1. та̄лапут̣аттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
пан̃н̃а̄санипа̄те када̄ нухантиа̄дика̄ а̄йасмато та̄лапут̣аттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де ра̄джагахе ан̃н̃атарасмим̣ нат̣акуле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто кула̄нурӯпесу наччат̣т̣ха̄несу ниппхаттим̣ гантва̄ сакаладжамбудӣпе па̄кат̣о нат̣ага̄ман̣и ахоси. со пан̃часатама̄туга̄мапарива̄ро махата̄ нат̣авибхавена га̄манигамара̄джадха̄нӣсу самаджджам̣ дассетва̄, махантам̣ пӯджа̄сакка̄рам̣ лабхитва̄, вичаранто ра̄джагахам̣ а̄гантва̄, нагарава̄сӣнам̣ самаджджам̣ дассетва̄, ладдхасамма̄насакка̄ро н̃а̄н̣асса парипа̄кам̣ гататта̄ саттху сантикам̣ гантва̄, вандитва̄ екамантам̣ нисинно бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘сутаметам̣, бханте, пуббака̄нам̣ а̄чарийапа̄чарийа̄нам̣ нат̣а̄нам̣ бха̄сама̄на̄нам̣ ‘йо со нат̣о ран̇гамаджджхе самаджджамаджджхе сачча̄ликена джанам̣ ха̄сети рамети, со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ паха̄са̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджатӣ’ти, идха бхагава̄ кима̄ха̄’’ти. атха нам̣ бхагава̄ тиккхаттум̣ пат̣иккхипи ‘‘ма̄ мам̣ етам̣ пуччхӣ’’ти. чатуттхава̄рам̣ пут̣т̣хо а̄ха – ‘‘га̄ман̣и, име сатта̄ пакатийа̄пи ра̄габандханабаддха̄ досабандханабаддха̄ мохабандханабаддха̄ тесам̣ бхиййопи раджанӣйе досанӣйе моханӣйе дхамме упасам̣харанто пама̄детва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ нирайе упападжджати. саче панасса евам̣дит̣т̣хи хоти ‘йо со нат̣о ран̇гамаджджхе самаджджамаджджхе сачча̄ликена джанам̣ ха̄сети рамети, со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ паха̄са̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджатӣ’’’ти са̄сса хоти миччха̄дит̣т̣хи. миччха̄дит̣т̣хисса ча двиннам̣ гатӣнам̣ ан̃н̃атара̄ гати иччхитабба̄, нирайасса ва̄ тираччха̄найонийа̄ ва̄ти. там̣ сутва̄ та̄лапут̣о га̄ман̣и пароди. нану га̄ман̣и пагева майа̄ пат̣иккхитто ‘‘ма̄ мам̣ етам̣ пуччхӣ’’ти (сам̣. ни. 4.354)? ‘‘на̄хам̣, бханте, етам̣ рода̄ми, йам̣ мам̣ бхагава̄ нат̣а̄нам̣ абхисампара̄йам̣ евама̄ха̄’’ти. апи ча̄хам̣, бханте, пуббакехи а̄чарийапа̄чарийехи нат̣ехи ван̃чито ‘‘нат̣о маха̄джанасса нат̣асамаджджам̣ дассетва̄ сугатим̣ упападжджатӣ’’ти. со саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ ладдхӯпасампанно випассана̄йа каммам̣ каронто начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и, адхигата̄рахатто пана арахаттаппаттито пуббе йена̄ка̄рена аттано читтам̣ нигган̣ханавасена йонисоманасика̄ро удапа̄ди, там̣ анекадха̄ вибхаджитва̄ дассетум̣ –
1094. ‘‘када̄ нухам̣ паббатакандара̄су, ека̄кийо аддутийо вихассам̣;
аниччато саббабхавам̣ випассам̣, там̣ ме идам̣ там̣ ну када̄ бхависсати.
1095. ‘‘када̄ нухам̣ бхиннапат̣андхаро муни, ка̄са̄ваваттхо амамо нира̄со;
ра̄ган̃ча досан̃ча татхева мохам̣, хантва̄ сукхӣ паванагато вихассам̣.
1096. ‘‘када̄ аниччам̣ вадхароганӣл̣ам̣, ка̄йам̣ имам̣ маччуджара̄йупаддутам̣;
випассама̄но вӣтабхайо вихассам̣, еко ване там̣ ну када̄ бхависсати.
1097. ‘‘када̄ нухам̣ бхайаджананим̣ дукха̄вахам̣, тан̣ха̄латам̣ бахувидха̄нуваттаним̣;
пан̃н̃а̄майам̣ тикхин̣амасим̣ гахетва̄, чхетва̄ васе тампи када̄ бхависсати.
1098. ‘‘када̄ ну пан̃н̃а̄майамуггатеджам̣, саттхам̣ исӣнам̣ сахаса̄дийитва̄;
ма̄рам̣ сасенам̣ сахаса̄ бхан̃джиссам̣, сӣха̄сане там̣ ну када̄ бхависсати.
1099. ‘‘када̄ нухам̣ саббхи сама̄гамесу, дит̣т̣хо бхаве дхаммагарӯхи та̄дибхи;
йа̄тха̄вадассӣхи джитиндрийехи, падха̄нийо там̣ ну када̄ бхависсати.
1100. ‘‘када̄ ну мам̣ танди кхуда̄ пипа̄са̄, ва̄та̄тапа̄ кӣт̣асарӣсапа̄ ва̄;
на ба̄дхайиссанти на там̣ гириббадже, аттхаттхийам̣ там̣ ну када̄ бхависсати.
1101. ‘‘када̄ ну кхо йам̣ видитам̣ махесина̄, чатта̄ри сачча̄ни судуддаса̄ни;
сама̄хитатто сатима̄ агаччхам̣, пан̃н̃а̄йа там̣ там̣ ну када̄ бхависсати.
1102. ‘‘када̄ ну рӯпе амите ча садде, гандхе расе пхуситаббе ча дхамме;
а̄диттатохам̣ саматхехи йутто, пан̃н̃а̄йа даччхам̣ тадидам̣ када̄ ме.
1103. ‘‘када̄ нухам̣ дуббачанена вутто, тато нимиттам̣ вимано на хессам̣;
атхо пасаттхопи тато нимиттам̣, тут̣т̣хо на хессам̣ тадидам̣ када̄ ме.
1104. ‘‘када̄ ну кат̣т̣хе ча тин̣е лата̄ ча, кхандхе имехам̣ амите ча дхамме;
аджджхаттика̄нева ча ба̄хира̄ни ча, самам̣ тулеййам̣ тадидам̣ када̄ ме.
1105. ‘‘када̄ ну мам̣ па̄вусака̄ламегхо, навена тойена сачӣварам̣ ване;
исиппайа̄тамхи патхе ваджантам̣, овассате там̣ ну када̄ бхависсати.
1106. ‘‘када̄ майӯрасса сикхан̣д̣ино ване, диджасса сутва̄ гиригаббхаре рутам̣;
паччут̣т̣хахитва̄ аматасса паттийа̄, сам̣чинтайе там̣ ну када̄ бхависсати.
1107. ‘‘када̄ ну ган̇гам̣ йамунам̣ сарассатим̣, па̄та̄лакхиттам̣ вал̣ава̄мукхан̃ча;
асаджджама̄но патареййамиддхийа̄, вибхим̣санам̣ там̣ ну када̄ бхависсати.
1108. ‘‘када̄ ну на̄гова асан̇гача̄рӣ, пада̄лайе ка̄магун̣есу чхандам̣;
ниббаджджайам̣ саббасубхам̣ нимиттам̣, джха̄не йуто там̣ ну када̄ бхависсати.
1109. ‘‘када̄ ин̣ат̣т̣ова далиддако нидхим̣, а̄ра̄дхайитва̄ дханикехи пӣл̣ито;
тут̣т̣хо бхависсам̣ адхигамма са̄санам̣, махесино там̣ ну када̄ бхависсати.
1110. ‘‘бахӯни васса̄ни тайа̄мхи йа̄чито, ага̄рава̄сена алам̣ ну те идам̣;
там̣ да̄ни мам̣ паббаджитам̣ сама̄нам̣, ким̣ка̄ран̣а̄ читта тувам̣ на йун̃джаси.
1111. ‘‘нану ахам̣ читта тайа̄мхи йа̄чито, гириббадже читрачхада̄ вихан̇гама̄;
махиндагхосаттханита̄бхигаджджино, те там̣ рамессанти ванамхи джха̄йинам̣.
1112. ‘‘куламхи митте ча пийе ча н̃а̄таке, кхид̣д̣а̄ратим̣ ка̄магун̣ан̃ча локе;
саббам̣ паха̄йа имамаджджхупа̄гато, атхопи твам̣ читта на майха туссаси.
1113. ‘‘мамева етам̣ на хи твам̣ паресам̣, санна̄хака̄ле паридевитена ким̣;
саббам̣ идам̣ чаламити пеккхама̄но, абхиниккхамим̣ аматападам̣ джигӣсам̣.
1114. ‘‘суйуттава̄дӣ двипада̄намуттамо, маха̄бхисакко нарадаммаса̄ратхи;
читтам̣ чалам̣ маккат̣асаннибхам̣ ити, авӣтара̄гена судуннива̄райам̣.
1115. ‘‘ка̄ма̄ хи читра̄ мадхура̄ манорама̄, авиддасӯ йаттха сита̄ путхуджджана̄;
те дуккхамиччханти пунаббхавесино, читтена нӣта̄ нирайе нира̄ката̄.
1116. ‘‘майӯракон̃ча̄бхирутамхи ка̄нане, дӣпӣхи бйаггхехи пураккхато васам̣;
ка̄йе апеккхам̣ джаха ма̄ вира̄дхайа, итиссу мам̣ читта пуре нийун̃джаси.
1117. ‘‘бха̄вехи джха̄на̄ни ча индрийа̄ни ча, бала̄ни боджджхан̇гасама̄дхибха̄вана̄;
тиссо ча виджджа̄ пхуса буддхаса̄сане, итиссу мам̣ читта пуре нийун̃джаси.
1118. ‘‘бха̄вехи маггам̣ аматасса паттийа̄, ниййа̄никам̣ саббадукхаккхайогадхам̣;
ат̣т̣хан̇гикам̣ саббакилесасодханам̣, итиссу мам̣ читта пуре нийун̃джаси.
1119. ‘‘дуккханти кхандхе пат̣ипасса йонисо, йато ча дуккхам̣ самудети там̣ джаха;
идхева дуккхасса карохи антам̣, итиссу мам̣ читта пуре нийун̃джаси.
1120. ‘‘аниччам̣ дуккханти випасса йонисо, сун̃н̃ам̣ анатта̄ти агхам̣ вадханти ча;
мановича̄ре упарундха четасо, итиссу мам̣ читта пуре нийун̃джаси.
1121. ‘‘мун̣д̣о вирӯпо абхиса̄пама̄гато, капа̄лахаттхова кулесу бхиккхасу;
йун̃джассу саттхувачане махесино, итиссу мам̣ читта пуре нийун̃джаси.
1122. ‘‘сусам̣вутатто висикхантаре чарам̣, кулесу ка̄месу асан̇гама̄насо;
чандо йатха̄ досинапун̣н̣ама̄сийа̄, итиссу мам̣ читта пуре нийун̃джаси.
1123. ‘‘а̄ран̃н̃ико хохи ча пин̣д̣апа̄тико, соса̄нико хохи ча пам̣сукӯлико;
несаджджико хохи сада̄ дхуте рато, итиссу мам̣ читта пуре нийун̃джаси.
1124. ‘‘ропетва руккха̄ни йатха̄ пхалесӣ, мӯле тарум̣ чхетту тамева иччхаси;
татхӯпамам̣ читтамидам̣ кароси, йам̣ мам̣ аниччамхи чале нийун̃джаси.
1125. ‘‘арӯпа дӯран̇гама екача̄ри, на те кариссам̣ вачанам̣ ида̄нихам̣;
дуккха̄ хи ка̄ма̄ кат̣ука̄ махаббхайа̄, нибба̄намева̄бхимано чариссам̣.
1126. ‘‘на̄хам̣ алаккхйа̄ ахирикката̄йа ва̄,
на читтахетӯ на ча дӯракантана̄;
а̄джӣвахетӯ ча ахам̣ на никкхамим̣,
като ча те читта пат̣иссаво майа̄.
1127. ‘‘аппиччхата̄ саппурисехи ван̣н̣ита̄, маккхаппаха̄нам̣ вӯпасамо дукхасса;
итиссу мам̣ читта тада̄ нийун̃джаси, ида̄ни твам̣ гаччхаси пуббачин̣н̣ам̣.
1128. ‘‘тан̣ха̄ авиджджа̄ ча пийа̄пийан̃ча, субха̄ни рӯпа̄ни сукха̄ ча ведана̄;
мана̄пийа̄ ка̄магун̣а̄ ча ванта̄, ванте ахам̣ а̄вамитум̣ на уссахе.
1129. ‘‘саббаттха те читта вачо катам̣ майа̄, бахӯсу джа̄тӣсу намеси копито;
аджджхаттасамбхаво катан̃н̃ута̄йа те, дуккхе чирам̣ сам̣саритам̣ тайа̄ кате.
1130. ‘‘тван̃н̃ева но читта кароси бра̄хман̣о, твам̣ кхаттийо ра̄джадасӣ кароси;
весса̄ ча судда̄ ча бхава̄ма екада̄, деваттанам̣ ва̄пи тавева ва̄хаса̄.
1131. ‘‘тавева хетӯ асура̄ бхава̄масе, твам̣мӯлакам̣ нерайика̄ бхава̄масе;
атхо тираччха̄нагата̄пи екада̄, петаттанам̣ ва̄пи тавева ва̄хаса̄.
1132. ‘‘нану дуббхиссаси мам̣ пунаппунам̣, мухум̣ мухум̣ ча̄ран̣икам̣ва дассайам̣;
умматтакенева майа̄ палобхаси, кин̃ча̄пи те читта вира̄дхитам̣ майа̄.
1133. ‘‘идам̣ пуре читтамача̄ри ча̄рикам̣, йениччхакам̣ йаттхака̄мам̣ йатха̄сукхам̣;
тададжджахам̣ ниггахесса̄ми йонисо, хаттхиппабхиннам̣ вийа ан̇гусаггахо.
1134. ‘‘саттха̄ ча ме локамимам̣ адхит̣т̣хахи, аниччато аддхувато аса̄рато;
паккханда мам̣ читта джинасса са̄сане, та̄рехи огха̄ махата̄ судуттара̄.
1135. ‘‘на те идам̣ читта йатха̄ пура̄н̣акам̣, на̄хам̣ алам̣ туйха васе ниваттитум̣;
махесино паббаджитомхи са̄сане, на ма̄диса̄ хонти вина̄садха̄рино.
1136. ‘‘нага̄ самудда̄ сарита̄ васундхара̄, диса̄ чатассо видиса̄ адхо дива̄;
саббе аничча̄ тибхава̄ упаддута̄, кухим̣ гато читта сукхам̣ рамиссаси.
1137. ‘‘дхитиппарам̣ ким̣ мама читта ка̄хиси, на те алам̣ читта васа̄нуваттако;
на джа̄ту бхастам̣ убхатомукхам̣ чхупе, дхираттху пӯрам̣ навасотасанданим̣.
1138. ‘‘вара̄хаен̣еййавига̄л̣хасевите, паббха̄ракут̣т̣е пакатева сундаре;
навамбуна̄ па̄вусаситтака̄нане, тахим̣ гуха̄гехагато рамиссаси.
1139. ‘‘сунӣлагӣва̄ сусикха̄ супекхуна̄, сучиттапаттаччхадана̄ вихан̇гама̄;
суман̃джугхосаттханита̄бхигаджджино, те там̣ рамессанти ванамхи джха̄йинам̣.
1140. ‘‘вут̣т̣хамхи деве чатуран̇гуле тин̣е, сам̣пуппхите мегханибхамхи ка̄нане;
нагантаре вит̣аписамо сайиссам̣, там̣ ме мудӯ хехити тӯласаннибхам̣.
1141. ‘‘татха̄ ту касса̄ми йатха̄пи иссаро, йам̣ лаббхати тенапи хоту ме алам̣;
на та̄хам̣ касса̄ми йатха̄ атандито, бил̣а̄рабхастам̣ва йатха̄ сумаддитам̣.
1142. ‘‘татха̄ ту касса̄ми йатха̄пи иссаро, йам̣ лаббхати тенапи хоту ме алам̣;
вирийена там̣ майха васа̄найиссам̣, гаджам̣ва маттам̣ кусалан̇кусаггахо.
1143. ‘‘тайа̄ судантена ават̣т̣хитена хи, хайена йогга̄чарийова уджджуна̄;
пахоми маггам̣ пат̣ипаджджитум̣ сивам̣, читта̄нураккхӣхи сада̄ нисевитам̣.
1144. ‘‘а̄рамман̣е там̣ баласа̄ нибандхисам̣, на̄гам̣ва тхамбхамхи дал̣ха̄йа раджджуйа̄;
там̣ ме сугуттам̣ сатийа̄ субха̄витам̣, анисситам̣ саббабхавесу хехиси.
1145. ‘‘пан̃н̃а̄йа чхетва̄ випатха̄нуса̄ринам̣, йогена ниггайха патхе нивесийа;
дисва̄ самудайам̣ вибхаван̃ча самбхавам̣, да̄йа̄дако хехиси аггава̄дино.
1146. ‘‘чатуббипалла̄савасам̣ адхит̣т̣хитам̣, га̄ман̣д̣алам̣ва паринеси читта мам̣;
нану сам̣йоджанабандханаччхидам̣, сам̣севасе ка̄рун̣икам̣ маха̄муним̣.
1147. ‘‘миго йатха̄ сери сучиттака̄нане, раммам̣ гирим̣ па̄вусааббхама̄линим̣;
ана̄куле таттха наге рамиссам̣, асам̣сайам̣ читта пара̄ бхависсаси.
1148. ‘‘йе туйха чхандена васена ваттино,
нара̄ ча на̄рӣ ча анубхонти йам̣ сукхам̣;
авиддасӯ ма̄раваса̄нуваттино,
бхава̄бхинандӣ тава читта са̄вака̄’’ти.
таттха када̄ нуханти када̄ ну ахам̣. паббатакандара̄сӯти паббатесу ча кандаресу ча, паббатасса ва̄ кандара̄су. ека̄кийоти екако. аддутийоти ниттан̣хо. тан̣ха̄ хи пурисасса дутийа̄ на̄ма. вихассанти вихарисса̄ми. аниччато саббабхавам̣ випассанти ка̄мабхава̄дибхедам̣ саббампи бхавам̣ ‘‘хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аничча’’нти випассанто када̄ ну вихариссанти йоджана̄. нидассанаматтан̃четам̣, ‘‘йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣, йам̣ дуккхам̣ таданатта̄’’ти вачанато (сам̣. ни. 3.15) итарампи лаккхан̣адвайам̣ вуттамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. там̣ ме идам̣ там̣ ну када̄ бхависсатӣти там̣ идам̣ ме паривитаккитам̣ када̄ ну бхависсати, када̄ ну кхо маттхакам̣ па̄пун̣иссатӣти аттхо. там̣ нӯти четтха танти нипа̄таматтам̣. айан̃хеттха сан̇кхепаттхо – када̄ ну кхо ахам̣ маха̄гаджо вийа сан̇кхаликабандханам̣, гихибандханам̣ чхиндитва̄ паббаджитва̄ ка̄йавивекам̣ парибрӯхайанто ека̄кӣ паббатакандара̄су адутийо саббаттха нирапеккхо саббасан̇кха̄рагатам̣ аничча̄дито випассанто вихарисса̄мӣти.
бхиннапат̣андхароти бхиннаваттхадхаро, га̄тха̄сукхаттхам̣ нака̄ра̄гамам̣ катва̄ вуттам̣. саттхакаччхиннааггхапхассаван̣н̣абхиннам̣ пат̣ачӣварам̣ дха̄рентоти аттхо. мунӣти паббаджито. амамоти куле ва̄ ган̣е ва̄ маматта̄бха̄вена амамо. каттхачипи а̄рамман̣е а̄сӣсана̄йа абха̄вена нира̄со. хантва̄ сукхӣ паванагато вихассанти ра̄га̄дике килесе арийамаггена самуччхиндитва̄ маггасукхена пхаласукхена сукхӣ маха̄ванагато када̄ ну кхо ахам̣ вихарисса̄ми.
вадхароганӣл̣анти маран̣асса ча рогасса ча кула̄вакабхӯтам̣. ка̄йам̣ иманти имам̣ кхандхапан̃чакасан̇кха̄там̣ ка̄йам̣. кхандхапан̃чакопи хи ‘‘авиджджа̄гатасса, бхиккхаве, пурисапуггаласса тан̣ха̄нугатасса айамева ка̄йо бахиддха̄ на̄марӯпа’’нтиа̄дӣсу ка̄йо вуччати. маччуджара̄йупаддутанти маран̣ена чева джара̄йа ча пӣл̣итам̣, випассама̄но ахам̣ бхайахетупаха̄нена вӣтабхайо, там̣ ну када̄ бхависсатӣти аттхо.
бхайаджананинти пан̃чавӣсатийа̄ маха̄бхайа̄нам̣ уппа̄дака̄ран̣абхӯтам̣ ка̄йикасса ча четасикасса ча сакалассапи ват̣т̣адуккхасса а̄ваханато дукха̄вахам̣. тан̣ха̄латам̣ бахувидха̄нуваттанинти бахувидхан̃ча а̄рамман̣ам̣ бхавамева ва̄ ануваттати сантанотӣти бахувидха̄нуваттаним̣, тан̣ха̄сан̇кха̄талатам̣. пан̃н̃а̄майанти маггапан̃н̃а̄майам̣ суниситам̣ асикхаггам̣ вӣрийапаггахитена саддха̄хаттхена гахетва̄ самуччхиндитва̄ ‘‘када̄ нухам̣ васе’’ти йам̣ паривитаккитам̣, тампи када̄ бхависсатӣти йоджана̄.
уггатеджанти саматхавипассана̄васена ниситата̄йа тиккхатеджам̣. саттхам̣ исӣнанти буддхапаччекабуддхаарийаса̄вакаисӣнам̣ саттхабхӯтам̣. ма̄рам̣ сасенам̣ сахаса̄ бхан̃джиссанти килесасена̄йа сасенам̣ абхисан̇кха̄ра̄дима̄рам̣ сахаса̄ сӣгхамева бхан̃джисса̄ми. сӣха̄санети тхира̄сане, апара̄джитапаллан̇кети аттхо.
саббхи сама̄гамесу дит̣т̣хо бхавети дхаммага̄равайуттата̄йа дхаммагарӯхи та̄дилаккхан̣аппаттийа̄ та̄дӣхи авипарӣтадассита̄йа йа̄тха̄вадассӣхи арийамаггенева па̄паджитиндрийата̄йа джитиндрийехи буддха̄дӣхи са̄дхӯхи сама̄гамесу ‘‘када̄ ну ахам̣ падха̄нийоти дит̣т̣хо бхавеййа’’нти йам̣ ме паривитаккитам̣, там̣ ну када̄ бхависсатӣти йоджана̄. имина̄ найена саббаттха падайоджана̄ ведитабба̄, падаттхаматтамева ван̣н̣айисса̄ма.
тандӣти а̄ласийам̣. кхуда̄ти джигхаччха̄. кӣт̣асарӣсапа̄ти кӣт̣ан̃чева сарӣсапа̄ ча. на ба̄дхайиссантӣти мам̣ на бйа̄дхайиссанти сукхадуккхасоманассадоманасса̄нам̣ джха̄нехи пат̣иба̄хитатта̄ти адхиппа̄йо. гириббаджети паббатакандара̄йа. аттхаттхийанти садаттхасан̇кха̄тена аттхена аттхикам̣.
йам̣ видитам̣ махесина̄ти йам̣ чатусаччам̣ махесина̄ самма̄самбуддхена сайамбхӯн̃а̄н̣ена н̃а̄там̣ пат̣ивиддхам̣, та̄ни чатта̄ри сачча̄ни анупачитакусаласамбха̄рехи сут̣т̣ху дуддаса̄ни маггасама̄дхина̄ сама̄хитатто, самма̄сатийа̄ сатима̄, арийамаггапан̃н̃а̄йа ахам̣ агаччхам̣ пат̣ивиджджхиссам̣ адхигамиссанти аттхо.
рӯпети чаккхувин̃н̃еййарӯпе. амитети н̃а̄н̣ена амите, апариччхинне апарин̃н̃а̄тети аттхо. пхуситаббети, пхот̣т̣хаббе. дхаммети мановин̃н̃еййадхамме. амитети ва̄ апарима̄н̣е нӣла̄дивасена анекабхедабхинне рӯпе бхерисадда̄дивасена, мӯлараса̄дивасена, каккхал̣амудута̄дивасена, сукхадуккха̄дивасена ча, анекабхедасадда̄дике ча̄ти аттхо. а̄диттатоти ека̄дасахи аггӣхи а̄диттабха̄вато. саматхехи йуттоти джха̄навипассана̄маггасама̄дхӣхи саманна̄гато. пан̃н̃а̄йа даччханти випассана̄пан̃н̃а̄сахита̄йа маггапан̃н̃а̄йа даккхиссам̣.
дуббачанена вуттоти дуруттавачанена гхат̣т̣ито. тато нимиттанти пхарусава̄ча̄хету. вимано на хессанти доманассито на бхавеййам̣. атхоти атха. пасаттхоти кеначи пасам̣сито.
кат̣т̣хети да̄руккхандхе. тин̣ети тин̣а̄нам̣ кхандхе. имети име мама сантатипарийа̄панне пан̃ча кхандхе. амите ча дхаммети тато ан̃н̃ена индрийаккхандхена амите рӯпадхамме. тена̄ха – ‘‘аджджхаттика̄нева ча ба̄хира̄ни ча̄’’ти. самам̣ тулеййанти аничча̄дивасена чева аса̄ра̄диупама̄васена ча саббам̣ самамева катва̄ тӣреййам̣.
исиппайа̄тамхи патхе ваджантанти буддха̄дӣхи махесӣхи саммадева пайа̄те саматхавипассана̄магге ваджантам̣ пат̣ипаджджантам̣. па̄вусасамайе ка̄ламегхо навена тойена вассодакена сачӣварам̣ паване када̄ ну овассати, теметӣти аттано аббхока̄сикабха̄вапаривитаккитам̣ дассети.
майӯрасса сикхан̣д̣ино ване диджасса̄ти ма̄тукуччхито ан̣д̣акосато ча̄ти двиккхаттум̣ джа̄йанавасена диджасса, сикха̄самбхавена сикхан̣д̣ино ча майӯрасса ване када̄ пана гиригаббхаре рутам̣ кека̄равам̣ сутва̄ велам̣ саллаккхитва̄ сайанато вут̣т̣хахитва̄ аматасса паттийа̄ нибба̄на̄дхигама̄йа. сам̣чинтайети вуччама̄не бхаве аничча̄дито манаси кареййам̣ випассеййанти аттхо.
ган̇гам̣ йамунам̣ сарассатинти ета̄ маха̄надийо асаджджама̄но бха̄вана̄майа̄йа иддхийа̄ када̄ ну патареййанти йоджана̄. па̄та̄лакхиттам̣ бал̣ава̄мукхан̃ча̄ти па̄та̄йа алам̣ парийаттанти па̄та̄лам̣, тадева кхиттам̣, патхавийа̄ сан̣т̣хаханака̄ле татха̄ т̣хитанти па̄та̄лакхиттам̣. йоджанасатика̄дибхеда̄ни самуддасса антопатхавийа̄ тӣрат̣т̣ха̄на̄ни, йесу ка̄ничи на̄га̄дӣнам̣ васанат̣т̣ха̄на̄ни хонти, ка̄ничи сун̃н̃а̄нийева хутва̄ тит̣т̣ханти. бал̣ава̄мукханти маха̄самудде махантам̣ а̄ват̣т̣амукхам̣. маха̄нирайадва̄расса хи виват̣ака̄ле маха̄аггиккхандхо тато никкханто тадабхимукхам̣ анекайоджанасата̄йа̄мавиттха̄рам̣ хет̣т̣ха̄ самуддападесам̣ д̣ахати, тасмим̣ дад̣д̣хе упари удакам̣ а̄ват̣т̣а̄ка̄рена париббхамантам̣ махата̄ саддена хет̣т̣ха̄ нипатати. таттха бал̣ава̄мукхасаман̃н̃а̄, ити тан̃ча па̄та̄лакхиттам̣ бал̣ава̄мукхан̃ча вибхим̣санам̣ бхайа̄накам̣ асаджджама̄но иддхийа̄ када̄ ну патареййанти йам̣ паривитаккитам̣, там̣ када̄ ну бхависсати, бха̄вана̄майам̣ иддхим̣ ниббаттетва̄ када̄ ну евам̣ иддхим̣ вал̣ан̃джисса̄мӣти аттхо.
на̄гова асан̇гача̄рӣ пада̄лайети йатха̄ маттава̄ран̣о дал̣хатхамбхам̣ бхиндитва̄ айасан̇кхаликам̣ виддхам̣сетва̄ асан̇гача̄рӣ ванам̣ пависитва̄ еко адутийо хутва̄ аттано ручивасена чарати, евамахам̣ када̄ ну саббасубхам̣ нимиттам̣ ниббаджджайам̣ ниравасесато ваджджайанто ка̄маччхандавасо ахутва̄ джха̄не йуто пайутто ка̄магун̣есу чхандам̣ саммадева пада̄леййам̣ чхиндеййам̣ паджахеййанти йам̣ паривитаккитам̣, там̣ ну када̄ бхависсати.
ин̣ат̣т̣ова далиддако нидхим̣ а̄ра̄дхайитва̄ти йатха̄ кочи далиддо джӣвикапакато ин̣ам̣ гахетва̄ там̣ содхетум̣ асакконто ин̣ат̣т̣о ин̣ена ат̣т̣ито дханикехи пӣл̣ито нидхим̣ а̄ра̄дхайитва̄ адхигантва̄ ин̣ан̃ча содхетва̄ сукхена ча джӣванто тут̣т̣хо бхавеййа, евам̣ ахампи када̄ ну ин̣асадисам̣ ка̄маччхандам̣ паха̄йа махесино арийадханасампун̣н̣ата̄йа ман̣иканака̄диратанасампун̣н̣анидхисадисам̣ буддхасса са̄санам̣ адхигантва̄ тут̣т̣хо бхавеййанти йам̣ паривитаккитам̣, там̣ када̄ ну бхависсатӣти.
евам̣ паббаджджато пуббе неккхаммавитаккавасена паваттам̣ аттано витаккапаваттим̣ дассетва̄ ида̄ни паббаджитва̄ йеха̄ка̄рехи атта̄нам̣ овадитва̄ адхигаччхи, те дассенто ‘‘бахӯни васса̄нӣ’’тиа̄дика̄ га̄тха̄ абха̄си. таттха бахӯни васса̄ни тайа̄мхи йа̄чито, ага̄рава̄сена алам̣ ну те иданти анекасам̣ваччхара̄ни вивидхадуккха̄нубандхена ага̄рамаджджхе ва̄сена алам̣ парийаттамева тети, амбхо читта, идам̣ тайа̄ анека̄ни сам̣ваччхара̄ни ахам̣ амхи нану йа̄чито. там̣ да̄ни мам̣ паббаджитам̣ сама̄нанти там̣ мам̣ тайа̄ татха̄ усса̄ханена паббаджитам̣ сама̄нам̣ кена ка̄ран̣ена читта тувам̣ на йун̃джаси, саматхавипассанам̣ чхад̣д̣етва̄ нихӣне а̄ласийе нийоджесӣти аттхо.
нану ахам̣, читта, тайа̄мхи йа̄читоти, амбхо читта, ахам̣ тайа̄ нану йа̄чито амхи а̄йа̄чито ман̃н̃е. йади йа̄чито, касма̄ ида̄ни таданурӯпам̣ на пат̣ипаджджасӣти адхиппа̄йо. ‘‘гириббадже’’тиа̄дина̄ йа̄чита̄ка̄рам̣ дассети. читрачхада̄ вихан̇гама̄ вичитрапекхун̣апаккхино, майӯра̄ти аттхо. махиндагхосаттханита̄бхигаджджиноти джалагхосаттханитена хетуна̄ сут̣т̣ху гаджджанасӣла̄. те там̣ рамессанти ванамхи джха̄йинанти те майӯра̄ там̣ ване джха̄напасутам̣ рамессантӣти нану тайа̄ йа̄читоти дассети.
куламхӣти кулапариват̣т̣е. имамаджджхупа̄гатоти имам̣ аран̃н̃ат̣т̣ха̄нам̣ паббаджджам̣ ва̄ аджджхупа̄гато. атхопи твам̣, читта, на майха туссасӣти твам̣ ануваттитва̄ т̣хитампи мам̣ на̄ра̄дхессасӣти аттхо.
мамева етам̣ на хи твам̣ паресанти етам̣, читта, мамева тасма̄ твам̣ паресам̣ на хоси. твам̣ пана ан̃н̃есам̣ вийа катва̄ санна̄хака̄ле килесама̄ре йуджджхитум̣ бха̄вана̄санна̄хака̄ле нати ватва̄ паридевитена ким̣ пайоджанам̣, ида̄ни там̣ ан̃н̃атха̄ ваттитум̣ на дасса̄мӣти адхиппа̄йо. саббам̣ идам̣ чаламити пеккхама̄ноти йасма̄ ‘‘идам̣ читтам̣ ан̃н̃ан̃ча саббам̣ тебхӯмакасан̇кха̄рам̣ чалам̣ анават̣т̣хита’’нти пан̃н̃а̄чаккхуна̄ олокенто гехато ка̄мехи ча абхиниккхамим̣ аматападам̣ нибба̄нам̣ джигӣсам̣ парийесанто, тасма̄, читта, анануваттанто нибба̄нам̣ парийесанамева каромӣти адхиппа̄йо.
авӣтара̄гена судуннива̄райам̣ читтам̣ чалам̣ маккат̣асаннибхам̣ ванамаккат̣асадисам̣ ити суйуттава̄дӣ субха̄ситава̄дӣ двипада̄намуттамо маха̄бхисакко нарадаммаса̄ратхӣти йоджана̄.
авиддасӯ йаттха сита̄ путхуджджана̄ти йаттха йесу ваттхука̄месу килесака̄месу ча сита̄ пат̣ибаддха̄ те андхапутхуджджана̄ тена ка̄мара̄гена пунаббхавесино екантенева дуккхамиччханти. иччханта̄ ча читтена нӣта̄ нирайе нира̄ката̄ти читтавасика̄ нирайасам̣ваттаникам̣ каммам̣ каронта̄ хитасукхато нира̄ката̄ хутва̄ аттано читтенева нирайе нӣта̄ на ан̃н̃атха̄ти читтассева ниггахетаббатам̣ дассети.
пунапи читтам̣йева ниггахетум̣ мантенто ‘‘майӯракон̃ча̄бхирутамхӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха майӯракон̃ча̄бхирутамхӣти сикхӣхи са̄расехи ча абхикӯджите. дӣпӣхи бйаггхехи пураккхато васанти метта̄виха̄рита̄йа еварӯпехи тираччха̄нагатехи пураккхато парива̄рито хутва̄ ване васанто, етена сун̃н̃абха̄вапарибрӯханама̄ха. ка̄йе апеккхам̣ джаха̄ти саббасо ка̄йе нирапеккхо джаха, етена пахитаттатам̣ вадати. ма̄ вира̄дхайа̄ти имам̣ судуллабхам̣ навамам̣ кхан̣ам̣ ма̄ вира̄дхехи. итиссу мам̣, читта, пуре нийун̃джасӣти еван̃хи твам̣, читта, мам̣ паббаджджато пуббе самма̄пат̣ипаттийам̣ уййоджесӣти аттхо.
бха̄вехӣти уппа̄дехи вад̣д̣хехи ча. джха̄на̄нӣти пат̣хама̄дӣни чатта̄ри джха̄на̄ни. индрийа̄нӣти саддха̄дӣни пан̃чиндрийа̄ни. бала̄нӣти та̄нийева пан̃ча бала̄ни. боджджхан̇гасама̄дхибха̄вана̄ти сатта боджджхан̇ге чатассо сама̄дхибха̄вана̄ ча. тиссо ча виджджа̄ти пуббенива̄сан̃а̄н̣а̄дика̄ тиссо виджджа̄ ча. пхуса па̄пун̣а̄хи буддхаса̄сане самма̄самбуддхаова̄де т̣хито.
ниййа̄никанти ват̣т̣адуккхато нийха̄навахам̣. саббадуккхаккхайогадханти аматогадхам̣ нибба̄напатит̣т̣хам̣ нибба̄на̄рамман̣ам̣. саббакилесасодхананти анавасесакилесамалависодханам̣.
кхандхети упа̄да̄наккхандхе. пат̣ипасса йонисоти рогато ган̣д̣ато саллато агхато а̄ба̄дхатоти евама̄дӣхи вивидхехи пака̄рехи випассана̄н̃а̄н̣ена самма̄ упа̄йена найена пасса. там̣ джаха̄ти там̣ дуккхасса самудайам̣ тан̣хам̣ паджаха, самуччхинда. идхева̄ти имасмим̣йева аттабха̄ве.
аниччантиа̄ди антавантато аниччантикато та̄вака̄ликато ниччапат̣иккхепато ча аниччанти ва̄ пасса. дуккханти те удайаббайапат̣ипӣл̣анато саппат̣ибхайато дуккхамато сукхапат̣иккхепато дуккханти ва̄ пасса. сун̃н̃анти авасаваттанато аса̄микато аса̄рато аттапат̣иккхепато ча сун̃н̃ам̣, тато ева анатта̄ти. вигарахитаббато авад̣д̣хиа̄ба̄дханато ча агханти ча вадханти ча випасса йонисоти йоджана̄. мановича̄ре упарундха четасоти мановича̄расан̃н̃ино гехаситасоманассупавича̄ра̄дике ат̣т̣ха̄раса четасо упарундха ва̄рехи ниродхехи.
мун̣д̣оти мун̣д̣абха̄вам̣ упагато, оха̄ритакесамассуко. вирӯпоти тена мун̣д̣абха̄вена парӯл̣халомата̄йа чхиннабхиннака̄са̄йа ваттхата̄йа вирӯпо веван̣н̣ийам̣ упагато. абхиса̄пама̄гатоти ‘‘пин̣д̣оло вичарати паттапа̄н̣ӣ’’ти арийехи ка̄таббам̣ абхиса̄пам̣ упагато. вуттан̃хетам̣ – ‘‘абхиса̄пойам̣, бхиккхаве, локасмим̣ пин̣д̣оло вичараси паттапа̄н̣ӣ’’ти (сам̣. ни. 3.80). тена̄ха ‘‘капа̄лахаттхова кулесу бхиккхасӯ’’ти. йун̃джассу саттхувачанети самма̄самбуддхасса ова̄де йогам̣ карохи ануйун̃джассу.
сусам̣вутаттоти сут̣т̣ху ка̄йава̄ча̄читтехи саммадева сам̣вуто. висикхантаре чаранти бхиккха̄чарийа̄йа иччха̄висесесу чаранто. чандо йатха̄ досинапун̣н̣ама̄сийа̄ти вигатадоса̄йа пун̣н̣ама̄йа кулесу ниччанаваса̄йа па̄са̄диката̄йа чандима̄ вийа чара̄ти йоджана̄.
сада̄ дхуте ратоти саббака̄лан̃ча дхутагун̣е абхирато. татхӯпамам̣ читтамидам̣ каросӣти йатха̄ кочи пурисо пхала̄ни иччханто пхаларуккхе ропетва̄ тато аладдхапхалова те мӯлато чхиндитум̣ иччхати, читта, твам̣ татхӯпамам̣ таппат̣ибха̄гам̣ идам̣ кароси. йам̣ мам̣ аниччамхи чале нийун̃джасӣти йам̣ мам̣ паббаджджа̄йа нийоджетва̄ паббаджитва̄ аддха̄гатам̣ паббаджджа̄пхалам̣ аниччамхи чале сам̣са̄рамукхе нийун̃джаси нийоджанавасена паваттеси.
рӯпа̄бха̄вато арӯпа̄. читтасса хи та̄дисам̣ сан̣т̣ха̄нам̣ нӣла̄диван̣н̣абхедо ва̄ наттхи, тасма̄ вуттам̣ арӯпа̄ти. дӯрат̣т̣ха̄наппаваттийа̄ дӯран̇гама. йадипи читтасса маккат̣асуттаматтампи пураттхима̄дидиса̄бха̄гена гаманам̣ на̄ма наттхи, дӯре сантам̣ пана а̄рамман̣ам̣ сампат̣иччхатӣти дӯран̇гама. екойева хутва̄ чаран̣авасена паваттанато екача̄ри, антамасо две тӣн̣ипи читта̄ни екато уппаджджитум̣ саматтха̄ни на̄ма наттхи, екамева пана читтам̣ екасмим̣ санта̄не уппаджджати. тасмим̣ нируддхе апарампи екамева уппаджджати, тасма̄ екача̄ри. на те кариссам̣ вачанам̣ ида̄ниханти йадипи пуббе тава васе ануваттим̣, ида̄ни пана саттху ова̄дам̣ ладдхака̄лато пат̣т̣ха̄йа читтавасико на бхависса̄ми. касма̄ти че? дуккха̄ хи ка̄ма̄ кат̣ука̄ махаббхайа̄ ка̄ма̄ на̄мете атӣтепи дуккха̄, а̄йатимпи кат̣укапхала̄, атта̄нува̄да̄дибхедена махата̄ бхайена анубандханта̄ махаббхайа̄. нибба̄намева̄бхимано чариссам̣ тасма̄ нибба̄намева уддисса абхимукхачитто вихариссам̣.
тамева нибба̄на̄бхимукхабха̄вам̣ дассенто ‘‘на̄хам̣ алаккхйа̄’’тиа̄дима̄ха. таттха на̄хам̣ алаккхйа̄ти алаккхиката̄йа ниссирӣката̄йа на̄хам̣ гехато никкхаминти йоджана̄.
ахирикката̄йа̄ти йатха̄ваджджам̣ кел̣им̣ каронто вийа нилладжджата̄йа. читтахетӯти екада̄ ниган̣т̣хо, екада̄ парибба̄джака̄дико хонто анават̣т̣хитачитто пурисо вийа читтавасико хутва̄. дӯракантана̄ти ра̄джа̄дӣхи меттам̣ катва̄ тесу дуббхитва̄ дуббхибха̄вена. а̄джӣвахетӯти а̄джӣвака̄ран̣а̄ джӣвика̄пакато хутва̄ а̄джӣвика̄бхайена ахам̣ на никкхамим̣ на паббаджим̣. като ча те, читта, пат̣иссаво майа̄ти, ‘‘паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа на тава васе ватта̄ми, мамева пана васе ватта̄мӣ’’ти, читта, майа̄ нану пат̣ин̃н̃а̄ ката̄ти дассети.
аппиччхата̄ саппурисехи ван̣н̣ита̄ти ‘‘паччайесу саббасо аппиччха̄ на̄ма са̄дхӯ’’ти буддха̄дӣхи пасат̣т̣ха̄, татха̄ маккхаппаха̄нам̣ паресам̣ гун̣е маккханасса паха̄нам̣ вӯпасамо саббасса дуккхасса вӯпасамо нибба̄панам̣ саппурисехи ван̣н̣итам̣. итиссу мам̣, читта, тада̄ нийун̃джаси, ‘‘самма, тайа̄ тесу гун̣есу патит̣т̣ха̄табба’’нти, читта, твам̣ евам̣ тада̄ нийун̃джаси. ида̄ни твам̣ гаччхаси пуббачин̣н̣ам̣ ида̄ни мам̣ твам̣ паха̄йа аттано пурима̄чин̣н̣ам̣ махиччхата̄дим̣ пат̣ипаджджаси, ким̣ на̄метанти адхиппа̄йо.