9. меттасуттаван̣н̣ана̄

никкхепаппайоджанам̣

ида̄ни нидхикан̣д̣а̄нантарам̣ никкхиттасса меттасуттасса ван̣н̣ана̄ккамо ануппатто. тасса идха никкхепаппайоджанам̣ ватва̄ тато парам̣ –

‘‘йена вуттам̣ йада̄ йаттха, йасма̄ четеса дӣпана̄;

нида̄нам̣ содхайитва̄сса, карисса̄маттхаван̣н̣анам̣’’.

таттха йасма̄ нидхикан̣д̣ена да̄насӣла̄дипун̃н̃асампада̄ вутта̄, са̄ ча саттесу метта̄йа ката̄йа махаппхала̄ хоти йа̄ва буддхабхӯмим̣ па̄петум̣ саматтха̄, тасма̄ тасса̄ пун̃н̃асампада̄йа упака̄радассанаттхам̣, йасма̄ ва̄ саран̣ехи са̄сане отаритва̄ сиккха̄падехи сӣле патит̣т̣хита̄нам̣ дваттим̣са̄ка̄рена ра̄гаппаха̄насаматтхам̣, кума̄рапан̃хена мохаппаха̄насаматтхан̃ча каммат̣т̣ха̄нам̣ дассетва̄, ман̇галасуттена тасса паваттийа̄ ман̇галабха̄во аттараккха̄ ча, ратанасуттена тасса̄нурӯпа̄ парараккха̄, тирокут̣т̣ена раттанасутте вуттабхӯтесу екаччабхӯтадассанам̣ вуттаппака̄ра̄йа пун̃н̃асампаттийа̄ памаджджанта̄нам̣ випатти ча, нидхикан̣д̣ена тирокут̣т̣е вуттавипаттипат̣ипаккхабхӯта̄ сампатти ча дассита̄, досаппаха̄насаматтхам̣ пана каммат̣т̣ха̄нам̣ адасситамева, тасма̄ там̣ досаппаха̄насаматтхам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ дассетум̣ идам̣ меттасуттам̣ идха никкхиттам̣. еван̃хи супарипӯро хоти кхуддакапа̄т̣хоти идамасса идха никкхепаппайоджанам̣.

нида̄насодханам̣

ида̄ни йа̄йам̣ –

‘‘йена вуттам̣ йада̄ йаттха, йасма̄ четеса дӣпана̄;

нида̄нам̣ содхайитва̄сса, карисса̄маттхаван̣н̣ана’’нти. –

ма̄тика̄ никкхитта̄, таттха идам̣ меттасуттам̣ бхагавата̄ва вуттам̣, на са̄вака̄дӣхи, тан̃ча пана йада̄ химавантапассато девата̄хи убба̄л̣ха̄ бхиккхӯ бхагавато сантикам̣ а̄гата̄, тада̄ са̄ваттхийам̣ тесам̣ бхиккхӯнам̣ париттаттха̄йа каммат̣т̣ха̄наттха̄йа ча вуттанти евам̣ та̄ва сан̇кхепато етесам̣ пада̄нам̣ дӣпана̄ нида̄насодхана̄ ведитабба̄.

виттха̄рато пана евам̣ ведитабба̄ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати упакат̣т̣ха̄йа вассӯпана̄йика̄йа, тена кхо пана самайена самбахула̄ на̄на̄вераджджака̄ бхиккхӯ бхагавато сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ таттха таттха вассам̣ упагантука̄ма̄ бхагавантам̣ упасан̇каманти. татра судам̣ бхагава̄ ра̄гачарита̄нам̣ савин̃н̃а̄н̣акаавин̃н̃а̄н̣акавасена ека̄дасавидхам̣ асубхакаммат̣т̣ха̄нам̣, досачарита̄нам̣ чатуббидхам̣ метта̄дикаммат̣т̣ха̄нам̣, мохачарита̄нам̣ маран̣ассатикаммат̣т̣ха̄на̄дӣни, витаккачарита̄нам̣ а̄на̄па̄нассатипатхавӣкасин̣а̄дӣни, саддха̄чарита̄нам̣ буддха̄нуссатикаммат̣т̣ха̄на̄дӣни, буддхичарита̄нам̣ чатудха̄туваваттха̄на̄дӣнӣти имина̄ найена чатура̄сӣтисахассаппабхедачарита̄нукӯла̄ни каммат̣т̣ха̄на̄ни катхети.

атха кхо пан̃чаматта̄ни бхиккхусата̄ни бхагавато сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ уггахетва̄ саппа̄йасена̄санан̃ча гочарага̄ман̃ча парийесама̄на̄ни анупуббена гантва̄ паччанте химавантена саддхим̣ ека̄баддхам̣ нӣлака̄чаман̣исаннибхасила̄талам̣ сӣталагханаччха̄йанӣлаванасан̣д̣аман̣д̣итам̣ мутта̄джа̄лараджатапат̣т̣асадисава̄лука̄кин̣н̣абхӯмибха̄гам̣ сучиса̄тасӣталаджала̄сайапарива̄ритам̣ паббатамаддасам̣су. атха те бхиккхӯ таттхекараттим̣ васитва̄ пабха̄та̄йа раттийа̄ сарӣрапарикаммам̣ катва̄ тасса авидӯре ан̃н̃атарам̣ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависим̣су. га̄мо гхананивесанасаннивит̣т̣хакуласахассайутто, манусса̄ четтха саддха̄ пасанна̄ те паччанте паббаджитадассанасса дуллабхата̄йа бхиккхӯ дисва̄ ева пӣтисоманассаджа̄та̄ хутва̄ те бхиккхӯ бходжетва̄ ‘‘идхева, бханте, тема̄сам̣ васатха̄’’ти йа̄читва̄ пан̃ча падха̄накут̣исата̄ни ка̄ретва̄ таттха ман̃чапӣт̣хапа̄нӣйапарибходжанӣйагхат̣а̄дӣни саббӯпакаран̣а̄ни пат̣ийа̄десум̣.

бхиккхӯ дутийадивасе ан̃н̃ам̣ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависим̣су. таттхапи манусса̄ татхева упат̣т̣хахитва̄ васса̄ва̄сам̣ йа̄чим̣су. бхиккхӯ ‘‘асати антара̄йе’’ти адхива̄сетва̄ там̣ ванасан̣д̣ам̣ пависитва̄ саббараттиндивам̣ а̄раддхавӣрийа̄ йа̄магхан̣д̣икам̣ кот̣т̣етва̄ йонисоманасика̄рабахула̄ вихаранта̄ руккхамӯла̄ни упагантва̄ нисӣдим̣су. сӣлаванта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ теджена вихататеджа̄ руккхадевата̄ аттано аттано вима̄на̄ оруйха да̄раке гахетва̄ ито чито вичаранти. сеййатха̄пи на̄ма ра̄джӯхи ва̄ ра̄джамаха̄маттехи ва̄ га̄мака̄ва̄сам̣ гатехи га̄мава̄сӣнам̣ гхаресу ока̄се гахите гхарамануссака̄ гхара̄ никкхамитва̄ ан̃н̃атра васанта̄ ‘‘када̄ ну гамиссантӣ’’ти дӯратова олокенти, евамева девата̄ аттано аттано вима̄на̄ни чхад̣д̣етва̄ ито чито ча вичарантийо дӯратова олокенти ‘‘када̄ ну бхаданта̄ гамиссантӣ’’ти. тато евам̣ самачинтесум̣ ‘‘пат̣хамавассӯпагата̄ бхиккхӯ авассам̣ тема̄сам̣ васиссанти, майам̣ пана та̄ва чирам̣ да̄раке гахетва̄ оккамма васитум̣ на саккома, ханда майам̣ бхиккхӯнам̣ бхайа̄накам̣ а̄рамман̣ам̣ дассема̄’’ти. та̄ раттим̣ бхиккхӯнам̣ саман̣адхаммакаран̣авела̄йа бхим̣санака̄ни йаккхарӯпа̄ни нимминитва̄ пурато пурато тит̣т̣ханти, бхеравасаддан̃ча каронти. бхиккхӯнам̣ та̄ни рӯпа̄ни дисва̄ тан̃ча саддам̣ сутва̄ хадайам̣ пханди, дуббан̣н̣а̄ ча ахесум̣ уппан̣д̣уппан̣д̣укаджа̄та̄. тена те бхиккхӯ читтам̣ екаггам̣ ка̄тум̣ на̄саккхим̣су, тесам̣ анекаггачитта̄нам̣ бхайена ча пунаппунам̣ сам̣вигга̄нам̣ сати саммусси, тато тесам̣ мут̣т̣хасатӣнам̣ дуггандха̄ни а̄рамман̣а̄ни пайоджесум̣, тесам̣ тена дуггандхена нимматхийама̄намива маттхалун̇гам̣ ахоси, га̄л̣ха̄ сӣсаведана̄ уппаджджим̣су, на ча там̣ паваттим̣ ан̃н̃аман̃н̃асса а̄рочесум̣.

атхекадивасам̣ сан̇гхаттхерасса упат̣т̣ха̄нака̄ле саббесу саннипатитесу сан̇гхаттхеро пуччхи ‘‘тумха̄кам̣, а̄вусо, имам̣ ванасан̣д̣ам̣ павит̣т̣ха̄нам̣ катипа̄хам̣ ативийа парисуддхо чхавиван̣н̣о ахоси парийода̄то, виппасанна̄ни ча индрийа̄ни, етарахи панаттха киса̄ дуббан̣н̣а̄ уппан̣д̣уппан̣д̣укаджа̄та̄, ким̣ во идха асаппа̄йа’’нти. тато еко бхиккху а̄ха – ‘‘ахам̣, бханте, раттим̣ ӣдисан̃ча ӣдисан̃ча бхерава̄рамман̣ам̣ пасса̄ми ча сун̣а̄ми ча, ӣдисан̃ча гандхам̣ гха̄йа̄ми, тена ме читтам̣ на сама̄дхийатӣ’’ти, етенева упа̄йена саббева те там̣ паваттим̣ а̄рочесум̣. сан̇гхаттхеро а̄ха – ‘‘бхагавата̄, а̄вусо, две вассӯпана̄йика̄ пан̃н̃атта̄, амха̄кан̃ча идам̣ сена̄санам̣ асаппа̄йам̣, а̄йа̄ма̄вусо, бхагавато сантикам̣ гантва̄ ан̃н̃ам̣ саппа̄йасена̄санам̣ пуччха̄ма̄’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти те бхиккхӯ тхерасса пат̣иссун̣итва̄ саббева сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа анупалиттатта̄ кулесу кан̃чи ана̄мантетва̄ ева йена са̄ваттхи тена ча̄рикам̣ паккамим̣су. анупуббена са̄ваттхим̣ гантва̄ бхагавато сантикам̣ а̄гамим̣су.

бхагава̄ те бхиккхӯ дисва̄ етадавоча – ‘‘на, бхиккхаве, антовассам̣ ча̄рика̄ чаритабба̄ти майа̄ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣, кисса тумхе ча̄рикам̣ чаратха̄’’ти. те бхагавато саббама̄рочесум̣. бхагава̄ а̄вадждженто сакаладжамбудӣпе антамасо чатупа̄дапӣт̣хакат̣т̣ха̄наматтампи тесам̣ саппа̄йасена̄санам̣ на̄ддаса. атха те бхиккхӯ а̄ха – ‘‘на, бхиккхаве, тумха̄кам̣ ан̃н̃ам̣ саппа̄йасена̄санам̣ аттхи, таттхева тумхе вихаранта̄ а̄саваккхайам̣ па̄пун̣иссатха, гаччхатха, бхиккхаве, тамева сена̄санам̣ упанисса̄йа вихаратха, саче пана девата̄хи абхайам̣ иччхатха, имам̣ париттам̣ угган̣хатха. етан̃хи во париттан̃ча каммат̣т̣ха̄нан̃ча бхависсатӣ’’ти идам̣ суттамабха̄си.

апаре пана̄ху – ‘‘гаччхатха, бхиккхаве, тамева сена̄санам̣ упанисса̄йа вихаратха̄’’ти идан̃ча ватва̄ бхагава̄ а̄ха – ‘‘апича кхо а̄ран̃н̃акена парихаран̣ам̣ н̃а̄таббам̣. сеййатхидам̣ – са̄йам̣ па̄там̣ каран̣авасена две метта̄ две паритта̄ две асубха̄ две маран̣ассатӣ ат̣т̣хамаха̄сам̣вегаваттхусама̄ваджджанан̃ча, ат̣т̣ха маха̄сам̣вегаваттхӯни на̄ма джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣ам̣ чатта̄ри апа̄йадуккха̄нӣти, атха ва̄ джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣а̄ни чатта̄ри, апа̄йадуккхам̣ пан̃чамам̣, атӣте ват̣т̣амӯлакам̣ дуккхам̣, ана̄гате ват̣т̣амӯлакам̣ дуккхам̣, паччуппанне а̄ха̄рапарийет̣т̣химӯлакам̣ дуккха’’нти. евам̣ бхагава̄ парихаран̣ам̣ а̄чиккхитва̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ меттаттхан̃ча париттаттхан̃ча випассана̄па̄дакаджджха̄наттхан̃ча идам̣ суттамабха̄сӣти. евам̣ виттха̄ратопи ‘‘йена вуттам̣ йада̄ йаттха, йасма̄ че’’ти етесам̣ пада̄нам̣ дӣпана̄ нида̄насодхана̄ ведитабба̄.

етта̄вата̄ ча йа̄ са̄ ‘‘йена вуттам̣ йада̄ йаттха, йасма̄ четеса дӣпана̄. нида̄нам̣ содхайитва̄’’ти ма̄тика̄ т̣хапита̄, са̄ сабба̄ка̄рена виттха̄рита̄ хоти.

пат̣хамага̄тха̄ван̣н̣ана̄

1. ида̄ни ‘‘асса карисса̄маттхаван̣н̣ана’’нти вуттатта̄ евам̣ катанида̄насодханасса асса суттасса аттхаван̣н̣ана̄ а̄раббхате. таттха каран̣ӣйаматтхакусалена̄ти имисса̄ пат̣хамага̄тха̄йа та̄ва айам̣ падаван̣н̣ана̄ – каран̣ӣйанти ка̄таббам̣, каран̣а̄раханти аттхо. аттхоти пат̣ипада̄, йам̣ ва̄ кин̃чи аттано хитам̣, там̣ саббам̣ аран̣ӣйато аттхоти вуччати, аран̣ӣйато на̄ма упагантаббато. аттхе кусалена аттхакусалена аттхачхекена̄ти вуттам̣ хоти. йанти анийамитапаччаттам̣. нти нийамитаупайогам̣, убхайампи ва̄ йам̣ танти паччаттавачанам̣. сантам̣ паданти упайогавачанам̣, таттха лаккхан̣ато сантам̣, паттаббато падам̣, нибба̄нассетам̣ адхивачанам̣. абхисамечча̄ти абхисама̄гантва̄. саккотӣти сакко, саматтхо пат̣ибалоти вуттам̣ хоти. уджӯти аджджавайутто. сут̣т̣ху уджӯти сухуджу. сукхам̣ вачо тасминти сувачо. асса̄ти бхавеййа. мудӯти маддавайутто. на атима̄нӣти анатима̄ни.

айам̣ панеттха аттхаван̣н̣ана̄ – каран̣ӣйаматтхакусалена, йантам̣ сантам̣ падам̣ абхисамечча̄ти еттха та̄ва аттхи каран̣ӣйам̣, аттхи акаран̣ӣйам̣. таттха сан̇кхепато сиккхаттайам̣ каран̣ӣйам̣. сӣлавипатти, дит̣т̣хивипатти, а̄ча̄равипатти, а̄джӣвавипаттӣти евама̄ди акаран̣ӣйам̣. татха̄ аттхи аттхакусало, аттхи анаттхакусало. таттха йо имасмим̣ са̄сане паббаджитва̄ на атта̄нам̣ самма̄ пайоджети, кхан̣д̣асӣло хоти, екавӣсативидхам̣ анесанам̣ нисса̄йа джӣвикам̣ каппети. сеййатхидам̣ – вел̣уда̄нам̣ паттада̄нам̣ пуппхада̄нам̣ пхалада̄нам̣ дантакат̣т̣хада̄нам̣ мукходакада̄нам̣ сина̄нада̄нам̣ чун̣н̣ада̄нам̣ маттика̄да̄нам̣ ча̄т̣укамйатам̣ муггасӯпйатам̣ па̄рибхат̣айатам̣ джан̇гхапесаникам̣ веджджакаммам̣ дӯтакаммам̣ пахин̣агаманам̣ пин̣д̣апат̣ипин̣д̣ам̣ да̄на̄нуппада̄нам̣ ваттхувиджджам̣ наккхаттавиджджам̣ ан̇гавиджджанти. чхаббидхе ча агочаре чарати. сеййатхидам̣ – весийа̄гочаре видхаватхуллакума̄рикапан̣д̣акабхиккхунӣпа̄на̄га̄рагочарети. сам̣сат̣т̣хо ча вихарати ра̄джӯхи ра̄джамаха̄маттехи титтхийехи титтхийаса̄вакехи анануломикена гихисам̣саггена, йа̄ни ва̄ пана та̄ни кула̄ни ассаддха̄ни аппасанна̄ни анопа̄набхӯта̄ни аккосакапарибха̄сака̄ни анаттхака̄ма̄ни ахитаапха̄сукайогаккхемака̄ма̄ни бхиккхӯнам̣…пе… упа̄сика̄нам̣, татха̄рӯпа̄ни кула̄ни севати бхаджати пайирупа̄сати. айам̣ анаттхакусало.

йо пана имасмим̣ са̄сане паббаджитва̄ атта̄нам̣ самма̄ пайоджети, анесанам̣ паха̄йа чатупа̄рисуддхисӣле патит̣т̣ха̄тука̄мо саддха̄сӣсена па̄тимоккхасам̣варам̣ сатисӣсена индрийасам̣варам̣ вӣрийасӣсена а̄джӣвапа̄рисуддхим̣, пан̃н̃а̄сӣсена паччайапат̣исеванам̣ пӯрети. айам̣ аттхакусало.

йо ва̄ сатта̄паттиккхандхасодханавасена па̄тимоккхасам̣варам̣, чхадва̄ре гхат̣т̣ита̄рамман̣есу абхиджджха̄дӣнам̣ ануппаттивасена индрисам̣варам̣, анесанапариваджджанавасена вин̃н̃уппасаттхабуддхабуддхаса̄вакаван̣н̣итапаччайапат̣исеванена ча а̄джӣвапа̄рисуддхим̣, йатха̄вуттапаччавеккхан̣авасена паччайапат̣исеванам̣, чатуирийа̄патхапариваттане са̄ттхаката̄дипаччавеккхан̣авасена сампаджан̃н̃ан̃ча содхети. айампи аттхакусало.

йо ва̄ йатха̄ ӯсодакам̣ пат̣ичча сам̣килит̣т̣хам̣ ваттхам̣ парийода̄пайати, чха̄рикам̣ пат̣ичча а̄да̄со, укка̄мукхам̣ пат̣ичча джа̄тарӯпам̣, татха̄ н̃а̄н̣ам̣ пат̣ичча сӣлам̣ вода̄йатӣти н̃атва̄ н̃а̄н̣одакена дхованто сӣлам̣ парийода̄пети. йатха̄ ча кикӣ сакун̣ика̄ ан̣д̣ам̣, чамарӣ миго ва̄ладхим̣, екапуттика̄ на̄рӣ пийам̣ екапуттакам̣, еканайано пурисо там̣ еканайанан̃ча раккхати, татха̄ ативийа аппаматто аттано сӣлаккхандхам̣ раккхати, са̄йам̣ па̄там̣ паччавеккхама̄но ан̣уматтампи ваджджам̣ на пассати. айампи аттхакусало.

йо ва̄ пана авиппат̣иса̄ракаре сӣле патит̣т̣ха̄йа килесавиккхамбханапат̣ипадам̣ пагган̣ха̄ти, там̣ пагган̣хитва̄ касин̣апарикаммам̣ кароти, касин̣апарикаммам̣ катва̄ сама̄паттийо ниббаттети. айампи аттхакусало.

йо ва̄ пана сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммаситва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, айам̣ аттхакусала̄нам̣ агго. таттха йе име йа̄ва авиппат̣иса̄ракаре сӣле патит̣т̣ха̄нена йа̄ва ва̄ килесавиккхамбханапат̣ипада̄йапаггахан̣ена ван̣н̣ита̄ аттхакусала̄, те имасмим̣ аттхе аттхакусала̄ти адхиппета̄. татха̄ видха̄ ча те бхиккхӯ. тена бхагава̄ те бхиккхӯ сандха̄йа екапуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа десана̄йа ‘‘каран̣ӣйаматтхакусалена̄’’ти а̄ха.

тато ‘‘ким̣ каран̣ӣйа’’нти тесам̣ сан̃джа̄такан̇кха̄нам̣ а̄ха ‘‘йантам̣ сантам̣ падам̣ абхисамечча̄’’ти. айаметтха адхиппа̄йо – там̣ буддха̄нубуддхехи ван̣н̣итам̣ сантам̣ нибба̄нападам̣ пат̣иведхавасена абхисамечча вихаритука̄мена йам̣ каран̣ӣйанти. еттха ча йанти имасса га̄тха̄падасса а̄дито вуттамева каран̣ӣйанти адхика̄рато ануваттати, там̣ сантам̣ падам̣ абхисамечча̄ти. айам̣ пана йасма̄ са̄васесапа̄т̣хо аттхо, тасма̄ вихаритука̄мена̄ти вуттанти ведитаббам̣.

атха ва̄ сантам̣ падам̣ абхисамечча̄ти ануссава̄дивасена локийапан̃н̃а̄йа нибба̄нападам̣ ‘‘санта’’нти н̃атва̄ там̣ адхигантука̄мена йантам̣ каран̣ӣйанти адхика̄рато ануваттати, там̣ каран̣ӣйаматтхакусалена̄ти евампеттха адхиппа̄йо ведитаббо. атха ва̄ ‘‘каран̣ӣйаматтхакусалена̄’’ти вутте ‘‘ки’’нти чинтента̄нам̣ а̄ха ‘‘йантам̣ сантам̣ падам̣ абхисамечча̄’’ти. тассевам̣ адхиппа̄йо ведитаббо – локийапан̃н̃а̄йа сантам̣ падам̣ абхисамечча йам̣ каран̣ӣйам̣ ка̄таббам̣, там̣ каран̣ӣйам̣, каран̣а̄рахамева танти вуттам̣ хоти.

ким̣ пана танти? киман̃н̃ам̣ сийа̄ ан̃н̃атра тададхигамупа̄йато, ка̄ман̃четам̣ каран̣а̄рахат̣т̣хена сиккхаттайадӣпакена а̄дипаденева вуттам̣. татха̄ хи тасса аттхаван̣н̣ана̄йам̣ авочумха̄ ‘‘аттхи каран̣ӣйам̣, аттхи акаран̣ӣйам̣. таттха сан̇кхепато сиккхаттайам̣ каран̣ӣйа’’нти. атисан̇кхепена деситатта̄ пана тесам̣ бхиккхӯнам̣ кехичи вин̃н̃а̄там̣, кехичи на вин̃н̃а̄там̣. тато йехи на вин̃н̃а̄там̣, тесам̣ вин̃н̃а̄панаттхам̣ йам̣ висесато а̄ран̃н̃акена бхиккхуна̄ ка̄таббам̣, там̣ виттха̄ренто ‘‘сакко уджӯ ча сухуджӯ ча, сувачо часса муду анатима̄нӣ’’ти имам̣ та̄ва упад̣д̣хага̄тхама̄ха.

ким̣ вуттам̣ хоти? сантам̣ падам̣ абхисамечча вихаритука̄мо, локийапан̃н̃а̄йа ва̄ там̣ абхисамечча тададхигама̄йа пат̣ипаджджама̄но а̄ран̃н̃ако бхиккху дутийачатуттхападха̄нийан̇гасаманна̄гамена ка̄йе ча джӣвите ча анапеккхо хутва̄ саччаппат̣иведха̄йа пат̣ипаджджитум̣ сакко асса, татха̄ касин̣апарикаммаваттасама̄да̄на̄дӣсу аттано паттачӣвараппат̣исан̇кхаран̣а̄дӣсу ча йа̄ни та̄ни сабрахмача̄рӣнам̣ учча̄вача̄ни ким̣ каран̣ӣйа̄ни, тесу ан̃н̃есу ча еварӯпесу сакко асса даккхо аналасо саматтхо. сакко хонтопи ча татийападха̄нийан̇гасаманна̄гамена уджу асса. уджу хонтопи ча саким̣ уджубха̄вена дахарака̄ле ва̄ уджубха̄вена сантосам̣ ана̄паджджитва̄ йа̄ваджӣвам̣ пунаппунам̣ аситхилакаран̣ена сут̣т̣хутарам̣ уджу асса. асат̣хата̄йа ва̄ уджу, ама̄йа̄вита̄йа сухуджу. ка̄йавачӣван̇каппаха̄нена ва̄ уджу, манован̇каппаха̄нена сухуджу. асантагун̣асса ва̄ ана̄викаран̣ена уджу, асантагун̣ена уппаннасса ла̄бхасса анадхива̄санена сухуджу. евам̣ а̄рамман̣алаккхан̣ӯпаниджджха̄нехи пуримадвайататийасиккха̄хи пайога̄сайасуддхӣхи ча уджу ча сухуджу ча асса.

на кевалан̃ча уджу ча сухуджу ча, апича пана сувачо ча асса. йо хи пуггало ‘‘идам̣ на каттабба’’нти вутто ‘‘ким̣ те дит̣т̣хам̣, ким̣ те сутам̣, ко ме сутва̄ вадаси, ким̣ упаджджха̄йо а̄чарийо сандит̣т̣хо самбхатто ва̄’’ти вадети, тун̣хӣбха̄вена ва̄ там̣ вихесети, сампат̣иччхитва̄ ва̄ на татха̄ кароти, со висеса̄дхигамасса дӯре хоти. йо пана овадийама̄но ‘‘са̄дху, бханте сут̣т̣ху вуттам̣, аттано ваджджам̣ на̄ма дуддасам̣ хоти, пунапи мам̣ еварӯпам̣ дисва̄ вадеййа̄тха анукампам̣ упа̄да̄йа, чирассам̣ ме тумха̄кам̣ сантика̄ ова̄до ладдхо’’ти вадати, йатха̄нусит̣т̣хан̃ча пат̣ипаджджати, со висеса̄дхигамасса авидӯре хоти. тасма̄ евам̣ парасса вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ каронто сувачо ча асса.

йатха̄ ча сувачо, евам̣ муду асса. мудӯти гахат̣т̣хехи дӯтагаманапахин̣агамана̄дӣсу нийуджджама̄но таттха мудубха̄вам̣ акатва̄ тхаддхо хутва̄ ваттапат̣ипаттийам̣ сакалабрахмачарийе ча муду асса супарикаммакатасуван̣н̣ам̣ вийа таттха таттха винийогаккхамо. атха ва̄ мудӯти абха̄кут̣ико утта̄намукхо сукхасамбха̄со пат̣исантха̄равутти сутиттхам̣ вийа сукха̄вага̄хо асса. на кевалан̃ча муду, апича пана анатима̄нӣ асса, джа̄тиготта̄дӣхи атима̄наваттхӯхи паре на̄тиман̃н̃еййа, са̄рипуттаттхеро вийа чан̣д̣а̄лакума̄ракасамена четаса̄ вихареййа̄ти.

дутийага̄тха̄ван̣н̣ана̄

2. евам̣ бхагава̄ сантам̣ падам̣ абхисамечча вихаритука̄масса тададхигама̄йа ва̄ пат̣ипаджджама̄насса висесато а̄ран̃н̃акасса бхиккхуно екаччам̣ каран̣ӣйам̣ ватва̄ пуна татуттарипи ваттука̄мо ‘‘сантуссако ча̄’’ти дутийага̄тхама̄ха.

таттха ‘‘сантут̣т̣хӣ ча катан̃н̃ута̄’’ти еттха вуттаппабхедена два̄дасавидхена сантосена сантуссатӣти сантуссако. атха ва̄ туссатӣти туссако, сакена туссако, сантена туссако, самена туссакоти сантуссако. таттха сакам̣ на̄ма ‘‘пин̣д̣ийа̄лопабходжанам̣ нисса̄йа̄’’ти евам̣ упасампадаман̣д̣але уддит̣т̣хам̣ аттана̄ ча сампат̣иччхитам̣ чатупаччайаджа̄там̣, тена сундарена ва̄ асундарена ва̄ саккаччам̣ ва̄ асаккаччам̣ ва̄ диннена пат̣иггахан̣ака̄ле парибхогака̄ле ча вика̄рам̣ адассетва̄ йа̄пенто ‘‘сакена туссако’’ти вуччати. сантам̣ на̄ма йам̣ ладдхам̣ хоти аттано ‘виджджама̄нам̣, тена сантенева туссанто тато парам̣ на паттхенто атриччхатам̣ паджаханто ‘‘сантена туссако’’ти вуччати. самам̣ на̄ма ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу анунайапат̣игхаппаха̄нам̣, тена самена сабба̄рамман̣есу туссанто ‘‘самена туссако’’ти вуччати.

сукхена бхарӣйатӣти субхаро, супосоти вуттам̣ хоти. йо хи бхиккху мануссехи са̄лимам̣содана̄дӣнам̣ патте пӯретва̄ диннепи думмукхабха̄вам̣ анаттаманабха̄вамева ча дассети, тесам̣ ва̄ саммукха̄ва там̣ пин̣д̣апа̄там̣ ‘‘ким̣ тумхехи динна’’нти апаса̄денто са̄ман̣ерагахат̣т̣ха̄дӣнам̣ дети, еса дуббхаро. етам̣ дисва̄ манусса̄ дӯратова паривадждженти ‘‘дуббхаро бхиккху на сакка̄ посету’’нти. йо пана йам̣ кин̃чи лӯкхам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄ лабхитва̄ аттамано виппасаннамукхо хутва̄ йа̄пети, еса субхаро. етам̣ дисва̄ манусса̄ ативийа виссаттха̄ хонти, ‘‘амха̄кам̣ бхаданто субхаро, тхокатхокена̄пи туссати, майамева нам̣ посесса̄ма̄’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ катва̄ посенти. еварӯпо идха субхароти адхиппето.

аппам̣ киччамасса̄ти аппакиччо, на камма̄ра̄мата̄бхасса̄ра̄мата̄сан̇ган̣ика̄ра̄мата̄дианекакиччабйа̄ват̣о, атха ва̄ сакалавиха̄ре навакаммасан̇гхапарибхогаса̄ман̣ераа̄ра̄микавоса̄сана̄дикиччавирахито, аттано кесанакхаччхеданапаттачӣваракамма̄дим̣ катва̄ саман̣адхаммакиччапаро хотӣти вуттам̣ хоти.

саллахука̄ вутти асса̄ти саллахукавутти. йатха̄ екаччо бахубхан̣д̣о бхиккху диса̄паккаманака̄ле бахум̣ паттачӣварапаччаттхаран̣ателагул̣а̄дим̣ маха̄джанена сӣсабха̄ракат̣ибха̄ра̄дӣхи уббаха̄петва̄ паккамати, евам̣ ахутва̄ йо аппапариккха̄ро хоти, паттачӣвара̄диат̣т̣хасаман̣апариккха̄раматтамева парихарати, диса̄паккаманака̄ле паккхӣ сакун̣о вийа сама̄да̄йева паккамати, еварӯпо идха саллахукавуттӣти адхиппето. санта̄ни индрийа̄ни асса̄ти сантиндрийо, ит̣т̣ха̄рамман̣а̄дӣсу ра̄га̄дивасена ануддхатиндрийоти вуттам̣ хоти. нипакоти вин̃н̃ӯ вибха̄вӣ пан̃н̃ава̄, сӣла̄нураккхан̣апан̃н̃а̄йа чӣвара̄дивича̄ран̣апан̃н̃а̄йа а̄ва̄са̄дисаттасаппа̄йапариджа̄нанапан̃н̃а̄йа ча саманна̄гатоти адхиппа̄йо.

на пагаббхоти аппагаббхо, ат̣т̣хат̣т̣ха̄нена ка̄йапа̄габбхийена чатут̣т̣ха̄нена вачӣпа̄габбхийена анекена т̣ха̄нена манопа̄габбхийена ча вирахитоти аттхо.

ат̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ ка̄йапа̄габбхийам̣ (маха̄ни. 87) на̄ма сан̇гхаган̣апуггалабходжанаса̄ла̄джанта̄гхаранха̄натиттхабхиккха̄ча̄рамаггаантарагхараппавесанесу ка̄йена аппатирӯпакаран̣ам̣. сеййатхидам̣ – идхекаччо сан̇гхамаджджхе паллаттхика̄йа ва̄ нисӣдати па̄де па̄дамодахитва̄ ва̄ти евама̄ди. татха̄ ган̣амаджджхе чатупарисасаннипа̄те, татха̄ вуд̣д̣хатаре пуггале. бходжанаса̄ла̄йам̣ пана вуд̣д̣ха̄нам̣ а̄санам̣ на дети, нава̄нам̣ а̄санам̣ пат̣иба̄хати. татха̄ джанта̄гхаре, вуд̣д̣хе четтха ана̄пуччха̄ аггиджа̄лана̄дӣни кароти. нха̄натиттхе ча йадидам̣ ‘‘дахаро вуд̣д̣хоти пама̄н̣ам̣ акатва̄ а̄гатапат̣ипа̄т̣ийа̄ нха̄йитабба’’нти вуттам̣, тампи ана̄дийанто паччха̄ а̄гантва̄ удакам̣ отаритва̄ вуд̣д̣хе ча наве ча ба̄дхети. бхиккха̄ча̄рамагге пана агга̄санааггодакааггапин̣д̣аттхам̣ вуд̣д̣ха̄нам̣ пурато пурато йа̄ти, ба̄ха̄йа ба̄хам̣ пахаранто. антарагхараппавесане вуд̣д̣ха̄нам̣ пат̣хаматарам̣ пависати, дахарехи ка̄йакӣл̣анам̣ каротӣти евама̄ди.

чатут̣т̣ха̄нам̣ вачӣпа̄габбхийам̣ (маха̄ни. 87) на̄ма сан̇гхаган̣апуггалаантарагхаресу аппатирӯпава̄ча̄ниччха̄ран̣ам̣. сеййатхидам̣ – идхекаччо сан̇гхамаджджхе ана̄пуччха̄ дхаммам̣ бха̄сати, татха̄ пуббе вуттаппака̄ре ган̣е вуд̣д̣хатаре пуггале ча, таттха мануссехи пан̃хам̣ пут̣т̣хо вуд̣д̣хатарам̣ ана̄пуччха̄ виссаджджети, антарагхаре пана ‘‘иттханна̄ме ким̣ аттхи, ким̣ йа̄гу уда̄ху кха̄данӣйам̣ ва̄ бходжанӣйам̣ ва̄, ким̣ ме дассаси, ким̣ аджджа кха̄дисса̄ми, ким̣ бхун̃джисса̄ми, ким̣ пивисса̄мӣ’’ти евама̄дим̣ бха̄сати.

анекат̣т̣ха̄нам̣ манопа̄габбхийам̣ (маха̄ни. 87) на̄ма тесу тесу т̣ха̄несу ка̄йава̄ча̄хи аджджха̄ча̄рам̣ ана̄паджджитва̄пи манаса̄ ева ка̄мавитакка̄дина̄наппака̄рам̣ аппатирӯпавитакканам̣.

кулесвананугиддхоти йа̄ни та̄ни кула̄ни упасан̇камати, тесу паччайатан̣ха̄йа ва̄ анануломикагихисам̣саггавасена ва̄ ананугиддхо, на сахасокӣ, на саханандӣ, на сукхитесу сукхито, на дуккхитесу дуккхито, на уппаннесу киччакаран̣ӣйесу аттана̄ ва̄ уййогама̄паджджита̄ти вуттам̣ хоти. имисса̄йа ча га̄тха̄йа йам̣ ‘‘сувачо часса̄’’ти еттха вуттам̣ асса̄ти вачанам̣, там̣ саббападехи саддхим̣ сантуссако ча асса, субхаро ча асса̄ти евам̣ йоджетаббам̣.

татийага̄тха̄ван̣н̣ана̄

3. евам̣ бхагава̄ сантам̣ падам̣ абхисамечча вихаритука̄масса тададхигама̄йа ва̄ пат̣ипаджджитука̄масса висесато а̄ран̃н̃акасса бхиккхуно тадуттарипи каран̣ӣйам̣ а̄чиккхитва̄ ида̄ни акаран̣ӣйампи а̄чиккхитука̄мо ‘‘на ча кхуддама̄чаре кин̃чи, йена вин̃н̃ӯ паре упавадеййу’’нти имам̣ упад̣д̣хага̄тхама̄ха.

тассаттхо – евамимам̣ каран̣ӣйам̣ каронто йам̣ там̣ ка̄йавачӣманодуччаритам̣ кхуддам̣ ла̄маканти вуччати, там̣ на ча кхуддам̣ сама̄чаре, асама̄чаранто ча на кевалам̣ ол̣а̄рикам̣, кинту кин̃чи на сама̄чаре, аппаматтакампи ан̣уматтакампи на сама̄чарети вуттам̣ хоти.

тато тасса сама̄ча̄ре сандит̣т̣хикамева̄дӣнавам̣ дассети ‘‘йена вин̃н̃ӯ паре упавадеййу’’нти. еттха ча йасма̄ авин̃н̃ӯ паре аппама̄н̣ам̣. те хи анаваджджам̣ ва̄ са̄ваджджам̣ каронти, аппаса̄ваджджам̣ ва̄ маха̄са̄ваджджам̣. вин̃н̃ӯ ева пана пама̄н̣ам̣. те хи анувичча парийога̄хетва̄ аван̣н̣а̄рахасса аван̣н̣ам̣ бха̄санти, ван̣н̣а̄рахасса ван̣н̣ам̣ бха̄санти. тасма̄ ‘‘вин̃н̃ӯ паре’’ти вуттам̣.

евам̣ бхагава̄ има̄хи ад̣д̣хатеййа̄хи га̄тха̄хи сантам̣ падам̣ абхисамечча вихаритука̄масса тададхигама̄йа ва̄ пат̣ипаджджитука̄масса висесато а̄ран̃н̃акасса, а̄ран̃н̃акасӣсена ча саббесампи каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вихаритука̄ма̄нам̣ каран̣ӣйа̄каран̣ӣйабхедам̣ каммат̣т̣ха̄нӯпача̄рам̣ ватва̄ ида̄ни тесам̣ бхиккхӯнам̣ тасса девата̄бхайасса пат̣игха̄та̄йа париттаттхам̣ випассана̄па̄дакаджджха̄навасена каммат̣т̣ха̄наттхан̃ча ‘‘сукхинова кхемино хонтӯ’’тиа̄дина̄ найена меттакатхам̣ катхетума̄раддхо.

таттха сукхиноти сукхасампанна̄. кхеминоти кхемаванто, абхайа̄ нирупаддава̄ти вуттам̣ хоти. саббети анавасеса̄. сатта̄ти па̄н̣ино. сукхитатта̄ти сукхитачитта̄. еттха ча ка̄йикена сукхена сукхино, ма̄насена сукхитатта̄, тадубхайена̄пи саббабхайупаддававигамена ва̄ кхеминоти ведитаббо. касма̄ пана евам̣ вуттам̣? метта̄бха̄вана̄ка̄радассанаттхам̣. еван̃хи метта̄ бха̄ветабба̄ ‘‘саббе сатта̄ сукхино хонтӯ’’ти ва̄, ‘‘кхемино хонтӯ’’ти ва̄, ‘‘сукхитатта̄ хонтӯ’’ти ва̄.

чатуттхага̄тха̄ван̣н̣ана̄

4. евам̣ йа̄ва упача̄рато аппана̄кот̣и, та̄ва сан̇кхепена метта̄бха̄ванам̣ дассетва̄ ида̄ни виттха̄ратопи там̣ дассетум̣ ‘‘йе кечӣ’’ти га̄тха̄двайама̄ха. атха ва̄ йасма̄ путхутта̄рамман̣е паричитам̣ читтам̣ на а̄дикенева екатте сан̣т̣ха̄ти а̄рамман̣аппабхедам̣ пана анугантва̄ анугантва̄ камена сан̣т̣ха̄ти, тасма̄ тасса тасатха̄вара̄дидукатикаппабхеде а̄рамман̣е анугантва̄ анугантва̄ сан̣т̣ха̄наттхампи ‘‘йе кечӣ’’ти га̄тха̄двайама̄ха. атха ва̄ йасма̄ йасса йам̣ а̄рамман̣ам̣ вибхӯтам̣ хоти, тасса таттха читтам̣ сукхам̣ тит̣т̣хати, тасма̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ йасса йам̣ вибхӯтам̣ а̄рамман̣ам̣, тасса таттха читтам̣ сан̣т̣ха̄петука̄мо тасатха̄вара̄дидукатика̄рамман̣абхедадӣпакам̣ ‘‘йе кечӣ’’ти имам̣ га̄тха̄двайама̄ха.

еттха хи тасатха̄варадукам̣ дит̣т̣ха̄дит̣т̣хадукам̣ дӯрасантикадукам̣ бхӯтасамбхавесидуканти чатта̄ро дуке, дӣгха̄дӣхи ча чхахи падехи маджджхимападасса тӣсу ан̣укападасса ча двӣсу тикесу аттхасамбхавато дӣгхарассамаджджхиматикам̣ маханта̄н̣укамаджджхиматикам̣ тхӯла̄н̣укамаджджхиматиканти тайо тике ча дӣпети. таттха йе кечӣти анавасесавачанам̣. па̄н̣а̄ ева бхӯта̄ па̄н̣абхӯта̄. атха ва̄ па̄н̣антӣти па̄н̣а̄, етена асса̄сапасса̄саппат̣ибаддхе пан̃чавока̄расатте ган̣ха̄ти. бхавантӣти бхӯта̄, етена екавока̄рачатувока̄расатте ган̣ха̄ти. аттхӣти санти сам̣виджджанти.

евам̣ ‘‘йе кечи па̄н̣абхӯтаттхӣ’’ти имина̄ вачанена дукатикехи сан̇гахетаббе саббасатте екато дассетва̄ ида̄ни саббепи те таса̄ ва̄ тха̄вара̄ ва навасеса̄ти имина̄ дукена сан̇гахетва̄ дассети.

таттха тасантӣти таса̄, сатан̣ха̄нам̣ сабхайа̄нан̃четам̣ адхивачанам̣. тит̣т̣хантӣти тха̄вара̄, пахӣнатан̣ха̄бхайа̄нам̣ арахатам̣ етам̣ адхивачанам̣. наттхи тесам̣ авасесанти анавасеса̄, саббепӣти вуттам̣ хоти. йан̃ча дутийага̄тха̄йа анте вуттам̣, там̣ саббадукатикехи самбандхитаббам̣ ‘‘йе кечи па̄н̣абхӯтаттхи таса̄ ва̄ тха̄вара̄ ва̄ анавасеса̄, имепи саббе сатта̄ бхаванту сукхитатта̄. евам̣ йа̄ва бхӯта̄ ва̄ самбхавесӣ ва̄, имепи саббе сатта̄ бхаванту сукхитатта̄’’ти.

ида̄ни дӣгхарассамаджджхима̄дитикаттайадӣпакесу дӣгха̄ ва̄тиа̄дӣсу чхасу падесу дӣгха̄ти дӣгхаттабха̄ва̄ на̄гамаччхагодха̄дайо. анекабйа̄масатаппама̄н̣а̄пи хи маха̄самудде на̄га̄нам̣ аттабха̄ва̄ анекайоджанаппама̄н̣а̄ ча маччхагодха̄дӣнам̣ аттабха̄ва̄ хонти. маханта̄ти махантаттабха̄ва̄ джале маччхакаччхапа̄дайо, тхале хаттхина̄га̄дайо, амануссесу да̄нава̄дайо. а̄ха ча ‘‘ра̄хуггам̣ аттабха̄вӣна’’нти (а. ни. 4.15). тасса хи аттабха̄во уббедхена чатта̄ри йоджанасахасса̄ни ат̣т̣ха ча йоджанасата̄ни, ба̄хӯ два̄дасайоджанасатапарима̄н̣а̄, пан̃н̃а̄сайоджанам̣ бхамукантарам̣, татха̄ ан̇гулантарика̄, хаттхатала̄ни две йоджанасата̄нӣти. маджджхима̄ти ассагон̣амахим̣сасӯкара̄дӣнам̣ аттабха̄ва̄. рассака̄ти та̄су та̄су джа̄тӣсу ва̄мана̄дайо дӣгхамаджджхимехи омакаппама̄н̣а̄ сатта̄. ан̣ука̄ти мам̣сачаккхусса агочара̄ диббачаккхувисайа̄ удака̄дӣсу ниббатта̄ сукхуматтабха̄ва̄ сатта̄ ӯка̄дайо ва̄. апича йе та̄су та̄су джа̄тӣсу махантамаджджхимехи тхӯламаджджхимехи ча омакаппама̄н̣а̄ сатта̄, те ан̣ука̄ти ведитабба̄. тхӯла̄ти париман̣д̣алаттабха̄ва̄ сиппикасамбука̄дайо сатта̄.

пан̃чамага̄тха̄ван̣н̣ана̄

5. евам̣ тӣхи тикехи анавасесато сатте дассетва̄ ида̄ни ‘‘дит̣т̣ха̄ ва̄ йе ва адит̣т̣ха̄’’тиа̄дӣхи тӣхи дукехипи те сан̇гахетва̄ дассети.

таттха дит̣т̣ха̄ти йе аттано чаккхусса а̄па̄тхама̄гатавасена дит̣т̣хапубба̄. адит̣т̣ха̄ти йе парасамуддапараселапарачаккава̄л̣а̄дӣсу т̣хита̄. ‘‘йе ва̄ дӯре васанти авидӯре’’ти имина̄ пана дукена аттано аттабха̄васса дӯре ча авидӯре ча васанте сатте дассети, те апададвипадавасена ведитабба̄. аттано хи ка̄йе васанта̄ сатта̄ авидӯре, бахика̄йе васанта̄ сатта̄ дӯре. татха̄ антоупача̄ре васанта̄ авидӯре, бахиупача̄ре васанта̄ дӯре. аттано виха̄ре га̄ме джанападе дӣпе чаккава̄л̣е васанта̄ авидӯре, парачаккава̄л̣е васанта̄ дӯре васантӣти вуччанти.

бхӯта̄ти джа̄та̄ абхиниббатта̄. йе бхӯта̄ ева, на пуна бхависсантӣти сан̇кхйам̣ гаччханти, тесам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ етам̣ адхивачанам̣. самбхавамесантӣти самбхавесӣ. аппахӣнабхавасам̣йоджанатта̄ а̄йатимпи самбхавам̣ есанта̄нам̣ секхапутхуджджана̄наметам̣ адхивачанам̣. атха ва̄ чатӯсу йонӣсу ан̣д̣аджаджала̄буджа̄ сатта̄ йа̄ва ан̣д̣акосам̣ ваттхикосан̃ча на бхинданти, та̄ва самбхавесӣ на̄ма, ан̣д̣акосам̣ ваттхикосан̃ча бхиндитва̄ бахи никкханта̄ бхӯта̄ на̄ма. сам̣седаджа̄ опапа̄тика̄ ча пат̣хамачиттаккхан̣е самбхавесӣ на̄ма, дутийачиттаккхан̣ато пабхути бхӯта̄ на̄ма. йена ва̄ ирийа̄патхена джа̄йанти, йа̄ва тато ан̃н̃ам̣ на па̄пун̣анти, та̄ва самбхавесӣ на̄ма, тато парам̣ бхӯта̄ти.

чхат̣т̣хага̄тха̄ван̣н̣ана̄

6. евам̣ бхагава̄ ‘‘сукхино ва̄’’тиа̄дӣхи ад̣д̣хатеййа̄хи га̄тха̄хи на̄наппака̄рато тесам̣ бхиккхӯнам̣ хитасукха̄гамапаттхана̄васена саттесу метта̄бха̄ванам̣ дассетва̄ ида̄ни ахитадуккха̄на̄гамапаттхана̄васена̄пи там̣ дассенто а̄ха ‘‘на паро парам̣ никуббетха̄’’ти. еса пора̄н̣о па̄т̣хо, ида̄ни пана ‘‘парам̣ хӣ’’типи пат̣ханти, айам̣ на собхано.

таттха пароти параджано. паранти параджанам̣. на никуббетха̄ти на ван̃чеййа. на̄тиман̃н̃етха̄ти на атиккамитва̄ ман̃н̃еййа. каттхачӣти каттхачи ока̄се, га̄ме ва̄ га̄макхетте ва̄ н̃а̄тимаджджхе ва̄ пӯгамаджджхе ва̄тиа̄ди. нанти етам̣. кан̃чӣти йам̣ кан̃чи кхаттийам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ гахат̣т̣хам̣ ва̄ паббаджитам̣ ва̄ сукхитам̣ ва̄ дуккхитам̣ ва̄тиа̄ди. бйа̄росана̄ пат̣игхасан̃н̃а̄ти ка̄йавачӣвика̄рехи бйа̄росана̄йа ча мановика̄рена пат̣игхасан̃н̃а̄йа ча. ‘‘бйа̄росана̄йа пат̣игхасан̃н̃а̄йа̄’’ти хи ваттаббе ‘‘бйа̄росана̄ пат̣игхасан̃н̃а̄’’ти вуччати, йатха̄ ‘‘саммадан̃н̃а̄йа вимутта̄’’ти ваттаббе ‘‘саммадан̃н̃а̄ вимутта̄’’ти, йатха̄ ча ‘‘анупуббасиккха̄йа анупуббакирийа̄йа анупуббапат̣ипада̄йа̄’’ти ваттаббе ‘‘анупуббасиккха̄ анупуббакирийа̄ анупуббапат̣ипада̄’’ти. на̄н̃н̃аман̃н̃асса дуккхамиччхеййа̄ти ан̃н̃аман̃н̃асса дуккхам̣ на иччхеййа. ким̣ вуттам̣ хоти? на кевалам̣ ‘‘сукхино ва̄ кхемино ва̄ хонтӯ’’тиа̄диманасика̄равасенева меттам̣ бха̄веййа, кинту ‘‘аховата йо кочи парапуггало йам̣ кан̃чи парапуггалам̣ ван̃чана̄дӣхи никатӣхи на никуббетха, джа̄тиа̄дӣхи ча навахи ма̄наваттхӯхи каттхачи падесе кан̃чи парапуггалам̣ на̄тиман̃н̃еййа, ан̃н̃аман̃н̃асса ча бйа̄росана̄йа ва̄ пат̣игхасан̃н̃а̄йа ва̄ дуккхам̣ на иччхеййа̄’’ти евампи манасикаронто бха̄веййа̄ти.

саттамага̄тха̄ван̣н̣ана̄

7. евам̣ ахитадуккха̄на̄гамапаттхана̄васена аттхато метта̄бха̄ванам̣ дассетва̄ ида̄ни тамева упама̄йа дассенто а̄ха ‘‘ма̄та̄ йатха̄ нийам̣путта’’нти.

тассаттхо – йатха̄ ма̄та̄ нийам̣ путтам̣ аттани джа̄там̣ орасам̣ путтам̣, тан̃ча екапуттамева а̄йуса̄ анураккхе, тасса дуккха̄гамаппат̣иба̄ханаттхам̣ аттано а̄йумпи чаджитва̄ там̣ анураккхе, евампи саббабхӯтесу идам̣ метта̄кхйам̣ ма̄насам̣ бха̄вайе, пунаппунам̣ джанайе вад̣д̣хайе, тан̃ча апарима̄н̣асатта̄рамман̣авасена екасмим̣ ва̄ сатте анавасесапхаран̣авасена апарима̄н̣ам̣ бха̄вайети.

ат̣т̣хамага̄тха̄ван̣н̣ана̄

8. евам̣ сабба̄ка̄рена метта̄бха̄ванам̣ дассетва̄ ида̄ни тассева вад̣д̣ханам̣ дассенто а̄ха ‘‘меттан̃ча саббалокасмӣ’’ти.

таттха миджджати та̄йати ча̄ти митто, хитаджджха̄сайата̄йа синийхати, ахита̄гамато раккхати ча̄ти аттхо. миттасса бха̄во меттам̣. саббалокасмӣти анавасесе сатталоке. манаси бхаванти ма̄насам̣. тан̃хи читтасампайуттатта̄ евам̣ вуттам̣. бха̄вайети вад̣д̣хайе. на асса парима̄н̣анти апарима̄н̣ам̣, аппама̄н̣асатта̄рамман̣ата̄йа евам̣ вуттам̣. уддханти упари, тена арӯпабхавам̣ ган̣ха̄ти. адхоти хет̣т̣ха̄, тена ка̄мабхавам̣ ган̣ха̄ти. тирийанти вемаджджхам̣, тена рӯпабхавам̣ ган̣ха̄ти. асамба̄дханти самба̄дхавирахитам̣, бхиннасӣманти вуттам̣ хоти. сӣма̄ на̄ма паччаттхико вуччати, тасмимпи паваттанти аттхо. аверанти веравирахитам̣, антарантара̄пи верачетана̄па̄тубха̄вавирахитанти аттхо. асапаттанти вигатапаччаттхикам̣. метта̄виха̄рӣ хи пуггало манусса̄нам̣ пийо хоти, аманусса̄нам̣ пийо хоти, на̄сса кочи паччаттхико хоти, тенасса там̣ ма̄насам̣ вигатапаччаттхикатта̄ асапаттанти вуччати. парийа̄йавачанан̃хи етам̣, йадидам̣ паччаттхико сапаттоти. айам̣ анупадато аттхаван̣н̣ана̄.

айам̣ панеттха адхиппетаттхадӣпана̄ – йадидам̣ ‘‘евампи саббабхӯтесу ма̄насам̣ бха̄вайе апарима̄н̣а’’нти вуттам̣, тан̃четам̣ апарима̄н̣ам̣ меттам̣ ма̄насам̣ саббалокасмим̣ бха̄вайе вад̣д̣хайе, вуд̣д̣хим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ гамайе па̄пайе. катхам̣? уддхам̣ адхо ча тирийан̃ча, уддхам̣ йа̄ва бхавагга̄, адхо йа̄ва авӣчито, тирийам̣ йа̄ва авасесадиса̄. уддхам̣ ва̄ а̄руппам̣, адхо ка̄мадха̄тум̣, тирийам̣ рӯпадха̄тум̣ анавасесам̣ пхаранто. евам̣ бха̄вентопи ча там̣ йатха̄ асамба̄дхам̣ аверам̣ асапаттан̃ча хоти, татха̄ самба̄дхаверасапатта̄нам̣ абха̄вам̣ каронто бха̄вайе. йам̣ ва̄ там̣ бха̄вана̄сампадам̣ паттам̣ саббаттха ока̄салокавасена асамба̄дхам̣, аттано паресу а̄гха̄таппат̣ивинайанена аверам̣, аттани ча паресам̣ а̄гха̄тавинайанена асапаттам̣ хоти. там̣ асамба̄дхамаверамасапаттам̣ апарима̄н̣ам̣ меттам̣ ма̄насам̣ уддхам̣ адхо тирийан̃ча̄ти тивидхапариччхеде саббалокасмим̣ бха̄вайе вад̣д̣хайети.

навамага̄тха̄ван̣н̣ана̄

9. евам̣ метта̄бха̄вана̄йа вад̣д̣ханам̣ дассетва̄ ида̄ни там̣ бха̄ванамануйуттасса вихарато ирийа̄патханийама̄бха̄вам̣ дассенто а̄ха ‘‘тит̣т̣хам̣ чарам̣…пе… адхит̣т̣хеййа̄’’ти.

тассаттхо – еваметам̣ меттам̣ ма̄насам̣ бха̄венто со ‘‘нисӣдати паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа̄’’тиа̄дӣсу вийа ирийа̄патханийамам̣ акатва̄ йатха̄сукхам̣ ан̃н̃атаран̃н̃атараирийа̄патхаба̄дханавиноданам̣ каронто тит̣т̣хам̣ ва̄ чарам̣ ва̄ нисинно ва̄ сайа̄но ва̄ йа̄вата̄ вигатамиддхо асса, атха етам̣ метта̄джха̄насатим̣ адхит̣т̣хеййа.

атха ва̄ евам̣ метта̄бха̄вана̄йа вад̣д̣ханам̣ дассетва̄ ида̄ни васӣбха̄вам̣ дассенто а̄ха ‘‘тит̣т̣хам̣ чара’’нти. васиппатто хи тит̣т̣хам̣ ва̄ чарам̣ ва̄ нисинно ва̄ сайа̄но ва̄ йа̄вата̄ ирийа̄патхена етам̣ метта̄джха̄насатим̣ адхит̣т̣ха̄тука̄мо хоти, атха ва̄ тит̣т̣хам̣ ва̄ чарам̣ ва̄…пе… сайа̄но ва̄ти на тасса т̣ха̄на̄дӣни антара̄йакара̄ни хонти, апича кхо йа̄вата̄ етам̣ метта̄джха̄насатим̣ адхит̣т̣ха̄тука̄мо хоти, та̄вата̄ вигатамиддхо хутва̄ адхит̣т̣ха̄ти, наттхи тасса таттха дандха̄йитаттам̣. тена̄ха ‘‘тит̣т̣хам̣ чарам̣ нисинно ва, сайа̄но йа̄вата̄сса витамиддхо. етам̣ сатим̣ адхит̣т̣хеййа̄’’ти.

тасса̄йамадхиппа̄йо – йам̣ там̣ ‘‘меттан̃ча саббалокасми, ма̄насам̣ бха̄вайе’’ти вуттам̣, там̣ йатха̄ бха̄веййа, йатха̄ т̣ха̄на̄дӣсу йа̄вата̄ ирийа̄патхена т̣ха̄на̄дӣни ва̄ ана̄дийитва̄ йа̄вата̄ етам̣ метта̄джха̄насатим̣ адхит̣т̣ха̄тука̄мо асса, та̄вата̄ вигатамиддхова хутва̄ етам̣ сатим̣ адхит̣т̣хеййа̄ти.

евам̣ метта̄бха̄вана̄йа васӣбха̄вам̣ дассенто ‘‘етам̣ сатим̣ адхит̣т̣хеййа̄’’ти тасмим̣ метта̄виха̄ре нийоджетва̄ ида̄ни там̣ виха̄рам̣ тхунанто а̄ха ‘‘брахмаметам̣ виха̄рамидхама̄хӯ’’ти.

тассаттхо – йва̄йам̣ ‘‘сукхино ва̄ кхемино ва̄ хонтӯ’’тиа̄ди катва̄ йа̄ва ‘‘етам̣ сатим̣ адхит̣т̣хеййа̄’’ти ван̣н̣ито метта̄виха̄ро. етам̣ чатӯсу диббабрахмаарийаирийа̄патхавиха̄ресу ниддосатта̄ аттанопи паресампи аттхакаратта̄ ча идха арийасса дхаммавинайе брахмавиха̄рама̄ху сет̣т̣хавиха̄рама̄хӯти, йато сататам̣ самитам̣ аббокин̣н̣ам̣ тит̣т̣хам̣ чарам̣ нисинно ва̄ сайа̄но ва̄ йа̄вата̄сса вигатамиддхо, етам̣ сатим̣ адхит̣т̣хеййа̄ти.

дасамага̄тха̄ван̣н̣ана̄

10. евам̣ бхагава̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ на̄наппака̄рато метта̄бха̄ванам̣ дассетва̄ ида̄ни йасма̄ метта̄ сатта̄рамман̣атта̄ аттадит̣т̣хийа̄ а̄санна̄ хоти, тасма̄ дит̣т̣хигахананиседханамукхена тесам̣ бхиккхӯнам̣ тадева метта̄джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ арийабхӯмиппаттим̣ дассенто ‘‘дит̣т̣хин̃ча анупаггамма̄’’ти има̄йа га̄тха̄йа десанам̣ сама̄песи.

тассаттхо – йва̄йам̣ ‘‘брахмаметам̣ виха̄рамидхама̄хӯ’’ти сам̣ван̣н̣ито метта̄джха̄навиха̄ро, тато вут̣т̣ха̄йа йе таттха витаккавича̄ра̄дайо дхамма̄, те тесан̃ча ваттха̄диануса̄рена рӯпадхамме париггахетва̄ имина̄ на̄марӯпапариччхедена ‘‘суддхасан̇кха̄рапун̃джойам̣, найидха саттӯпалаббхатӣ’’ти (сам̣. ни. 1.171; маха̄ни. 186) евам̣ дит̣т̣хин̃ча анупаггамма анупуббена локуттарасӣлена сӣлава̄ хутва̄ локуттарасӣласампайуттенева сота̄паттимаггасамма̄дит̣т̣хисан̃н̃итена дассанена сампанно, тато парам̣ йопа̄йам̣ ваттхука̄месу гедхо килесака̄мо аппахӣно хоти, тампи сакада̄га̄миана̄га̄мимаггехи танубха̄вена анавасесаппаха̄нена ча ка̄месу гедхам̣ винеййа винайитва̄ вӯпасаметва̄ на хи джа̄ту габбхасеййам̣ пуна рети екам̣сенева пуна габбхасеййам̣ на ети. суддха̄ва̄сесу ниббаттитва̄ таттхева арахаттам̣ па̄пун̣итва̄ паринибба̄тӣти.

евам̣ бхагава̄ десанам̣ сама̄петва̄ те бхиккхӯ а̄ха – ‘‘гаччхатха, бхиккхаве, тасмим̣йева ванасан̣д̣е вихаратха, иман̃ча суттам̣ ма̄сасса ат̣т̣хасу дхаммассаванадивасесу гхан̣д̣им̣ а̄кот̣етва̄ усса̄ретха, дхаммакатхам̣ каротха са̄каччхатха анумодатха, идамева каммат̣т̣ха̄нам̣ а̄севатха бха̄ветха бахулӣкаротха, тепи во аманусса̄ там̣ бхерава̄рамман̣ам̣ на дассессанти, ан̃н̃адаттху аттхака̄ма̄ хитака̄ма̄ бхависсантӣ’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти бхагавато пат̣иссун̣итва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ таттха гантва̄ татха̄ акам̣су. девата̄йо ча ‘‘бхаданта̄ амха̄кам̣ аттхака̄ма̄ хитака̄ма̄’’ти пӣтисоманассаджа̄та̄ хутва̄ сайамева сена̄санам̣ саммаджджанти, ун̣ходакам̣ пат̣ийа̄денти, пит̣т̣хипарикаммам̣ па̄дапарикаммам̣ каронти, а̄раккхам̣ сам̣видаханти. тепи бхиккхӯ тамева меттам̣ бха̄ветва̄ тамева ча па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ а̄рабхитва̄ саббе тасмим̣йева антотема̄се аггапхалам̣ арахаттам̣ па̄пун̣итва̄ маха̄пава̄ран̣а̄йа висуддхипава̄ран̣ам̣ пава̄ресунти.

евампи аттхакусалена татха̄гатена,

дхаммиссарена катхитам̣ каран̣ӣйаматтхам̣;

катва̄нубхуййа парамам̣ хадайасса сантим̣,

сантам̣ падам̣ абхисаменти саматтапан̃н̃а̄.

тасма̄ хи там̣ аматамаббхутамарийакантам̣,

сантам̣ падам̣ абхисамечча вихаритука̄мо;

вин̃н̃ӯ джано вималасӣласама̄дхипан̃н̃а̄-

бхедам̣ кареййа сататам̣ каран̣ӣйаматтханти.

параматтхаджотика̄йа кхуддакапа̄т̣ха-ат̣т̣хакатха̄йа

меттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нигаманакатха̄

етта̄вата̄ ча йам̣ вуттам̣ –

‘‘уттамам̣ ванданеййа̄нам̣, вандитва̄ ратанаттайам̣;

кхуддака̄нам̣ карисса̄ми, кесан̃чи аттхаван̣н̣ана’’нти.

таттха саран̣асиккха̄пададваттим̣са̄ка̄ракума̄рапан̃хаман̇галасуттаратанасуттатирокут̣т̣анидхикан̣д̣аметтасуттавасена наваппабхедасса кхуддакапа̄т̣хасса та̄ва аттхаван̣н̣ана̄ ката̄ хоти. тенетам̣ вуччати –

‘‘имам̣ кхуддакапа̄т̣хасса, каронтенаттхаван̣н̣анам̣;

саддхаммат̣т̣хитика̄мена, йам̣ паттам̣ кусалам̣ майа̄.

тасса̄нубха̄вато кхиппам̣, дхамме арийаппаведите;

вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣, па̄пун̣а̄ту айам̣ джано’’ти.

парамависуддхасаддха̄буддхивӣрийагун̣аппат̣иман̣д̣итена сӣла̄ча̄раджджавамаддава̄дигун̣асамудайасамудитена сакасамайасамайантарагаханаджджхога̄хан̣асаматтхена пан̃н̃а̄веййаттийасаманна̄гатена типит̣акапарийаттидхаммаппабхеде са̄т̣т̣хакатхе саттхуса̄сане аппат̣ихатан̃а̄н̣аппабха̄вена чхамаха̄веййа̄каран̣еначхамаха̄веййа̄каран̣ена каран̣асампаттиджанитасукхавиниггатамадхурода̄равачанала̄ван̣н̣айуттена йуттамуттава̄дина̄ ва̄дӣварена маха̄кавина̄ чхал̣абхин̃н̃а̄пат̣исамбхида̄диппабхедагун̣аппат̣иман̣д̣ите уттаримануссадхамме суппатит̣т̣хитабуддхӣнам̣ тхеравам̣саппадӣпа̄нам̣ тхера̄нам̣ маха̄виха̄рава̄сӣнам̣ вам̣са̄лан̇ка̄рабхӯтена випулависуддхабуддхина̄ буддхагхосоти гарӯхи гахитана̄мадхеййена тхерена ката̄ айам̣ параматтхаджотика̄ на̄ма кхуддакапа̄т̣хаван̣н̣ана̄ –

та̄ва тит̣т̣хату локасмим̣, локаниттхаран̣есинам̣;

дассентӣ кулапутта̄нам̣, найам̣ сӣла̄дисуддхийа̄.

йа̄ва буддхоти на̄мампи, суддхачиттасса та̄дино;

локамхи локаджет̣т̣хасса, паваттати махесиноти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

кхуддакапа̄т̣хаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.