1. пхуссаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
тим̣санипа̄те па̄са̄дике бахӯ дисва̄тиа̄дика̄ а̄йасмато пхуссаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинитва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де екасса ман̣д̣аликаран̃н̃о путто хутва̄ ниббатти, пхуссоти на̄мам̣ ахоси. со вин̃н̃утам̣ патто кхаттийакума̄рехи сиккхитаббасиппесу ниппхаттим̣ гато. упаниссайасампаннатта̄ ка̄месу алаггачитто ан̃н̃атарасса маха̄тхерасса сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ чарийа̄нукӯлам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ бха̄ванам̣ ануйун̃джанто джха̄на̄ни ниббаттетва̄ джха̄напа̄дакам̣ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ начирассева чхал̣абхин̃н̃о ахоси. атхекадивасам̣ пан̣д̣араготто на̄ма еко та̄пасо тасса сантике дхаммам̣ сутва̄ нисинно самбахуле бхиккхӯ сӣла̄ча̄расампанне сусам̣вутиндрийе бха̄витака̄йе бха̄витачитте дисва̄ пасанначитто ‘‘са̄дху вата̄йам̣ пат̣ипатти локе чирам̣ тит̣т̣хеййа̄’’ти чинтетва̄ ‘‘катхам̣ ну кхо, бханте, ана̄гатамаддха̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пат̣ипатти бхависсатӣ’’ти тхерам̣ пуччхи. таматтхам̣ дассенто сан̇гӣтика̄ра̄ –
949. ‘‘па̄са̄дике бахӯ дисва̄, бха̄витатте сусам̣вуте;
иси пан̣д̣арасаготто, апуччхи пхуссасавхайа’’нти. – га̄тхам̣ а̄дито т̣хапесум̣;
таттха па̄са̄дикети аттано пат̣ипаттийа̄ паса̄да̄рахе. бахӯти самбахуле. бха̄витаттети саматхавипассана̄бха̄вана̄хи бха̄витачитте. сусам̣вутети сут̣т̣ху сам̣вутиндрийе. исӣти та̄пасо. пан̣д̣арасаготтоти пан̣д̣арасса на̄ма исино вам̣се джа̄татта̄ тена сама̄наготто. пхуссасавхайанти пхуссасаддена авха̄таббам̣, пхуссана̄маканти аттхо.
950. ‘‘ким̣ чханда̄ кимадхиппа̄йа̄, кима̄каппа̄ бхависсаре;
ана̄гатамхи ка̄ламхи, там̣ ме аккха̄хи пуччхито’’ти. –
айам̣ тасса исино пуччха̄га̄тха̄.
таттха ким̣ чханда̄ти имасмим̣ са̄сане ана̄гате бхиккхӯ кӣдисаччханда̄ кӣдиса̄дхимуттика̄, ким̣ хӣна̄дхимуттика̄, уда̄ху пан̣ӣта̄дхимуттика̄ти аттхо. кимадхиппа̄йа̄ти кӣдиса̄дхиппа̄йа̄ кӣдисаджджха̄сайа̄, ким̣ сам̣килесаджджха̄сайа̄, уда̄ху вода̄наджджха̄сайа̄ти аттхо. атха ва̄ чханда̄ на̄ма каттукамйата̄, тасма̄ кӣдисӣ тесам̣ каттукамйата̄ти аттхо. адхиппа̄йо аджджха̄сайойева. кима̄каппа̄ти кӣдиса̄каппа̄. а̄каппа̄ти ча весагахан̣а̄дива̄риттача̄риттавантоти аттхо. бхависсарети бхависсанти. там̣ мети там̣ ана̄гате бхиккхӯнам̣ чханда̄дхиппа̄йа̄каппабхедам̣ пуччхито майхам̣ аккха̄хи катхехӣти тхерам̣ аджджхесати. тасса тхеро таматтхам̣ а̄чиккханто саккаччасаване та̄ва нийоджетум̣ –
951. ‘‘сун̣охи вачанам̣ майхам̣, иси пан̣д̣арасавхайа;
саккаччам̣ упадха̄рехи, а̄чиккхисса̄мйана̄гата’’нти. – га̄тхама̄ха;
тассаттхо – бхо пан̣д̣арана̄ма иси, йам̣ твам̣ мам̣ пуччхаси, там̣ те ана̄гатам̣ а̄чиккхисса̄ми, а̄чиккхато пана мама вачанам̣ сун̣а̄хи ана̄гататтхадӣпанато сам̣вега̄вахато ча саккаччам̣ упадха̄рехӣти.
атха тхеро ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ена бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнан̃ча бха̄виним̣ паваттим̣ йатха̄бхӯтам̣ дисва̄ тасса а̄чиккханто –
952. ‘‘кодхана̄ упана̄хӣ ча, маккхӣ тхамбхӣ сат̣ха̄ бахӯ;
иссукӣ на̄на̄ва̄да̄ ча, бхависсанти ана̄гате.
953. ‘‘ан̃н̃а̄тама̄нино дхамме, гамбхӣре тӣрагочара̄;
лахука̄ агарӯ дхамме, ан̃н̃аман̃н̃амага̄рава̄.
954. ‘‘бахӯ а̄дӣнава̄ локе, уппаджджиссантйана̄гате;
судеситам̣ имам̣ дхаммам̣, килесиссанти думматӣ.
955. ‘‘гун̣ахӣна̄пи сан̇гхамхи, вохаранта̄ виса̄рада̄;
балаванто бхависсанти, мукхара̄ ассута̄вино.
956. ‘‘гун̣авантопи сан̇гхамхи, вохаранта̄ йатха̄ттхато;
дуббала̄ те бхависсанти, хирӣмана̄ анаттхика̄.
957. ‘‘раджатам̣ джа̄тарӯпан̃ча, кхеттам̣ ваттхумаджел̣акам̣.
да̄сида̄сан̃ча думмедха̄, са̄дийиссантйана̄гате.
958. ‘‘уджджха̄насан̃н̃ино ба̄ла̄, сӣлесу асама̄хита̄;
уннал̣а̄ вичариссанти, калаха̄бхирата̄ мага̄.
959. ‘‘уддхата̄ ча бхависсанти, нӣлачӣварапа̄рута̄;
куха̄ тхаддха̄ лапа̄ син̇гӣ, чариссантйарийа̄ вийа.
960. ‘‘теласан̣т̣хехи кесехи, чапала̄ ан̃джанаккхика̄;
ратхийа̄йа гамиссанти, дантаван̣н̣икапа̄рута̄.
961. ‘‘аджегуччхам̣ вимуттехи, сураттам̣ арахаддхаджам̣;
джигуччхиссанти ка̄са̄вам̣, ода̄тесу самуччхита̄.
962. ‘‘ла̄бхака̄ма̄ бхависсанти, кусӣта̄ хӣнавӣрийа̄;
киччханта̄ ванапаттха̄ни, га̄мантесу васиссаре.
963. ‘‘йе йе ла̄бхам̣ лабхиссанти, миччха̄джӣварата̄ сада̄;
те тева анусиккханта̄, бхаджиссанти асам̣йата̄.
964. ‘‘йе йе ала̄бхино ла̄бхам̣, на те пуджджа̄ бхависсаре;
супесалепи те дхӣре, севиссанти на те тада̄.
965. ‘‘милаккхураджанам̣ раттам̣, гараханта̄ сакам̣ дхаджам̣;
титтхийа̄нам̣ дхаджам̣ кечи, дха̄риссантйавада̄такам̣.
966. ‘‘ага̄раво ча ка̄са̄ве, тада̄ тесам̣ бхависсати;
пат̣исан̇кха̄ ча ка̄са̄ве, бхиккхӯнам̣ на бхависсати.
967. ‘‘абхибхӯтасса дуккхена, саллавиддхасса руппато;
пат̣исан̇кха̄ маха̄гхора̄, на̄гасса̄си ачинтийа̄.
968. ‘‘чхадданто хи тада̄ дисва̄, сураттам̣ арахаддхаджам̣;
та̄вадевабхан̣ӣ га̄тха̄, гаджо аттхопасам̣хита̄.
969. ‘‘аниккаса̄во ка̄са̄вам̣, йо ваттхам̣ паридхассати;
апето дамасаччена, на со ка̄са̄вамарахати.
970. ‘‘йо ча вантакаса̄васса, сӣлесу сусама̄хито;
упето дамасаччена, са ве ка̄са̄вамарахати.
971. ‘‘випаннасӣло думмедхо, па̄кат̣о ка̄мака̄рийо;
виббхантачитто ниссукко, на со ка̄са̄вамарахати.
972. ‘‘йо ча сӣлена сампанно, вӣтара̄го сама̄хито;
ода̄таманасан̇каппо, са ве ка̄са̄вамарахати.
973. ‘‘уддхато уннал̣о ба̄ло, сӣлам̣ йасса на виджджати;
ода̄такам̣ арахати, ка̄са̄вам̣ ким̣ кариссати.
974. ‘‘бхиккхӯ ча бхиккхунийо ча, дут̣т̣хачитта̄ ана̄дара̄;
та̄дӣнам̣ меттачитта̄нам̣, нигган̣хиссантйана̄гате.
975. ‘‘сиккха̄пента̄пи тхерехи, ба̄ла̄ чӣварадха̄ран̣ам̣;
на сун̣иссанти думмедха̄, па̄кат̣а̄ ка̄мака̄рийа̄.
976. ‘‘те татха̄ сиккхита̄ ба̄ла̄, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ага̄рава̄;
на̄дийиссантупаджджха̄йе, кхал̣ун̇ко вийа са̄ратхим̣.
977. ‘‘евам̣ ана̄гатаддха̄нам̣, пат̣ипатти бхависсати;
бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнан̃ча, патте ка̄ламхи паччхиме.
978. ‘‘пура̄ а̄гаччхате етам̣, ана̄гатам̣ махаббхайам̣;
суббача̄ хотха сакхила̄, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сага̄рава̄.
979. ‘‘меттачитта̄ ка̄рун̣ика̄, хотха сӣлесу сам̣вута̄;
а̄раддхавӣрийа̄ пахитатта̄, ниччам̣ дал̣хапараккама̄.
980. ‘‘пама̄дам̣ бхайато дисва̄, аппама̄дан̃ча кхемато;
бха̄ветхат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣, пхусанта̄ аматам̣ пада’’нти. – има̄ га̄тха̄ абха̄си;
таттха кодхана̄ти куджджханасӣла̄. бхависсанти ана̄гатети самбандхо. ким̣ тхерасса ка̄ле татха̄ на̄хесунти? на на̄хесум̣. тада̄ пана калйа̄н̣амиттабахулата̄йа ова̄дакесу вин̃н̃а̄пакесу сабрахмача̄рӣсу бахӯсу виджджама̄несу килесесу балавантесу пат̣исан̇кха̄набахулата̄йа ча йебхуййена бхиккхӯ аккодхана̄ ахесум̣, а̄йатим̣ таббипарийа̄йе атикодхана̄ бхависсанти, тасма̄ ‘‘ана̄гате’’ти вуттам̣. сесападесупи есева найо. упана̄хӣти а̄гха̄таваттхӯсу а̄гха̄тасса упанайханасӣла̄ упана̄хасамбхавато ва̄ упана̄хӣ. таттха пуримака̄лико бйа̄па̄до кодхо, апарака̄лико упана̄хо. саким̣ паватто ва̄ досо кодхо, анекаккхаттум̣ паватто упана̄хо. паресам̣ виджджама̄не гун̣е маккханти пун̃джанти, тесам̣ ва̄ удакапун̃джанийа̄ вийа удакасса маккхо маккханам̣ пун̃джанам̣ етесам̣ аттхӣти маккхӣ. атима̄налаккхан̣о тхамбхо етесам̣ аттхӣти тхамбхӣ. сат̣ха̄ти асантагун̣авибха̄ваналаккхан̣ена са̄т̣хеййена саманна̄гата̄. иссукӣти парасампаттикхиййаналаккхан̣а̄йа исса̄йа саманна̄гата̄. на̄на̄ва̄да̄ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вируддхава̄да̄ вируддхадит̣т̣хика̄, калахака̄рака̄ ча̄ти аттхо.
ан̃н̃а̄тама̄нино дхамме, гамбхӣре тӣрагочара̄ти гамбхӣре дуробха̄се саддхамме ан̃н̃а̄те ева ‘‘н̃а̄тоти, дит̣т̣хо’’ти евам̣ ма̄нино, тато ева тасса орабха̄ге паваттита̄йа ориматӣрагочара̄. лахука̄ти лахусабха̄ва̄ чапала̄. агарӯ дхаммети саддхамме га̄раварахита̄. ан̃н̃аман̃н̃амага̄рава̄ти ан̃н̃аман̃н̃асмим̣ аппатисса̄, сан̇гхе сабрахмача̄рӣсу ча гаруга̄рававирахита̄. бахӯ а̄дӣнава̄ти вуттаппака̄ра̄, ваккхама̄на̄ ча бахӯ анекадоса̄ антара̄йа̄. локети сатталоке. уппаджджиссантйана̄гатети ана̄гате па̄ту бхависсанти. судеситам̣ имам̣ дхамманти, самма̄самбуддхена сут̣т̣ху авипарӣтам̣ а̄дикалйа̄н̣а̄диппака̄рена деситам̣ имам̣ а̄гамасаддхаммам̣. килесиссантӣти килит̣т̣хам̣ килесадӯситам̣ кариссанти, ‘‘а̄паттим̣ ‘ана̄паттӣ’ти гарука̄паттим̣ ‘лахука̄паттӣ’’’тиа̄дина̄ дуччаритасам̣килесена асаддхаммена сан̣хасукхумам̣ рӯпа̄рӯпадхаммам̣ пат̣иккхиписсанти, дит̣т̣хисам̣килесена убхайатра̄пи тан̣ха̄сам̣килесена сам̣килесиссанти малинам̣ кариссанти. думматӣти ниппан̃н̃а̄. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘бхависсанти, бхиккхаве, бхиккхӯ ана̄гатамаддха̄нам̣…пе… абхидхаммакатхам̣ ведаллакатхам̣ катхента̄ кан̣хадхаммам̣ оккамама̄на̄ на буджджхиссантӣ’’ти (а. ни. 5.79).
гун̣ахӣна̄ти сӣла̄дигун̣авирахита̄ дуссӣла̄, аладжджино ча. атха ва̄ гун̣ахӣна̄ти винайава̄ритта̄дигун̣ена хӣна̄ дхаммавинайе аппакатан̃н̃уно. сан̇гхамхӣти сан̇гхамаджджхе. вохаранта̄ти катхента̄, сан̇гхе виниччхайакатха̄йа ваттама̄на̄йа йам̣кин̃чи бхан̣анта̄. виса̄рада̄ти ниббхайа̄ пагаббха̄. балавантоти паккхабалена балаванто. мукхара̄ти мукхакхара̄ кхарава̄дино. ассута̄виноти на сутаванто, кевалам̣ ла̄бхасакка̄расилокасанниссайена гун̣адхара̄ хутва̄ ‘‘дхаммам̣ ‘адхаммо’ти, адхамман̃ча ‘дхаммо’ти, винайам̣ ‘авинайо’ти, авинайан̃ча ‘винайо’’’ти евам̣ аттана̄ йатхиччхитаматтхам̣ сан̇гхамаджджхе патит̣т̣хапента̄ балаванто бхависсанти.
гун̣авантоти сӣла̄дигун̣асампанна̄. вохаранта̄ йатха̄ттхатоти аттха̄нурӯпам̣, авипарӣтаттхам̣ ‘‘дхаммам̣ ‘дхаммо’ти, адхаммам̣ ‘адхаммо’ти, винайам̣ ‘винайо’ти авинайам̣ ‘авинайо’’’ти евам̣ дӣпента̄. дуббала̄ те бхависсантӣти париса̄йам̣ аладжджуссанната̄йа балавирахита̄ те бхависсанти, тесам̣ вачанам̣ на тит̣т̣хиссати. хирӣмана̄ анаттхика̄ти хирӣманто кеначи анаттхика̄. те хи дхаммена ваттум̣ саматтха̄пи па̄паджигуччхата̄йа аппакиччата̄йа ча кехичи виродхам̣ акаронта̄ аттано ва̄дам̣ патит̣т̣ха̄петум̣ на ва̄йаманта̄ дит̣т̣ха̄викаммам̣ ва̄ адхит̣т̣ха̄нам̣ ва̄ акатва̄ тун̣хӣ хонти.
раджатанти рӯпийам̣, тена каха̄пан̣алохама̄сака̄дӣнампи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. джа̄тарӯпанти суван̣н̣ам̣, тена ман̣имутта̄дӣнампи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. ва̄-саддо самуччайаттхо ‘‘апада̄ ва̄’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.34; 5.32; итиву. 90) вийа. ‘‘раджатаджа̄тарӯпан̃ча̄’’ти ва̄ па̄т̣хо. кхеттанти йаттха пуббан̣н̣а̄паран̣н̣ам̣ рухати, там̣ кхеттам̣. тадаттхам̣ акатабхӯмибха̄го ваттху. аджел̣аканти ел̣ака̄ на̄ма аджа̄йева, те т̣хапетва̄ авасеса̄ пасуджа̄тӣ аджа̄ на̄ма. аджел̣акаггахан̣енева хеттха гомахим̣са̄дӣнампи сан̇гахо като. да̄сида̄сан̃ча̄ти да̄сийо ча да̄се ча. думмедха̄ти авиддасуно, каппийа̄каппийам̣ са̄руппа̄са̄руппам̣ аджа̄нанта̄ аттано аттха̄йа са̄дийиссанти сампат̣иччхиссанти.
уджджха̄насан̃н̃иноти паре хет̣т̣хато катва̄ олоканачитта̄, ануджджха̄йитаббат̣т̣ха̄непи ва̄ уджджха̄насӣла̄. ба̄ла̄ти дуччинтитачинтана̄дина̄ ба̄лалаккхан̣ена саманна̄гата̄, тато ева сӣлесу асама̄хита̄ чатупа̄рисуддхисӣлесу на сама̄хитачитта̄. уннал̣а̄ти, самусситатуччхама̄на̄. вичариссантӣти ма̄наддхаджам̣ уккхипитва̄ вичариссанти. калаха̄бхирата̄ мага̄ти са̄рамбхабахулата̄йа каран̣уттарийапасута̄ калахе ева абхирата̄ магасадиса̄ мига̄ вийа аттахита̄пеккха̄ гха̄сесана̄бхирата̄ дуббалавихесапара̄ти аттхо.
уддхата̄ти уддхаччена саманна̄гата̄ читтекаггата̄рахита̄. нӣлачӣварапа̄рута̄ти акаппийараджанараттена нӣлаван̣н̣ена чӣварена па̄рута̄, та̄дисам̣ чӣварам̣ нива̄сетва̄ чева па̄рупитва̄ ча вичаран̣ака̄. куха̄ти са̄мантаджаппана̄дина̄ куханаваттхуна̄ кухака̄, асантагун̣асамбха̄ваниччха̄йа кохан̃н̃ам̣ катва̄ паресам̣ вимха̄пайа̄. тхаддха̄ти кодхена ма̄нена ча тхаддхама̄наса̄ каккхал̣ахадайа̄. лапа̄ти лапанака̄ куханавуттика̄, пасаннама̄насехи мануссехи ‘‘кена, бханте, аййасса аттхо’’ти паччайада̄йака̄нам̣ вада̄панака̄, пайуттава̄ча̄васена, ниппесиката̄васена ча паччайаттхам̣ лапака̄ти ва̄ аттхо. син̇гӣти ‘‘таттха катамам̣ син̇гам̣? йам̣ син̇гам̣ син̇га̄рата̄ ча̄турата̄ ча̄турийам̣ париккхатата̄ па̄риккхатийа’’нти (вибха. 852) евам̣ вуттехи син̇гасадисехи па̄кат̣акилесехи саманна̄гата̄, син̇га̄рачарита̄ти аттхо. ‘‘арийа̄ вийа̄’’ти идам̣ ‘‘куха̄’’ти етассева аттхадассанам̣. кухака̄нан̃хи арийа̄намива т̣хитабха̄вам̣ дассенто арийа̄ вийа вичарантӣти а̄ха.
теласан̣т̣хехӣти ситтхакателена ва̄ удакателена ва̄ осан̣т̣хитехи. чапала̄ти ка̄йаман̣д̣анапариккха̄раман̣д̣ана̄дина̄ ча̄паллена йутта̄. ан̃джанаккхика̄ти алан̇ка̄ран̃джанена ан̃джитанетта̄. ратхийа̄йа гамиссантӣти бхиккха̄чарийа̄йа кулӯпасан̇камана̄падесехи, маха̄раччха̄йа ито чито ча париббхамиссанти. дантаван̣н̣икапа̄рута̄ти дантаван̣н̣араттена чӣварена па̄рутасарӣра̄.
аджегуччханти аджигуччхитаббам̣. вимуттехӣти арийехи. сураттанти каппийараджанена сут̣т̣ху раттам̣, араханта̄нам̣ буддха̄дӣнам̣ чин̣н̣ата̄йа арахаддхаджам̣ джигуччхиссанти ка̄са̄вам̣. касма̄? ода̄тесу самуччхита̄ гедхам̣ а̄панна̄. дантаван̣н̣апа̄рупанасса хи идам̣ ка̄ран̣авачанам̣. те хи сетакам̣ самбха̄вента̄ ‘‘саббена саббам̣ сетаке гахите лин̇гапаричча̄го ева сийа̄’’ти дантаван̣н̣ам̣ па̄рупанти.
ла̄бхака̄ма̄ти ла̄бхагиддха̄. бхиккха̄чарийа̄супи косаджджайогато кусӣта̄. саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ читтасса усса̄ха̄бха̄вена хӣнавӣрийа̄. киччханта̄ти, киламанта̄, ванапаттхесу васитум̣ киччханта̄ килантачитта̄ти аттхо. га̄мантесӯти га̄мантасена̄санесу га̄масамӣпесу сена̄санесу, га̄мадва̄ресу ва̄ сена̄санесу. васиссарети васиссанти.
те тева анусиккханта̄ти йе йе миччха̄джӣваппайогена ладдхала̄бха̄, те те ева пуггале анусиккханта̄ бхамиссанти. бхамиссантӣти сайампи те вийа миччха̄джӣвена ла̄бхам̣ уппа̄детум̣ ра̄джакула̄дӣни севанта̄ париббхамиссанти. ‘‘бхаджиссантӣ’’ти ва̄ па̄т̣хо, севиссантӣти аттхо. асам̣йата̄ти сӣласам̣йамарахита̄.
йе йе ала̄бхино ла̄бханти йе йе бхиккхӯ миччха̄джӣвапариваджджанена аппапун̃н̃ата̄йа ча ла̄бхасса паччайасса на ла̄бхино, те пуджджа̄ пӯджанӣйа̄ па̄сам̣са̄ тада̄ ана̄гате ка̄ле на бхависсанти. супесалепи те дхӣрети дхитисампанната̄йа дхӣре сут̣т̣ху песалепи те бхиккхӯ на севиссанти, тада̄ ана̄гате те ла̄бхино ла̄бхака̄ма̄ва бхиккхӯти аттхо.
милаккхураджанам̣ раттанти ка̄лакаччхакараджанена раттам̣. сама̄сападан̃хетам̣, га̄тха̄сукхаттхам̣ са̄нуна̄сиканиддесо. гараханта̄ сакам̣ дхаджанти аттано дхаджабхӯтам̣ ка̄са̄вам̣ джигуччханта̄. са̄сане паббаджита̄нан̃хи ка̄са̄во дхаджо на̄ма. титтхийа̄нам̣ дхаджам̣ кечӣти кечи сакйапуттийабха̄вам̣ пат̣иджа̄нанта̄ ева титтхийа̄нам̣ сетаваттхика̄нам̣ дхаджабхӯтам̣ авада̄такам̣ сетаваттхам̣ дха̄рессанти.
ага̄раво ча ка̄са̄вети арахаддхаджабхӯте ка̄са̄ве ага̄раво абахума̄нам̣ тада̄ ана̄гате тесам̣ бхависсати. пат̣исан̇кха̄ ча ка̄са̄вети ‘‘пат̣исан̇кха̄ йонисо чӣварам̣ пат̣исева̄мӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.23; а. ни. 6.58) найена паччавеккхан̣аматтампи ка̄са̄вапарибхоге на бхависсати.
ка̄са̄вам̣ дха̄рентена ка̄са̄вам̣ бахума̄нена ‘‘дуччаритато орамитабба’’нти ка̄са̄васса гарука̄таббабха̄ве чхаддантаджа̄такамуда̄харанто ‘‘абхибхӯтасса дуккхена̄’’тиа̄дима̄ха. таттха саллавиддхасса̄ти путхуна̄ сависена саллена виддхасса, тато ева махата̄ дуккхена абхибхӯтасса. руппатоти сарӣравика̄рам̣ а̄паджджато. маха̄гхора̄ти сарӣраджӣвитесу нирапеккхата̄йа бхимма̄ гарутара̄ пат̣исан̇кха̄ ан̃н̃ехи ачинтийа̄ чинта̄маттена паваттетум̣ асаккун̣еййа̄ чхаддантамаха̄на̄гассаа̄си, ахоси. чхаддантана̄гара̄джака̄ле хи бодхисатто сон̣уттарена на̄ма неса̄дена пат̣иччханнат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ висапӣтена саллена виддхо махата̄ дуккхена абхибхӯто там̣ гахетва̄ паридахитам̣ ка̄са̄вам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ арийаддхаджена пат̣иччханно, на майа̄ хим̣ситаббо’’ти таттха меттачиттамева паччупат̣т̣хапетва̄ упаридхаммам̣ десеси. йатха̄ха –
‘‘самаппито путхусаллена на̄го,
адут̣т̣хачитто луддакамаджджхабха̄си;
киматтхайам̣ кисса ва̄ самма хету,
мамам̣ вадхӣ касса ва̄йам̣ пайого’’тиа̄ди. (джа̄. 1.16.124);
имаматтхам̣ дассенто тхеро ‘‘чхадданто хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха сураттам̣ арахаддхаджанти сон̣уттарена паридахитака̄са̄вам̣ сандха̄йа̄ха. абхан̣ӣти абха̄си. га̄тха̄ти га̄тха̄йо. гаджоти чхадданто на̄гара̄джа̄. аттхопасам̣хита̄ти аттхасанниссита̄ хита̄, хитайутта̄ти аттхо.
чхаддантана̄гара̄джена вуттага̄тха̄су аниккаса̄воти ра̄га̄дӣхи каса̄вехи каса̄во, паридахиссатӣти нива̄санапа̄рупанааттхаран̣авасена парибхун̃джиссати. ‘‘паридхассатӣ’’ти ва̄ па̄т̣хо. апето дамасаччена̄ти индрийадамена чева параматтхасаччапаккхикена вачӣсаччена ча апето, вийутто париччаттоти аттхо. на соти со еварӯпо пуггало ка̄са̄вам̣ паридахитум̣ на̄рахати.
вантакаса̄васса̄ти чатӯхи маггехи вантакаса̄во чхад̣д̣итакаса̄во пахӣнакаса̄во асса бхавеййа̄ти аттхо. сӣлесӯти чатупа̄рисуддхисӣлесу. сусама̄хитоти сут̣т̣ху сама̄хито. упетоти индрийадамена чева вуттаппака̄рена саччена ча упагато саманна̄гато. са вети со еварӯпо пуггало там̣ гандхака̄са̄ваваттхам̣ екантена арахатӣти аттхо.
випаннасӣлоти бхиннасӣло. думмедхоти ниппан̃н̃о сӣлависодханапан̃н̃а̄йа вирахито. па̄кат̣оти ‘‘дуссӣло айа’’нти па̄кат̣о пака̄со, виккхиттиндрийата̄йа ва̄ па̄кат̣о па̄кат̣индрийоти аттхо. ка̄мака̄рийоти бхиннасам̣варата̄йа йатхиччхитака̄рако, ка̄масса ва̄ ма̄расса йатха̄ка̄макаран̣ӣйо. виббхантачиттоти рӯпа̄дӣсу висайесу виккхиттачитто. ниссуккоти асукко суккадхаммарахито хироттаппавиваджджито, кусаладхаммасампа̄данауссуккарахито ва̄.
вӣтара̄готи вигатаччхандара̄го. ода̄таманасан̇каппоти сувисуддхамановитакко, ана̄виласан̇каппо ва̄.
ка̄са̄вам̣ ким̣ кариссатӣти йасса сӣлам̣ наттхи, тасса ка̄са̄вам̣ ким̣ на̄ма пайоджанам̣ са̄дхессати, читтакатасадисам̣ тасса паббаджиталин̇ганти аттхо.
дут̣т̣хачитта̄ти ра̄га̄дидосехи дӯситачитта̄. ана̄дара̄ти саттхари дхамме ан̃н̃аман̃н̃ан̃ча а̄дарарахита̄ ага̄рава̄. та̄дӣнам̣ меттачитта̄нанти метта̄бха̄вана̄йа сампайуттахадайе тенева арахатта̄дхигамена ит̣т̣ха̄дӣсу та̄дибха̄ваппатте ул̣а̄рагун̣е. упайогаттхе хи идам̣ са̄мивачанам̣. нигган̣хиссантӣти ‘‘сӣла̄дисампанне дисва̄ те самбха̄вента̄ випаннасӣле амхе на бахум̣ ман̃н̃иссантӣ’’ти аттани ага̄равабхайена йатха̄ те убба̄л̣ха̄ паккамиссанти, татха̄ ба̄дхиссантӣти аттхо.
сиккха̄пента̄пӣти сиккха̄пийама̄на̄пи. камматтхе хи айам̣ каттуниддесо. тхерехӣти аттано а̄чарийупаджджха̄йехи. чӣварадха̄ран̣анти идам̣ саман̣апат̣ипаттийа̄ нидассанаматтам̣, тасма̄ ‘‘евам̣ те абхиккамитаббам̣, евам̣ те пат̣иккамитабба’’нтиа̄дина̄ (а. ни. 4.122) сиккха̄пийама̄на̄пӣти аттхо. на сун̣иссантӣти ова̄дам̣ на ган̣хиссанти.
те татха̄ сиккхита̄ ба̄ла̄ти те андхаба̄ла̄ а̄чарийупаджджха̄йехи сиккха̄пийама̄на̄пи ана̄дарата̄йа асиккхита̄ти. на̄дийиссантупаджджха̄йети упаджджха̄йе а̄чарийе ча а̄дарам̣ на каронти, тесам̣ ануса̄санийам̣ на тит̣т̣ханти. йатха̄ ким̣? кхал̣ун̇ко вийа са̄ратхим̣ йатха̄ кхал̣ун̇ко дут̣т̣хассо ассадамакам̣ на̄дийати на тасса упадесе тит̣т̣хати, евам̣ тепи упаджджха̄йа̄чарийе на бха̄йанти на са̄раджджантӣти аттхо.
‘‘ева’’нтиа̄ди вуттассеваттхасса нигаманам̣. таттха еванти вуттаппака̄рена. ана̄гатаддха̄нанти ана̄гатамаддха̄нам̣, ана̄гате ка̄лети аттхо. там̣йева сарӯпато дассенто ‘‘патте ка̄ламхи паччхиме’’ти а̄ха. таттха катамо паччхимака̄ло? ‘‘татийасан̇гӣтито пат̣т̣ха̄йа паччхимака̄ло’’ти кечи, там̣ еке на̄нуджа̄нанти. са̄санасса хи пан̃чайуга̄ни вимуттийугам̣, сама̄дхийугам̣, сӣлайугам̣, сутайугам̣, да̄найуганти. тесу пат̣хамам̣ вимуттийугам̣, тасмим̣ антарахите сама̄дхийугам̣ ваттати, тасмимпи антарахите сӣлайугам̣ ваттати, тасмимпи антарахите сутайугам̣ ваттатева. апарисуддхасӣло хи екадесена парийаттиба̄хусаччам̣ паггайха тит̣т̣хати ла̄бха̄дика̄мата̄йа. йада̄ пана ма̄тика̄парийоса̄на̄ парийатти саббасо антарадха̄йати, тато пат̣т̣ха̄йа лин̇гаматтамева авасиссати, тада̄ йатха̄ татха̄ дханам̣ сам̣харитва̄ да̄намукхена виссадждженти, са̄ кира несам̣ чарима̄ самма̄пат̣ипатти. таттха сутайугато пат̣т̣ха̄йа паччхимака̄ло, ‘‘сӣлайугато пат̣т̣ха̄йа̄’’ти апаре.
евам̣ тхеро паччхиме ка̄ле уппаджджанакам̣ маха̄бхайам̣ дассетва̄ пуна таттха саннипатитабхиккхӯнам̣ ова̄дам̣ даданто ‘‘пура̄ а̄гаччхате’’тиа̄дина̄ тиссо га̄тха̄ абха̄си. таттха пура̄ а̄гаччхате етанти етам̣ майа̄ тумха̄кам̣ вуттам̣ пат̣ипаттиантара̄йакарам̣ ана̄гатам̣ маха̄бхайам̣ а̄гаччхати пура̄, йа̄ва а̄гамиссати, та̄вадева̄ти аттхо. суббача̄ти вачанаккхама̄ совачассака̄ракехи дхаммехи саманна̄гата̄, гарӯнам̣ ануса̄санийо падаккхин̣агга̄хино хотха̄ти аттхо. сакхила̄ти мудухадайа̄.
меттачитта̄ти саббасаттесу хитӯпасам̣ха̄ралаккхан̣а̄йа метта̄йа сампайуттачитта̄. ка̄рун̣ика̄ти карун̣а̄йа нийутта̄ паресам̣ дуккха̄панайана̄ка̄равуттийа̄ карун̣а̄йа саманна̄гата̄. а̄раддхавӣрийа̄ти акусала̄нам̣ паха̄на̄йа кусала̄нам̣ упасампада̄йа паггахитавӣрийа̄. пахитатта̄ти нибба̄нам̣ пат̣ипеситачитта̄. ниччанти саббака̄лам̣. дал̣хапараккама̄ти тхиравӣрийа̄.
пама̄данти памаджджанам̣, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ ананут̣т̣ха̄нам̣, акусалесу ча дхаммесу читтавоссагго. вуттан̃хи –
‘‘таттха катамо пама̄до? ка̄йадуччарите ва̄ вачӣдуччарите ва̄ манодуччарите ва̄ пан̃часу ва̄ ка̄магун̣есу читтасса воссагго воссагга̄нуппада̄нам̣, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄йа асаккаччакирийата̄’’тиа̄ди (вибха. 930).
аппама̄данти аппамаджджанам̣, со пама̄дасса пат̣ипаккхато ведитаббо. аттхато хи аппама̄до на̄ма сатийа̄ авиппава̄со, упат̣т̣хита̄йа сатийа̄ ева четам̣ на̄мам̣. айан̃хеттха аттхо – йасма̄ пама̄дамӯлака̄ саббе анаттха̄, аппама̄дамӯлака̄ ча саббе аттха̄, тасма̄ пама̄дам̣ бхайато упаддавато дисва̄ аппама̄дан̃ча кхемато анупаддавато дисва̄ аппама̄дапат̣ипаттийа̄ сикха̄бхӯтам̣ сӣла̄диккхандхаттайасан̇гахам̣ самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ ат̣т̣ханнам̣ ан̇га̄нам̣ васена ат̣т̣хан̇гикам̣ арийамаггам̣ бха̄ветха, аматам̣ нибба̄нам̣ пхусанта̄ саччхикаронта̄ аттано санта̄не уппа̄детха, дассанамаггаматте ат̣т̣хатва̄ упари тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ уппа̄данавасена вад̣д̣хетха, евам̣ во аппама̄дабха̄вана̄ сикха̄патта̄ бхависсатӣти.
евам̣ тхеро сампаттапарисам̣ овадати. има̄ ева чимасса тхерасса ан̃н̃а̄бйа̄каран̣ага̄тха̄ ахесунти.
пхуссаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.