9. апа̄йимхавагго

[81] 1. сура̄па̄наджа̄такаван̣н̣ана̄

апа̄йимха аначчимха̄ти идам̣ саттха̄ косамбим̣ упанисса̄йа гхосита̄ра̄ме вихаранто са̄гататтхерам̣ а̄раббха катхеси. бхагавати хи са̄ваттхийам̣ вассам̣ васитва̄ ча̄рика̄гаманена бхаддаватикам̣ на̄ма нигамам̣ сампатте гопа̄лака̄ пасупа̄лака̄ кассака̄ патха̄вино ча саттха̄рам̣ дисва̄ вандитва̄ ‘‘ма̄, бханте, бхагава̄ амбатиттхам̣ агама̄си, амбатиттхе джат̣иласса ассаме амбатиттхако на̄ма на̄го а̄сӣвисо гхорависо, со бхагавантам̣ вихет̣хеййа̄’’ти ва̄райим̣су. бхагава̄пи тесам̣ катхам̣ асун̣анто вийа тесу йа̄вататийам̣ ва̄райама̄несупи агама̄сийева.

татра судам̣ бхагава̄ бхаддаватика̄йа авидӯре ан̃н̃атарасмим̣ ванасан̣д̣е вихарати. тена кхо пана самайена буддхӯпат̣т̣ха̄ко са̄гато на̄ма тхеро потхуджджаника̄йа иддхийа̄ саманна̄гато там̣ ассамам̣ упасан̇камитва̄ тасса на̄гара̄джасса васанат̣т̣ха̄не тин̣асантха̄ракам̣ пан̃н̃а̄петва̄ паллан̇кена нисӣди. на̄го маккхам̣ асахама̄но дхӯма̄йи, тхеропи дхӯма̄йи. на̄го паджджали, тхеропи паджджали. на̄гасса теджо тхерам̣ на ба̄дхати, тхерасса теджо на̄гам̣ ба̄дхати. евам̣ со кхан̣ена там̣ на̄гара̄джа̄нам̣ даметва̄ саран̣есу ча сӣлесу ча патит̣т̣ха̄петва̄ саттху сантикам̣ агама̄си.

саттха̄ бхаддаватика̄йам̣ йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ косамбим̣ агама̄си. са̄гататтхерена на̄гасса дамитабха̄во сакаладжанападам̣ паттхари. косамбинагарава̄сино саттху паччуггаманам̣ катва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ са̄гататтхерасса сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ екамантам̣ т̣хита̄ евама̄хам̣су ‘‘бханте, йам̣ тумха̄кам̣ дуллабхам̣, там̣ вадеййа̄тха, тадева майам̣ пат̣ийа̄десса̄ма̄’’ти. тхеро тун̣хӣ ахоси. чхаббаггийа̄ пана̄хам̣су ‘‘а̄вусо, паббаджита̄нам̣ на̄ма ка̄потика̄ сура̄ дуллабха̄ чева мана̄па̄ ча. саче тумхе тхерасса пасанна̄, ка̄потикам̣ сурам̣ пат̣ийа̄детха̄’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ саттха̄рам̣ сва̄тана̄йа нимантетва̄ нагарам̣ пависитва̄ аттано аттано гехе ‘‘тхерасса дасса̄ма̄’’ти ка̄потикам̣ сурам̣ пасаннам̣ пат̣ийа̄детва̄ тхерам̣ нимантетва̄ гхаре гхаре пасаннам̣ сурам̣ адам̣су. тхеро пивитва̄ сура̄мадаматто нагарато никкхаманто два̄рантаре патитва̄ вилапама̄но нипаджджи.

саттха̄ катабхаттакиччо нагара̄ никкхаманто тхерам̣ тена̄ка̄рена нипаннам̣ дисва̄ ‘‘ган̣хатха, бхиккхаве, са̄гата’’нти га̄ха̄петва̄ а̄ра̄мам̣ агама̄си. бхиккхӯ тхерасса сӣсам̣ татха̄гатасса па̄дамӯле катва̄ там̣ нипаджджа̄песум̣, со париваттитва̄ па̄де татха̄гата̄бхимукхе катва̄ нипаджджи. саттха̄ бхиккхӯ пат̣ипуччхи ‘‘ким̣ ну кхо, бхиккхаве, йам̣ пуббе са̄гатасса майи га̄равам̣, там̣ ида̄ни аттхӣ’’ти? ‘‘наттхи, бханте’’ти. ‘‘бхиккхаве, амбатиттхакам̣ на̄гара̄джа̄нам̣ ко дамесӣ’’ти. ‘‘са̄гато, бханте’’ти. ‘‘ким̣ панетарахи, бхиккхаве, са̄гато удакадед̣д̣ӯбхакампи даметум̣ саккун̣еййа̄’’ти. ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘апи ну кхо, бхиккхаве, еварӯпам̣ па̄тум̣ йуттам̣, йам̣ пивитва̄ евам̣висан̃н̃ӣ хотӣ’’ти. ‘‘айуттам̣, бханте’’ти. атха кхо бхагава̄ тхерам̣ гарахитва̄ бхиккхӯ а̄мантетва̄ ‘‘сура̄мерайапа̄не па̄читтийа’’нти (па̄чи. 327) сиккха̄падам̣ пан̃н̃а̄петва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ гандхакут̣им̣ па̄виси.

дхаммасабха̄йам̣ саннипатита̄ бхиккхӯ сура̄па̄насса аван̣н̣ам̣ катхайим̣су ‘‘йа̄ва маха̄досан̃четам̣, а̄вусо, сура̄па̄нам̣ на̄ма, та̄ва пан̃н̃а̄сампаннам̣ на̄ма иддхимантам̣ са̄гатам̣ йатха̄ саттху гун̣аматтампи на джа̄на̄ти, татха̄ ака̄сӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева сурам̣ пивитва̄ паббаджита̄ висан̃н̃ино хонти, пуббепи ахесум̣йева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ка̄сират̣т̣хе удиччабра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча уппа̄детва̄ джха̄накӣл̣ам̣ кӣл̣анто химавантаппадесе васати пан̃чахи антева̄сикасатехи паривуто. атха нам̣ васса̄насамайе сампатте антева̄сика̄ а̄хам̣су ‘‘а̄чарийа, мануссапатхам̣ гантва̄ лон̣амбилам̣ севитва̄ а̄гаччха̄ма̄’’ти. ‘‘а̄вусо, ахам̣ идхева васисса̄ми, тумхе пана гантва̄ сарӣрам̣ сантаппетва̄ вассам̣ вӣтина̄метва̄ а̄гаччхатха̄’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти а̄чарийам̣ вандитва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ ра̄джуййа̄не васитва̄ пунадивасе бахидва̄рага̄мейева бхиккха̄йа чаритва̄ сухита̄ хутва̄ пунадивасе нагарам̣ пависим̣су. манусса̄ сампийа̄йама̄на̄ бхиккхам̣ адам̣су. катипа̄хаччайена ча ран̃н̃опи а̄рочесум̣ ‘‘дева, химавантато пан̃часата̄ исайо а̄гантва̄ уййа̄не васанти гхоратапа̄ парамадхитиндрийа̄ сӣлаванто’’ти. ра̄джа̄ тесам̣ гун̣е сутва̄ уййа̄нам̣ гантва̄ вандитва̄ катапат̣исантха̄ро васса̄нам̣ чатума̄сам̣ таттхева васанаттха̄йа пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ нимантеси, те тато пат̣т̣ха̄йа ра̄джагехейева бхун̃джитва̄ уййа̄не васанти.

атхекадивасам̣ нагаре сура̄наккхаттам̣ на̄ма ахоси. ра̄джа̄ ‘‘паббаджита̄нам̣ сура̄ дуллабха̄’’ти бахум̣ уттамасурам̣ да̄песи. та̄паса̄ сурам̣ пивитва̄ уййа̄нам̣ гантва̄ сура̄мадаматта̄ хутва̄ екачче ут̣т̣ха̄йа наччим̣су, екачче га̄йим̣су, наччитва̄ га̄йитва̄ кха̄рика̄дӣни аваттхаритва̄ нидда̄йитва̄ сура̄маде чхинне пабуджджхитва̄ там̣ аттано виппака̄рам̣ дисва̄ ‘‘на амхехи паббаджитаса̄руппам̣ ката’’нти родитва̄ паридевитва̄ ‘‘майам̣ а̄чарийена вина̄бхӯтатта̄ еварӯпам̣ па̄пакаммам̣ каримха̄’’ти тан̇кхан̣ан̃н̃ева уййа̄нам̣ паха̄йа химавантам̣ гантва̄ пат̣иса̄митапариккха̄ра̄ а̄чарийам̣ вандитва̄ нисӣдитва̄ ‘‘ким̣ ну кхо, та̄та̄, мануссапатхе бхиккха̄йа акиламама̄на̄ сукхам̣ васиттха, самаггава̄сан̃ча пана васиттха̄’’ти пуччхита̄ ‘‘а̄чарийа, сукхам̣ васимха, апича кхо пана майам̣ апа̄таббайуттакам̣ пивитва̄ висан̃н̃ӣбхӯта̄ сатим̣ паччупат̣т̣ха̄петум̣ асакконта̄ наччимха чева га̄йимха ча̄’’ти етаматтхам̣ а̄рочента̄ имам̣ га̄тхам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ а̄хам̣су –

81. ‘‘апа̄йимха аначчимха, ага̄йимха рудимха ча;

висан̃н̃ӣкаран̣им̣ питва̄, дит̣т̣ха̄ на̄хумха ва̄нара̄’’ти.

таттха апа̄йимха̄ти сурам̣ пивимха. аначчимха̄ти там̣ пивитва̄ хаттхапа̄де ла̄л̣ента̄ наччимха. ага̄йимха̄ти мукхам̣ виваритва̄ а̄йатакена сарена га̄йимха. рудимха ча̄ти пуна виппат̣иса̄рино ‘‘еварӯпам̣ на̄ма амхехи ката’’нти родимха ча. висан̃н̃ӣкаран̣им̣ питва̄, дит̣т̣ха̄ на̄хумха ва̄нара̄ти еварӯпам̣ сан̃н̃а̄вина̄санато висан̃н̃ӣкаран̣им̣ сурам̣ пивитва̄ ‘‘етадева са̄дху, йам̣ ва̄нара̄ на̄хумха̄’’ти. евам̣ те аттано агун̣ам̣ катхесум̣.

бодхисатто ‘‘гарусам̣ва̄сарахита̄нам̣ на̄ма еварӯпам̣ хотийева̄’’ти те та̄пасе гарахитва̄ ‘‘пуна еварӯпам̣ ма̄кариттха̄’’ти тесам̣ ова̄дам̣ датва̄ апарихӣнаджджха̄но брахмалокапара̄йан̣о ахоси.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси. ито пат̣т̣ха̄йа хи ‘‘анусандхим̣ гхат̣етва̄’’ти идампи на ваккха̄ма. тада̄ исиган̣о буддхапариса̄ ахоси, ган̣асаттха̄ пана ахамева ахосинти.

сура̄па̄наджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.

[82] 2. миттавиндакаджа̄такаван̣н̣ана̄

атиккамма раман̣аканти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ дуббачабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. имасса пана джа̄такасса кассапасамма̄самбуддхака̄ликам̣ ваттху, там̣ дасаканипа̄те маха̄миттавиндакаджа̄таке (джа̄. 1.1.82; 1.5.100 а̄дайо) а̄ви бхависсати. тада̄ пана бодхисатто имам̣ га̄тхама̄ха –

82. ‘‘атиккамма раман̣акам̣, сада̄маттан̃ча дӯбхакам̣;

сва̄си па̄са̄н̣ама̄сӣно, йасма̄ джӣвам̣ на моккхасӣ’’ти.

таттха раман̣аканти тасмим̣ ка̄ле пхаликасса на̄мам̣, пхаликапа̄са̄дан̃ча атиккантосӣти дӣпети. сада̄маттан̃ча̄ти раджатасса на̄мам̣, раджатапа̄са̄дан̃ча атиккантосӣти дӣпети. дӯбхаканти ман̣ино на̄мам̣, ман̣ипа̄са̄дан̃ча атиккантосӣти дӣпети. сва̄сӣти со аси твам̣. па̄са̄н̣ама̄сӣноти кхурачаккам̣ на̄ма па̄са̄н̣амайам̣ ва̄ хоти раджатамайам̣ ва̄ ман̣имайам̣ ва̄, там̣ пана па̄са̄н̣амайамева. со ча тена а̄сӣно атинивит̣т̣хо аджджхоттхат̣о. тасма̄ па̄са̄н̣ена а̄сӣнатта̄ ‘‘па̄са̄н̣а̄сӣно’’ти ваттаббе бйан̃джанасандхивасена мака̄рам̣ а̄да̄йа ‘‘па̄са̄н̣ама̄сӣно’’ти вуттам̣. па̄са̄н̣ам̣ ва̄ а̄сӣно, там̣ кхурачаккам̣ а̄саджджа па̄пун̣итва̄ т̣хитоти аттхо. йасма̄ джӣвам̣ на моккхасӣти йасма̄ кхурачакка̄ йа̄ва те па̄пам̣ на кхӣйати, та̄ва джӣвантойева на муччиссаси, там̣ а̄сӣносӣти.

имам̣ га̄тхам̣ ватва̄ бодхисатто аттано васанат̣т̣ха̄нам̣йева гато. миттавиндакопи кхурачаккам̣ уккхипитва̄ маха̄дуккхам̣ анубхавама̄но па̄пакамме париккхӣн̣е йатха̄каммам̣ гато.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ миттавиндако дуббачабхиккху ахоси, девара̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.

миттавиндакаджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.

[83] 3. ка̄л̣акан̣н̣иджа̄такаван̣н̣ана̄

митто хаве саттападена хотӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ ана̄тхапин̣д̣икасса миттам̣ а̄раббха катхеси. со кира ана̄тхапин̣д̣икена саддхим̣ сахапам̣сукӣл̣ико ека̄чарийассева сантике уггахитасиппо на̄мена ка̄л̣акан̣н̣ӣ на̄ма. со гаччханте ка̄ле дуггато хутва̄ джӣвитум̣ асакконто сет̣т̣хисса сантикам̣ агама̄си. со там̣ самасса̄сетва̄ париббайам̣ датва̄ аттано кут̣умбам̣ пат̣иччха̄песи. со сет̣т̣хино упака̄рако хутва̄ саббакичча̄ни кароти. там̣ сет̣т̣хисса сантикам̣ а̄гатака̄ле ‘‘тит̣т̣ха, ка̄л̣акан̣н̣и, нисӣда, ка̄л̣акан̣н̣и, бхун̃джа ка̄л̣акан̣н̣ӣ’’ти ваданти. атхекадивасам̣ сет̣т̣хино митта̄мачча̄ сет̣т̣хим̣ упасан̇камитва̄ евама̄хам̣су ‘‘маха̄сет̣т̣хи, ма̄ етам̣ тава сантике кари, ‘тит̣т̣ха, ка̄л̣акан̣н̣и, нисӣда ка̄л̣акан̣н̣и, бхун̃джа ка̄л̣акан̣н̣ӣ’ти хи имина̄ саддена йаккхопи пала̄йеййа, на чеса тайа̄ сама̄но, дуггато дурӯпето, ким̣ те имина̄’’ти. ана̄тхапин̣д̣ико ‘‘на̄мам̣ на̄ма воха̄раматтам̣, на там̣ пан̣д̣ита̄ пама̄н̣ам̣ каронти, сутаман̇галикена на̄ма бхавитум̣ на ват̣т̣ати, на сакка̄ майа̄ на̄маматтам̣ нисса̄йа сахапам̣сукӣл̣икам̣ саха̄йам̣ париччаджиту’’нти тесам̣ вачанам̣ ана̄да̄йа екадивасам̣ аттано бхогага̄мам̣ гаччханто там̣ гехараккхакам̣ катва̄ агама̄си.

чора̄ ‘‘сет̣т̣хи кира бхогага̄мам̣ гато, гехамасса вилумписса̄ма̄’’ти на̄на̄вудхахаттха̄ раттибха̄ге а̄гантва̄ гехам̣ парива̄ресум̣. итаропи чора̄нан̃н̃ева а̄гаманам̣ а̄сан̇кама̄но анидда̄йантова нисӣди. со чора̄нам̣ а̄гатабха̄вам̣ н̃атва̄ мануссе пабодхетум̣ ‘‘твам̣ сан̇кхам̣ дхама, твам̣ мудин̇гам̣ ва̄дехӣ’’ти маха̄самаджджам̣ каронто вийа сакаланивесанам̣ екасаддам̣ ка̄реси. чора̄ ‘‘сун̃н̃ам̣ геханти дуссутам̣ амхехи, аттхева идха маха̄сет̣т̣хӣ’’ти па̄са̄н̣амуггара̄дӣни таттхева чхад̣д̣етва̄ пала̄йим̣су.

пунадивасе манусса̄ таттха таттха чхад̣д̣ите па̄са̄н̣амуггара̄дайо дисва̄ сам̣вегаппатта̄ хутва̄ ‘‘саче аджджа еварӯпо буддхисампанно гхаравича̄рако на̄бхависса, чорехи йатха̄ручийа̄ пависитва̄ саббам̣ гехам̣ вилуттам̣ асса, имам̣ дал̣хамиттам̣ нисса̄йа сет̣т̣хино вуд̣д̣хи джа̄та̄’’ти там̣ пасам̣ситва̄ сет̣т̣хисса бхогага̄мато а̄гатака̄ле саббам̣ там̣ паваттим̣ а̄рочайим̣су. атха не сет̣т̣хи авоча ‘‘тумхе еварӯпам̣ мама гехараккхакам̣ миттам̣ никкад̣д̣ха̄петха, сача̄йам̣ тумха̄кам̣ вачанена майа̄ никкад̣д̣хито асса, аджджа ме кут̣умбам̣ кин̃чи на̄бхависса, на̄мам̣ на̄ма аппама̄н̣ам̣, хитачиттамева пама̄н̣а’’нти тасса уттаритарам̣ париббайам̣ датва̄ ‘‘аттхи да̄ни ме идам̣ катха̄па̄бхата’’нти саттху сантикам̣ гантва̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа саббам̣ там̣ паваттим̣ а̄рочеси. саттха̄ ‘‘на кхо, гахапати, ида̄нева ка̄л̣акан̣н̣имитто аттано миттасса гхаре кут̣умбам̣ раккхати, пуббепи раккхийева̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто маха̄йасо сет̣т̣хи ахоси. тасса ка̄л̣акан̣н̣ӣ на̄ма миттоти саббам̣ паччуппаннаваттхусадисамева. бодхисатто бхогага̄мато а̄гато там̣ паваттим̣ сутва̄ ‘‘саче майа̄ тумха̄кам̣ вачанена еварӯпо митто никкад̣д̣хито асса, аджджа ме кут̣умбам̣ кин̃чи на̄бхависса̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

83. ‘‘митто хаве саттападена хоти, саха̄йо пана два̄дасакена хоти;

ма̄сад̣д̣хама̄сена ча н̃а̄ти хоти, татуттарим̣ аттасамопи хоти;

сохам̣ катхам̣ аттасукхасса хету, чирасантхутам̣ ка̄л̣акан̣н̣им̣ джахеййа’’нти.

таттха хавети нипа̄таматтам̣. метта̄йатӣти митто, меттам̣ паччупат̣т̣ха̄пети, синехам̣ каротӣти аттхо. со панеса саттападена хоти, екато саттападавӣтиха̄рагаманаматтена хотӣти аттхо. саха̄йо пана два̄дасакена хотӣти саббакичча̄ни екато каран̣авасена саббирийа̄патхесу саха гаччхатӣти саха̄йо. со панеса два̄дасакена хоти, два̄даса̄хам̣ екато нива̄сена хотӣти аттхо. ма̄сад̣д̣хама̄сена ча̄ти ма̄сена ва̄ ад̣д̣хама̄сена ва̄. н̃а̄ти хотӣти н̃а̄тисамо хоти. татуттаринти тато уттарим̣ екато ва̄сена аттасамопи хотийева. джахеййанти ‘‘еварӯпам̣ саха̄йам̣ катхам̣ джахеййа’’нти миттасса гун̣ам̣ катхеси. тато пат̣т̣ха̄йа пуна кочи тасса антаре ватта̄ на̄ма на̄хосӣти.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ка̄л̣акан̣н̣ӣ а̄нандо ахоси, ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи пана ахамева ахоси’’нти.

ка̄л̣акан̣н̣иджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.

[84] 4. аттхассадва̄раджа̄такаван̣н̣ана̄

а̄рогйамиччхе параман̃ча ла̄бханти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ аттхакусалам̣ кулапуттам̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхийан̃хи екасса маха̄вибхавасса сет̣т̣хино путто джа̄тийа̄ саттавассо пан̃н̃ава̄ аттхакусало. со екадивасам̣ питарам̣ упасан̇камитва̄ аттхасса два̄рапан̃хам̣ на̄ма пуччхи, со там̣ на джа̄на̄ти. атхасса етадахоси ‘‘айам̣ пан̃хо атисукхумо, т̣хапетва̄ саббан̃н̃убуддхам̣ ан̃н̃о упари бхаваггена, хет̣т̣ха̄ ча авӣчина̄ париччхинне локасаннива̄се етам̣ пан̃хам̣ катхетум̣ саматтхо на̄ма наттхӣ’’ти. со путтама̄да̄йа бахум̣ ма̄ла̄гандхавилепанам̣ га̄ха̄петва̄ джетаванам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ пӯджетва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисинно бхагавантам̣ етадавоча ‘‘айам̣, бханте, да̄рако пан̃н̃ава̄ аттхакусало мам̣ аттхасса два̄рапан̃хам̣ на̄ма пуччхи, ахам̣ там̣ пан̃хам̣ аджа̄нанто тумха̄кам̣ сантикам̣ а̄гато, са̄дху ме, бханте, бхагава̄ там̣ пан̃хам̣ катхетӯ’’ти. саттха̄ ‘‘пуббепа̄хам̣, упа̄сака, имина̄ кума̄ракенетам̣ пан̃хам̣ пут̣т̣хо, майа̄ часса катхито, тада̄ нам̣ еса джа̄на̄ти, ида̄ни пана бхавасан̇кхепагататта̄ на саллаккхетӣ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто маха̄вибхаво сет̣т̣хи ахоси. атхасса путто саттавассико джа̄тийа̄ пан̃н̃ава̄ аттхакусало. со екадивасам̣ питарам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘та̄та, аттхасса два̄рам̣ на̄ма ки’’нти аттхасса два̄рапан̃хам̣ пуччхи. атхасса пита̄ там̣ пан̃хам̣ катхенто имам̣ га̄тхама̄ха –

84. ‘‘а̄рогйамиччхе параман̃ча ла̄бхам̣, сӣлан̃ча вуддха̄нуматам̣ сутан̃ча;

дхамма̄нуваттӣ ча алӣната̄ ча, аттхасса два̄ра̄ памукха̄ чхал̣ете’’ти.

таттха а̄рогйамиччхе параман̃ча ла̄бханти ча-ка̄ро нипа̄таматтам̣. та̄та, пат̣хамамева а̄рогйасан̇кха̄там̣ парамам̣ ла̄бхам̣ иччхеййа̄ти имаматтхам̣ дӣпенто евама̄ха. таттха а̄рогйам̣ на̄ма сарӣрасса чева читтасса ча арогабха̄во ана̄турата̄. сарӣре хи рога̄туре нева аладдхам̣ бхогала̄бхам̣ уппа̄детум̣ саккоти, на ладдхам̣ парибхун̃джитум̣, ана̄туре пана убхайампетам̣ саккоти. читте ча килеса̄туре нева аладдхам̣ джха̄на̄дибхедам̣ ла̄бхам̣ уппа̄детум̣ саккоти, на ладдхам̣ пуна сама̄паттивасена парибхун̃джитум̣. етасмим̣ ана̄рогйе сати аладдхопи ла̄бхо на лаббхати, ладдхопи нираттхако хоти, асати панетасмим̣ аладдхопи ла̄бхо лаббхати, ладдхопи са̄ттхако хотӣти а̄рогйам̣ парамо ла̄бхо на̄ма. там̣ саббапат̣хамам̣ иччхитаббам̣. идамекам̣ аттхасса два̄ранти айаметтха аттхо. сӣлан̃ча̄ти а̄ча̄расӣлам̣. имина̄ локача̄риттам̣ дассети. вуддха̄нуматанти гун̣авуддха̄нам̣ пан̣д̣ита̄нам̣ ануматам̣. имина̄ н̃а̄н̣асампанна̄нам̣ гарӯнам̣ ова̄дам̣ дассети. сутан̃ча̄ти ка̄ран̣анисситам̣ сутам̣. имина̄ имасмим̣ локе аттханисситам̣ ба̄хусаччам̣ дассети. дхамма̄нуваттӣ ча̄ти тивидхасса сучаритадхаммасса ануваттанам̣. имина̄ дуччаритадхаммам̣ ваджджетва̄ сучаритадхаммасса ануваттанабха̄вам̣ дассети. алӣната̄ ча̄ти читтасса алӣната̄ анӣчата̄. имина̄ читтасса асан̇кочатам̣ пан̣ӣтабха̄вам̣ уттамабха̄вам̣ дассети. аттхасса два̄ра̄ памукха̄ чхал̣етети аттхо на̄ма вуд̣д̣хи, тасса вуд̣д̣хисан̇кха̄тасса локийалокуттарасса аттхасса ете памукха̄ уттама̄ чха два̄ра̄ упа̄йа̄ адхигамамукха̄нӣти.

евам̣ бодхисатто путтасса аттхасса два̄рапан̃хам̣ катхеси. со тато пат̣т̣ха̄йа тесу чхасу дхаммесу ватти. бодхисаттопи да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ путтова паччуппаннапутто, маха̄сет̣т̣хи пана ахамева ахоси’’нти.

аттхассадва̄раджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.

[85] 5. ким̣паккаджа̄такаван̣н̣ана̄

а̄йатим̣ досам̣ на̄н̃н̃а̄йа̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ уккан̣т̣хитабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. ан̃н̃атаро кира кулапутто буддхаса̄сане урам̣ датва̄ паббаджито екадивасам̣ са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаранто екам̣ алан̇катаиттхим̣ дисва̄ уккан̣т̣хи. атха нам̣ а̄чарийупаджджха̄йа̄ саттху сантикам̣ а̄найим̣су. саттха̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣ бхиккху уккан̣т̣хитосӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘сачча’’нти вутте ‘‘пан̃ча ка̄магун̣а̄ на̄мете бхиккху парибхогака̄ле раман̣ӣйа̄. со пана тесам̣ парибхого нирайа̄дӣсу пат̣исандхида̄йакатта̄ ким̣паккапхалапарибхогасадисо хоти. ким̣паккапхалам̣ на̄ма ван̣н̣агандхарасасампаннам̣, кха̄дитам̣ пана анта̄ни кхан̣д̣итва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пети. пуббе бахӯ ба̄ладжана̄ тасса досам̣ адисва̄ ван̣н̣агандхарасесу баджджхитва̄ там̣ пхалам̣ парибхун̃джитва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣им̣сӯ’’ти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто саттхава̄хо хутва̄ пан̃чахи сакат̣асатехи пуббанта̄парантам̣ гаччханто ат̣авимукхам̣ патва̄ мануссе саннипа̄тетва̄ ‘‘имисса̄ ат̣авийа̄ висаруккха̄ на̄ма аттхи, ма̄ кхо мам̣ ана̄пуччха̄ пуббе акха̄дитапубба̄ни пхала̄пхала̄ни кха̄диттха̄’’ти овади. манусса̄ ат̣авим̣ атиккамитва̄ ат̣авимукхе екам̣ ким̣паккаруккхам̣ пхалабха̄раон̣амитаса̄кхам̣ аддасам̣су. тасса кхандхаса̄кха̄паттапхала̄ни сан̣т̣ха̄наван̣н̣арасагандхехи амбасадиса̄нева. тесу екачче ван̣н̣агандхарасесу баджджхитва̄ амбапхаласан̃н̃а̄йа пхала̄ни кха̄дим̣су, екачче ‘‘саттхава̄хам̣ пуччхитва̄ кха̄дисса̄ма̄’’ти гахетва̄ ат̣т̣хам̣су. бодхисатто там̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ йе гахетва̄ т̣хита̄, те пхала̄ни чхад̣д̣а̄петва̄, йе кха̄дама̄на̄ ат̣т̣хам̣су, те ваманам̣ ка̄ретва̄ тесам̣ бхесаджджам̣ ада̄си. тесу екачче арога̄ джа̄та̄, пат̣хамамева кха̄дитва̄ т̣хита̄ пана джӣвитаккхайам̣ патта̄. бодхисаттопи иччхитат̣т̣ха̄нам̣ соттхина̄ гантва̄ ла̄бхам̣ лабхитва̄ пуна сакат̣т̣ха̄намева а̄гантва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато.

саттха̄ там̣ ваттхум̣ катхетва̄ абхисамбуддхо хутва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

85. ‘‘а̄йатим̣ досам̣ на̄н̃н̃а̄йа, йо ка̄ме пат̣исевати;

випа̄канте хананти нам̣, ким̣паккамива бхаккхита’’нти.

таттха а̄йатим̣ досам̣ на̄н̃н̃а̄йа̄ти ана̄гате досам̣ на ан̃н̃а̄йа, аджа̄нитва̄ти аттхо. йо ка̄ме пат̣исеватӣти йо ваттхука̄ме ча килесака̄ме ча пат̣исевати. випа̄канте хананти нанти те ка̄ма̄ там̣ пурисам̣ аттано випа̄касан̇кха̄те анте нирайа̄дӣсу уппаннам̣ на̄наппака̄рена дуккхена сам̣йоджайама̄на̄ хананти. катхам̣? ким̣паккамива бхаккхитанти, йатха̄ парибхогака̄ле ван̣н̣агандхарасасампаттийа̄ мана̄пам̣ ким̣паккапхалам̣ ана̄гатадосам̣ адисва̄ бхаккхитам̣ анте ханати, джӣвитаккхайам̣ па̄пети, евам̣ парибхогака̄ле мана̄па̄пи ка̄ма̄ випа̄кака̄ле ханантӣти десанам̣ йатха̄нусандхим̣ па̄петва̄ сачча̄ни пака̄сеси, саччапарийоса̄не уккан̣т̣хитабхиккху сота̄паттипхалам̣ па̄пун̣и. сесапариса̄йапи кечи сота̄панна̄, кечи сакада̄га̄мино, кечи ана̄га̄мино, кечи араханто ахесум̣.

саттха̄пи имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ париса̄ буддхапариса̄ ахоси, саттхава̄хо пана ахамева ахоси’’нти.

ким̣паккаджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.

[86] 6. сӣлавӣмам̣сакаджа̄такаван̣н̣ана̄

сӣлам̣ кирева калйа̄н̣анти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ сӣлавӣмам̣сакам̣ бра̄хман̣ам̣ а̄раббха катхеси. со кира косалара̄джа̄нам̣ нисса̄йа джӣвати тисаран̣ам̣ гато акхан̣д̣апан̃часӣло тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ. ра̄джа̄ ‘‘айам̣ сӣлава̄’’ти тасса атирекасамма̄нам̣ кароти. со чинтеси ‘‘айам̣ ра̄джа̄ майхам̣ ан̃н̃ехи бра̄хман̣ехи атирекасамма̄нам̣ кароти, ативийа мам̣ гарум̣ катва̄ пассати, ким̣ ну кхо еса мама джа̄тиготтакулаппадесасиппасампаттим̣ нисса̄йа имам̣ самма̄нам̣ кароти, уда̄ху сӣласампаттим̣, вӣмам̣сисса̄ми та̄ва̄’’ти. со екадивасам̣ ра̄джӯпат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ гхарам̣ а̄гаччханто екасса херан̃н̃икасса пхалакато ана̄пуччхитва̄ екам̣ каха̄пан̣ам̣ гахетва̄ агама̄си, херан̃н̃ико бра̄хман̣е гарубха̄вена кин̃чи аватва̄ нисӣди. пунадивасе две каха̄пан̣е ган̣хи, херан̃н̃ико татхева адхива̄сеси. татийадивасе каха̄пан̣амут̣т̣хим̣ аггахеси, атха нам̣ херан̃н̃ико ‘‘аджджа те татийо дивасо ра̄джакут̣умбам̣ вилумпантасса̄’’ти ‘‘ра̄джакут̣умбавилумпакачоро ме гахито’’ти тиккхаттум̣ вирави. атха нам̣ манусса̄ ито чито ча а̄гантва̄ ‘‘чирам̣да̄ни твам̣ сӣлава̄ вийа вичарӣ’’ти две тайо паха̄ре датва̄ бандхитва̄ ран̃н̃о дассесум̣.

ра̄джа̄ виппат̣иса̄рӣ хутва̄ ‘‘касма̄, бра̄хман̣а, еварӯпам̣ дуссӣлакаммам̣ каросӣ’’ти ватва̄ ‘‘гаччхатха, тасса ра̄джа̄н̣ам̣ каротха̄’’ти а̄ха. бра̄хман̣о ‘‘на̄хам̣, маха̄ра̄джа, чоро’’ти а̄ха. атха ‘‘касма̄ ра̄джакут̣умбикасса пхалакато каха̄пан̣е ган̣хӣ’’ти? ‘‘етам̣ майа̄ тайи мама атисамма̄нам̣ каронте ‘ким̣ ну кхо ра̄джа̄ мама джа̄тиа̄дӣни нисса̄йа атисамма̄нам̣ кароти, уда̄ху сӣлам̣ нисса̄йа̄’ти вӣмам̣санаттха̄йа катам̣, ида̄ни пана майа̄ екам̣сена н̃а̄там̣. йатха̄ сӣламева нисса̄йа тайа̄ мама самма̄но като, на джа̄тиа̄дӣни. татха̄ хи ме ида̄ни ра̄джа̄н̣ам̣ ка̄реси, сва̄хам̣ имина̄ ка̄ран̣ена ‘имасмим̣ локе сӣламева уттамам̣ сӣлам̣ памукха’нти саннит̣т̣ха̄нам̣ гато. имасса пана̄хам̣ сӣласса ануччхавикам̣ каронто гехе т̣хито килесе парибхун̃джанто на саккхисса̄ми ка̄тум̣, аджджева джетаванам̣ гантва̄ саттху сантике паббаджисса̄ми, паббаджджам̣ ме детха, дева̄’’ти ватва̄ ра̄джа̄нам̣ ануджа̄на̄петва̄ джетавана̄бхимукхо па̄йа̄си.

атха нам̣ н̃а̄тисухаджджабандхава̄ саннипатитва̄ нива̄ретум̣ асакконта̄ ниваттим̣су. со саттху сантикам̣ гантва̄ паббаджджам̣ йа̄читва̄ паббаджджан̃ча упасампадан̃ча лабхитва̄ ависсат̣т̣хакаммат̣т̣ха̄но випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ патва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘бханте, майхам̣ паббаджджа̄ маттхакам̣ патта̄’’ти ан̃н̃ам̣ бйа̄ка̄си. тасса там̣ ан̃н̃абйа̄каран̣ам̣ бхиккхусан̇гхе па̄кат̣ам̣ джа̄там̣. атхекадивасам̣ дхаммасабха̄йам̣ саннипатита̄ бхиккхӯ ‘‘а̄вусо, асуко на̄ма ран̃н̃о упат̣т̣ха̄кабра̄хман̣о аттано сӣлам̣ вӣмам̣ситва̄ ра̄джа̄нам̣ а̄пуччхитва̄ паббаджитва̄ арахатте патит̣т̣хито’’ти тасса гун̣ам̣ катхайама̄на̄ нисӣдим̣су. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄ни айамева бра̄хман̣о аттано сӣлам̣ вӣмам̣ситва̄ паббаджитва̄ аттано патит̣т̣хам̣ ака̄си, пуббепи пан̣д̣ита̄ аттано сӣлам̣ вӣмам̣ситва̄ паббаджитва̄ аттано патит̣т̣хам̣ карим̣сӯ’’ти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса пурохито ахоси да̄на̄дхимутто сӣладжджха̄сайо акхан̣д̣апан̃часӣло. ра̄джа̄ сесабра̄хман̣ехи атирекам̣ тасса самма̄нам̣ каротӣти саббам̣ пуримасадисамева. бодхисатте пана бандхитва̄ ран̃н̃о сантикам̣ нӣйама̄не ахитун̣д̣ика̄ антаравӣтхийам̣ саппам̣ кӣл̣а̄пента̄ нан̇гут̣т̣хе ган̣ханти, гӣва̄йа ган̣ханти, гале вет̣хенти. бодхисатто те дисва̄ ‘‘ма̄, та̄та̄, евам̣ саппам̣ нан̇гут̣т̣хе ган̣хатха, ма̄ гӣва̄йа ган̣хатха, ма̄ гале вет̣хетха. айан̃хи во д̣ам̣ситва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пеййа̄’’ти а̄ха. ахитун̣д̣ика̄ ‘‘айам̣, бра̄хман̣а, саппо сӣлава̄ а̄ча̄расампанно та̄дисо дуссӣло на хоти, твам̣ пана аттано дуссӣлата̄йа ана̄ча̄рена ра̄джакут̣умбавилумпакачороти бандхитва̄ нӣйасӣ’’ти а̄хам̣су.

со чинтеси ‘‘саппа̄пи та̄ва ад̣ам̣санта̄ авихет̣хента̄ ‘сӣлаванто’ти на̄мам̣ лабханти, киман̇гам̣ пана мануссабхӯта̄. сӣламева имасмим̣ локе уттамам̣, наттхи тато уттаритара’’нти. атха нам̣ нетва̄ ран̃н̃о дассесум̣. ра̄джа̄ ‘‘ким̣ идам̣, та̄та̄’’ти пуччхи. ‘‘ра̄джакут̣умбавилумпако чоро, дева̄’’ти. ‘‘тена хисса ра̄джа̄н̣ам̣ каротха̄’’ти. бра̄хман̣о ‘‘на̄хам̣, маха̄ра̄джа, чоро’’ти а̄ха. ‘‘атха касма̄ каха̄пан̣е аггахесӣ’’ти ча вутте пуриманайенева саббам̣ а̄роченто ‘‘сва̄хам̣ имина̄ ка̄ран̣ена ‘имасмим̣ локе сӣламева уттамам̣, сӣлам̣ па̄моккха’нти саннит̣т̣ха̄нам̣ гато’’ти ватва̄ ‘‘тит̣т̣хату та̄ва идам̣, а̄сӣвисопи та̄ва ад̣ам̣санто авихет̣хенто ‘сӣлава̄’ти ваттаббатам̣ лабхати. имина̄пи ка̄ран̣ена сӣламева уттамам̣, сӣлам̣ павара’’нти сӣлам̣ ван̣н̣енто имам̣ га̄тхама̄ха –

86. ‘‘сӣлам̣ кирева калйа̄н̣ам̣, сӣлам̣ локе ануттарам̣;

пасса гхорависо на̄го, сӣлава̄ти на хан̃н̃атӣ’’ти.

таттха сӣлам̣ кирева̄ти ка̄йава̄ча̄читтехи авӣтиккамасан̇кха̄там̣ а̄ча̄расӣламева. кира̄ти ануссававасена вадати. калйа̄н̣анти сундаратарам̣. ануттаранти джет̣т̣хакам̣ саббагун̣ада̄йакам̣. пасса̄ти аттана̄ дит̣т̣хака̄ран̣ам̣ абхимукхам̣ каронто катхети. сӣлава̄ти на хан̃н̃атӣти гхорависопи сама̄но ад̣ам̣санаавихет̣ханаматтакена сӣлава̄ти пасам̣сам̣ лабхати, на хан̃н̃ати на вихан̃н̃атӣти. имина̄пи ка̄ран̣ена сӣламева уттаманти.

евам̣ бодхисатто има̄йа га̄тха̄йа ран̃н̃о дхаммам̣ десетва̄ ка̄ме паха̄йа исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ химавантам̣ пависитва̄ пан̃ча̄бхин̃н̃а̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо ниббаттетва̄ брахмалокапара̄йан̣о ахоси.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, ра̄джапариса̄ буддхапариса̄, пурохито пана ахамева ахоси’’нти.

сӣлавӣмам̣сакаджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.

[87] 7. ман̇галаджа̄такаван̣н̣ана̄

йасса ман̇гала̄ самӯхата̄ти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто екам̣ са̄т̣акалаккхан̣абра̄хман̣ам̣ а̄раббха катхеси. ра̄джагахава̄сико киреко бра̄хман̣о котухаламан̇галико тӣсу ратанесу аппасанно миччха̄дит̣т̣хико ад̣д̣хо махаддхано маха̄бхого, тасса самугге т̣хапитам̣ са̄т̣акайугам̣ мӯсика̄ кха̄дим̣су. атхасса сӣсам̣ нха̄йитва̄ ‘‘са̄т̣аке а̄харатха̄’’ти вуттака̄ле мӯсика̄йа кха̄дитабха̄вам̣ а̄рочайим̣су. со чинтеси ‘‘саче идам̣ мӯсика̄дат̣т̣хам̣ са̄т̣акайугам̣ имасмим̣ гехе бхависсати, маха̄вина̄со бхависсати. идан̃хи аваман̇галам̣ ка̄л̣акан̣н̣исадисам̣ путтадхӣта̄дӣнам̣ ва̄ да̄сакаммакара̄дӣнам̣ ва̄ на сакка̄ да̄тум̣. йо хи идам̣ ган̣хиссати, саббасса маха̄вина̄со бхависсати, а̄макасуса̄не там̣ чхад̣д̣а̄песса̄ми, на кхо пана сакка̄ да̄сакаммакара̄дӣнам̣ хаттхе да̄тум̣. те хи еттха лобхам̣ уппа̄детва̄ имам̣ гахетва̄ вина̄сам̣ па̄пун̣еййум̣, путтасса там̣ хаттхе дасса̄мӣ’’ти. со путтам̣ паккоса̄петва̄ таматтхам̣ а̄рочетва̄ ‘‘твампи нам̣, та̄та, хаттхена апхуситва̄ дан̣д̣акена гахетва̄ а̄макасуса̄не чхад̣д̣етва̄ сӣсам̣ нха̄йитва̄ ехӣ’’ти песеси.

саттха̄пи кхо там̣ дивасам̣ паччӯсасамайе бодханеййабандхаве олокенто имесам̣ пита̄путта̄нам̣ сота̄паттипхаласса упаниссайам̣ дисва̄ мигавӣтхим̣ гахетва̄ мигалуддако вийа гантва̄ а̄макасуса̄надва̄ре нисӣди чхаббан̣н̣абуддхарасмийо виссадждженто. ма̄н̣авопи питу вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ аджагарасаппам̣ вийа там̣ йугаса̄т̣акам̣ йат̣т̣хикот̣ийа̄ гахетва̄ а̄макасуса̄надва̄рам̣ па̄пун̣и. атха нам̣ саттха̄ ‘‘ким̣ кароси ма̄н̣ава̄’’ти а̄ха. ‘‘бхо готама, идам̣ са̄т̣акайугам̣ мӯсика̄дат̣т̣хам̣ ка̄л̣акан̣н̣исадисам̣ хала̄халависӯпамам̣, мама пита̄ ‘ан̃н̃о етам̣ чхад̣д̣енто лобхам̣ уппа̄детва̄ ган̣хеййа̄’ти бхайена мам̣ пахин̣и, ахаметам̣ чхад̣д̣етва̄ сӣсам̣ нха̄йисса̄мӣти а̄гатомхи, бхо готама̄’’ти. ‘‘тена хи чхад̣д̣ехӣ’’ти. ма̄н̣аво чхад̣д̣еси, саттха̄ ‘‘амха̄кам̣ да̄ни ват̣т̣атӣ’’ти тасса саммукха̄ва ган̣хи. ‘‘аваман̇галам̣, бхо готама, етам̣ ка̄л̣акан̣н̣исадисам̣, ма̄ ган̣хи ма̄ ган̣хӣ’’ти тасмим̣ ва̄райама̄нейева там̣ гахетва̄ вел̣увана̄бхимукхо па̄йа̄си.

ма̄н̣аво вегена гантва̄ питу а̄рочеси ‘‘та̄та, майа̄ а̄макасуса̄не чхад̣д̣итам̣ са̄т̣акайугам̣ саман̣о готамо ‘амха̄кам̣ ват̣т̣атӣ’ти майа̄ ва̄рийама̄нопи гахетва̄ вел̣уванам̣ гато’’ти. бра̄хман̣о чинтеси ‘‘там̣ са̄т̣акайугам̣ аваман̇галам̣ ка̄л̣акан̣н̣исадисам̣, там̣ вал̣ан̃дженто саман̣опи готамо нассиссати, виха̄ропи нассиссати, тато амха̄кам̣ гараха̄ бхависсати, саман̣асса готамасса ан̃н̃е бахӯ са̄т̣аке датва̄ там̣ чхад̣д̣а̄песса̄мӣ’’ти. со бахӯ са̄т̣аке га̄ха̄петва̄ путтена саддхим̣ вел̣уванам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ дисва̄ екамантам̣ т̣хито евама̄ха ‘‘саччам̣ кира во, бхо готама, а̄макасуса̄не са̄т̣акайугам̣ гахита’’нти? ‘‘саччам̣, бра̄хман̣а̄’’ти. ‘‘бхо готама, там̣ са̄т̣акайугам̣ аваман̇галам̣, тумхе там̣ парибхун̃джама̄на̄ нассиссатха, сакалавиха̄ропи нассиссати. саче во нива̄санам̣ ва̄ па̄рупанам̣ ва̄ наппахоти, име са̄т̣аке гахетва̄ там̣ чхад̣д̣а̄петха̄’’ти. атха нам̣ саттха̄ ‘‘майам̣ бра̄хман̣а паббаджита̄ на̄ма, амха̄кам̣ а̄макасуса̄не антаравӣтхийам̣ сан̇ка̄рат̣т̣ха̄не нха̄натиттхе маха̄маггети еварӯпесу т̣ха̄несу чхад̣д̣ита̄ ва̄ патита̄ ва̄ пилотика̄ ват̣т̣ати, твам̣ пана на ида̄нева евам̣ладдхико, пуббепи евам̣ладдхикойева̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте магадхарат̣т̣хе ра̄джагаханагаре дхаммико магадхара̄джа̄ раджджам̣ ка̄реси. тада̄ бодхисатто екасмим̣ удиччабра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ химаванте васама̄но екасмим̣ ка̄ле химавантато никкхамитва̄ ра̄джагаханагаре ра̄джуййа̄нам̣ патва̄ таттха васитва̄ дутийадивасе бхиккха̄ча̄раттха̄йа нагарам̣ па̄виси. ра̄джа̄ там̣ дисва̄ паккоса̄петва̄ па̄са̄де нисӣда̄петва̄ бходжетва̄ уййа̄нейева васанаттха̄йа пат̣ин̃н̃ам̣ ган̣хи. бодхисатто ран̃н̃о нивесане бхун̃джитва̄ уййа̄не васати. тасмим̣ ка̄ле ра̄джагаханагаре дуссалаккхан̣абра̄хман̣о на̄ма ахоси. тасса самугге т̣хапитам̣ са̄т̣акайуганти саббам̣ пуримасадисамева.

ма̄н̣аве пана суса̄нам̣ гаччханте бодхисатто пат̣хаматарам̣ гантва̄ суса̄надва̄ре нисӣдитва̄ тена чхад̣д̣итам̣ са̄т̣акайугам̣ гахетва̄ уййа̄нам̣ агама̄си. ма̄н̣аво гантва̄ питу а̄рочеси. пита̄ ‘‘ра̄джакулӯпако та̄пасо нассеййа̄’’ти бодхисаттасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘та̄паса, тайа̄ гахитаса̄т̣аке чхад̣д̣ехи, ма̄ нассӣ’’ти а̄ха. та̄пасо ‘‘амха̄кам̣ суса̄не чхад̣д̣итапилотика̄ ват̣т̣ати, на майам̣ котухаламан̇галика̄, котухаламан̇галам̣ на̄метам̣ на буддхапаччекабуддхабодхисаттехи ван̣н̣итам̣, тасма̄ пан̣д̣итена на̄ма котухаламан̇галикена на бхавитабба’’нти бра̄хман̣асса дхаммам̣ десеси. бра̄хман̣о дхаммам̣ сутва̄ дит̣т̣хим̣ бхиндитва̄ бодхисаттам̣ саран̣ам̣ гато. бодхисаттопи апарихӣнаджджха̄но брахмалокапара̄йан̣о ахоси.

саттха̄пи имам̣ атӣтам̣ а̄харитва̄ абхисамбуддхо хутва̄ бра̄хман̣асса дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

87. ‘‘йасса ман̇гала̄ самӯхата̄, уппа̄та̄ супина̄ ча лаккхан̣а̄ ча;

со ман̇галадосавӣтиватто, йугайога̄дхигато на джа̄туметӣ’’ти.

таттха йасса ман̇гала̄ самӯхата̄ти йасса арахато кхӣн̣а̄савасса дит̣т̣хаман̇галам̣, сутаман̇галам̣, мутаман̇галанти ете ман̇гала̄ самуччхинна̄. уппа̄та̄ супина̄ ча лаккхан̣а̄ ча̄ти ‘‘еварӯпо чандагга̄хо бхависсати, еварӯпо сӯрийагга̄хо бхависсати, еварӯпо наккхаттагга̄хо бхависсати, еварӯпо укка̄па̄то бхависсати, еварӯпо диса̄д̣а̄хо бхависсатӣ’’ти име пан̃ча маха̄уппа̄та̄, на̄наппака̄ра̄ супина̄, субхагалаккхан̣ам̣, дуббхагалаккхан̣ам̣, иттхилаккхан̣ам̣, пурисалаккхан̣ам̣, да̄силаккхан̣ам̣, да̄салаккхан̣ам̣, асилаккхан̣ам̣, хаттхилаккхан̣ам̣, ассалаккхан̣ам̣, усабхалаккхан̣ам̣, а̄вудхалаккхан̣ам̣, ваттхалаккхан̣анти евама̄дика̄ни лаккхан̣а̄ни име ча дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄ йасса самӯхата̄, на етехи уппа̄та̄дӣхи аттано ман̇галам̣ ва̄ аваман̇галам̣ ва̄ паччети. со ман̇галадосавӣтиваттоти со кхӣн̣а̄саво саббаман̇галадосе вӣтиватто атикканто паджахитва̄ т̣хито. йугайога̄дхигатоти ‘‘кодхо ча упана̄хо ча, маккхо ча пал̣а̄со ча̄’’тиа̄дина̄ (вибха. 833) найена две две екато а̄гатакилеса̄ йуга̄ на̄ма. ка̄майого, бхавайого, дит̣т̣хийого, авиджджа̄йоготи име сам̣са̄ре йоджанабха̄вато чатта̄ро йога̄ на̄ма. те йуге ча йоге ча̄ти йугайоге адхигато абхибхавитва̄ гато вӣтиватто саматикканто кхӣн̣а̄саво бхиккху. на джа̄туметӣти пуна пат̣исандхивасена екам̣сенева имам̣ локам̣ на ети на̄гаччхатӣти.

евам̣ саттха̄ има̄йа га̄тха̄йа бра̄хман̣асса дхаммам̣ десетва̄ сачча̄ни пака̄сеси, саччапарийоса̄не бра̄хман̣о саддхим̣ путтена сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. саттха̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ етева пита̄путта̄ ида̄ни пита̄путта̄ ахесум̣, та̄пасо пана ахамева ахоси’’нти.

ман̇галаджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.

[88] 8. са̄рамбхаджа̄такаван̣н̣ана̄

калйа̄н̣имева мун̃чеййа̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто омасава̄дасиккха̄падам̣ (па̄чи. 15) а̄раббха катхеси. двепи ваттхӯни хет̣т̣ха̄ нандивиса̄ладжа̄таке вуттасадиса̄нева. имасмим̣ пана джа̄таке бодхисатто гандха̄рарат̣т̣хе таккасила̄йам̣ ан̃н̃атарасса бра̄хман̣асса са̄рамбхо на̄ма балибаддо ахоси. саттха̄ идам̣ атӣтаваттхум̣ катхетва̄ абхисамбуддхо хутва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

88. ‘‘калйа̄н̣имева мун̃чеййа, на хи мун̃чеййа па̄пикам̣;

моккхо калйа̄н̣ийа̄ са̄дху, мутва̄ таппати па̄пика’’нти.

таттха калйа̄н̣имева мун̃чеййа̄ти чатудосавинимуттам̣ калйа̄н̣им̣ сундарам̣ анаваджджам̣ ва̄чамева мун̃чеййа виссаджджеййа катхеййа. на хи мун̃чеййа па̄пиканти па̄пикам̣ ла̄микам̣ паресам̣ аппийам̣ амана̄пам̣ на мун̃чеййа на катхеййа. моккхо калйа̄н̣ийа̄ са̄дхӯти калйа̄н̣ава̄ча̄йа виссаджджанамева имасмим̣ локе са̄дху сундарам̣ бхаддакам̣. мутва̄ таппати па̄пиканти па̄пикам̣ пхарусава̄чам̣ мун̃читва̄ виссаджджетва̄ катхетва̄ со пуггало таппати сочати киламатӣти.

евам̣ саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ бра̄хман̣о а̄нандо ахоси, бра̄хман̣ӣ уппалаван̣н̣а̄, са̄рамбхо пана ахамева ахоси’’нти.

са̄рамбхаджа̄такаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хама̄.

[89] 9. кухакаджа̄такаван̣н̣ана̄

ва̄ча̄ва кира те а̄сӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ кухакабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. кухакаваттху удда̄лакаджа̄таке а̄ви бхависсати.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте екам̣ га̄макам̣ упанисса̄йа еко кӯт̣аджат̣ило кухаката̄пасо васати. еко кут̣умбико тасса аран̃н̃е пан̣н̣аса̄лам̣ ка̄ретва̄ таттха нам̣ ва̄сенто аттано гехе пан̣ӣта̄ха̄рена пат̣иджаггати. со там̣ кӯт̣аджат̣илам̣ ‘‘сӣлава̄ есо’’ти саддахитва̄ чорабхайена суван̣н̣аниккхасатам̣ тасса пан̣н̣аса̄лам̣ нетва̄ бхӯмигатам̣ катва̄ ‘‘идам̣ олокеййа̄си, бханте’’ти а̄ха. атха нам̣ та̄пасо ‘‘паббаджита̄нам̣ на̄ма, а̄вусо, еварӯпам̣ катхетум̣, на ват̣т̣ати, амха̄кам̣ пана парасантаке лобхо на̄ма наттхӣ’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дху, бханте’’ти тасса вачанам̣ саддахитва̄ пакка̄ми. дут̣т̣хата̄пасо ‘‘сакка̄ еттакена джӣвиту’’нти катипа̄хам̣ атиккамитва̄ там̣ суван̣н̣ам̣ гахетва̄ антара̄магге екасмим̣ т̣ха̄не т̣хапетва̄ а̄гантва̄ пан̣н̣аса̄ла̄йамева васитва̄ пунадивасе тасса гехе бхаттакиччам̣ катва̄ евама̄ха ‘‘а̄вусо, майам̣ тумхе нисса̄йа чирам̣ васимха, атичирам̣ екасмим̣ т̣ха̄не васанта̄нам̣ мануссехи саддхим̣ сам̣сагго хоти, сам̣сагго ча на̄ма паббаджита̄нам̣ малам̣, тасма̄ гаччха̄маха’’нти ватва̄ тена пунаппунам̣ йа̄чийама̄нопи ниваттитум̣ на иччхи. атха нам̣ со ‘‘евам̣ санте гаччхатха, бханте’’ти йа̄ва га̄мадва̄рам̣ анугантва̄ ниватти. та̄пасопи тхокам̣ гантва̄ва ‘‘имам̣ кут̣умбикам̣ майа̄ ван̃четум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ джат̣а̄нам̣ антаре тин̣ам̣ т̣хапетва̄ пат̣иниватти. кут̣умбико ‘‘ким̣, бханте, ниваттиттха̄’’ти пуччхи. а̄вусо тумха̄кам̣ гехаччхаданато ме джат̣а̄су екатин̣ам̣ лаггам̣, адинна̄да̄нан̃ча на̄ма паббаджита̄нам̣ на ват̣т̣ати, там̣ а̄да̄йа а̄гатомхӣти. кут̣умбико ‘‘чхад̣д̣етва̄ гаччхатха, бханте’’ти ватва̄ ‘‘тин̣асала̄кампи на̄ма парасантакам̣ на ган̣ха̄ти, ахо куккуччако ме аййо’’ти пасӣдитва̄ вандитва̄ уййоджеси.

тада̄ пана бодхисаттена бхан̣д̣аттха̄йа паччантам̣ гаччхантена тасмим̣ нивесане нива̄со гахито хоти. со та̄пасасса вачанам̣ сутва̄ва ‘‘аддха̄ имина̄ дут̣т̣хата̄пасена имасса кин̃чи гахитам̣ бхависсатӣ’’ти кут̣умбикам̣ пуччхи ‘‘аттхи пана те, самма, кин̃чи етасса та̄пасасса сантике никкхитта’’нти? ‘‘аттхи, самма, суван̣н̣аниккхасата’’нти. ‘‘тена хи гаччха, там̣ упадха̄рехӣ’’ти. со пан̣н̣аса̄лам̣ гантва̄ там̣ адисва̄ вегена̄гантва̄ ‘‘наттхи, самма̄’’ти а̄ха. ‘‘на те суван̣н̣ам̣ ан̃н̃ена гахитам̣, тенева кухаката̄пасена гахитам̣, ехи, там̣ анубандхитва̄ ган̣ха̄ма̄’’ти вегена гантва̄ кӯт̣ата̄пасам̣ ган̣хитва̄ хаттхехи ча па̄дехи ча потхетва̄ суван̣н̣ам̣ а̄хара̄петва̄ ган̣хим̣су. бодхисатто суван̣н̣ам̣ дисва̄ ‘‘никкхасатам̣ харама̄но асаджджитва̄ тин̣аматте саттосӣ’’ти ватва̄ там̣ гараханто имам̣ га̄тхама̄ха –

89. ‘‘ва̄ча̄ва кира те а̄си, сан̣ха̄ сакхилабха̄н̣ино;

тин̣аматте асаджджиттхо, но ча никкхасатам̣ хара’’нти.

таттха ва̄ча̄ва кира те а̄си, сан̣ха̄ сакхилабха̄н̣иноти ‘‘паббаджита̄нам̣ тин̣аматтампи адиннам̣ а̄да̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти евам̣ сакхилам̣ мудувачанам̣ вадантасса ва̄ча̄ ева кира те сан̣ха̄ а̄си, вачанаматтамева мат̣т̣хам̣ ахосӣти аттхо. тин̣аматте асаджджиттхоти кӯт̣аджат̣ила екисса̄ тин̣асала̄ка̄йа куккуччам̣ курума̄но твам̣ сатто а̄сатто лагго ахоси. но ча никкхасатам̣ харанти имам̣ пана никкхасатам̣ харанто асатто ниллаггова джа̄тосӣти.

евам̣ бодхисатто там̣ гарахитва̄ ‘‘ма̄ пуна, кӯт̣аджат̣ила, еварӯпамака̄сӣ’’ти ова̄дам̣ датва̄ йатха̄каммам̣ гато.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄невеса бхиккху кухако, пуббепи кухакойева̄’’ти ватва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ кӯт̣ата̄пасо кухакабхиккху ахоси, пан̣д̣итапурисо пана ахамева ахоси’’нти.

кухакаджа̄такаван̣н̣ана̄ навама̄.

[90] 10. акатан̃н̃уджа̄такаван̣н̣ана̄

йо пуббе катакалйа̄н̣оти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ана̄тхапин̣д̣икам̣ а̄раббха катхеси. тасса киреко паччантава̄сико сет̣т̣хи адит̣т̣хасаха̄йо ахоси. со екада̄ паччанте ут̣т̣ха̄накабхан̣д̣асса пан̃ча сакат̣асата̄ни пӯретва̄ каммантикамануссе а̄ха – ‘‘гаччхатха, бхо, имам̣ бхан̣д̣ам̣ са̄ваттхим̣ нетва̄ амха̄кам̣ саха̄йакасса ана̄тхапин̣д̣икамаха̄сет̣т̣хисса паччаггхена виккин̣итва̄ пат̣ибхан̣д̣ам̣ а̄харатха̄’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти тасса вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ са̄ваттхим̣ гантва̄ маха̄сет̣т̣хим̣ дисва̄ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ датва̄ там̣ паваттим̣ а̄рочесум̣. маха̄сет̣т̣хи ‘‘сва̄гатам̣ во’’ти тесам̣ а̄ва̄сан̃ча париббайан̃ча да̄петва̄ саха̄йакасса сукхам̣ пуччхитва̄ бхан̣д̣ам̣ виккин̣итва̄ пат̣ибхан̣д̣ам̣ да̄песи. те паччантам̣ гантва̄ таматтхам̣ аттано сет̣т̣хисса а̄рочесум̣.

апарабха̄ге ана̄тхапин̣д̣икопи татхева пан̃ча сакат̣асата̄ни таттха песеси. манусса̄ таттха гантва̄ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ а̄да̄йа паччантава̄сикасет̣т̣хим̣ пассим̣су. со ‘‘куто а̄гаччхатха̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘са̄ваттхито тумха̄кам̣ саха̄йакасса ана̄тхапин̣д̣икасса сантика̄’’ти вутте ‘‘ана̄тхапин̣д̣икоти кассачи пурисасса на̄мам̣ бхависсатӣ’’ти париха̄сам̣ катва̄ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ ‘‘гаччхатха тумхе’’ти уййоджеси, нева нива̄сам̣, на париббайам̣ да̄песи. те сайамева бхан̣д̣ам̣ виккин̣итва̄ пат̣ибхан̣д̣ам̣ а̄да̄йа са̄ваттхим̣ а̄гантва̄ сет̣т̣хисса там̣ паваттим̣ а̄рочесум̣.

атха со паччантава̄сӣ пунапи екава̄рам̣ татхева пан̃ча сакат̣асата̄ни са̄ваттхим̣ песеси, манусса̄ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ а̄да̄йа маха̄сет̣т̣хим̣ пассим̣су. те пана дисва̄ ана̄тхапин̣д̣икасса манусса̄ ‘‘майам̣, са̄ми, етесам̣ нива̄сан̃ча бхаттан̃ча париббайан̃ча джа̄нисса̄ма̄’’ти ватва̄ тесам̣ сакат̣а̄ни бахинагаре татха̄рӯпе т̣ха̄не моча̄петва̄ ‘‘тумхе идхева васатха, амха̄кам̣ во гхаре йа̄губхаттан̃ча париббайо ча бхависсатӣ’’ти гантва̄ да̄сакаммакаре саннипа̄тетва̄ маджджхимайа̄масаманантаре пан̃ча сакат̣асата̄ни вилумпитва̄ нива̄санапа̄рупана̄нипи несам̣ аччхиндитва̄ гон̣е пала̄петва̄ сакат̣а̄ни вичакка̄ни катва̄ бхӯмийам̣ т̣хапетва̄ чакка̄нипи ган̣хитва̄ва агамам̣су. паччантава̄сино нива̄санаматтассапи са̄мика̄ ахутва̄ бхӣта̄ вегена пала̄йитва̄ паччантамева гата̄. сет̣т̣химанусса̄пи таматтхам̣ маха̄сет̣т̣хино а̄рочесум̣. со ‘‘аттхи да̄нидам̣ катха̄па̄бхата’’нти саттху сантикам̣ гантва̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа саббам̣ там̣ паваттим̣ а̄рочеси. саттха̄ ‘‘на кхо, гахапати, со паччантава̄сӣ ида̄нева евам̣сӣло, пуббепи евам̣сӣлойева ахосӣ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ба̄ра̄н̣асийам̣ маха̄вибхаво сет̣т̣хи ахоси. тассеко паччантава̄сико сет̣т̣хи адит̣т̣хасаха̄йо ахоси. саббам̣ атӣтаваттху паччуппаннаваттхусадисамева бодхисатто пана аттано мануссехи ‘‘аджджа амхехи идам̣ на̄ма ката’’нти а̄рочите ‘‘пат̣хамам̣ аттано катам̣ упака̄рам̣ аджа̄нанта̄ паччха̄ еварӯпам̣ лабхантийева̄’’ти ватва̄ сампаттапариса̄йа дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

90. ‘‘йо пуббе катакалйа̄н̣о, кататтхо на̄вабуджджхати;

паччха̄ кичче самуппанне, катта̄рам̣ на̄дхигаччхатӣ’’ти.

татра̄йам̣ пин̣д̣аттхо – кхаттийа̄дӣсу йо кочи пурисо пуббе пат̣хаматарам̣ ан̃н̃ена катакалйа̄н̣о катӯпака̄ро кататтхо ниппха̄дитакиччо хутва̄ там̣ парена аттани катам̣ калйа̄н̣ан̃чева аттхан̃ча на джа̄на̄ти, со паччха̄ аттано кичче самуппанне тасса киччасса катта̄рам̣ на̄дхигаччхати на лабхатӣти.

евам̣ бодхисатто има̄йа га̄тха̄йа дхаммам̣ десетва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ паччантава̄сӣ ида̄нӣпи паччантава̄сӣйева, ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи пана ахамева ахоси’’нти.

акатан̃н̃уджа̄такаван̣н̣ана̄ дасама̄.

апа̄йимхавагго навамо.

тассудда̄нам̣ –

сура̄па̄нам̣ миттавиндам̣, ка̄л̣акан̣н̣ӣ аттхадва̄рам̣;

ким̣паккасӣлавӣмам̣сам̣, ман̇галан̃ча̄пи са̄рамбхам̣;

кухакам̣ акатан̃н̃ӯ ча̄ти.