3. тиканипа̄то
1. апара̄са̄ма̄тхерӣга̄тха̄ван̣н̣ана̄
тиканипа̄те пан̣н̣авӣсативасса̄нӣтиа̄дика̄ апара̄йа са̄ма̄йа тхерийа̄ га̄тха̄. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ра̄ таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинантӣ випассисса бхагавато ка̄ле чандабха̄га̄йа надийа̄ тӣре киннарайонийам̣ ниббатти. са̄ таттха киннарехи саддхим̣ кӣл̣а̄пасута̄ вичарати. атхекадивасам̣ саттха̄ тасса̄ кусалабӣджаропанаттхам̣ таттха гантва̄ надӣтӣре чан̇ками. са̄ бхагавантам̣ дисва̄ хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ сал̣алапуппха̄ни а̄да̄йа саттху сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ техи пуппхехи бхагавантам̣ пӯджеси. са̄ тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣сарантӣ имасмим̣ буддхуппа̄де косамбийам̣ кулагхаре ниббаттитва̄ вайаппатта̄ са̄ма̄ватийа̄ саха̄йика̄ хутва̄ тасса̄ матака̄ле сам̣вегаджа̄та̄ паббаджитва̄ пан̃чавӣсати васса̄ни читтасама̄дха̄нам̣ алабхитва̄ махаллика̄ка̄ле сугатова̄дам̣ лабхитва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхерӣ 2.2.22-29) –
‘‘чандабха̄га̄надӣтӣре, ахосим̣ киннарӣ тада̄;
аддаса̄хам̣ девадевам̣, чан̇камантам̣ нара̄сабхам̣.
‘‘очинитва̄на сал̣алам̣, буддхасет̣т̣хассада̄сахам̣;
упасин̇гхи маха̄вӣро, сал̣алам̣ девагандхикам̣.
‘‘пат̣иггахетва̄ самбуддхо, випассӣ локана̄йако;
упасин̇гхи маха̄вӣро, пеккхама̄на̄йа ме тада̄.
‘‘ан̃джалим̣ паггахетва̄на, вандитва̄ двипадуттамам̣;
сакам̣ читтам̣ паса̄детва̄, тато паббатама̄рухим̣.
‘‘еканавутито каппе, йам̣ пуппхамададим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ аттано пат̣ипаттим̣ паччавеккхитва̄ уда̄навасена –
39. ‘‘пан̣н̣авӣсати васса̄ни, йато паббаджита̄йа ме;
на̄бхиджа̄на̄ми читтасса, самам̣ ладдхам̣ куда̄чанам̣.
40. ‘‘аладдха̄ четасо сантим̣, читте авасаваттинӣ;
тато сам̣вегама̄па̄дим̣, саритва̄ джинаса̄санам̣.
41. ‘‘бахӯхи дуккхадхаммехи, аппама̄дарата̄йа ме;
тан̣хаккхайо ануппатто, катам̣ буддхасса са̄санам̣;
аджджа ме саттамӣ ратти, йато тан̣ха̄ висосита̄’’ти. –
има̄ га̄тха̄ абха̄си.
таттха читтасса саманти читтасса вӯпасамам̣, четосаматхамаггапхаласама̄дхӣти аттхо.
татоти тасма̄ читтавасам̣ ваттетум̣ асаматтхабха̄вато. сам̣вегама̄па̄динти саттхари дхарантепи паббаджитакиччам̣ маттхакам̣ па̄петум̣ асакконтӣ паччха̄ катхам̣ па̄пайисса̄мӣти сам̣вегам̣ н̃а̄н̣утра̄сам̣ а̄паджджим̣. саритва̄ джинаса̄сананти ка̄н̣акаччхапопама̄дисаттхуова̄дам̣ (сам̣. ни. 5.1117; ма. ни. 3.252) ануссаритва̄. сесам̣ вуттанайамева.
апара̄са̄ма̄тхерӣга̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. уттама̄тхерӣга̄тха̄ван̣н̣ана̄
чатуккхаттум̣ пан̃чаккхаттунтиа̄дика̄ уттама̄йа тхерийа̄ га̄тха̄. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ра̄ таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинантӣ випассисса бхагавато ка̄ле бандхуматӣнагаре ан̃н̃атарасса кут̣умбикасса гехе гхарада̄сӣ хутва̄ ниббатти. са̄ вайаппатта̄ аттано аййака̄нам̣ веййа̄ваччам̣ каронтӣ джӣвати. тена ча самайена бандхумара̄джа̄ пун̣н̣амӣдивасе упосатхико хутва̄ пуребхаттам̣ да̄на̄ни датва̄ паччха̄бхаттам̣ гантва̄ дхаммам̣ сун̣а̄ти. атха маха̄джана̄ йатха̄ ра̄джа̄ пат̣ипаджджати, татхева пун̣н̣амӣдивасе упосатхан̇га̄ни сама̄да̄йа ваттанти. атхасса̄ да̄сийа̄ етадахоси – ‘‘етарахи кхо маха̄ра̄джа̄ маха̄джана̄ ча упосатхан̇га̄ни сама̄да̄йа ваттанти, йам̣нӯна̄хам̣ упосатхадивасесу упосатхасӣлам̣ сама̄да̄йа ваттеййа’’нти. са̄ татха̄ каронтӣ супарисуддхам̣ упосатхасӣлам̣ раккхитва̄ та̄ватим̣сесу ниббатта̄ апара̄парам̣ сугатӣсуйева сам̣сарантӣ имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ сет̣т̣хикуле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патва̄ пат̣а̄ча̄ра̄йа тхерийа̄ сантике дхаммам̣ сутва̄ паббаджитва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ там̣ маттхакам̣ па̄петум̣ на̄саккхи. пат̣а̄ча̄ра̄ тхерӣ тасса̄ читта̄ча̄рам̣ н̃атва̄ ова̄дамада̄си. са̄ тасса̄ ова̄де т̣хатва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхерӣ 2.2.1-21) –
‘‘нагаре бандхуматийа̄, бандхума̄ на̄ма кхаттийо;
дивасе пун̣н̣ама̄йа со, упаваси упосатхам̣.
‘‘ахам̣ тена самайена, кумбхада̄сӣ ахам̣ тахим̣;
дисва̄ сара̄джакам̣ сенам̣, ева̄хам̣ чинтайим̣ тада̄.
‘‘ра̄джа̄пи раджджам̣ чхад̣д̣етва̄, упаваси упосатхам̣;
сапхалам̣ нӯна там̣ каммам̣, джанака̄йо памодито.
‘‘йонисо паччавеккхитва̄, дуггаччан̃ча далиддатам̣;
ма̄насам̣ сампахам̣ситва̄, упавасим̣ упосатхам̣.
‘‘ахам̣ упосатхам̣ катва̄, самма̄самбуддхаса̄сане;
тена каммена сукатена, та̄ватим̣самагаччхахам̣.
‘‘таттха ме сукатам̣ бйамхам̣, уббхайоджанамуггатам̣;
кӯт̣а̄га̄раварӯпетам̣, маха̄санасубхӯситам̣.
‘‘аччхара̄ сатасахасса̄, упатит̣т̣ханти мам̣ сада̄;
ан̃н̃е деве атиккамма, атироча̄ми саббада̄.
‘‘чатусат̣т̣хидевара̄джӯнам̣, махеситтамака̄райим̣;
тесат̣т̣хичаккаваттӣнам̣, махеситтамака̄райим̣.
‘‘суван̣н̣аван̣н̣а̄ хутва̄на, бхавесу сам̣сара̄махам̣;
саббаттха павара̄ хоми, упосатхассидам̣ пхалам̣.
‘‘хаттхийа̄нам̣ ассайа̄нам̣, ратхайа̄нан̃ча сӣвикам̣;
лабха̄ми саббамеветам̣, упосатхассидам̣ пхалам̣.
‘‘сон̣н̣амайам̣ рӯпимайам̣, атхопи пхалика̄майам̣;
лохитан̇гамайан̃чева, саббам̣ пат̣илабха̄махам̣.
‘‘косеййакамбалийа̄ни, кхомакаппа̄сика̄ни ча;
махаггха̄ни ча ваттха̄ни, саббам̣ пат̣илабха̄махам̣.
‘‘аннам̣ па̄нам̣ кха̄данӣйам̣, ваттхасена̄сана̄ни ча;
саббаметам̣ пат̣илабхе, упосатхассидам̣ пхалам̣.
‘‘варагандхан̃ча ма̄лан̃ча, чун̣н̣акан̃ча вилепанам̣;
саббаметам̣ пат̣илабхе, упосатхассидам̣ пхалам̣.
‘‘кӯт̣а̄га̄ран̃ча па̄са̄дам̣, ман̣д̣апам̣ хаммийам̣ гухам̣;
саббаметам̣ пат̣илабхе, упосатхассидам̣ пхалам̣.
‘‘джа̄тийа̄ саттавасса̄хам̣, паббаджим̣ анага̄рийам̣;
ад̣д̣хама̄се асампатте, арахаттамапа̄пун̣им̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣, бхава̄ саббе самӯхата̄;
сабба̄савапариккхӣн̣а̄, наттхи да̄ни пунаббхаво.
‘‘еканавутито каппе, йам̣ каммамакарим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, упосатхассидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ аттано пат̣ипаттим̣ паччавеккхитва̄ уда̄навасена –
42. ‘‘чатуккхаттум̣ пан̃чаккхаттум̣, виха̄ра̄ упаниккхамим̣;
аладдха̄ четасо сантим̣, читте авасаваттинӣ.
43. ‘‘са̄ бхиккхуним̣ упа̄гаччхим̣, йа̄ ме саддха̄йика̄ аху;
са̄ ме дхаммамадесеси, кхандха̄йатанадха̄туйо.
44. ‘‘тасса̄ дхаммам̣ сун̣итва̄на, йатха̄ мам̣ ануса̄си са̄;
сатта̄хам̣ екапаллан̇кена, нисӣдим̣ пӣтисукхасамаппита̄;
ат̣т̣хамийа̄ па̄де паса̄ресим̣, тамокхандхам̣ пада̄лийа̄’’ти. –
има̄ га̄тха̄ абха̄си.
таттха са̄ бхиккхуним̣ упа̄гаччхим̣ , йа̄ ме саддха̄йика̄ ахӯти йа̄ майа̄ саддха̄табба̄ саддхеййавачана̄ ахоси, там̣ бхиккхуним̣ са̄хам̣ упагаччхим̣ упасан̇камим̣, пат̣а̄ча̄ра̄тхерим̣ саддха̄йа вадати. ‘‘са̄ бхиккхунӣ упагаччхи, йа̄ ме са̄дхайика̄’’типи па̄т̣хо. са̄ пат̣а̄ча̄ра̄ бхиккхунӣ анукампа̄йа мам̣ упагаччхи, йа̄ майхам̣ садаттхасса са̄дхика̄ти аттхо. са̄ ме дхаммамадесеси, кхандха̄йатанадха̄туйоти са̄ пат̣а̄ча̄ра̄ тхерӣ ‘‘име пан̃чаккхандха̄, има̄ни два̄даса̄йатана̄ни, има̄ ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо’’ти кхандха̄дике вибхаджитва̄ дассентӣ майхам̣ дхаммам̣ десеси.
тасса̄ дхаммам̣ сун̣итва̄на̄ти тасса̄ пат̣исамбхида̄ппатта̄йа тхерийа̄ сантике кхандха̄дивибха̄гапуббан̇гамам̣ арийамаггам̣ па̄петва̄ деситасан̣хасукхумавипассана̄дхаммам̣ сутва̄. йатха̄ мам̣ ануса̄си са̄ти са̄ тхерӣ йатха̄ мам̣ ануса̄си овади, татха̄ пат̣ипаджджантӣ пат̣ипаттим̣ маттхакам̣ па̄петва̄пи сатта̄хам̣ екапаллан̇кена нисӣдим̣. катхам̣? пӣтисукхасамаппита̄ти джха̄намайена пӣтисукхена саман̇гӣбхӯта̄. ат̣т̣хамийа̄ па̄де паса̄ресим̣, тамокхандхам̣ пада̄лийа̄ти анавасесам̣ мохаккхандхам̣ аггамаггена пада̄летва̄ ат̣т̣хаме дивасе паллан̇кам̣ бхиндантӣ па̄де паса̄ресим̣. идамева часса̄ ан̃н̃а̄бйа̄каран̣ам̣ ахоси.
уттама̄тхерӣга̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. апара̄ уттама̄тхерӣга̄тха̄ван̣н̣ана̄
йе име сатта боджджхан̇га̄тиа̄дика̄ апара̄йа уттама̄йа тхерийа̄ га̄тха̄. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ра̄ таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинантӣ випассисса бхагавато ка̄ле бандхуматӣнагаре кулада̄сӣ хутва̄ ниббатти. са̄ екадивасам̣ саттху са̄вакам̣ екам̣ кхӣн̣а̄саваттхерам̣ пин̣д̣а̄йа чарантам̣ дисва̄ пасаннама̄наса̄ тӣн̣и модака̄ни ада̄си. са̄ тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣сарантӣ имасмим̣ буддхуппа̄де косаладжанападе ан̃н̃атарасмим̣ бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патта̄ джанападача̄рикам̣ чарантасса саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддха̄ паббаджитва̄ начирассева саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхерӣ 2.2.30-36) –
‘‘нагаре бандхуматийа̄, кумбхада̄сӣ ахосахам̣;
мама бха̄гам̣ гахетва̄на, гаччхам̣ удакаха̄рика̄.
‘‘пантхамхи саман̣ам̣ дисва̄, сантачиттам̣ сама̄хитам̣;
пасанначитта̄ сумана̄, модаке тӣн̣ида̄сахам̣.
‘‘тена каммена сукатена, четана̄пан̣идхӣхи ча;
еканавутикаппа̄ни, винипа̄там̣ на гаччхахам̣.
‘‘сампатти там̣ каритва̄на, саббам̣ анубхавим̣ ахам̣;
модаке тӣн̣и датва̄на, патта̄хам̣ ачалам̣ падам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ аттано пат̣ипаттим̣ паччавеккхитва̄ уда̄навасена –
45. ‘‘йе име сатта боджджхан̇га̄, магга̄ нибба̄напаттийа̄;
бха̄вита̄ те майа̄ саббе, йатха̄ буддхена десита̄.
46. ‘‘сун̃н̃атасса̄нимиттасса, ла̄бхинӣхам̣ йадиччхакам̣;
ораса̄ дхӣта̄ буддхасса, нибба̄на̄бхирата̄ сада̄.
47. ‘‘саббе ка̄ма̄ самуччхинна̄, йе дибба̄ йе ча ма̄нуса̄;
виккхӣн̣о джа̄тисам̣са̄ро, наттхи да̄ни пунаббхаво’’ти. –
има̄ га̄тха̄ абха̄си.
таттха сун̃н̃атасса̄нимиттасса, ла̄бхинӣхам̣ йадиччхаканти сун̃н̃атасама̄паттийа̄ ча анимиттасама̄паттийа̄ ча ахам̣ йадиччхакам̣ ла̄бхинӣ, таттха йам̣ йам̣ сама̄паджджитум̣ иччха̄ми йаттха йаттха йада̄ йада̄, там̣ там̣ таттха таттха тада̄ тада̄ сама̄паджджитва̄ вихара̄мӣти аттхо. йадипи хи сун̃н̃ата̄ппан̣ихита̄дина̄макасса йасса кассачипи маггасса сун̃н̃ата̄дибхедам̣ тивидхампи пхалам̣ самбхавати. айам̣ пана тхерӣ сун̃н̃ата̄нимиттасама̄паттийова сама̄паджджати. тена вуттам̣ – ‘‘сун̃н̃атасса̄нимиттасса, ла̄бхинӣхам̣ йадиччхака’’нти. йебхуййавасена ва̄ етам̣ вуттам̣. нидассанаматтаметанти апаре.
йе дибба̄ йе ча ма̄нуса̄ти йе девалокапарийа̄панна̄ йе ча мануссалокапарийа̄панна̄ ваттхука̄ма̄, те саббепи таппат̣ибаддхачхандара̄гаппаха̄нена майа̄ саммадева уччхинна̄, апарибхога̄раха̄ ката̄. вуттан̃хи – ‘‘абхаббо, а̄вусо, кхӣн̣а̄саво бхиккху ка̄ме парибхун̃джитум̣. сеййатха̄пи пуббе ага̄рийабхӯто’’ти. сесам̣ вуттанайамева.
апара̄ уттама̄тхерӣга̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. дантика̄тхерӣга̄тха̄ван̣н̣ана̄
дива̄виха̄ра̄ никкхамма̄тиа̄дика̄ дантика̄йа тхерийа̄ га̄тха̄. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ра̄ таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинантӣ буддхасун̃н̃ака̄ле чандабха̄га̄йа надийа̄ тӣре киннарайонийам̣ ниббатти. са̄ екадивасам̣ киннарехи саддхим̣ кӣл̣антӣ вичарама̄на̄ аддаса ан̃н̃атарам̣ паччекабуддхам̣ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле дива̄виха̄рам̣ нисиннам̣. дисва̄на пасаннама̄наса̄ упасан̇камитва̄ са̄лапуппхехи пӯджам̣ катва̄ вандитва̄ пакка̄ми. са̄ тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣сарантӣ имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ косаларан̃н̃о пурохитабра̄хман̣асса гехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патва̄ джетаванапат̣иггахан̣е пат̣иладдхасаддха̄ упа̄сика̄ хутва̄ паччха̄ маха̄паджа̄патиготамийа̄ сантике паббаджитва̄ ра̄джагахе васама̄на̄ екадивасам̣ паччха̄бхаттам̣ гиджджхакӯт̣ам̣ абхирухитва̄ дива̄виха̄рам̣ нисинна̄ хаттха̄рохакасса абхируханаттха̄йа па̄дам̣ паса̄рентам̣ хаттхим̣ дисва̄ тадева а̄рамман̣ам̣ катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхерӣ 2.2.86-96) –
‘‘чандабха̄га̄надӣтӣре, ахосим̣ киннарӣ тада̄;
аддасам̣ вираджам̣ буддхам̣, сайамбхум̣ апара̄джитам̣.
‘‘пасанначитта̄ сумана̄, ведаджа̄та̄ катан̃джалӣ;
са̄лама̄лам̣ гахетва̄на, сайамбхум̣ абхипӯджайим̣.
‘‘тена каммена сукатена, четана̄пан̣идхӣхи ча;
джахитва̄ киннарӣдехам̣, та̄ватим̣самагаччхахам̣.
‘‘чхаттим̣садевара̄джӯнам̣, махеситтамака̄райим̣;
манаса̄ паттхитам̣ майхам̣, ниббаттати йатхиччхитам̣.
‘‘дасаннам̣ чаккаваттӣнам̣, махеситтамака̄райим̣;
очитатта̄ва хутва̄на, сам̣сара̄ми бхавесвахам̣.
‘‘кусалам̣ виджджате майхам̣, паббаджим̣ анага̄рийам̣;
пӯджа̄раха̄ ахам̣ аджджа, сакйапуттасса са̄сане.
‘‘висуддхаманаса̄ аджджа, апетаманапа̄пика̄;
сабба̄савапариккхӣн̣а̄, наттхи да̄ни пунаббхаво.
‘‘чатуннавутито каппе, йам̣ буддхамабхипӯджайим̣;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, са̄лама̄ла̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ аттано пат̣ипаттим̣ паччавеккхитва̄ пӣтисоманассаджа̄та̄ уда̄навасена –
48. ‘‘дива̄виха̄ра̄ никкхамма, гиджджхакӯт̣амхи паббате;
на̄гам̣ ога̄хамуттин̣н̣ам̣, надӣтӣрамхи аддасам̣.
49. ‘‘пурисо ан̇кусама̄да̄йа, ‘дехи па̄да’нти йа̄чати;
на̄го паса̄райӣ па̄дам̣, пурисо на̄гама̄рухи.
50. ‘‘дисва̄ адантам̣ дамитам̣, манусса̄нам̣ васам̣ гатам̣;
тато читтам̣ сама̄дхесим̣, кхалу та̄йа ванам̣ гата̄’’ти. – има̄ га̄тха̄ абха̄си;
таттха на̄гам̣ ога̄хамуттин̣н̣анти хаттхина̄гам̣ надийам̣ ога̄хам̣ катва̄ огайха тато уттин̣н̣ам̣. ‘‘огайха муттин̣н̣а’’нти ва̄ па̄т̣хо. ма-ка̄ро падасандхикаро. надӣтӣрамхи аддасанти чандабха̄га̄йа надийа̄ тӣре апассим̣.
ким̣ каронтанти четам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘пурисо’’тиа̄ди. таттха ‘дехи па̄да’нти йа̄чатӣти ‘‘па̄дам̣ дехи’’ити пит̣т̣хиа̄роханаттхам̣ па̄дам̣ паса̄ретум̣ сан̃н̃ам̣ дети, йатха̄паричитан̃хи сан̃н̃ам̣ денто идха йа̄чатӣти вутто.
дисва̄ адантам̣ дамитанти пакатийа̄ пуббе адантам̣ ида̄ни хаттха̄чарийена хаттхисиккха̄йа дамитадаматхам̣ упагамитам̣. кӣдисам̣ дамитам̣? манусса̄нам̣ васам̣ гатам̣ йам̣ йам̣ манусса̄ а̄н̣а̄пенти, там̣ там̣ дисва̄ти йоджана̄. тато читтам̣ сама̄дхесим̣, кхалу та̄йа ванам̣ гата̄ти кхалӯти авадха̄ран̣аттхе нипа̄то. тато хаттхидассанато паччха̄, та̄йа хаттхино кирийа̄йа хетубхӯта̄йа, ванам̣ аран̃н̃ам̣ гата̄ читтам̣ сама̄дхесим̣йева. катхам̣? ‘‘айампи на̄ма тираччха̄нагато хаттхӣ хаттхидамакасса васена даматхам̣ гато, касма̄ мануссабхӯта̄йа читтам̣ пурисадамакасса саттху васена даматхам̣ на гамиссатӣ’’ти сам̣вегаджа̄та̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ аггамаггасама̄дхина̄ мама читтам̣ сама̄дхесим̣ аччантасама̄дха̄нена саббасо килесе кхепесинти аттхо.
дантика̄тхерӣга̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. уббиритхерӣга̄тха̄ван̣н̣ана̄
амма, джӣва̄тиа̄дика̄ уббирийа̄ тхерийа̄ га̄тха̄. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ра̄ таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинантӣ падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патта̄ екадивасам̣ ма̄та̄питӯсу ман̇галам̣ анубхавитум̣ гехантарагатесу адутийа̄ сайам̣ гехе охӣна̄ упакат̣т̣ха̄йа вела̄йа бхагавато са̄вакам̣ екам̣ кхӣн̣а̄саваттхерам̣ гехадва̄расамӣпена гаччхантам̣ дисва̄ бхиккхам̣ да̄тука̄ма̄, ‘‘бханте, идха пависатха̄’’ти ватва̄ тхере гехам̣ павит̣т̣хе пан̃чапатит̣т̣хитена тхерам̣ вандитва̄ гонака̄дӣхи а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ ада̄си. нисӣди тхеро пан̃н̃атте а̄сане. са̄ паттам̣ гахетва̄ пин̣д̣апа̄тасса пӯретва̄ тхерасса хаттхе т̣хапеси. тхеро анумоданам̣ катва̄ пакка̄ми. са̄ тена пун̃н̃акаммена та̄ватим̣сесу ниббаттитва̄ таттха йа̄вата̄йукам̣ ул̣а̄радиббасампаттим̣ анубхавитва̄ тато чута̄ сугатӣсуйева сам̣сарантӣ имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ гахапатимаха̄са̄лакуле ниббаттитва̄ уббирӣти ладдхана̄ма̄ абхирӯпа̄ дассанӣйа̄ па̄са̄дика̄ ахоси. са̄ вайаппаттака̄ле косаларан̃н̃а̄ аттано гехам̣ нӣта̄, катипайасам̣ваччхара̄тиккамена екам̣ дхӣтарам̣ лабхи. тасса̄ джӣвантӣти на̄мам̣ акам̣су. ра̄джа̄ тасса̄ дхӣтарам̣ дисва̄ тут̣т̣хама̄насо уббирийа̄ абхисекам̣ ада̄си. дхӣта̄ панасса̄ а̄дха̄витва̄ паридха̄витва̄ вичаран̣ака̄ле ка̄ламака̄си. ма̄та̄ йаттха тасса̄ сарӣраниккхепо като, там̣ суса̄нам̣ гантва̄ дивасе дивасе паридевати. екадивасам̣ саттху сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ тхокам̣ нисӣдитва̄ гата̄ ачираватӣнадийа̄ тӣре т̣хатва̄ дхӣтарам̣ а̄раббха паридевати. там̣ дисва̄ саттха̄ гандхакут̣ийам̣ йатха̄нисиннова атта̄нам̣ дассетва̄ ‘‘касма̄ виппалапасӣ’’ти пуччхи. ‘‘мама дхӣтарам̣ а̄раббха виппалапа̄ми, бхагава̄’’ти. ‘‘имасмим̣ суса̄не джха̄пита̄ тава дхӣтаро чатура̄сӣтисахассаматта̄, та̄сам̣ катара сандха̄йа виппалапасӣ’’ти. та̄сам̣ там̣ там̣ а̄л̣а̄ханат̣т̣ха̄нам̣ дассетва̄ –
51. ‘‘амма джӣва̄ти ванамхи кандаси, атта̄нам̣ адхигаччха уббири;
чулла̄сӣтисахасса̄ни, сабба̄ джӣвасана̄мика̄;
етамха̄л̣а̄хане дад̣д̣ха̄, та̄сам̣ каманусочасӣ’’ти. – саупад̣д̣хага̄тхама̄ха;
таттха, амма, джӣва̄ти ма̄тупача̄рана̄мена дхӣтуйа̄ а̄лапанам̣, идан̃часса̄ виппалапана̄ка̄радассанам̣. ванамхи кандасӣти ванамаджджхе паридеваси. атта̄нам̣ адхигаччха уббирӣти уббири тава атта̄намева та̄ва буджджхассу йа̄тха̄вато джа̄на̄хи. чулла̄сӣтисахасса̄нӣти чатура̄сӣтисахасса̄ни. сабба̄ джӣвасана̄мика̄ти та̄ сабба̄пи джӣванти, йа̄ сама̄нана̄мика̄. етамха̄л̣а̄хане дад̣д̣ха̄ти етамхи суса̄не джха̄пита̄. та̄сам̣ каманусочасӣти та̄су джӣвантӣна̄ма̄су чатура̄сӣтисахассаматта̄су кам̣ сандха̄йа твам̣ анусочаси анусокам̣ а̄паджджасӣти евам̣ саттха̄ра̄ дхамме десите десана̄нуса̄рена н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ випассанам̣ а̄рабхитва̄ саттху десана̄вила̄сена аттано ча хетусампаттийа̄ йатха̄т̣ха̄та̄ва випассанам̣ уссукка̄петва̄ маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ аггапхале арахатте патит̣т̣ха̄си. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхерӣ 2.2.37-60) –
‘‘нагаре хам̣саватийа̄, ахосим̣ ба̄лика̄ тада̄;
ма̄та̄ ча ме пита̄ чева, каммантам̣ агамам̣су те.
‘‘маджджханхикамхи сӯрийе, аддасам̣ саман̣ам̣ ахам̣;
вӣтхийа̄ анугаччхантам̣, а̄санам̣ пан̃н̃апесахам̣.
‘‘гонака̄викатика̄хи, пан̃н̃апетва̄ мама̄санам̣;
пасанначитта̄ сумана̄, идам̣ вачанамабравим̣.
‘‘сантатта̄ кутхита̄ бхӯми, сӯро маджджханхике т̣хито;
ма̄лута̄ ча на ва̄йанти, ка̄ло чеветтха мехити.
‘‘пан̃н̃аттама̄санамидам̣, таваттха̄йа маха̄муни;
анукампам̣ упа̄да̄йа, нисӣда мама а̄сане.
‘‘нисӣди таттха саман̣о, суданто суддхама̄насо;
тасса паттам̣ гахетва̄на, йатха̄рандхам̣ ада̄сахам̣.
‘‘тена каммена сукатена, четана̄пан̣идхӣхи ча;
джахитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, та̄ватим̣самагаччхахам̣.
‘‘таттха ме сукатам̣ бйамхам̣, а̄санена суниммитам̣;