3. хирисуттаван̣н̣ана̄
хирим̣ тарантанти хирисуттам̣. ка̄ уппатти? ануппанне бхагавати са̄ваттхийам̣ ан̃н̃атаро бра̄хман̣амаха̄са̄ло ад̣д̣хо ахоси асӣтикот̣идханавибхаво. тасса екапуттако ахоси пийо мана̄по. со там̣ девакума̄рам̣ вийа на̄наппака̄рехи сукхӯпакаран̣ехи сам̣вад̣д̣хенто там̣ са̄патеййам̣ тасса аниййа̄тетва̄ва ка̄ламака̄си саддхим̣ бра̄хман̣ийа̄. тато тасса ма̄н̣авасса ма̄та̄питӯнам̣ аччайена бхан̣д̣а̄га̄рико са̄рагаббхам̣ виваритва̄ са̄патеййам̣ ниййа̄тенто а̄ха – ‘‘идам̣ те, са̄ми, ма̄та̄питӯнам̣ сантакам̣, идам̣ аййакапаййака̄нам̣ сантакам̣, идам̣ саттакулапариват̣т̣ена а̄гата’’нти. ма̄н̣аво дханам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘идам̣ дханам̣йева диссати, йехи пана идам̣ сан̃читам̣, те на диссанти, саббева маччувасам̣ гата̄. гаччханта̄ ча на ито кин̃чи а̄да̄йа агамам̣су, евам̣ на̄ма бхоге паха̄йа гантаббо паралоко, на сакка̄ кин̃чи а̄да̄йа гантум̣ ан̃н̃атра сучаритена. йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ дханам̣ париччаджитва̄ сучаритадханам̣ ган̣хеййам̣, йам̣ сакка̄ а̄да̄йа ганту’’нти. со дивасе дивасе сатасахассам̣ виссадждженто пуна чинтеси – ‘‘пахӯтамидам̣ дханам̣, ким̣ имина̄ евамаппакена паричча̄гена, йам̣нӯна̄хам̣ маха̄да̄нам̣ дадеййа’’нти. со ран̃н̃о а̄рочеси – ‘‘маха̄ра̄джа, мама гхаре еттакам̣ дханам̣ аттхи, иччха̄ми тена маха̄да̄нам̣ да̄тум̣. са̄дху, маха̄ра̄джа, нагаре гхосанам̣ ка̄ра̄петха̄’’ти. ра̄джа̄ татха̄ ка̄ра̄песи. со а̄гата̄гата̄нам̣ бха̄джана̄ни пӯретва̄ саттахи дивасехи саббадханамада̄си, датва̄ ча чинтеси – ‘‘евам̣ маха̄паричча̄гам̣ катва̄ айуттам̣ гхаре васитум̣, йам̣нӯна̄хам̣ паббаджеййа’’нти. тато париджанасса етаматтхам̣ а̄рочеси. те ‘‘ма̄, твам̣ са̄ми, ‘дханам̣ париккхӣн̣а’нти чинтайи, майам̣ аппакенева ка̄лена на̄на̄видхехи упа̄йехи дханасан̃чайам̣ карисса̄ма̄’’ти ватва̄ на̄наппака̄рехи там̣ йа̄чим̣су. со тесам̣ йа̄чанам̣ ана̄дийитва̄ва та̄пасапаббаджджам̣ паббаджи.
таттха ат̣т̣хавидха̄ та̄паса̄ – сапуттабхарийа̄, ун̃чха̄ча̄рика̄, сампаттака̄лика̄, анаггипаккика̄, асмамут̣т̣хика̄, данталуййака̄, паваттапхалика̄, ван̣т̣амуттика̄ ча̄ти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.280). таттха сапуттабхарийа̄ти путтада̄рена саддхим̣ паббаджитва̄ касиван̣иджджа̄дӣхи джӣвикам̣ каппайама̄на̄ кен̣ийаджат̣ила̄дайо. ун̃чха̄ча̄рика̄ти нагарадва̄ре ассамам̣ ка̄ра̄петва̄ таттха кхаттийабра̄хман̣акума̄ра̄дайо сиппа̄дӣни сиккха̄петва̄ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ пат̣иккхипитва̄ тилатан̣д̣ула̄дикаппийабхан̣д̣апат̣игга̄хака̄, те сапуттабхарийехи сет̣т̣хатара̄. сампаттака̄лика̄ти а̄ха̄равела̄йа сампаттам̣ а̄ха̄рам̣ гахетва̄ йа̄пента̄, те ун̃чха̄ча̄рикехи сет̣т̣хатара̄. анаггипаккика̄ти аггина̄ апаккапаттапхала̄ни кха̄дитва̄ йа̄пента̄, те сампаттака̄ликехи сет̣т̣хатара̄. асмамут̣т̣хика̄ти мут̣т̣хипа̄са̄н̣ам̣ гахетва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ кин̃чи ва̄сисаттхака̄дим̣ гахетва̄ вичаранта̄ йада̄ чха̄та̄ хонти, тада̄ сампаттаруккхато тачам̣ гахетва̄ кха̄дитва̄ упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄венти, те анаггипаккикехи сет̣т̣хатара̄. данталуййака̄ти мут̣т̣хипа̄са̄н̣а̄дӣнипи агахетва̄ чаранта̄ кхуда̄ка̄ле сампаттаруккхато дантехи уппа̄т̣етва̄ тачам̣ кха̄дитва̄ упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа брахмавиха̄ре бха̄венти, те асмамут̣т̣хикехи сет̣т̣хатара̄. паваттапхалика̄ти джа̄тассарам̣ ва̄ ванасан̣д̣ам̣ ва̄ нисса̄йа васанта̄ йам̣ таттха саре бхисамул̣а̄ла̄ди, йам̣ ва̄ ванасан̣д̣е пуппхака̄ле пуппхам̣, пхалака̄ле пхалам̣, тамева кха̄данти. пуппхапхале асати антамасо таттха руккхапапат̣икампи кха̄дитва̄ васанти, на твева а̄ха̄раттха̄йа ан̃н̃атра гаччханти. упосатхан̇га̄дхит̣т̣ха̄нам̣ брахмавиха̄рабха̄ванам̣ ча каронти, те данталуййакехи сет̣т̣хатара̄. ван̣т̣амуттика̄ на̄ма ван̣т̣амутта̄ни бхӯмийам̣ патита̄ни пан̣н̣а̄нийева кха̄данти, сесам̣ пуримасадисамева, те саббасет̣т̣ха̄.
айам̣ пана бра̄хман̣акулапутто ‘‘та̄пасапаббаджджа̄су аггапаббаджджам̣ паббаджисса̄мӣ’’ти ван̣т̣амуттикапаббаджджамева паббаджитва̄ химаванте две тайо паббате атиккамма ассамам̣ ка̄ра̄петва̄ пат̣ивасати. атха бхагава̄ локе уппаджджитва̄ паваттитаварадхаммачакко анупуббена са̄ваттхим̣ гантва̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена са̄ваттхива̄сӣ еко пурисо паббате чанданаса̄ра̄дӣни гавесанто тасса ассамам̣ патва̄ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. со там̣ дисва̄ ‘‘куто а̄гатосӣ’’ти пуччхи. ‘‘са̄ваттхито, бханте’’ти. ‘‘ка̄ таттха паваттӣ’’ти? ‘‘таттха, бханте, манусса̄ аппаматта̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни каронтӣ’’ти. ‘‘касса ова̄дам̣ сутва̄’’ти? ‘‘буддхасса бхагавато’’ти. та̄пасо буддхасаддассаванена вимхито ‘‘буддхоти твам̣, бхо пуриса, вадесӣ’’ти а̄магандхе вуттанайенева тиккхаттум̣ пуччхитва̄ ‘‘гхосопи кхо есо дуллабхо’’ти аттамано бхагавато сантикам̣ гантука̄мо хутва̄ чинтеси – ‘‘на йуттам̣ буддхасса сантикам̣ туччхамева гантум̣, ким̣ ну кхо гахетва̄ гаччхеййа’’нти. пуна чинтеси – ‘‘буддха̄ на̄ма а̄мисагарука̄ на хонти, ханда̄хам̣ дхаммапан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ гаччха̄мӣ’’ти чатта̄ро пан̃хе абхисан̇кхари –
‘‘кӣдисо митто на севитаббо, кӣдисо митто севитаббо;
кӣдисо пайого пайун̃джитаббо, ким̣ раса̄нам̣ агга’’нти.
со те пан̃хе гахетва̄ маджджхимадеса̄бхимукхо паккамитва̄ анупуббена са̄ваттхим̣ патва̄ джетаванам̣ павит̣т̣хо. бхагава̄пи тасмим̣ самайе дхаммадесанаттха̄йа а̄сане нисиннойева хоти. со бхагавантам̣ дисва̄ авандитва̄ва екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. бхагава̄ ‘‘каччи, иси, кхаманӣйа’’нтиа̄дина̄ найена саммоди. сопи ‘‘кхаманӣйам̣, бхо готама̄’’тиа̄дина̄ найена пат̣исаммодитва̄ ‘‘йади буддхо бхависсати, манаса̄ пуччхите пан̃хе ва̄ча̄йа ева виссаджджессатӣ’’ти манаса̄ ева бхагавантам̣ те пан̃хе пуччхи. бхагава̄ бра̄хман̣ена пут̣т̣хо а̄дипан̃хам̣ та̄ва виссаджджетум̣ хирим̣ тарантанти а̄рабхитва̄ ад̣д̣хатеййа̄ га̄тха̄йо а̄ха.
256. та̄сам̣ аттхо – хирим̣ тарантанти хирим̣ атиккамантам̣ ахирикам̣ нилладжджам̣. виджигуччхама̄нанти асучимива пассама̄нам̣. ахирико хи хирим̣ джигуччхати асучимива пассати, тена нам̣ на бхаджати на аллӣйати. тена вуттам̣ ‘‘виджигуччхама̄на’’нти. тава̄хамасми ити бха̄сама̄нанти ‘‘ахам̣, самма, тава саха̄йо хитака̄мо сукхака̄мо, джӣвитампи ме туйхам̣ аттха̄йа париччатта’’нти евама̄дина̄ найена бха̄сама̄нам̣. сайха̄ни камма̄ни ана̄дийантанти евам̣ бха̄ситва̄пи ча сайха̄ни ка̄тум̣ сакка̄нипи тасса камма̄ни ана̄дийантам̣ каран̣аттха̄йа асама̄дийантам̣. атха ва̄ читтена таттха а̄дараматтампи акаронтам̣, апича кхо пана уппаннесу киччесу бйасанамева дассентам̣. несо маманти ити нам̣ виджан̃н̃а̄ти там̣ еварӯпам̣ ‘‘миттапат̣ирӯпако есо, несо ме митто’’ти евам̣ пан̣д̣ито пурисо виджа̄неййа.
257. ананвайанти йам̣ аттхам̣ дасса̄ми, карисса̄мӣти ча бха̄сати, тена ананугатам̣. пийам̣ ва̄чам̣ йо миттесу пакуббатӣти йо атӣта̄на̄гатехи падехи пат̣исантхаранто нираттхакена сан̇ган̣ханто кевалам̣ бйан̃джаначчха̄йа̄маттенева пийам̣ миттесу ва̄чам̣ паваттети. акаронтам̣ бха̄сама̄нам̣, париджа̄нанти пан̣д̣ита̄ти еварӯпам̣ йам̣ бха̄сати, там̣ акаронтам̣, кевалам̣ ва̄ча̄йа бха̄сама̄нам̣ ‘‘вачӣпарамо на̄меса амитто миттапат̣ирӯпако’’ти евам̣ париччхиндитва̄ пан̣д̣ита̄ джа̄нанти.
258. на со митто йо сада̄ аппаматто, бхеда̄сан̇кӣ рандхамева̄нупассӣти йо бхедамева а̄сан̇кама̄но катамадхурена упача̄рена сада̄ аппаматто вихарати, йам̣кин̃чи ассатийа̄ аманасика̄рена катам̣, ан̃н̃а̄н̣акена ва̄ акатам̣, ‘‘йада̄ мам̣ гарахиссати, тада̄ нам̣ етена пат̣ичодесса̄мӣ’’ти евам̣ рандхамева анупассати, на со митто севитабботи.
евам̣ бхагава̄ ‘‘кӣдисо митто на севитаббо’’ти имам̣ а̄дипан̃хам̣ виссаджджетва̄ дутийам̣ виссаджджетум̣ ‘‘йасмин̃ча сетӣ’’ти имам̣ упад̣д̣хага̄тхама̄ха. тассаттхо йасмин̃ча митте митто тасса хадайаманупависитва̄ сайанена йатха̄ на̄ма питу ураси путто ‘‘имасса майи ураси сайанте дуккхам̣ ва̄ анаттаманата̄ ва̄ бхавеййа̄’’тиа̄дӣхи апарисан̇кама̄но ниббисан̇ко хутва̄ сети, евамевам̣ да̄радханаджӣвита̄дӣсу висса̄сам̣ каронто миттабха̄вена ниббисан̇ко сети. йо ча парехи ка̄ран̣асатам̣ ка̄ран̣асахассампи ватва̄ абхеджджо, са ве митто севитабботи.
259. евам̣ бхагава̄ ‘‘кӣдисо митто севитаббо’’ти евам̣ дутийапан̃хам̣ виссаджджетва̄ татийам̣ виссаджджетум̣ ‘‘па̄муджджакаран̣а’’нти га̄тхама̄ха. тассаттхо – па̄муджджам̣ каротӣти па̄муджджакаран̣ам̣. т̣ха̄нанти ка̄ран̣ам̣. ким̣ пана танти? вӣрийам̣. тан̃хи дхаммӯпасан̃хитам̣ пӣтипа̄моджджасукхамуппа̄данато па̄муджджакаран̣анти вуччати. йатха̄ха ‘‘сва̄кха̄те, бхиккхаве, дхаммавинайе йо а̄раддхавӣрийо, со сукхам̣ вихаратӣ’’ти (а. ни. 1.319). пасам̣сам̣ а̄вахатӣти пасам̣са̄ваханам̣. а̄дито диббама̄нусакасукха̄нам̣, парийоса̄не нибба̄насукхасса а̄ваханато пхалӯпача̄рена сукхам̣. пхалам̣ пат̣икан̇кхама̄но пхала̄нисам̣со. бха̄ветӣти вад̣д̣хети. ваханто порисам̣ дхуранти пуриса̄нуччхавикам̣ бха̄рам̣ а̄да̄йа вихаранто етам̣ саммаппадха̄навӣрийасан̇кха̄там̣ т̣ха̄нам̣ бха̄вети, ӣдисо пайого севитабботи.
260. евам̣ бхагава̄ ‘‘кӣдисо пайого пайун̃джитаббо’’ти татийапан̃хам̣ виссаджджетва̄ чатуттхам̣ виссаджджетум̣ ‘‘павивекараса’’нти га̄тхама̄ха. таттха павивекоти килесавивекато джа̄татта̄ аггапхалам̣ вуччати, тасса расоти асса̄данат̣т̣хена там̣сампайуттам̣ сукхам̣. упасамопи килесӯпасаманте джа̄татта̄ нибба̄насан̇кха̄таупасама̄рамман̣атта̄ ва̄ тадева, дхаммапӣтирасопи арийадхаммато анапета̄йа нибба̄насан̇кха̄те дхамме уппанна̄йа пӣтийа̄ расатта̄ тадева. там̣ павивекарасам̣ упасамасса ча расам̣ питва̄ тадева дхаммапӣтирасам̣ пивам̣ ниддаро хоти ниппа̄по, пивитва̄пи килесапарил̣а̄ха̄бха̄вена ниддаро, пивантопи пахӣнапа̄патта̄ ниппа̄по хоти, тасма̄ етам̣ раса̄намагганти. кечи пана ‘‘джха̄нанибба̄напаччавеккхан̣а̄нам̣ ка̄йачиттаупадхививека̄нан̃ча васена павивекараса̄дайо тайо ева ете дхамма̄’’ти йодженти, пуримамева сундарам̣. евам̣ бхагава̄ чатуттхапан̃хам̣ виссадждженто арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи. десана̄парийоса̄не бра̄хман̣о бхагавато сантике паббаджитва̄ катипа̄хенева пат̣исамбхида̄ппатто араха̄ ахосӣти.
параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа
суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа хирисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пат̣хамо бха̄го нит̣т̣хито.
намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса