2. уда̄йиттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

мануссабхӯтантиа̄дика̄ а̄йасмато уда̄йиттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ пун̃н̃ам̣ упачинитва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де капилаваттхусмим̣ бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ уда̄йӣти ладдхана̄мо вайаппатто саттху н̃а̄тисама̄гаме буддха̄нубха̄вам̣ дисва̄, пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ випассана̄йа каммам̣ каронто начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. тайо хи име уда̄йиттхера̄ амаччапутто пуббе а̄гато ка̄л̣уда̄йӣ, коварийапутто ла̄луда̄йӣ, айам̣ бра̄хман̣апутто маха̄уда̄йӣти. сва̄йам̣ екадивасам̣ саттха̄ра̄ сетава̄ран̣ам̣ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣итам̣ маха̄джанена пасам̣сийама̄нам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ на̄гопамасуттанте (а. ни. 6.43) десите десана̄парийоса̄не аттано н̃а̄н̣абала̄нурӯпам̣ саттху гун̣е ануссаритва̄, буддха̄рамман̣а̄йа пӣтийа̄ самусса̄хитама̄насо ‘‘айам̣ маха̄джано имам̣ тираччха̄нагатам̣ на̄гам̣ пасам̣сати, на буддхамаха̄на̄гам̣. ханда̄хам̣ буддхамаха̄гандхахаттхино гун̣е па̄кат̣е карисса̄мӣ’’ти саттха̄рам̣ тхоменто –

689. ‘‘мануссабхӯтам̣ самбуддхам̣, аттадантам̣ сама̄хитам̣;

ирийама̄нам̣ брахмапатхе, читтассӯпасаме ратам̣.

690. ‘‘йам̣ манусса̄ намассанти, саббадхамма̄на па̄рагум̣;

дева̄пи там̣ намассанти, ити ме арахато сутам̣.

691. ‘‘саббасам̣йоджана̄тӣтам̣, вана̄ ниббанама̄гатам̣;

ка̄мехи неккхаммаратам̣, муттам̣ села̄ва кан̃чанам̣.

692. ‘‘са ве аччаручи на̄го, химава̄ван̃н̃е силуччайе;

саббесам̣ на̄гана̄ма̄нам̣, саччана̄мо ануттаро.

693. ‘‘на̄гам̣ во киттайисса̄ми, на хи а̄гум̣ кароти со;

сораччам̣ авихим̣са̄ ча, па̄да̄ на̄гасса те дуве.

694. ‘‘сати ча сампаджан̃н̃ан̃ча, чаран̣а̄ на̄гасса тепаре;

саддха̄хаттхо маха̄на̄го, упеккха̄сетадантава̄.

695. ‘‘сати гӣва̄ сиро пан̃н̃а̄, вӣмам̣са̄ дхаммачинтана̄;

дхаммакуччхисама̄ва̄со, вивеко тасса ва̄ладхи.

696. ‘‘со джха̄йӣ асса̄сарато, аджджхаттам̣ сусама̄хито;

гаччхам̣ сама̄хито на̄го, т̣хито на̄го сама̄хито.

697. ‘‘сайам̣ сама̄хито на̄го, нисиннопи сама̄хито;

саббаттха сам̣вуто на̄го, еса̄ на̄гасса сампада̄.

698. ‘‘бхун̃джати анаваджджа̄ни, са̄ваджджа̄ни на бхун̃джати;

гха̄самаччха̄данам̣ ладдха̄, саннидхим̣ париваджджайам̣.

699. ‘‘сам̣йоджанам̣ ан̣ум̣ тхӯлам̣, саббам̣ чхетва̄на бандханам̣;

йена йенева гаччхати, анапеккхова гаччхати.

700. ‘‘йатха̄пи удаке джа̄там̣, пун̣д̣арӣкам̣ павад̣д̣хати;

нопалиппати тойена, сучигандхам̣ манорамам̣.

701. ‘‘татхева ча локе джа̄то, буддхо локе вихарати;

нопалиппати локена, тойена падумам̣ йатха̄.

702. ‘‘маха̄гини паджджалито, ана̄ха̄ропасаммати;

ан̇га̄ресу ча сантесу, ниббутоти павуччати.

703. ‘‘аттхасса̄йам̣ вин̃н̃а̄панӣ, упама̄ вин̃н̃ӯхи десита̄;

вин̃н̃иссанти маха̄на̄га̄, на̄гам̣ на̄гена деситам̣.

704. ‘‘вӣтара̄го вӣтадосо, вӣтамохо ана̄саво;

сарӣрам̣ виджахам̣ на̄го, париниббиссатйана̄саво’’ти. – има̄ га̄тха̄ абха̄си;

таттха мануссабхӯтанти мануссесу бхӯтам̣, ниббаттам̣; мануссаттабха̄вам̣ ва̄ паттам̣. саттха̄ хи а̄саваккхайан̃а̄н̣а̄дхигамена саббагативимуттопи чариматтабха̄ве гахитапат̣исандхивасена ‘‘мануссо’’твева вохарӣйатӣти. гун̣авасена пана дева̄нам̣ атидево, брахма̄нам̣ атибрахма̄. самбуддханти сайамева буджджхитаббабуддхавантам̣. аттадантанти аттана̄йева дантам̣. бхагава̄ хи аттана̄йева уппа̄дитена арийамаггена чаккхутопи…пе… манатопи уттамена даматхена данто. сама̄хитанти ат̣т̣хавидхена сама̄дхина̄ маггапхаласама̄дхина̄ ча сама̄хитам̣. ирийама̄нам̣ брахмапатхети чатуббидхепи брахмавиха̄рапатхе, брахме ва̄ сет̣т̣хе пхаласама̄паттипатхе сама̄паджджанавасена паваттама̄нам̣. кин̃ча̄пи бхагава̄ на саббака̄лам̣ йатха̄вутте брахмапатхе ирийати, таттха ирийаса̄маттхийам̣ пана танниннатан̃ча упа̄да̄йа ‘‘ирийама̄на’’нти вуттам̣. читтассӯпасаме ратанти читтасса упасамахетубхӯте саббасан̇кха̄расаматхе, нибба̄не, абхиратам̣. йам̣ манусса̄ намассанти, саббадхамма̄на па̄рагунти йам̣ самма̄самбуддхам̣ саббесам̣ кхандха̄йатана̄дидхамма̄нам̣ абхин̃н̃а̄па̄рагӯ, парин̃н̃а̄па̄рагӯ, паха̄напа̄рагӯ, бха̄вана̄па̄рагӯ, саччхикирийапа̄рагӯ, сама̄паттипа̄рагӯти чхадха̄ па̄рагум̣ парамуккам̣сагатасампаттим̣ кхаттийапан̣д̣ита̄дайо манусса̄ намассанти. дхамма̄нудхаммапат̣ипаттийа̄ пӯджента̄ ка̄йена ва̄ча̄йа манаса̄ ча таннинна̄ таппон̣а̄ таппаббха̄ра̄ хонти. дева̄пи там̣ намассантӣти на кевалам̣ манусса̄ ева, атха кхо апарима̄н̣а̄су локадха̄тӯсу дева̄пи там̣ намассанти. ити ме арахато сутанти евам̣ майа̄ а̄ракатта̄дӣхи ка̄ран̣ехи арахато, бхагавато, дхаммасена̄патиа̄дӣнан̃ча ‘‘саттха̄ деваманусса̄на’’нтиа̄дикам̣ ваданта̄нам̣ сантике евам̣ сутанти дассети.

саббасам̣йоджана̄тӣтанти сабба̄ни дасапи сам̣йоджана̄ни йатха̄рахам̣ чатӯхи маггехи саха ва̄сана̄йа атиккантам̣. вана̄ ниббанама̄гатанти килесаванато таббирахитам̣ ниббанам̣ упагатам̣. ка̄мехи неккхаммаратанти саббасо ка̄мехи никкхамитва̄ паббаджджа̄джха̄навипассана̄дибхеде неккхамме абхиратам̣. муттам̣ села̄ва кан̃чананти аса̄рато ниссат̣аса̄расабха̄ватта̄ селато ниссат̣акан̃чанасадисам̣ дева̄пи там̣ намассантӣти йоджана̄.

са ве аччаручи на̄готи со екам̣сато а̄гум̣ на кароти, пунаббхавам̣ на гаччхати; на̄го вийа балава̄ти. ‘‘на̄го’’ти ладдхана̄мо самма̄самбуддхо, аччаручӣти аттано ка̄йаручийа̄ н̃а̄н̣аручийа̄ ча садевакам̣ локам̣ атиккамитва̄ ручи, собхи. йатха̄ ким̣? химава̄ван̃н̃е силуччайе, йатха̄ хи химава̄ паббатара̄джа̄ аттано тхирагарумаха̄са̄рабха̄ва̄дӣхи гун̣ехи ан̃н̃е паббате атирочати, евам̣ атирочатӣти аттхо. саббесам̣ на̄гана̄ма̄нанти ахина̄гахаттхина̄гапурисана̄га̄нам̣, секха̄секхапаччекабуддхана̄га̄нам̣ ва̄. саччана̄моти сачченева на̄гана̄мо. там̣ пана саччана̄матам̣ ‘‘на хи а̄гум̣ каротӣ’’тиа̄дина̄ сайамева ваккхати.

ида̄ни буддхана̄гам̣ авайавато ча дассенто на̄мато та̄ва дассетум̣ ‘‘на хи а̄гум̣ кароти со’’ти а̄ха. йасма̄ а̄гум̣, па̄пам̣, саббена саббам̣ на кароти, тасма̄ на̄готи аттхо. сораччанти сӣлам̣. авихим̣са̄ти карун̣а̄. тадубхайам̣ саббассапи гун̣ара̄сисса пуббан̇гаманти, катва̄ буддхана̄гасса пуримапа̄дабха̄во тасса йуттоти а̄ха ‘‘па̄да̄ на̄гасса те дуве’’ти.

апарапа̄дабха̄вена ваданто ‘‘сати ча сампаджан̃н̃ан̃ча, чаран̣а̄ на̄гасса тепаре’’ти а̄ха. ‘‘тйа̄паре’’ти ва̄ па̄т̣хо. те апаретвева падавибха̄го. анаваджджадхамма̄нам̣ а̄да̄не саддха̄ хаттхо етасса̄ти, саддха̄хаттхо. супарисуддхаведана̄ н̃а̄н̣аппабхеда̄ упеккха̄ сетаданта̄ те етасса аттхӣти, упеккха̄сетадантава̄.

уттаман̇гам̣ пан̃н̃а̄, тасса̄ адхит̣т̣ха̄нам̣ сатӣти а̄ха ‘‘сати гӣва̄ сиро пан̃н̃а̄’’ти. вӣмам̣са̄ дхаммачинтана̄ти йатха̄ кха̄дитабба̄кха̄дитаббасса сон̣д̣а̄йа пара̄масанам̣ гха̄йанан̃ча хаттхина̄гасса вӣмам̣са̄ на̄ма хоти, евам̣ буддхана̄гасса кусала̄дидхаммачинтана̄ вӣмам̣са̄. сама̄ васанти еттха̄ти, сама̄ва̄со, бха̄джанам̣ куччхи ева сама̄ва̄со, абхин̃н̃а̄саматха̄нам̣ а̄дха̄набха̄вато саматхавипассана̄сан̇кха̄то дхаммо куччхисама̄ва̄со етасса̄ти дхаммакуччхисама̄ва̄со. вивекоти упадхививеко. тасса̄ти буддхана̄гасса. ва̄ладхи, парийоса̄нан̇габха̄вато.

джха̄йӣти а̄рамман̣ӯпаниджджха̄нена ча джха̄йанасӣло. асса̄саратоти парамасса̄сабхӯте нибба̄не рато. аджджхаттам̣ сусама̄хитоти висайаджджхатте пхаласама̄паттийам̣ сут̣т̣ху сама̄хито тадидам̣ сама̄дха̄нам̣ сут̣т̣ху саббака̄ликанти дассетум̣ ‘‘гаччхам̣ сама̄хито на̄го’’тиа̄ди вуттам̣. бхагава̄ хи сава̄санасса уддхаччасса пахӣнатта̄ виккхепа̄бха̄вато ниччам̣ сама̄хитова. тасма̄ йам̣ йам̣ ирийа̄патхам̣ каппети, там̣ там̣ сама̄хитова каппесӣти.

саббаттха̄ти, саббасмим̣ гочаре, саббасмин̃ча два̄ре саббасо пихитавутти. тена̄ха – ‘‘саббам̣ ка̄йакаммам̣ н̃а̄н̣апуббан̇гамам̣ н̃а̄н̣а̄нупариватта’’нтиа̄ди (нетти. 15). еса̄ на̄гасса сампада̄ти еса̄ ‘‘на хи а̄гум̣ кароти со’’тиа̄дина̄ ‘‘самбуддха’’нтиа̄дина̄ ева ва̄ йатха̄вутта̄ ваккхама̄на̄ ча буддхагандхахаттхино сампатти гун̣апарипун̣н̣а̄.

бхун̃джати анаваджджа̄нӣти самма̄джӣвасса уккам̣сапа̄рамиппаттийа̄ бхун̃джати агарахитабба̄ни, миччха̄джӣвасса саббасо сава̄сана̄нан̃ча пахӣнатта̄ са̄ваджджа̄ни гарахитабба̄ни на бхун̃джати анаваджджа̄ни бхун̃джанто ча саннидхим̣ париваджджайам̣ бхун̃джатӣти йоджана̄.

сам̣йоджананти ват̣т̣адуккхена саддхим̣ санта̄нам̣ сам̣йоджанато ват̣т̣е осӣда̄панасаматтхам̣ дасавидхампи сам̣йоджанам̣. ан̣ум̣ тхӯланти кхуддакан̃чева махантан̃ча. саббам̣ чхетва̄на бандхананти магган̃а̄н̣ена анавасесам̣ килесабандханам̣ чхиндитва̄. йена йена̄ти йена йена диса̄бха̄гена.

йатха̄ хи удаке джа̄там̣ пун̣д̣арӣкам̣ удаке павад̣д̣хати нопалиппати тойена, анупалепасабха̄ватта̄, татхева локе джа̄то буддхо локе вихарати, нопалиппати локена тан̣ха̄дит̣т̣хима̄налепа̄бха̄ватоти йоджана̄.

гинӣти агги. ана̄ха̄роти аниндхано.

аттхасса̄йам̣ вин̃н̃а̄панӣти саттху гун̣асан̇кха̄тасса упамеййаттхасса вин̃н̃а̄панӣ, пака̄санӣ айам̣ на̄гӯпама̄. вин̃н̃ӯхӣти саттху пат̣ивиддхачатусаччадхаммам̣ париджа̄нантехи атта̄нам̣ сандха̄йа вадати. вин̃н̃иссантӣтиа̄ди ка̄ран̣авачанам̣, йасма̄ на̄гена майа̄ деситам̣ на̄гам̣ татха̄гатагандхахаттхим̣ маха̄на̄га̄ кхӣн̣а̄сава̄ аттано висайе т̣хатва̄ виджа̄ниссанти, тасма̄ ан̃н̃есам̣ путхуджджана̄нам̣ н̃а̄панаттхам̣ айам̣ упама̄ амхехи бха̄сита̄ти адхиппа̄йо.

сарӣрам̣ виджахам̣ на̄го, париниббиссатйана̄савоти бодхимӯле саупа̄дисесапаринибба̄нена ана̄саво самма̄самбуддхана̄го, ида̄ни сарӣрам̣ аттабха̄вам̣ виджаханто кхандхапаринибба̄нена паринибба̄йиссатӣти.

евам̣ чуддасахи упама̄хи ман̣д̣етва̄, сол̣асахи га̄тха̄хи, чатусат̣т̣хийа̄ па̄дехи саттху гун̣е ван̣н̣енто анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.

уда̄йиттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

сол̣асаканипа̄таван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.