣхи виджджа̄хи, тевиджджо хоти бра̄хман̣о.
‘‘татхева бхадда̄ка̄пила̄нӣ, тевиджджа̄ маччуха̄йинӣ;
дха̄рети антимам̣ дехам̣, джитва̄ ма̄рам̣ сава̄ханам̣.
‘‘дисва̄ а̄дӣнавам̣ локе, убхо паббаджита̄ майам̣;
тйамха кхӣн̣а̄сава̄ данта̄, сӣтибхӯта̄мха ниббута̄.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти. (апа. тхерӣ 2.3.244-313);
арахаттам̣ пана патва̄ пуббенива̄сан̃а̄н̣е чин̣н̣авасӣ ахоси. таттха са̄тисайам̣ ката̄дхика̄ратта̄ апарабха̄ге там̣ саттха̄ джетаване арийаган̣амаджджхе нисинно бхиккхунийо пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣ха̄нантаресу т̣хапенто пуббенива̄сам̣ ануссарантӣнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси. са̄ екадивасам̣ маха̄кассапаттхерасса гун̣а̄бхиттхаванапуббакам̣ аттано катакиччата̄дивибха̄ванамукхена уда̄нам̣ уда̄нентӣ –
63. ‘‘путто буддхасса да̄йа̄до, кассапо сусама̄хито;
пуббенива̄сам̣ йоведи, сагга̄па̄йан̃ча пассати.
64. ‘‘атхо джа̄тиккхайам̣ патто, абхин̃н̃а̄восито муни;
ета̄хи тӣхи виджджа̄хи, тевиджджо хоти бра̄хман̣о.
65. ‘‘татхева бхадда̄ка̄пила̄нӣ, тевиджджа̄ маччуха̄йинӣ;
дха̄рети антимам̣ дехам̣, джетва̄ ма̄рам̣ сава̄ханам̣.
66. ‘‘дисва̄ а̄дӣнавам̣ локе, убхо паббаджита̄ майам̣;
тйамха кхӣн̣а̄сава̄ данта̄, сӣтибхӯта̄мха ниббута̄’’ти. –
има̄ га̄тха̄ абха̄си.
таттха путто буддхасса да̄йа̄доти буддха̄нубуддхабха̄вато самма̄самбуддхасса ануджа̄тасуто тато ева тасса да̄йабхӯтасса навалокуттарадхаммасса а̄да̄нена да̄йа̄до кассапо локийалокуттарехи сама̄дхӣхи сут̣т̣ху сама̄хитачиттата̄йа сусама̄хито. пуббенива̄сам̣ йоведӣти йо маха̄кассапаттхеро пуббенива̄сам̣ аттано паресан̃ча нивуттхаккхандхасанта̄нам̣ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ена па̄кат̣ам̣ катва̄ аведи ан̃н̃а̄си пат̣ивиджджхи. сагга̄па̄йан̃ча пассатӣти чхаббӣсатидевалокабхедам̣ саггам̣ чатуббидхам̣ апа̄йан̃ча диббачаккхуна̄ хаттхатале а̄малакам̣ вийа пассати.
атхо джа̄тиккхайам̣ паттоти тато парам̣ джа̄тиккхайасан̇кха̄там̣ арахаттам̣ патто. абхин̃н̃а̄йа абхивисит̣т̣хена н̃а̄н̣ена абхин̃н̃еййам̣ дхаммам̣ абхиджа̄нитва̄ парин̃н̃еййам̣ париджа̄нитва̄, паха̄таббам̣ паха̄йа, саччхика̄таббам̣ саччхикатва̄ восито нит̣т̣хам̣ патто катакиччо. а̄саваккхайапан̃н̃а̄сан̇кха̄там̣ монам̣ паттатта̄ муни.
татхева бхадда̄ка̄пила̄нӣти йатха̄ маха̄кассапо ета̄хи йатха̄вутта̄хи тӣхи виджджа̄хи тевиджджо маччуха̄йӣ ча, татхева бхадда̄ка̄пила̄нӣ тевиджджа̄ маччуха̄йинӣти. тато ева дха̄рети антимам̣ дехам̣, джетва̄ ма̄рам̣ сава̄хананти атта̄намева парам̣ вийа катва̄ дассети.