10. литтавагго
[91] 1. литтаджа̄такаван̣н̣ана̄
литтам̣ парамена теджаса̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто апаччавеккхитапарибхогам̣ а̄раббха катхеси. тасмим̣ кира ка̄ле бхиккхӯ чӣвара̄дӣни лабхитва̄ йебхуййена апаччавеккхитва̄ парибхун̃джанти. те чатта̄ро паччайе апаччавеккхитва̄ парибхун̃джама̄на̄ йебхуййена нирайатираччха̄найонито на муччанти. саттха̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ бхиккхӯнам̣ анекапарийа̄йена дхаммим̣ катхам̣ катхетва̄ апаччавеккхитапарибхоге а̄дӣнавам̣ дассетва̄ ‘‘бхиккхаве, бхиккхуна̄ на̄ма чатта̄ро паччайе лабхитва̄ апаччавеккхитва̄ парибхун̃джитум̣ на ват̣т̣ати, тасма̄ ито пат̣т̣ха̄йа чатта̄ро паччайе паччавеккхитва̄ парибхун̃джеййа̄тха̄’’ти паччавеккханавидхим̣ дассенто ‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху пат̣исан̇кха̄ йонисо чӣварам̣ пат̣исевати сӣтасса пат̣игха̄та̄йа̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.23; а. ни. 6.58) найена тантим̣ т̣хапетва̄ ‘‘бхиккхаве, чатта̄ро паччайе евам̣ паччавеккхитва̄ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати, апаччавеккхитва̄ парибхого на̄ма хала̄халависапарибхогасадисо. пора̄н̣ака̄ хи апаччавеккхитва̄ досам̣ аджа̄нитва̄ висам̣ парибхун̃джитва̄ випа̄канте маха̄дуккхам̣ анубхавим̣сӯ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ан̃н̃атарасмим̣ маха̄бхогакуле ниббаттитва̄ вайаппатто аккхадхутто ахоси. атха̄паро кӯт̣аккхадхутто бодхисаттена саддхим̣ кӣл̣анто аттано джайе ваттама̄не кел̣иман̣д̣алам̣ на бхиндати, пара̄джайака̄ле пана аккхам̣ мукхе паккхипитва̄ ‘‘аккхо нат̣т̣хо’’ти кел̣иман̣д̣алам̣ бхиндитва̄ паккамати. бодхисатто тасса там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ ‘‘хоту, джа̄нисса̄меттха патирӯпака̄ран̣а’’нти аккхе а̄да̄йа аттано гхаре хала̄халависена ран̃джитва̄ пунаппунам̣ суккха̄петва̄ те а̄да̄йа тасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘ехи, самма, аккхехи кӣл̣а̄ма̄’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дху, самма̄’’ти кел̣иман̣д̣алам̣ саджджетва̄ тена саддхим̣ кӣл̣анто аттано пара̄джайака̄ле екам̣ аккхам̣ мукхе паккхипи. атха нам̣ бодхисатто татха̄ каронтам̣ дисва̄ ‘‘гила̄хи та̄ва, паччха̄ идам̣ на̄метанти джа̄ниссасӣ’’ти чодетум̣ имам̣ га̄тхама̄ха –
91. ‘‘литтам̣ парамена теджаса̄, гиламаккхам̣ пурисо на буджджхати;
гила ре гила па̄падхуттака, паччха̄ те кат̣укам̣ бхависсатӣ’’ти.
таттха литтанти маккхитам̣ ран̃джитам̣. парамена теджаса̄ти уттаматеджасампаннена хала̄халависена. гиланти гиланто. аккханти гул̣акам̣. на буджджхатӣти ‘‘айам̣ ме гилато идам̣ на̄ма кариссатӣ’’ти на джа̄на̄ти. гила рети гила̄хи аре. гила̄ти пунапи чоденто вадати. паччха̄ те кат̣укам̣ бхависсатӣти имасмим̣ те аккхе гилите паччха̄ етам̣ висам̣ тикхин̣ам̣ бхависсатӣти аттхо.
со бодхисаттасса катхентассева висавегена муччхито аккхӣни париваттетва̄ кхандхам̣ на̄метва̄ пати. бодхисатто ‘‘ида̄нисса джӣвитада̄нам̣ да̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти осадхапарибха̄витам̣ ваманайогам̣ датва̄ ваметва̄ саппипха̄н̣итамадхусаккара̄дайо кха̄да̄петва̄ арогам̣ катва̄ ‘‘пуна еварӯпам̣ ма̄ ака̄сӣ’’ти овадитва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ ‘‘бхиккхаве, апаччавеккхитапарибхого на̄ма апаччавеккхитва̄ катависапарибхогасадисо хотӣ’’ти ватва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ пан̣д̣итадхутто ахамева ахосим̣, кӯт̣адхутто панеттха на катхӣйати, йатха̄ ча еттха, евам̣ саббаттха. йо пана имасмим̣ ка̄ле на пан̃н̃а̄йати, со на катхӣйатева̄’’ти.
литтаджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.
[92] 2. маха̄са̄раджа̄такаван̣н̣ана̄
уккат̣т̣хе сӯрамиччхантӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто а̄йасмантам̣ а̄нандаттхерам̣ а̄раббха катхеси. екасмин̃хи самайе косаларан̃н̃о иттхийо чинтайим̣су ‘‘буддхуппа̄до на̄ма дуллабхо, татха̄ мануссапат̣ила̄бхо, парипун̣н̣а̄йатаната̄ ча. майан̃ча имам̣ дуллабхам̣ кхан̣асамава̄йам̣ лабхитва̄пи аттано ручийа̄ виха̄рам̣ гантва̄ дхаммам̣ ва̄ сотум̣ буддхапӯджам̣ ва̄ ка̄тум̣ да̄нам̣ ва̄ да̄тум̣ на лабха̄ма, ман̃джӯса̄йа паккхитта̄ вийа васа̄ма, ран̃н̃о катхетва̄ амха̄кам̣ дхаммам̣ десетум̣ ануччхавикам̣ екам̣ бхиккхум̣ паккоса̄петва̄ тасса сантике дхаммам̣ сосса̄ма, тато йам̣ саккхисса̄ма, там̣ угган̣хисса̄ма, да̄на̄дӣни ча пун̃н̃а̄ни карисса̄ма. евам̣ но айам̣ кхан̣апат̣ила̄бхо сапхало бхависсатӣ’’ти. та̄ сабба̄пи ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ аттана̄ чинтитака̄ран̣ам̣ катхайим̣су. ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи.
атхекадивасам̣ ра̄джа̄ уййа̄накӣл̣ам̣ кӣл̣итука̄мо уййа̄напа̄лам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘уййа̄нам̣ содхехӣ’’ти а̄ха. уййа̄напа̄ло уййа̄нам̣ содхенто саттха̄рам̣ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисиннам̣ дисва̄ ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ ‘‘суддхам̣, дева, уййа̄нам̣, апичеттха ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле бхагава̄ нисинно’’ти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘са̄дху, самма, саттху сантике дхаммампи сосса̄ма̄’’ти алан̇катаратхам̣ абхирухитва̄ уййа̄нам̣ гантва̄ саттху сантикам̣ агама̄си.
тасмин̃ча самайе чхаттапа̄н̣и на̄меко ана̄га̄мӣ упа̄сако саттху сантике дхаммам̣ сун̣ама̄но нисинно хоти. ра̄джа̄ там̣ дисва̄ а̄сан̇кама̄но мухуттам̣ т̣хатва̄ пуна ‘‘сача̄йам̣ па̄пако бхавеййа, на саттху сантике нисӣдитва̄ дхаммам̣ сун̣еййа, апа̄пакена имина̄ бхавитабба’’нти чинтетва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. упа̄сако буддхага̄равена ран̃н̃о паччут̣т̣ха̄нам̣ ва̄ ванданам̣ ва̄ на ака̄си, тенасса ра̄джа̄ анаттамано ахоси. саттха̄ тасса анаттаманабха̄вам̣ н̃атва̄ упа̄сакасса гун̣ам̣ катхеси ‘‘айам̣, маха̄ра̄джа, упа̄сако бахуссуто а̄гата̄гамо ка̄месу вӣтара̄го’’ти ра̄джа̄ ‘‘на имина̄ оракена бхавитаббам̣, йасса саттха̄ гун̣ам̣ ван̣н̣етӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘упа̄сака, вадеййа̄си йена те аттхо’’ти а̄ха. упа̄сако ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи. ра̄джа̄ саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ саттха̄рам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми.
со екадивасам̣ упарипа̄са̄де маха̄ва̄тапа̄нам̣ виваритва̄ т̣хито там̣ упа̄сакам̣ бхуттапа̄тара̄сам̣ чхаттама̄да̄йа джетаванам̣ гаччхантам̣ дисва̄ паккоса̄петва̄ евама̄ха ‘‘твам̣ кира, упа̄сака, бахуссуто, амха̄кан̃ча иттхийо дхаммам̣ сотука̄ма̄ чева уггахетука̄ма̄ ча, са̄дху ватасса саче та̄сам̣ дхаммам̣ ва̄чеййа̄сӣ’’ти. ‘‘дева, гихӣнам̣ на̄ма ра̄джантепуре дхаммам̣ десетум̣ ва̄ ва̄четум̣ ва̄ наппатирӯпам̣, аййа̄нам̣ ева патирӯпа’’нти. ра̄джа̄ ‘‘саччам̣ еса вадатӣ’’ти уййоджетва̄ иттхийо паккоса̄петва̄ ‘‘бхадде, ахам̣ тумха̄кам̣ дхаммадесанаттха̄йа ча дхаммава̄чанаттха̄йа ча саттху сантикам̣ гантва̄ екам̣ бхиккхум̣ йа̄ча̄ми, асӣтийа̄ маха̄са̄вакесу катарам̣ йа̄ча̄мӣ’’ти а̄ха. та̄ сабба̄пи мантетва̄ дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикам̣ а̄нандаттхерамева а̄рочесум̣. ра̄джа̄ саттху сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисинно евама̄ха ‘‘бханте, амха̄кам̣ гехе иттхийо а̄нандаттхерасса сантике дхаммам̣ сотун̃ча угган̣хитун̃ча иччханти, са̄дху вата саче тхеро амха̄кам̣ гехе дхаммам̣ десеййа чева ва̄чеййа ча̄’’ти. саттха̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ тхерам̣ а̄н̣а̄песи. тато пат̣т̣ха̄йа ран̃н̃о иттхийо тхерасса сантике дхаммам̣ сун̣анти чева угган̣ханти ча.
атхекадивасам̣ ран̃н̃о чӯл̣а̄ман̣и нат̣т̣хо. ра̄джа̄ тасса нат̣т̣хабха̄вам̣ сутва̄ амачче а̄н̣а̄песи ‘‘саббе антовал̣ан̃джанаке мануссе гахетва̄ чӯл̣а̄ман̣им̣ а̄хара̄петха̄’’ти. амачча̄ ма̄туга̄ме а̄дим̣ катва̄ чӯл̣а̄ман̣им̣ парипуччханта̄ адисва̄ маха̄джанам̣ киламенти. там̣ дивасам̣ а̄нандаттхеро ра̄джанивесанам̣ павит̣т̣хо. йатха̄ та̄ иттхийо пуббе тхерам̣ дисва̄ва хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ дхаммам̣ сун̣анти чева угган̣ханти ча, татха̄ акатва̄ сабба̄ доманассаппатта̄ва ахесум̣. тато тхерена ‘‘касма̄ тумхе аджджа еварӯпа̄ джа̄та̄’’ти пуччхита̄ евама̄хам̣су ‘‘бханте, ран̃н̃о чӯл̣а̄ман̣им̣ парийеса̄ма̄ти амачча̄ ма̄туга̄ме упа̄да̄йа антовал̣ан̃джанаке киламенти, на джа̄на̄ма касса ‘ким̣ бхависсатӣ’ти, тенамха доманассаппатта̄’’ти. тхеро ‘‘ма̄ чинтайиттха̄’’ти та̄ самасса̄сетва̄ ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ пан̃н̃атта̄сане нисӣдитва̄ ‘‘ман̣и кира те, маха̄ра̄джа, нат̣т̣хо’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘асаккхи пана там̣ а̄хара̄пету’’нти. ‘‘бханте, саббам̣ антоджанам̣ гахетва̄ киламентопи на саккоми а̄хара̄пету’’нти. ‘‘маха̄ра̄джа, маха̄джанам̣ акиламетва̄ва а̄харан̣ӯпа̄йо аттхӣ’’ти. ‘‘катаро, бханте’’ти? ‘‘пин̣д̣ада̄нам̣, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘катарам̣ пин̣д̣ада̄нам̣, бханте’’ти? ‘‘маха̄ра̄джа, йаттакесу а̄сан̇ка̄ аттхи, те гахетва̄ екекасса екекам̣ пала̄лапин̣д̣ам̣ ва̄ маттика̄пин̣д̣ам̣ ва̄ датва̄ ‘имам̣ паччӯсака̄ле а̄харитва̄ асукат̣т̣ха̄не на̄ма па̄тетха̄’ти ваттаббам̣. йена гахито бхависсати, со тасмим̣ паккхипитва̄ а̄хариссати. саче пат̣хамадивасейева па̄тенти, иччетам̣ кусалам̣. но че па̄тенти, дутийадивасепи татийадивасепи татхева ка̄таббам̣. евам̣ маха̄джано ча на киламиссати, ман̣ин̃ча лабхиссасӣ’’ти евам̣ ватва̄ тхеро агама̄си.
ра̄джа̄ вуттанайенева тайо дивасе да̄песи, нева ман̣им̣ а̄харим̣су. тхеро татийадивасе а̄гантва̄ ‘‘ким̣, маха̄ра̄джа, па̄тито ман̣ӣ’’ти пуччхи. ‘‘на па̄тенти, бханте’’ти. ‘‘тена хи, маха̄ра̄джа, маха̄таласмим̣йева пат̣иччханнат̣т̣ха̄не маха̄ча̄т̣им̣ т̣хапа̄петва̄ удакасса пӯра̄петва̄ са̄н̣им̣ париккхипа̄петва̄ ‘саббе антовал̣ан̃джанакаманусса̄ ча иттхийо ча уттара̄сан̇гам̣ катва̄ екекова антоса̄н̣им̣ пависитва̄ хаттхам̣ дховитва̄ а̄гаччхантӯ’ти вадехӣ’’ти тхеро имам̣ упа̄йам̣ а̄чиккхитва̄ пакка̄ми. ра̄джа̄ татха̄ ка̄реси. ман̣ичоро чинтеси ‘‘дхаммабхан̣д̣а̄га̄рико имам̣ адхикаран̣ам̣ а̄да̄йа ман̣им̣ адассетва̄ осаккиссатӣти ат̣т̣ха̄наметам̣, па̄тетум̣ да̄ни ват̣т̣атӣ’’ти ман̣им̣ пат̣иччханнам̣ катва̄ а̄да̄йа антоса̄н̣им̣ пависитва̄ ча̄т̣ийам̣ па̄тетва̄ никкхами. саббесам̣ никкхантака̄ле удакам̣ чхад̣д̣етва̄ ман̣им̣ аддасам̣су. ра̄джа̄ ‘‘тхерам̣ нисса̄йа маха̄джанам̣ акиламетва̄ва ме ман̣и ладдхо’’ти тусси, антовал̣ан̃джанакаманусса̄пи ‘‘тхерам̣ нисса̄йа маха̄дуккхато муттамха̄’’ти туссим̣су. ‘‘тхерасса̄нубха̄вена ран̃н̃о чӯл̣а̄ман̣и ладдхо’’ти тхерасса̄нубха̄во сакаланагаре чева бхиккхусан̇гхе ча па̄кат̣о джа̄то.
дхаммасабха̄йам̣ саннисинна̄ бхиккхӯ тхерасса гун̣ам̣ ван̣н̣айим̣су ‘‘а̄вусо, а̄нандаттхеро аттано бахуссутата̄йа пан̣д̣иччена упа̄йакусалата̄йа маха̄джанам̣ акиламетва̄ упа̄йенева ран̃н̃о ман̣им̣ дассесӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄ни а̄нанденева парахаттхагатам̣ бхан̣д̣ам̣ дасситам̣, пуббепи пан̣д̣ита̄ маха̄джанам̣ акиламетва̄ упа̄йенева тираччха̄нахаттхагатам̣ бхан̣д̣ам̣ дассайим̣сӯ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто саббасиппесу ниппхаттим̣ патто тассева амаччо ахоси. атхекадивасам̣ ра̄джа̄ махантена парива̄рена уййа̄нам̣ гантва̄ ванантара̄ни вичаритва̄ удакакӣл̣ам̣ кӣл̣итука̄мо ман̇галапоккхаран̣им̣ отаритва̄ иттха̄га̄рампи паккоси. иттхийо аттано аттано сӣсӯпагагӣвӯпага̄дӣни а̄бхаран̣а̄ни омун̃читва̄ уттара̄сан̇гесу паккхипитва̄ самуггапит̣т̣хесу т̣хапетва̄ да̄сийо пат̣иччха̄петва̄ поккхаран̣им̣ отарим̣су. атхека̄ уййа̄намаккат̣ӣ са̄кхантаре нисинна̄ девим̣ пил̣андхана̄ни омун̃читва̄ уттара̄сан̇ге паккхипитва̄ самуггапит̣т̣хе т̣хапайама̄нам̣ дисва̄ тасса̄ мутта̄ха̄рам̣ пил̣андхитука̄ма̄ хутва̄ да̄сийа̄ пама̄дам̣ олокайама̄на̄ нисӣди, да̄сӣпи там̣ раккхама̄на̄ тахам̣ тахам̣ олокетва̄ нисинна̄йева нидда̄йитум̣ а̄рабхи. маккат̣ӣ тасса̄ пама̄дабха̄вам̣ н̃атва̄ ва̄тавегена отаритва̄ маха̄мутта̄ха̄рам̣ гӣва̄йа пат̣имун̃читва̄ ва̄тавегена уппатитва̄ са̄кхантаре нисӣдитва̄ ан̃н̃а̄сам̣ маккат̣ӣнам̣ дассанабхайена екасмим̣ руккхасусират̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ упасантӯпасанта̄ вийа там̣ раккхама̄на̄ нисӣди.
са̄пи кхо да̄сӣ пат̣ибуджджхитва̄ мутта̄ха̄рам̣ апассантӣ кампама̄на̄ ан̃н̃ам̣ упа̄йам̣ адисва̄ ‘‘пурисо девийа̄ мутта̄ха̄рам̣ гахетва̄ пала̄то’’ти маха̄виравам̣ вирави. а̄раккхаманусса̄ тато тато саннипатитва̄ тасса̄ вачанам̣ сутва̄ ран̃н̃о а̄рочайим̣су. ра̄джа̄ ‘‘чорам̣ ган̣хатха̄’’ти а̄ха. пуриса̄ уййа̄на̄ никкхамитва̄ ‘‘чорам̣ ган̣хатха, чорам̣ ган̣хатха̄’’ти ито чито ча олокенти. атхеко джа̄нападо балика̄ракапурисо там̣ саддам̣ сутва̄ кампама̄но пала̄йи. там̣ дисва̄ ра̄джапуриса̄ ‘‘айам̣ чоро бхависсатӣ’’ти анубандхитва̄ там̣ гахетва̄ потхетва̄ ‘‘аре, дут̣т̣хачора, евам̣ маха̄са̄рам̣ на̄ма пил̣андханам̣ авахариссасӣ’’ти парибха̄сим̣су. со чинтеси ‘‘сача̄хам̣ ‘на ган̣ха̄мӣ’ти ваккха̄ми, аджджа ме джӣвитам̣ наттхи, потхента̄йева мам̣ ма̄рессанти, сампат̣иччха̄ми на’’нти. со ‘‘а̄ма, са̄ми, гахитам̣ ме’’ти а̄ха. атха нам̣ бандхитва̄ ран̃н̃о сантикам̣ а̄найим̣су. ра̄джа̄пи нам̣ пуччхи ‘‘гахитам̣ те маха̄са̄рапил̣андхана’’нти? ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘ида̄ни там̣ каха’’нти. ‘‘дева, майа̄ маха̄са̄рам̣ на̄ма ман̃чапӣт̣хампи на дит̣т̣хапуббам̣, сет̣т̣хи пана мам̣ маха̄са̄рапил̣андханам̣ ган̣ха̄песи, сохам̣ там̣ гахетва̄ва тасса ада̄сим̣, со нам̣ джа̄на̄тӣ’’ти.
ра̄джа̄ сет̣т̣хим̣ паккоса̄петва̄ ‘‘гахитам̣ те имасса хаттхато маха̄са̄рапил̣андхана’’нти пуччхи. ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘кахам̣ та’’нти. ‘‘пурохитасса ме динна’’нти. пурохитампи паккоса̄петва̄ татхева пуччхи, сопи сампат̣иччхитва̄ ‘‘гандхаббасса ме динна’’нти а̄ха. тампи паккоса̄петва̄ ‘‘пурохитасса хаттхато те маха̄са̄рапил̣андханам̣ гахита’’нти пуччхи. ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘кахам̣ та’’нти. ‘‘килесавасена ме ван̣н̣ада̄сийа̄ динна’’нти. тампи паккоса̄петва̄ пуччхи, са̄ ‘‘на ган̣ха̄мӣ’’ти а̄ха. те пан̃ча джане пуччханта̄нан̃н̃ева сӯрийо аттхам̣ гато. ра̄джа̄ ‘‘ида̄ни вика̄ло джа̄то, све джа̄нисса̄ма̄’’ти те пан̃ча джане амачча̄нам̣ датва̄ нагарам̣ па̄виси.
бодхисатто чинтеси – ‘‘идам̣ пил̣андханам̣ антовал̣ан̃дже нат̣т̣хам̣, айан̃ча гахапатико бахивал̣ан̃джо, два̄репи балава̄раккхо, тасма̄ антовал̣ан̃джанака̄нампи там̣ гахетва̄ пала̄йитум̣ на сакка̄. евам̣ нева бахивал̣ан̃джанака̄нам̣, на анто, уййа̄не вал̣ан̃джанака̄нам̣ гахан̣ӯпа̄йо диссати. имина̄ дуггатамануссена ‘сет̣т̣хисса ме динна’нти катхентена аттано моккхаттха̄йа катхитам̣ бхависсати, сет̣т̣хина̄пи ‘пурохитасса ме динна’нти катхентена ‘екато хутва̄ ниттхарисса̄мӣ’ти чинтетва̄ катхитам̣ бхависсати, пурохитена̄пи ‘гандхаббасса ме динна’нти катхентена ‘бандхана̄га̄ре гандхаббам̣ нисса̄йа сукхена васисса̄ма̄’ти чинтетва̄ катхитам̣ бхависсати, гандхаббена̄пи ‘ван̣н̣ада̄сийа̄ ме динна’нти катхентена ‘екантена ануккан̣т̣хита̄ бхависса̄ма̄’ти чинтетва̄ катхитам̣ бхависсати, имехи пан̃чахипи чорехи на бхавитаббам̣, уййа̄не маккат̣а̄ бахӯ, пил̣андханена екисса̄ маккат̣ийа̄ хаттхе а̄рул̣хена бхавитабба’’нти. со ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, чоре амха̄кам̣ ниййа̄детха, майам̣ там̣ киччам̣ содхесса̄ма̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘са̄дху, пан̣д̣ита, содхехӣ’’ти тасса ниййа̄деси.
бодхисатто аттано да̄сапурисе паккоса̄петва̄ те пан̃ча джане екасмим̣йева т̣ха̄не васа̄петва̄ саманта̄ а̄раккхам̣ катва̄ кан̣н̣ам̣ датва̄ ‘‘йам̣ те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ катхенти, там̣ майхам̣ а̄рочетха̄’’ти ватва̄ пакка̄ми. те татха̄ акам̣су. тато манусса̄нам̣ саннисиннавела̄йа сет̣т̣хи там̣ гахапатикам̣ а̄ха – ‘‘аре, дут̣т̣хагахапати, тайа̄ ахам̣, майа̄ ва̄ твам̣ кахам̣ дит̣т̣хапуббо, када̄ те майхам̣ пил̣андханам̣ динна’’нти а̄ха. со ‘‘са̄ми маха̄сет̣т̣хи, ахам̣ маха̄са̄рам̣ на̄ма руккхаса̄рапа̄дакам̣ ман̃чапӣт̣хампи на джа̄на̄ми, ‘там̣ нисса̄йа пана моккхам̣ лабхисса̄мӣ’ти евам̣ авачам̣, ма̄ ме куджджха, са̄мӣ’’ти а̄ха. пурохитопи сет̣т̣хим̣ а̄ха ‘‘маха̄сет̣т̣хи, твам̣ имина̄ аттано адиннакамева майхам̣ катхам̣ ада̄сӣ’’ти? ‘‘майампи две иссара̄, амха̄кам̣ екато хутва̄ т̣хитака̄ле каммам̣ кхиппам̣ ниппхаджджиссатӣ’’ти катхесинти. гандхаббопи пурохитам̣ а̄ха ‘‘бра̄хман̣а, када̄ тайа̄ майхам̣ пил̣андханам̣ динна’’нти? ‘‘ахам̣ там̣ нисса̄йа васанат̣т̣ха̄не сукхам̣ васисса̄мӣ’’ти катхесинти. ван̣н̣ада̄сӣпи гандхаббам̣ а̄ха ‘‘аре дут̣т̣хагандхабба, ахам̣ када̄ тава сантикам̣ гатапубба̄, твам̣ ва̄ мама сантикам̣ а̄гатапуббо, када̄ те майхам̣ пил̣андханам̣ динна’’нти? бхагини ким̣ка̄ран̣а̄ куджджхаси, ‘‘амхесу пан̃часу екато васантесу гхара̄ва̄со бхависсати, ануккан̣т̣хама̄на̄ сукхам̣ васисса̄ма̄’’ти катхесинти. бодхисатто пайоджитаманусса̄нам̣ сантика̄ там̣ катхам̣ сутва̄ тесам̣ татхато ачорабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘маккат̣ийа̄ гахитапил̣андханам̣ упа̄йенева па̄тесса̄мӣ’’ти ген̣д̣умайа̄ни бахӯни пил̣андхана̄ни ка̄ретва̄ уййа̄не маккат̣ийо га̄ха̄петва̄ хаттхапа̄дагӣва̄су ген̣д̣упил̣андхана̄ни пил̣андха̄петва̄ виссаджджеси. итара̄ маккат̣ӣ пил̣андханам̣ раккхама̄на̄ уййа̄не ева нисӣди.
бодхисатто мануссе а̄н̣а̄песи ‘‘гаччхатха тумхе, уййа̄не сабба̄ маккат̣ийо упадха̄ретха, йасса̄ там̣ пил̣андханам̣ пассатха, там̣ утта̄сетва̄ пил̣андханам̣ ган̣хатха̄’’ти. та̄пи кхо маккат̣ийо ‘‘пил̣андханам̣ но ладдха’’нти тут̣т̣хапахат̣т̣ха̄ уййа̄не вичарантийо тасса̄ сантикам̣ гантва̄ ‘‘пасса амха̄кам̣ пил̣андхана’’нти а̄хам̣су. са̄ маккат̣ӣ асахама̄на̄ ‘‘ким̣ имина̄ ген̣д̣упил̣андханена̄’’ти мутта̄ха̄рам̣ пил̣андхитва̄ никкхами. атха нам̣ те пуриса̄ дисва̄ пил̣андханам̣ чхад̣д̣а̄петва̄ а̄харитва̄ бодхисаттасса адам̣су. со там̣ а̄да̄йа ран̃н̃о дассетва̄ ‘‘идам̣ те дева пил̣андханам̣, те пан̃чапи ачора̄, идам̣ пана уййа̄не маккат̣ийа̄ а̄бхата’’нти а̄ха. ‘‘катхам̣ пана те, пан̣д̣ита, маккат̣ийа̄ хаттхам̣ а̄рул̣хабха̄во н̃а̄то, катхам̣ те гахита’’нти? со саббам̣ а̄чиккхи. ра̄джа̄ тут̣т̣хама̄насо ‘‘сан̇га̄масӣса̄дӣсу на̄ма сӯра̄дайо иччхитабба̄ хонтӣ’’ти бодхисаттасса тхутим̣ каронто имам̣ га̄тхама̄ха –
92. ‘‘уккат̣т̣хе сӯрамиччханти, мантӣсу акутӯхалам̣;
пийан̃ча аннапа̄намхи, аттхе джа̄те ча пан̣д̣ита’’нти.
таттха уккат̣т̣хети упакат̣т̣хе, убхатобйӯл̣хе сан̇га̄ме сампаха̄ре ваттама̄нети аттхо. сӯрамиччхантӣти асанийа̄пи маттхаке патама̄на̄йа апала̄йинам̣ сӯрам̣ иччханти, тасмим̣ кхан̣е еварӯпо сан̇га̄майодхо паттхетаббо хоти. мантӣсу акутӯхаланти каттабба̄каттаббакиччам̣ саммантанака̄ле уппанне мантӣсу йо акутӯхало авикин̣н̣ава̄чо мантам̣ на бхиндати, там̣ иччханти, та̄дисо тесу т̣ха̄несу паттхетаббо хоти. пийан̃ча аннапа̄намхӣти мадхуре аннапа̄не паччупат̣т̣хите сахапарибхун̃джанаттха̄йа пийапуггалам̣ паттхенти, та̄дисо тасмим̣ ка̄ле паттхетаббо хоти. аттхе джа̄те ча пан̣д̣итанти аттхагамбхӣре дхаммагамбхӣре кисмин̃чидева ка̄ран̣е ва̄ пан̃хе ва̄ уппанне пан̣д̣итам̣ вичаккхан̣ам̣ иччханти. татха̄рӯпо хи тасмим̣ самайе паттхетаббо хотӣти.
евам̣ ра̄джа̄ бодхисаттам̣ ван̣н̣етва̄ тхометва̄ гханавассам̣ вассенто маха̄мегхо вийа сатта̄хи ратанехи пӯджетва̄ тассова̄де т̣хатва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато, бодхисаттопи йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ тхерасса гун̣ам̣ катхетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, пан̣д̣ита̄маччо пана ахамева ахоси’’нти.
маха̄са̄раджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.
[93] 3. висса̄сабходжанаджа̄такаван̣н̣ана̄
на виссасе ависсаттхети идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто висса̄сабходжанам̣ а̄раббха катхеси. тасмим̣ кира самайе йебхуййена бхиккхӯ ‘‘ма̄тара̄ но диннам̣, питара̄ но диннам̣, бха̄тара̄, бхагинийа̄, чӯл̣ама̄тара̄, чӯл̣апитара̄, ма̄тулена, ма̄тула̄нийа̄ диннам̣. амха̄кам̣ гихика̄лепи бхиккхука̄лепи ете да̄тум̣ йуттарӯпа̄ва̄’’ти н̃а̄тӣхи динне чатта̄ро паччайе виссаттха̄ хутва̄ апаччавеккхитва̄ парибхун̃джанти. саттха̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ ‘‘бхиккхӯнам̣ майа̄ дхаммадесанам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти бхиккхӯ саннипа̄та̄петва̄ ‘‘бхиккхаве, бхиккхуна̄ на̄ма н̃а̄тӣхипи ан̃н̃а̄тӣхипи диннаке чатта̄ро паччайе паччавеккхитва̄ва парибхого ка̄таббо. апаччавеккхитва̄ парибхогам̣ катва̄ хи ка̄лам̣ курума̄но бхиккху йаккхапетааттабха̄вато на муччати, апаччавеккхитапарибхого на̄меса висапарибхогасадисо. висан̃хи висса̄сикена диннакампи ависса̄сикена диннакампи ма̄ретийева. пуббепи висса̄сена диннам̣ висам̣ парибхун̃джитва̄ джӣвитаккхайам̣ патта̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто маха̄вибхаво сет̣т̣хи ахоси. тассеко гопа̄лако кит̣т̣хасамба̄дхасамайе га̄во гахетва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ таттха госа̄лам̣ катва̄ раккханто васати. сет̣т̣хино ча ка̄лена ка̄лам̣ горасам̣ а̄харати. атхасса госа̄ла̄йа авидӯре сӣхо нива̄сам̣ ган̣хи. га̄вӣнам̣ сӣхасанта̄сена мила̄та̄нам̣ кхӣрам̣ мандам̣ ахоси. атха нам̣ екадивасам̣ саппим̣ а̄да̄йа а̄гатам̣ сет̣т̣хи пуччхи ‘‘ким̣ ну кхо, самма гопа̄лака, мандам̣ саппӣ’’ти? со там̣ ка̄ран̣ам̣ а̄чиккхи. ‘‘аттхи пана, самма, тасса сӣхасса каттхачи пат̣ибандхо’’ти? ‘‘аттхисса са̄ми, ека̄йа мигама̄тука̄йа саддхим̣ сам̣сагго’’ти. ‘‘сакка̄ пана там̣ га̄ха̄пету’’нти? ‘‘сакка̄, са̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи там̣ гахетва̄ тасса̄ нала̄т̣ато пат̣т̣ха̄йа сарӣре лома̄ни висена пунаппунам̣ раджитва̄ суккха̄петва̄ две тайо дивасе атикка̄метва̄ там̣ мигама̄тукам̣ виссаджджехи, со тасса̄ синехена сарӣрам̣ лехитва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣иссати. атхасса чамманакхада̄т̣ха̄ чева васан̃ча мам̣сан̃ча гахетва̄ а̄гаччхеййа̄сӣ’’ти хала̄халависам̣ датва̄ уййоджеси.
со гопа̄лако джа̄лам̣ кхипитва̄ упа̄йена там̣ мигама̄тукам̣ ган̣хитва̄ татха̄ ака̄си. сӣхо там̣ дисва̄ва балавасинехена тасса̄ сарӣрам̣ лехитва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣и. гопа̄лакопи чамма̄дӣни гахетва̄ бодхисаттасса сантикам̣ агама̄си. бодхисатто там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ ‘‘паресу синехо на̄ма на ка̄таббо, евам̣ баласампаннопи сӣхо мигара̄джа̄ килесавасена сам̣саггам̣ нисса̄йа мигама̄тука̄йа сарӣрам̣ леханто висапарибхогам̣ катва̄ джӣвитаккхайам̣ патто’’ти ватва̄ сампаттапариса̄йа дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
93. ‘‘на виссасе ависсаттхе, виссаттхепи на виссасе;
висса̄са̄ бхайаманвети, сӣхам̣ва мигама̄тука̄’’ти.
татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – йо пуббе сабхайо аттани ависсаттхо ахоси, тасмим̣ ависсаттхе, йо пуббепи ниббхайо аттани висса̄сикойева, тасмим̣ виссаттхепи на виссасе, нева висса̄сам̣ кареййа. ким̣ка̄ран̣а̄? висса̄са̄ бхайаманвети, йо хи миттепи амиттепи висса̄со, тато бхайамева а̄гаччхати. катхам̣? сӣхам̣ва мигама̄тука̄, йатха̄ миттасантхававасена катависса̄са̄йа мигама̄тука̄йа сантика̄ сӣхасса бхайам̣ анвети, упагатам̣ сампаттанти аттхо. йатха̄ ва̄ висса̄савасена сӣхам̣ мигама̄тука̄ анвета̄ упагата̄типи аттхо.
евам̣ бодхисатто сампаттапариса̄йа дхаммам̣ десетва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ маха̄сет̣т̣хи ахамева ахоси’’нти.
висса̄сабходжанаджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.
[94] 4. ломахам̣саджа̄такаван̣н̣ана̄
сотатто сосинно чева̄ти идам̣ саттха̄ веса̄лим̣ упанисса̄йа па̄т̣ика̄ра̄ме вихаранто сунаккхаттам̣ а̄раббха катхеси. екасмин̃хи самайе сунаккхатто саттху упат̣т̣ха̄ко хутва̄ паттачӣварама̄да̄йа вичарама̄но кораккхаттийасса дхаммам̣ роченто дасабаласса паттачӣварам̣ ниййа̄детва̄ кораккхаттийам̣ нисса̄йа васати. тасса ка̄лакан̃джикаасурайонийам̣ ниббаттака̄ле гихи хутва̄ ‘‘наттхи саман̣асса готамасса уттари мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо, таккапарийа̄хатам̣ саман̣о готамо дхаммам̣ десети вӣмам̣са̄нучаритам̣ сайам̣пат̣ибха̄нам̣. йасса ча кхва̄сса аттха̄йа дхаммо десито, на со ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄’’ти (ма. ни. 1.146) веса̄лийам̣ тин̣н̣ам̣ па̄ка̄ра̄нам̣ антаре вичаранто саттху аван̣н̣ам̣ бха̄сати.
атха̄йасма̄ са̄рипутто пин̣д̣а̄йа чаранто тассевам̣ аван̣н̣ам̣ бха̄сантасса сутва̄ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто таматтхам̣ бхагавато а̄рочеси. бхагава̄ ‘‘кодхано, са̄рипутта, сунаккхатто могхапурисо, кодхавасеневама̄ха, кодхавасена̄пи пана ‘на со ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄’ти ваданто аджа̄нитва̄пи майхам̣ гун̣амева бха̄сати. на кхо пана со могхапурисо майхам̣ гун̣ам̣ джа̄на̄ти. майхан̃хи, са̄рипутта, чха абхин̃н̃а̄ на̄ма аттхи, айампи ме уттаримануссадхаммова. дасабалан̃а̄н̣а̄ни аттхи, чатувеса̄раджджан̃а̄н̣ам̣ аттхи, чатуйонипариччхедакан̃а̄н̣ам̣ аттхи, пан̃чагатипариччхедакан̃а̄н̣ам̣ аттхи, айампи ме уттаримануссадхаммова. евам̣ уттаримануссадхаммасаманна̄гатам̣ пана мам̣ йо евам̣ вадеййа ‘наттхи саман̣асса готамасса уттаримануссадхаммо’ти, со там̣ ва̄чам̣ аппаха̄йа там̣ читтам̣ аппаха̄йа там̣ дит̣т̣хим̣ аппат̣иниссаджджитва̄ йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе’’ти евам̣ аттано виджджама̄нам̣ уттаримануссадхаммасса гун̣ам̣ катхетва̄ ‘‘сунаккхатто кира, са̄рипутта, кораккхаттийасса дуккарака̄рика̄йа миччха̄тапе пасанно, миччха̄тапе пасӣдантена пана майи ева пасӣдитум̣ ват̣т̣ати. ахан̃хи ито еканавутикаппаматтхаке ‘аттхи ну кхо еттха са̄ро’ти ба̄хиракам̣ миччха̄тапам̣ вӣмам̣санто чатуран̇гасаманна̄гатам̣ брахмачарийава̄сам̣ васим̣, тапассӣ судам̣ хоми параматапассӣ, лӯкхо судам̣ хоми парамалӯкхо, джегуччхӣ судам̣ хоми парамаджегуччхӣ, павивитто судам̣ хоми парамапавивитто’’ти ватва̄ тхерена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте еканавутикаппаматтхаке бодхисатто ‘‘ба̄хиракатапам̣ вӣмам̣сисса̄мӣ’’ти а̄джӣвакапаббаджджам̣ паббаджитва̄ ачелако ахоси раджоджаллико, павивитто ахоси екавиха̄рӣ. мануссе дисва̄ миго вийа пала̄йи, маха̄викатибходжано ахоси, ваччхакагомайа̄дӣни парибхун̃джи, аппама̄давиха̄раттха̄йа аран̃н̃е екасмим̣ бхим̣санаке ванасан̣д̣е виха̄си. тасмимпи вихаранто химапа̄тасамайе антарат̣т̣хаке раттим̣ ванасан̣д̣а̄ никкхамитва̄ аббхока̄се вихаритва̄ сӯрийе уггате ванасан̣д̣ам̣ пависати. со йатха̄ раттим̣ аббхока̄се химодакена тинто, татхева дива̄ ванасан̣д̣ато паггхарантехи удакабиндӯхи темайи. евам̣ ахораттам̣ сӣтадуккхам̣ анубхоти. гимха̄нам̣ пана паччхиме ма̄се дива̄ аббхока̄се вихаритва̄ раттим̣ ванасан̣д̣ам̣ пависати. со йатха̄ дива̄ аббхока̄се а̄тапена парил̣а̄хаппатто, татхева раттим̣ нива̄те ванасан̣д̣е парил̣а̄хам̣ па̄пун̣а̄ти, сарӣра̄ седадха̄ра̄ муччанти. атхасса пуббе ассутапубба̄ айам̣ га̄тха̄ пат̣ибха̄си –
94. ‘‘сотатто сосинно чева, еко бхим̣санаке ване;
нагго на чаггима̄сӣно, есана̄пасуто мунӣ’’ти.
таттха сотаттоти сӯрийасанта̄пена сут̣т̣ху татто. сосинноти химодакена сусинно сут̣т̣ху тинто. еко бхим̣санаке ванети йаттха павит̣т̣ха̄нам̣ йебхуййена лома̄ни хам̣санти, татха̄рӯпе бхим̣санакеванасан̣д̣е еко адутийова ахосинти дӣпети. нагго на чаггима̄сӣноти нагго ча на ча аггима̄сӣно. татха̄ сӣтена пӣл̣ийама̄нопи нева нива̄санапа̄рупанам̣ ва̄ а̄дийим̣, на ча аггим̣ а̄гамма нисӣдинти дӣпети. есана̄пасутоти абрахмачарийепи тасмим̣ брахмачарийасан̃н̃ӣ хутва̄ ‘‘брахмачарийамеветам̣ есана̄ гавесана̄ упа̄йо брахмалокасса̄’’ти евам̣ та̄йа брахмачарийесана̄йа пасуто ануйутто уссуккам̣ а̄панно ахосинти дассети. мунӣти ‘‘муни кхо еса монаттха̄йа пат̣ипанно’’ти евам̣ локена самбха̄вито ахосинти дӣпети.
евам̣ чатуран̇гасаманна̄гатам̣ брахмачарийам̣ чаритва̄ бодхисатто маран̣ака̄ле упат̣т̣хитам̣ нирайанимиттам̣ дисва̄ ‘‘идам̣ ватасама̄да̄нам̣ нираттхака’’нти н̃атва̄ тан̇кхан̣ан̃н̃ева там̣ ладдхим̣ бхиндитва̄ самма̄дит̣т̣хим̣ гахетва̄ девалоке ниббатти.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘ахам̣ тена самайена со а̄джӣвако ахоси’’нти.
ломахам̣саджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.
[95] 5. маха̄судассанаджа̄такаван̣н̣ана̄
аничча̄ вата сан̇кха̄ра̄ти идам̣ саттха̄ паринибба̄наман̃че нипанно а̄нандаттхерасса ‘‘ма̄, бханте, бхагава̄ имасмим̣ кхуддаканагараке’’тйа̄дивачанам̣ (дӣ. ни. 2.210) а̄раббха катхеси. татха̄гате хи джетаване вихаранте са̄рипуттаттхеро каттикапун̣н̣ама̄йам̣ на̄л̣акага̄маке джа̄товараке паринибба̄йи, маха̄моггалла̄но каттикама̄сассева ка̄л̣апаккхаама̄васийам̣. евам̣ париниббуте аггаса̄вакайуге ‘‘ахампи кусина̄ра̄йам̣ паринибба̄йисса̄мӣ’’ти анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но таттха гантва̄ йамакаса̄ла̄намантаре уттарасӣсаке ман̃чаке анут̣т̣ха̄насеййа̄йа нипаджджи. атха нам̣ а̄йасма̄ а̄нандаттхеро ‘‘ма̄, бханте, бхагава̄ имасмим̣ кхуддаканагараке висаме уджджан̇галанагараке, са̄кха̄нагараке паринибба̄йи, ан̃н̃есам̣ чампа̄ра̄джагаха̄дӣнам̣ маха̄нагара̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣ бхагава̄ паринибба̄йатӯ’’ти йа̄чи. саттха̄ ‘‘ма̄, а̄нанда, имам̣ ‘кхуддаканагаракам̣, уджджан̇галанагаракам̣ са̄кха̄нагарака’нти вадехи, ахан̃хи пуббе судассаначаккаваттира̄джака̄ле имасмим̣ нагаре васим̣, тада̄ идам̣ два̄дасайоджаникена ратанапа̄ка̄рена париккхиттам̣ маха̄нагарам̣ ахосӣ’’ти ватва̄ тхерена йа̄чито атӣтам̣ а̄харанто маха̄судассанасуттам̣ (дӣ. ни. 2.241 а̄дайо) катхеси.
тада̄ пана маха̄судассанам̣ судхаммапа̄са̄да̄ отаритва̄ авидӯре саттаратанамайе та̄лаване пан̃н̃аттасмим̣ каппийаман̃чаке даккхин̣ена пассена анут̣т̣ха̄насеййа̄йа нипаннам̣ дисва̄ ‘‘има̄ни те, дева, чатура̄сӣти нагарасахасса̄ни куса̄ватира̄джадха̄ниппамукха̄ни, еттха чхандам̣ карохӣ’’ти субхадда̄йа девийа̄ вутте маха̄судассано ‘‘ма̄ деви евам̣ авача, атха кхо ‘еттха чхандам̣ винехи, ма̄ апеккхам̣ ака̄сӣ’ти евам̣ мам̣ овада̄’’ти ватва̄ ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄, дева̄’’ти пуччхито ‘‘аджджа̄хам̣ ка̄лакирийам̣ карисса̄мӣ’’ти. атха нам̣ девӣ родама̄на̄ аккхӣни пун̃чхитва̄ киччхена касирена татха̄ ватва̄ роди паридеви. сеса̄пи чатура̄сӣтисахассаиттхийо родим̣су паридевим̣су. амачча̄дӣсупи екопи адхива̄сетум̣ на̄саккхи, саббепи родим̣су. бодхисатто ‘‘алам̣, бхан̣е, ма̄ саддамакаттха̄’’ти саббе нива̄ретва̄ девим̣ а̄мантетва̄ ‘‘ма̄ твам̣ деви роди, ма̄ паридеви. тилапхаламаттопи хи сан̇кха̄ро ниччо на̄ма наттхи, саббепи аничча̄ бхеданадхамма̄ ева̄’’ти ватва̄ девим̣ оваданто имам̣ га̄тхама̄ха –
95. ‘‘аничча̄ вата сан̇кха̄ра̄, уппа̄давайадхаммино;
уппаджджитва̄ нируджджханти, тесам̣ вӯпасамо сукхо’’ти.
таттха аничча̄ вата сан̇кха̄ра̄ти бхадде субхадда̄деви, йаттака̄ кехичи паччайехи сама̄гантва̄ ката̄ кхандха̄йатана̄дайо сан̇кха̄ра̄, саббе те аничча̄йева на̄ма. етесу хи рӯпам̣ аниччам̣…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣. чаккху аниччам̣…пе… дхамма̄ аничча̄. йам̣кин̃чи савин̃н̃а̄н̣акам̣ авин̃н̃а̄н̣акам̣ ратанам̣, саббам̣ там̣ аниччамева. ити ‘‘аничча̄ вата сан̇кха̄ра̄’’ти ган̣ха. касма̄? уппа̄давайадхамминоти, саббе хете уппа̄дадхаммино чева вайадхаммино ча уппаджджанабхиджджанасабха̄ва̄йева, тасма̄ ‘‘аничча̄’’ти ведитабба̄. йасма̄ ча аничча̄, тасма̄ уппаджджитва̄ нируджджханти, уппаджджитва̄ т̣хитим̣ патва̄пи нируджджхантийева. саббева хете ниббаттама̄на̄ уппаджджанти на̄ма, бхиджджама̄на̄ нируджджханти на̄ма. тесам̣ уппа̄де сатийева ча т̣хити на̄ма хоти, т̣хитийа̄ сатийева бхан̇го на̄ма хоти, на хи ануппаннасса т̣хити на̄ма, на̄пи т̣хитам̣ абхиджджанакам̣ на̄ма аттхи. ити саббепи сан̇кха̄ра̄ тӣн̣и лаккхан̣а̄ни патва̄ таттха таттхева нируджджханти, тасма̄ саббепиме аничча̄ кхан̣ика̄ иттара̄ адхува̄ пабхан̇гуно чалита̄ самӣрита̄ анаддханийа̄ пайа̄та̄ та̄вака̄лика̄ нисса̄ра̄, та̄вака̄ликат̣т̣хена ма̄йа̄марӣчипхен̣асадиса̄. тесу бхадде субхадда̄деви, касма̄ сукхасан̃н̃ам̣ уппа̄деси, евам̣ пана ган̣ха тесам̣ вӯпасамо сукхоти, саббават̣т̣авӯпасаманато тесам̣ вӯпасамо на̄ма нибба̄нам̣, тадевекам̣ екантато сукхам̣, тато ан̃н̃ам̣ сукхам̣ на̄ма наттхӣти.
евам̣ маха̄судассано аматамаха̄нибба̄нена десана̄йа кӯт̣ам̣ гахетва̄ авасесассапи маха̄джанасса ‘‘да̄нам̣ детха, сӣлам̣ раккхатха, упосатхакаммам̣ каротха̄’’ти ова̄дам̣ датва̄ девалокапара̄йан̣о ахоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ субхадда̄ девӣ ра̄хулама̄та̄ ахоси, парин̣а̄йакаратанам̣ ра̄хуло, сесапариса̄ буддхапариса̄, маха̄судассано пана ахамева ахоси’’нти.
маха̄судассанаджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.
[96] 6. телапаттаджа̄такаван̣н̣ана̄
саматиттикам̣ анавасесаканти идам̣ саттха̄ сумбхарат̣т̣хе седакам̣ на̄ма нигамам̣ упанисса̄йа ан̃н̃атарасмим̣ ванасан̣д̣е вихаранто джанападакалйа̄н̣исуттам̣ а̄раббха катхеси. татра хи бхагава̄ –
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, ‘джанападакалйа̄н̣ӣ джанападакалйа̄н̣ӣ’ти кхо, бхиккхаве, маха̄джанака̄йо саннипатеййа, са̄ кхо панасса джанападакалйа̄н̣ӣ парамапа̄са̄винӣ начче, парамапа̄са̄винӣ гӣте. ‘джанападакалйа̄н̣ӣ наччати га̄йатӣ’ти кхо, бхиккхаве, бхиййосоматта̄йа маха̄джанака̄йо саннипатеййа. атха пурисо а̄гаччхеййа джӣвитука̄мо амаритука̄мо сукхака̄мо дуккхапат̣икӯло. таменам̣ евам̣ вадеййа ‘‘айам̣ те, амбхо пуриса, саматиттико телапатто антарена ча маха̄джанака̄йасса антарена ча джанападакалйа̄н̣ийа̄ парихаритаббо, пурисо ча там̣ уккхитта̄сико пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхиссати ‘йаттхева нам̣ тхокампи чхад̣д̣ессаси, таттхева те сӣсам̣ па̄тесса̄мӣ’’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, апи ну со пурисо амум̣ телапаттам̣ аманасикаритва̄ бахиддха̄ пама̄дам̣ а̄хареййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. упама̄ кхо мйа̄йам̣, бхиккхаве, ката̄ аттхасса вин̃н̃а̄пана̄йа. айамеветтха аттхо – ‘саматиттико телапатто’ти кхо, бхиккхаве, ка̄йагата̄йетам̣ сатийа̄ адхивачанам̣. тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ ‘ка̄йагата̄ но сати бха̄вита̄ бхависсати сусама̄раддха̄’ти еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти (сам̣. ни. 5.386) –
идам̣ джанападакалйа̄н̣исуттам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ катхеси.
татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – джанападакалйа̄н̣ӣти джанападамхи калйа̄н̣ӣ уттама̄ чхасарӣрадосарахита̄ пан̃чакалйа̄н̣асаманна̄гата̄. са̄ хи йасма̄ на̄тидӣгха̄, на̄тирасса̄, на̄тикиса̄, на̄титхӯла̄, на̄тика̄л̣а̄, на̄ччода̄та̄, атикканта̄ ма̄нусакаван̣н̣ам̣, апатта̄ диббаван̣н̣ам̣, тасма̄ чхасарӣрадосарахита̄. чхавикалйа̄н̣ам̣, мам̣сакалйа̄н̣ам̣, нха̄рукалйа̄н̣ам̣, ат̣т̣хикалйа̄н̣ам̣, вайокалйа̄н̣анти имехи пана пан̃чахи калйа̄н̣ехи саманна̄гататта̄ пан̃чакалйа̄н̣асаманна̄гата̄ на̄ма. тасса̄ хи а̄гантукобха̄сакиччам̣ на̄ма наттхи, аттано сарӣробха̄сенева два̄дасахаттхе т̣ха̄не а̄локам̣ кароти, пийан̇гуса̄ма̄ ва̄ хоти суван̣н̣аса̄ма̄ ва̄. айамасса̄ чхавикалйа̄н̣ата̄. чатта̄ро панасса̄ хаттхапа̄да̄ мукхапарийоса̄нан̃ча ла̄кха̄расапарикаммакатам̣ вийа раттапава̄л̣араттакамбаласадисам̣ хоти. айамасса̄ мам̣сакалйа̄н̣ата̄. вӣсати накхапатта̄ни мам̣сато амуттат̣т̣ха̄не ла̄кха̄расапӯрита̄ни вийа, муттат̣т̣ха̄не кхӣрадха̄ра̄садиса̄ни. айамасса̄ нха̄рукалйа̄н̣ата̄. дваттим̣са данта̄ супхусита̄ судхотаваджирапанти вийа кха̄йанти. айамасса̄ ат̣т̣хикалйа̄н̣ата̄. вӣсативассасатика̄пи пана сама̄на̄ сол̣асавассуддесика̄ вийа хоти ниббалипалита̄. айамасса̄ вайокалйа̄н̣ата̄.
парамапа̄са̄винӣти еттха пана пасаванам̣ пасаво, паваттӣти аттхо. пасаво ева па̄са̄во, парамо па̄са̄во парамапа̄са̄во, со асса̄ аттхӣти парамапа̄са̄винӣ. начче ча гӣте ча уттамаппаватти сет̣т̣хакирийа̄. уттамамева наччам̣ наччати, гӣтан̃ча га̄йатӣти вуттам̣ хоти.
атха пурисо а̄гаччхеййа̄ти на аттано ручийа̄ а̄гаччхеййа, айам̣ панеттха адхиппа̄йо – атхевам̣ маха̄джанамаджджхе джанападакалйа̄н̣ийа̄ наччама̄на̄йа ‘‘са̄дху са̄дхӯ’’ти са̄дхука̄ресу ан̇гулипхот̣анесу челуккхепесу ча паваттама̄несу там̣ паваттим̣ сутва̄ ра̄джа̄ бандхана̄га̄рато екам̣ чорапурисам̣ паккоса̄петва̄ нигал̣а̄ни чхиндитва̄ саматиттикам̣ супарипун̣н̣ам̣ телапаттам̣ тасса хаттхе датва̄ убхохи хаттхехи дал̣хам̣ га̄ха̄петва̄ екам̣ асихаттхам̣ пурисам̣ а̄н̣а̄песи ‘‘етам̣ гахетва̄ джанападакалйа̄н̣ийа̄ самаджджат̣т̣ха̄нам̣ гаччха. йаттхева чеса пама̄дам̣ а̄гамма екампи телабиндум̣ чхад̣д̣ети, таттхевасса сӣсам̣ чхинда̄’’ти. со пурисо асим̣ уккхипитва̄ там̣ тадждженто таттха неси. со маран̣абхайатаджджито джӣвитука̄мата̄йа пама̄давасена там̣ аманасикаритва̄ сакимпи аккхӣни уммӣлетва̄ там̣ джанападакалйа̄н̣им̣ на олокеси. евам̣ бхӯтапуббамеветам̣ ваттху, сутте пана парикаппавасенетам̣ вуттанти ведитаббам̣.
упама̄ кхо мйа̄йанти еттха пана телапаттасса та̄ва ка̄йагата̄сатийа̄ опаммасам̣санданам̣ катамева. еттха пана ра̄джа̄ вийа каммам̣ дат̣т̣хаббам̣, аси вийа килеса̄, уккхитта̄сикапурисо вийа ма̄ро, телапаттахаттхо пурисо вийа ка̄йагата̄сатибха̄вако випассакайога̄вачаро. ити бхагава̄ ‘‘ка̄йагата̄сатим̣ бха̄ветука̄мена бхиккхуна̄ телапаттахаттхена тена пурисена вийа сатим̣ ависсаджджетва̄ аппаматтена ка̄йагата̄сати бха̄ветабба̄’’ти имам̣ суттам̣ а̄харитва̄ дассеси.
бхиккхӯ имам̣ суттан̃ча аттхан̃ча сутва̄ евама̄хам̣су – ‘‘дуккарам̣, бханте, тена пурисена катам̣ татха̄рӯпим̣ джанападакалйа̄н̣им̣ анолокетва̄ телапаттам̣ а̄да̄йа гаччхантена̄’’ти. саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, тена дуккарам̣ катам̣, сукарамеветам̣. касма̄? уккхитта̄сикена пурисена сантаджджетва̄ нӣйама̄ната̄йа. йам̣ пана пуббе пан̣д̣ита̄ аппама̄дена сатим̣ ависсаджджетва̄ абхисан̇кхатам̣ диббарӯпампи индрийа̄ни бхиндитва̄ анолокетва̄ва гантва̄ раджджам̣ па̄пун̣им̣су, етам̣ дуккара’’нти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса ран̃н̃о путтасатасса саббаканит̣т̣хо хутва̄ ниббатти, со анупуббена вин̃н̃утам̣ па̄пун̣и. тада̄ ча ран̃н̃о гехе паччекабуддха̄ бхун̃джанти, бодхисатто тесам̣ веййа̄ваччам̣ кароти. со екадивасам̣ чинтеси ‘‘мама бахӯ бха̄таро, лаччха̄ми ну кхо ахам̣ имасмим̣ нагаре куласантакам̣ раджджам̣, уда̄ху но’’ти? атхасса етадахоси ‘‘паччекабуддхе пуччхитва̄ джа̄нисса̄мӣ’’ти. со дутийадивасе паччекабуддхесу а̄гатесу дхамакаран̣ам̣ а̄да̄йа па̄нӣйам̣ парисса̄ветва̄ па̄де дховитва̄ телена маккхетва̄ тесам̣ антаракхаджджакам̣ кха̄дитва̄ нисиннака̄ле вандитва̄ екамантам̣ нисинно таматтхам̣ пуччхи. атха нам̣ те авочум̣ – кума̄ра, на твам̣ имасмим̣ нагаре раджджам̣ лабхиссаси, ито пана вӣсайоджанасатаматтхаке гандха̄рарат̣т̣хе таккасила̄нагарам̣ на̄ма аттхи, таттха гантум̣ сакконто ито саттаме дивасе раджджам̣ лаччхаси. антара̄магге пана маха̄ваттаниат̣авийам̣ парипантхо аттхи, там̣ ат̣авим̣ парихаритва̄ гаччхантасса йоджанасатико магго хоти, уджукам̣ гаччхантасса пан̃н̃а̄са йоджана̄ни хонти. со хи амануссаканта̄ро на̄ма. таттха йаккхинийо антара̄магге га̄ме ча са̄ла̄йо ча ма̄петва̄ упари суван̣н̣ата̄ракавичиттавита̄нам̣ маха̄рахасеййам̣ пан̃н̃а̄петва̄ на̄на̄вира̄гапат̣аса̄н̣ийо париккхипитва̄ дибба̄лан̇ка̄рехи аттабха̄вам̣ ман̣д̣етва̄ са̄ла̄су нисӣдитва̄ а̄гаччханте пурисе мадхура̄хи ва̄ча̄хи сан̇ган̣хитва̄ ‘‘килантарӯпа̄ вийа пан̃н̃а̄йатха, идха̄гантва̄ нисӣдитва̄ па̄нӣйам̣ пивитва̄ гаччхатха̄’’ти паккоситва̄ а̄гата̄гата̄нам̣ а̄сана̄ни датва̄ аттано рӯпалӣла̄вила̄сехи палобхетва̄ килесавасике катва̄ аттана̄ саддхим̣ аджджха̄ча̄ре кате таттхева не лохитена паггхарантена кха̄дитва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пенти. рӯпагочарам̣ саттам̣ рӯпенева ган̣ханти, саддагочарам̣ мадхурена гӣтава̄дитасаддена, гандхагочарам̣ диббагандхехи, расагочарам̣ диббена на̄наггарасабходжанена, пхот̣т̣хаббагочарам̣ убхатолохитакӯпадха̄нехи диббасайанехи ган̣ханти. саче индрийа̄ни бхиндитва̄ та̄ анолокетва̄ сатим̣ паччупат̣т̣ха̄петва̄ гамиссаси, саттаме дивасе таттха раджджам̣ лаччхасӣти.
бодхисатто ‘‘хоту, бханте, тумха̄кам̣ ова̄дам̣ гахетва̄ ким̣ та̄ олокесса̄мӣ’’ти паччекабуддхехи париттам̣ ка̄ра̄петва̄ париттава̄лукан̃чева париттасуттан̃ча а̄да̄йа паччекабуддхе ча ма̄та̄питаро ча вандитва̄ нивесанам̣ гантва̄ аттано пурисе а̄ха – ‘‘ахам̣ таккасила̄йам̣ раджджам̣ гахетум̣ гаччха̄ми, тумхе идхева тит̣т̣хатха̄’’ти. атха нам̣ пан̃ча джана̄ а̄хам̣су ‘‘майампи анугаччха̄ма̄’’ти. ‘‘на сакка̄ тумхехи анугантум̣, антара̄магге кира йаккхинийо рӯпа̄дигочаре мануссе еван̃чеван̃ча рӯпа̄дӣхи палобхетва̄ ган̣ханти, маха̄ парипантхо, ахам̣ пана атта̄нам̣ таккетва̄ гаччха̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана, дева, майам̣ тумхехи саддхим̣ гаччханта̄ аттано пийа̄ни рӯпа̄дӣни олокесса̄ма, майампи татхева гамисса̄ма̄’’ти. бодхисатто ‘‘тена хи аппаматта̄ хотха̄’’ти те пан̃ча джане а̄да̄йа маггам̣ пат̣ипаджджи.
йаккхинийо га̄ма̄дӣни ма̄петва̄ нисӣдим̣су. тесу рӯпагочаро пурисо та̄ йаккхинийо олокетва̄ рӯпа̄рамман̣е пат̣ибаддхачитто тхокам̣ охӣйи. бодхисатто ‘‘ким̣ бхо, тхокам̣ охӣйасӣ’’ти а̄ха. ‘‘дева, па̄да̄ ме руджджанти, тхокам̣ са̄ла̄йам̣ нисӣдитва̄ а̄гаччха̄мӣ’’ти. ‘‘амбхо, ета̄ йаккхинийо, ма̄ кхо паттхесӣ’’ти. ‘‘йам̣ хоти, там̣ хоту, на саккоми, дева̄’’ти. ‘‘тена хи пан̃н̃а̄йиссасӣ’’ти итаре чатта̄ро а̄да̄йа агама̄си. сопи рӯпагочарако та̄сам̣ сантикам̣ агама̄си. та̄ аттана̄ саддхим̣ аджджха̄ча̄ре кате там̣ таттхева джӣвитаккхайам̣ па̄петва̄ пурато гантва̄ ан̃н̃ам̣ са̄лам̣ ма̄петва̄ на̄на̄тӯрийа̄ни гахетва̄ га̄йама̄на̄ нисӣдим̣су, таттха саддагочарако охӣйи. пуриманайенева тампи кха̄дитва̄ пурато гантва̄ на̄наппака̄ре гандхакаран̣д̣аке пӯретва̄ а̄пан̣ам̣ паса̄ретва̄ нисӣдим̣су, таттха гандхагочарако охӣйи. тампи кха̄дитва̄ пурато гантва̄ на̄наггараса̄нам̣ диббабходжана̄нам̣ бха̄джана̄ни пӯретва̄ оданика̄пан̣ам̣ паса̄ретва̄ нисӣдим̣су, таттха расагочарако охӣйи. тампи кха̄дитва̄ пурато гантва̄ диббасайана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ нисӣдим̣су, таттха пхот̣т̣хаббагочарако охӣйи. тампи кха̄дим̣су, бодхисатто екакова ахоси.
атхека̄ йаккхинӣ ‘‘атикхараманто вата̄йам̣, ахам̣ там̣ кха̄дитва̄ва ниваттисса̄мӣ’’ти бодхисаттасса паччхато паччхато агама̄си. ат̣авийа̄ парабха̄ге ванакаммика̄дайо йаккхиним̣ дисва̄ ‘‘айам̣ те пурато гаччханто пурисо ким̣ хотӣ’’ти пуччхим̣су. ‘‘кома̄раса̄мико ме, аййа̄’’ти. ‘‘амбхо, айам̣ евам̣ сукума̄ла̄ пуппхада̄масадиса̄ суван̣н̣аван̣н̣а̄ кума̄рика̄ аттано кулам̣ чхад̣д̣етва̄ бхавантам̣ таккетва̄ никкханта̄, касма̄ етам̣ акиламетва̄ а̄да̄йа на гаччхасӣ’’ти? ‘‘неса̄, аййа̄, майхам̣ паджа̄пати, йаккхинӣ еса̄, ета̄йа ме пан̃ча манусса̄ кха̄дита̄’’ти. ‘‘аййа̄, пуриса̄ на̄ма куддхака̄ле аттано паджа̄патийо йаккхинийопи каронти петинийопӣ’’ти. са̄ гаччхама̄на̄ габбхиниван̣н̣ам̣ дассетва̄ пуна саким̣ виджа̄таван̣н̣ам̣ катва̄ путтам̣ ан̇кена а̄да̄йа бодхисаттам̣ анубандхи, дит̣т̣хадит̣т̣ха̄ пуриманайенева пуччханти. бодхисаттопи татхева ватва̄ гаччханто таккасилам̣ па̄пун̣и. са̄ путтам̣ антарадха̄петва̄ екика̄ва анубандхи. бодхисатто нагарадва̄рам̣ гантва̄ екисса̄ са̄ла̄йа нисӣди. са̄ бодхисаттасса теджена пависитум̣ асакконтӣ диббарӯпам̣ ма̄петва̄ са̄ла̄два̄ре ат̣т̣ха̄си.
тасмим̣ самайе таккасилара̄джа̄ уййа̄нам̣ гаччханто там̣ дисва̄ пат̣ибаддхачитто хутва̄ ‘‘гаччха, имисса̄ сасса̄микаасса̄микабха̄вам̣ джа̄на̄хӣ’’ти мануссам̣ песеси. со там̣ упасан̇камитва̄ ‘‘сасса̄мика̄сӣ’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, аййа, айам̣ ме са̄ла̄йа нисинно са̄мико’’ти. бодхисатто ‘‘неса̄ майхам̣ паджа̄пати, йаккхинӣ еса̄, ета̄йа ме пан̃ча манусса̄ кха̄дита̄’’ти а̄ха. са̄пи ‘‘пуриса̄ на̄ма аййа̄ куддхака̄ле йам̣ иччханти, там̣ вадантӣ’’ти а̄ха. со убхиннампи вачанам̣ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ ‘‘асса̄микабхан̣д̣ам̣ на̄ма ра̄джасантакам̣ хотӣ’’ти йаккхиним̣ паккоса̄петва̄ екахаттхипит̣т̣хе нисӣда̄петва̄ нагарам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ па̄са̄дам̣ абхируйха там̣ аггамахесит̣т̣ха̄не т̣хапеси.
со нха̄тавилитто са̄йама̄сам̣ бхун̃джитва̄ сирӣсайанам̣ абхирухи. са̄пи йаккхинӣ аттано упакаппанакам̣ а̄ха̄рам̣ а̄харитва̄ алан̇катапат̣ийатта̄ сирисайане ран̃н̃а̄ саддхим̣ нипаджджитва̄ ран̃н̃о ративасена сукхам̣ самаппитасса нипаннака̄ле екена пассена париваттитва̄ пароди. атха нам̣ ра̄джа̄ ‘‘ким̣, бхадде, родасӣ’’ти пуччхи. ‘‘дева, ахам̣ тумхехи магге дисва̄ а̄нӣта̄, тумха̄кан̃ча гехе бахӯ иттхийо, ахам̣ сапаттӣнам̣ антаре васама̄на̄ катха̄йа уппанна̄йа ‘ко туйхам̣ ма̄тарам̣ ва̄ питарам̣ ва̄ готтам̣ ва̄ джа̄тим̣ ва̄ джа̄на̄ти, твам̣ антара̄магге дисва̄ а̄нӣта̄ на̄ма̄’ти сӣсе гахетва̄ ниппӣл̣ийама̄на̄ вийа ман̇ку бхависса̄ми. саче тумхе сакаларадждже иссарийан̃ча а̄н̣ан̃ча майхам̣ дадеййа̄тха, кочи майхам̣ читтам̣ копетва̄ катхетум̣ на саккхиссатӣ’’ти. ‘‘бхадде, майхам̣ сакаларат̣т̣хава̄сино на кин̃чи хонти, на̄хам̣ етесам̣ са̄мико. йе пана ра̄джа̄н̣ам̣ копетва̄ акаттаббам̣ каронти, тесан̃н̃ева̄хам̣ са̄мико. имина̄ ка̄ран̣ена на сакка̄ туйхам̣ сакаларат̣т̣хе ва̄ нагаре ва̄ иссарийан̃ча а̄н̣ан̃ча да̄ту’’нти. ‘‘тена хи, дева, саче рат̣т̣хе ва̄ нагаре ва̄ а̄н̣ам̣ да̄тум̣ на саккотха, антонивесане антовал̣ан̃джанака̄нам̣ упари мама васам̣ ваттанаттха̄йа а̄н̣ам̣ детха̄’’ти. ра̄джа̄ диббапхот̣т̣хаббена баддхо тасса̄ вачанам̣ атиккамитум̣ асакконто ‘‘са̄дху, бхадде, антовал̣ан̃джанакесу туйхам̣ а̄н̣ам̣ дамми, твам̣ ете аттано васе ватта̄пехӣ’’ти а̄ха. са̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ ран̃н̃о ниддам̣ оккантака̄ле йаккханагарам̣ гантва̄ йаккхе паккоситва̄ аттана̄ ра̄джа̄нам̣ джӣвитаккхайам̣ па̄петва̄ ат̣т̣химаттам̣ сесетва̄ саббам̣ нха̄ручаммамам̣салохитам̣ кха̄ди, авасеса̄ йаккха̄ маха̄два̄рато пат̣т̣ха̄йа антонивесане куккут̣акуккуре а̄дим̣ катва̄ саббе кха̄дитва̄ ат̣т̣химаттасесе акам̣су.
пунадивасе два̄рам̣ йатха̄пихитамева дисва̄ манусса̄ пхарасӯхи кава̄т̣а̄ни кот̣т̣етва̄ анто пависитва̄ саббам̣ нивесанам̣ ат̣т̣хикапарикин̣н̣ам̣ дисва̄ ‘‘саччам̣ вата со пурисо а̄ха ‘на̄йам̣ майхам̣ паджа̄пати, йаккхинӣ еса̄’ти. ра̄джа̄ пана кин̃чи аджа̄нитва̄ там̣ гахетва̄ аттано бхарийам̣ ака̄си, са̄ йаккхе паккоситва̄ саббам̣ джанам̣ кха̄дитва̄ гата̄ бхависсатӣ’’ти а̄хам̣су. бодхисаттопи там̣ дивасам̣ тасса̄йева са̄ла̄йам̣ париттава̄лукам̣ сӣсе катва̄ париттасуттан̃ча париккхипитва̄ кхаггам̣ гахетва̄ т̣хитакова арун̣ам̣ ут̣т̣ха̄песи. манусса̄ сакалара̄джанивесанам̣ содхетва̄ харитӯпалиттам̣ катва̄ упари гандхехи вилимпитва̄ пуппха̄ни викиритва̄ пуппхада̄ма̄ни оса̄ретва̄ дхӯмам̣ датва̄ навама̄ла̄ бандхитва̄ саммантайим̣су ‘‘амбхо, йо пурисо диббарӯпам̣ ма̄петва̄ паччхато а̄гаччхантим̣ йаккхиним̣ индрийа̄ни бхиндитва̄ олоканаматтампи на ака̄си, со ативийа ул̣а̄расатто дхитима̄ н̃а̄н̣асампанно, та̄дисе пурисе раджджам̣ ануса̄санте саббарат̣т̣хам̣ сукхитам̣ бхависсати, там̣ ра̄джа̄нам̣ карома̄’’ти. атха саббе амачча̄ ча на̄гара̄ ча екаччханда̄ хутва̄ бодхисаттам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘дева, тумхе имам̣ раджджам̣ ка̄ретха̄’’ти нагарам̣ павесетва̄ ратанара̄симхи т̣хапетва̄ абхисин̃читва̄ таккасилара̄джа̄нам̣ акам̣су. со чатта̄ри агатигамана̄ни ваджджетва̄ даса ра̄джадхамме акопетва̄ дхаммена раджджам̣ ка̄ренто да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ имам̣ атӣтам̣ а̄харитва̄ абхисамбуддхо хутва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
96. ‘‘саматиттикам̣ анавасесакам̣, телапаттам̣ йатха̄ парихареййа;
евам̣ сачиттаманураккхе, паттхайа̄но дисам̣ агатапубба’’нти.
таттха саматиттиканти антомукхават̣т̣илекхам̣ па̄петва̄ самабхаритам̣. анавасесаканти анавасин̃чанакам̣ апарисса̄ванакам̣ катва̄. телапаттанти паккхиттатилателапаттам̣. парихареййа̄ти хареййа, а̄да̄йа гаччхеййа. евам̣ сачиттаманураккхети там̣ телабхаритам̣ паттам̣ вийа аттано читтам̣ ка̄йагата̄сатийа̄ гочаре чева сампайуттасатийа̄ ча̄ти убхиннам̣ антаре паккхипитва̄ йатха̄ мухуттампи бахиддха̄ гочаре на виккхипати, татха̄ пан̣д̣ито йога̄вачаро раккхеййа гопеййа. ким̣ка̄ран̣а̄? етасса хи –
‘‘дунниггахасса лахуно, йаттхака̄манипа̄тино;
читтасса даматхо са̄дху, читтам̣ дантам̣ сукха̄ваха’’нти. (дха. па. 35);
тасма̄ –
‘‘судуддасам̣ сунипун̣ам̣, йаттхака̄манипа̄тинам̣;
читтам̣ раккхетха медха̄вӣ, читтам̣ гуттам̣ сукха̄вахам̣’’. (дха. па. 36);
идан̃хи –
‘‘дӯран̇гамам̣ екачарам̣, асарӣрам̣ гуха̄сайам̣;
йе читтам̣ сам̣йамессанти, моккханти ма̄рабандхана̄’’. (дха. па. 37);
итарасса пана –
‘‘анават̣т̣хитачиттасса, саддхаммам̣ авиджа̄нато;
париплавапаса̄дасса, пан̃н̃а̄ на парипӯрати’’. (дха. па. 38);
тхиракаммат̣т̣ха̄насаха̄йасса пана –
‘‘анавассутачиттасса, ананва̄хатачетасо;
пун̃н̃апа̄папахӣнасса, наттхи джа̄гарато бхайам̣’’. (дха. па. 39);
тасма̄ етам̣ –
‘‘пханданам̣ чапалам̣ читтам̣, дӯраккхам̣ дуннива̄райам̣;
уджум̣ кароти медха̄вӣ, усука̄рова теджанам̣’’. (дха. па. 33);
евам̣ уджум̣ каронто сачиттаманураккхе.
паттхайа̄но дисам̣ агатапуббанти имасмим̣ ка̄йагата̄сатикаммат̣т̣ха̄не каммам̣ а̄рабхитва̄ анаматагге сам̣са̄ре агатапуббам̣ дисам̣ паттхенто пихенто вуттанайена сакам̣ читтам̣ раккхеййа̄ти аттхо. ка̄ панеса̄ диса̄ на̄ма? –
‘‘ма̄та̄пита̄ диса̄ пубба̄, а̄чарийа̄ даккхин̣а̄ диса̄;
путтада̄ра̄ диса̄ паччха̄, митта̄мачча̄ ча уттара̄.
‘‘да̄сакаммакара̄ хет̣т̣ха̄, уддхам̣ саман̣абра̄хман̣а̄;
ета̄ диса̄ намассеййа, аламатто куле гихӣ’’ти. (дӣ. ни. 3.273) –
еттха та̄ва путтада̄ра̄дайо ‘‘диса̄’’ти вутта̄.
‘‘диса̄ чатассо видиса̄ чатассо, уддхам̣ адхо даса диса̄ има̄йо;
катамам̣ дисам̣ тит̣т̣хати на̄гара̄джа̄, йамаддаса̄ супине чхаббиса̄н̣а’’нти. (джа̄. 1.16.104) –
еттха пураттхима̄дибхеда̄ диса̄ва ‘‘диса̄’’ти вутта̄.
‘‘ага̄рино аннадапа̄наваттхада̄, авха̄йика̄ тампи дисам̣ ваданти;
еса̄ диса̄ парама̄ сетакету, йам̣ патва̄ дуккхӣ сукхино бхавантӣ’’ти. (джа̄. 1.6.9) –
еттха пана нибба̄нам̣ ‘‘диса̄’’ти вуттам̣. идха̄пи тадева адхиппетам̣. тан̃хи ‘‘кхайам̣ вира̄га’’нтиа̄дӣхи диссати ападиссати, тасма̄ ‘‘диса̄’’ти вуччати. анаматагге пана сам̣са̄ре кеначи ба̄лапутхуджджанена супиненапи агатапуббата̄йа агатапубба̄ диса̄ на̄ма̄ти вуттам̣. там̣ паттхайантена ка̄йагата̄сатийа̄ його каран̣ӣйоти.
евам̣ саттха̄ нибба̄нена десана̄йа кӯт̣ам̣ гахетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джапариса̄ буддхапариса̄ ахоси, раджджаппаттакума̄ро пана ахамева ахоси’’нти.
телапаттаджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.
[97] 7. на̄масиддхиджа̄такаван̣н̣ана̄
джӣвакан̃ча матам̣ дисва̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ на̄масиддхикам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. еко кира кулапутто на̄мена па̄пако на̄ма. со са̄сане урам̣ датва̄ паббаджито бхиккхӯхи ‘‘еха̄вусо, па̄пака, тит̣т̣ха̄вусо, па̄пака̄’’ти вуччама̄но чинтеси ‘‘локе па̄пакам̣ на̄ма ла̄макам̣ ка̄л̣акан̣н̣ибхӯтам̣ вуччати, ан̃н̃ам̣ ман̇галапат̣исам̣йуттам̣ на̄мам̣ а̄хара̄песса̄мӣ’’ти. со а̄чарийупаджджха̄йе упасан̇камитва̄ ‘‘бханте, майхам̣ на̄мам̣ аваман̇галам̣, ан̃н̃ам̣ ме на̄мам̣ каротха̄’’ти а̄ха. атха нам̣ те евама̄хам̣су – ‘‘а̄вусо, на̄мам̣ на̄ма пан̣н̣аттиматтам̣, на̄мена ка̄чи аттхасиддхи на̄ма наттхи, аттано на̄менева сантут̣т̣хо хохӣ’’ти. со пунаппунам̣ йа̄чийева. тасса̄йам̣ на̄масиддхикабха̄во бхиккхусан̇гхе па̄кат̣о джа̄то. атхекадивасам̣ дхаммасабха̄йам̣ саннисинна̄ бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, асуко кира бхиккху на̄масиддхико ман̇галам̣ на̄мам̣ а̄хара̄петӣ’’ти. атха саттха̄ дхаммасабхам̣ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, со ида̄нева, пуббепи на̄масиддхикойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте таккасила̄йам̣ бодхисатто диса̄па̄моккхо а̄чарийо хутва̄ пан̃ча ма̄н̣авакасата̄ни манте ва̄чеси. тассеко ма̄н̣аво па̄пако на̄ма на̄мена. со ‘‘ехи, па̄пака, йа̄хи, па̄пака̄’’ти вуччама̄но чинтеси ‘‘майхам̣ на̄мам̣ аваман̇галам̣, ан̃н̃ам̣ на̄мам̣ а̄хара̄песса̄мӣ’’ти. со а̄чарийам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘а̄чарийа, майхам̣ на̄мам̣ аваман̇галам̣, ан̃н̃ам̣ ме на̄мам̣ каротха̄’’ти а̄ха. атха нам̣ а̄чарийо авоча ‘‘гаччха, та̄та, джанападача̄рикам̣ чаритва̄ аттано абхиручитам̣ екам̣ ман̇галана̄мам̣ гахетва̄ ехи, а̄гатасса те на̄мам̣ париваттетва̄ ан̃н̃ам̣ на̄мам̣ карисса̄мӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти па̄тхеййам̣ гахетва̄ никкханто га̄мена га̄мам̣ чаранто екам̣ нагарам̣ па̄пун̣и. таттха чеко пурисо ка̄лакато джӣвако на̄ма на̄мена. со там̣ н̃а̄тиджанена а̄л̣а̄ханам̣ нӣйама̄нам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ на̄мако еса пурисо’’ти пуччхи. ‘‘джӣвако на̄месо’’ти. ‘‘джӣвакопи маратӣ’’ти? ‘‘джӣвакопи марати, аджӣвакопи марати, на̄мам̣ на̄ма пан̣н̣аттиматтам̣, твам̣ ба̄ло ман̃н̃е’’ти. со там̣ катхам̣ сутва̄ на̄ме маджджхатто хутва̄ антонагарам̣ па̄виси.
атхекам̣ да̄сим̣ бхатим̣ ададама̄нам̣ са̄мика̄ два̄ре нисӣда̄петва̄ раджджуйа̄ пахаранти, тасса̄ ча ‘‘дханапа̄лӣ’’ти на̄мам̣ хоти. со антаравӣтхийа̄ гаччханто там̣ потхийама̄нам̣ дисва̄ ‘‘касма̄ имам̣ потхетха̄’’ти пуччхи. ‘‘бхатим̣ да̄тум̣ на саккотӣ’’ти. ‘‘ким̣ панасса̄ на̄ма’’нти? ‘‘дханапа̄лӣ на̄ма̄’’ти. на̄мена дханапа̄лӣ сама̄на̄пи бхатиматтам̣ да̄тум̣ на саккотӣти дханапа̄лийопи адханапа̄лийопи дуггата̄ хонти, на̄мам̣ на̄ма пан̣н̣аттиматтам̣, твам̣ ба̄ло ман̃н̃ети. со на̄ме маджджхаттатаро хутва̄ нагара̄ никкхамма маггам̣ пат̣ипанно антара̄магге маггамӯл̣хапурисам̣ дисва̄ ‘‘амбхо ким̣ каронто вичарасӣ’’ти пуччхи. ‘‘маггамӯл̣хомхи, са̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана те на̄ма’’нти? ‘‘пантхако на̄ма̄’’ти. ‘‘пантхакопи маггамӯл̣хо хотӣ’’ти? ‘‘пантхакопи апантхакопи маггамӯл̣хо хоти, на̄мам̣ на̄ма пан̣н̣аттиматтам̣ твам̣ пана ба̄ло ман̃н̃ети’’. со на̄ме атимаджджхатто хутва̄ бодхисаттасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘ким̣, та̄та, на̄мам̣ рочетва̄ а̄гатосӣ’’ти вутте ‘‘а̄чарийа, джӣвака̄пи на̄ма маранти аджӣвака̄пи, дханапа̄лийопи дуггата̄ хонти адханапа̄лийопи, пантхака̄пи маггамӯл̣ха̄ хонти апантхака̄пи, на̄мам̣ на̄ма пан̣н̣аттиматтам̣, на̄мена сиддхи наттхи, камменева сиддхи. алам̣ майхам̣ ан̃н̃ена на̄мена, тадева ме на̄мам̣ хотӯ’’ти а̄ха. бодхисатто тена дит̣т̣хан̃ча катан̃ча сам̣сандетва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
97. ‘‘джӣвакан̃ча матам̣ дисва̄, дханапа̄лин̃ча дуггатам̣;
пантхакан̃ча ване мӯл̣хам̣, па̄пако пунара̄гато’’ти.
таттха пунара̄гатоти има̄ни тӣн̣и ка̄ран̣а̄ни дисва̄ пуна а̄гато, ра-ка̄ро сандхивасена вутто.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепеса на̄масиддхикойева̄’’ти ватва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ на̄масиддхико ида̄нипи на̄масиддхикойева, а̄чарийапариса̄ буддхапариса̄, а̄чарийо пана ахамева ахоси’’нти.
на̄масиддхиджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.
[98] 8. кӯт̣ава̄н̣иджаджа̄такаван̣н̣ана̄
са̄дху кхо пан̣д̣ито на̄ма̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ кӯт̣ава̄н̣иджам̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхийан̃хи две джана̄ екато ван̣иджджам̣ каронта̄ бхан̣д̣ам̣ сакат̣ена̄да̄йа джанападам̣ гантва̄ ладдхала̄бха̄ пачча̄гамим̣су. тесу кӯт̣ава̄н̣иджо чинтеси ‘‘айам̣ бахӯ дивасе дуббходжанена дуккхасеййа̄йа киланто, ида̄ни аттано гхаре на̄наггарасехи йа̄вадаттхам̣ субходжанам̣ бхун̃джитва̄ аджӣракена мариссати. атха̄хам̣ имам̣ бхан̣д̣ам̣ тайо кот̣т̣ха̄се катва̄ екам̣ тасса да̄рака̄нам̣ дасса̄ми, две кот̣т̣ха̄се аттана̄ гахесса̄мӣ’’ти. со ‘‘аджджа бха̄джесса̄ма, све бха̄джесса̄ма̄’’ти бхан̣д̣ам̣ бха̄джетум̣ на иччхи. атха нам̣ пан̣д̣итава̄н̣иджо ака̄макам̣ ниппӣл̣етва̄ бха̄джа̄петва̄ виха̄рам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ катапат̣исантха̄ро ‘‘атипапан̃чо те като, идха̄гантва̄пи чирена буддхупат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатосӣ’’ти вутте там̣ паваттим̣ бхагавато а̄рочеси. саттха̄ ‘‘на кхо со, упа̄сака, ида̄нева кӯт̣ава̄н̣иджо, пуббепи кӯт̣ава̄н̣иджойева. ида̄ни пана там̣ ван̃четука̄мо джа̄то, пуббе пан̣д̣итепи ван̃четум̣ уссахӣ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ба̄ра̄н̣асийам̣ ва̄н̣иджакуле ниббатти, на̄маггахан̣адивасе часса ‘‘пан̣д̣ито’’ти на̄мам̣ акам̣су. со вайаппатто ан̃н̃ена ва̄н̣иджена саддхим̣ екато хутва̄ ван̣иджджам̣ кароти, тасса ‘‘атипан̣д̣ито’’ти на̄мам̣ ахоси. те ба̄ра̄н̣асито пан̃чахи сакат̣асатехи бхан̣д̣ам̣ а̄да̄йа джанападам̣ гантва̄ ван̣иджджам̣ катва̄ ладдхала̄бха̄ пуна ба̄ра̄н̣асим̣ а̄гамим̣су. атха несам̣ бхан̣д̣абха̄джанака̄ле атипан̣д̣ито а̄ха ‘‘майа̄ две кот̣т̣ха̄са̄ ладдхабба̄’’ти. ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘твам̣ пан̣д̣ито, ахам̣ атипан̣д̣ито. пан̣д̣ито екам̣ ладдхум̣ арахати, атипан̣д̣ито две’’ти. ‘‘нану амха̄кам̣ двиннам̣ бхан̣д̣амӯлакампи гон̣а̄дайопи самасама̄йева, твам̣ касма̄ две кот̣т̣ха̄се ладдхум̣ арахасӣ’’ти. ‘‘атипан̣д̣итабха̄вена̄’’ти. евам̣ те катхам̣ вад̣д̣хетва̄ калахам̣ акам̣су.
тато атипан̣д̣ито ‘‘аттхеко упа̄йо’’ти чинтетва̄ аттано питарам̣ екасмим̣ сусираруккхе павесетва̄ ‘‘твам̣ амхесу а̄гатесу ‘атипан̣д̣ито две кот̣т̣ха̄се ладдхум̣ арахатӣ’ти вадеййа̄сӣ’’ти ватва̄ бодхисаттам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘самма, майхам̣ двиннам̣ кот̣т̣ха̄са̄нам̣ йуттабха̄вам̣ ва̄ айуттабха̄вам̣ ва̄ еса̄ руккхадевата̄ джа̄на̄ти, ехи, там̣ пуччхисса̄ма̄’’ти там̣ таттха нетва̄ ‘‘аййе руккхадевате, амха̄кам̣ ат̣т̣ам̣ паччхинда̄’’ти а̄ха. атхасса пита̄ сарам̣ париваттетва̄ ‘‘тена хи катхетха̄’’ти а̄ха. ‘‘аййе, айам̣ пан̣д̣ито, ахам̣ атипан̣д̣ито. амхехи екато воха̄ро като, таттха кена ким̣ ладдхаббанти. пан̣д̣итена еко кот̣т̣ха̄со, атипан̣д̣итена пана две кот̣т̣ха̄са̄ ладдхабба̄’’ти. бодхисатто евам̣ виниччхитам̣ ат̣т̣ам̣ сутва̄ ‘‘ида̄ни девата̄бха̄вам̣ ва̄ адевата̄бха̄вам̣ ва̄ джа̄нисса̄мӣ’’ти пала̄лам̣ а̄харитва̄ сусирам̣ пӯретва̄ аггим̣ ада̄си, атипан̣д̣итасса пита̄ джа̄ла̄йа пхут̣т̣хака̄ле ад̣д̣хаджджха̄мена сарӣрена упари а̄руйха са̄кхам̣ гахетва̄ оламбанто бхӯмийам̣ патитва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
98. ‘‘са̄дху кхо пан̣д̣ито на̄ма, на твева атипан̣д̣ито;
атипан̣д̣итена путтена, манамхи упакӯл̣ито’’ти.
таттха са̄дху кхо пан̣д̣ито на̄ма̄ти имасмим̣ локе пан̣д̣иччена саманна̄гато ка̄ран̣а̄ка̄ран̣ан̃н̃ӯ пуггало са̄дху собхано. атипан̣д̣итоти на̄маматтена атипан̣д̣ито кӯт̣апурисо на твева варам̣. манамхи упакӯл̣итоти тхокенамхи джха̄мо, ад̣д̣хаджджха̄макова муттоти аттхо. те убхопи маджджхе бхиндитва̄ саман̃н̃ева кот̣т̣ха̄сам̣ ган̣хитва̄ йатха̄каммам̣ гата̄.
саттха̄ ‘‘пуббепи еса кӯт̣ава̄н̣иджойева̄’’ти имам̣ атӣтам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ кӯт̣ава̄н̣иджо паччуппаннепи кӯт̣ава̄н̣иджойева, пан̣д̣итава̄н̣иджо пана ахамева ахоси’’нти.
кӯт̣ава̄н̣иджаджа̄такаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хама̄.
[99] 9. паросахассаджа̄такаван̣н̣ана̄
паросахассампи сама̄гата̄нанти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто путхуджджанапуччха̄пан̃чакам̣ а̄раббха катхеси. ваттху сарабхаджа̄таке (джа̄. 1.13.134 а̄дайо) а̄ви бхависсати. екасмим̣ пана самайе бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ саннипатитва̄ ‘‘а̄вусо, дасабалена сам̣кхиттена катхитам̣ дхаммасена̄пати са̄рипутто виттха̄рена бйа̄ка̄сӣ’’ти тхерасса гун̣ам̣ катхайама̄на̄ нисӣдим̣су. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, са̄рипутто ида̄нева майа̄ сам̣кхиттена бха̄ситам̣ виттха̄рена бйа̄кароти, пуббепи бйа̄ка̄сийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто удиччабра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ таккасила̄йам̣ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ ка̄ме паха̄йа исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ пан̃ча̄бхин̃н̃а̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо ниббаттетва̄ химаванте виха̄си. парива̄рописса пан̃ча та̄пасасата̄ни ахесум̣. атхасса джет̣т̣хантева̄сико васса̄раттасамайе упад̣д̣хам̣ исиган̣ам̣ а̄да̄йа лон̣амбиласеванаттха̄йа мануссапатхам̣ агама̄си. тада̄ бодхисаттасса ка̄лакирийа̄самайо джа̄то. атха нам̣ антева̄сика̄ ‘‘а̄чарийа, катаро во гун̣о ладдхо’’ти адхигамам̣ пуччхим̣су. со ‘‘наттхи кин̃чӣ’’ти ватва̄ а̄бхассарабрахмалоке ниббатти. бодхисатта̄ хи арӯпасама̄паттила̄бхино хутва̄пи абхаббат̣т̣ха̄натта̄ а̄руппе на ниббаттанти. антева̄сика̄ ‘‘а̄чарийасса адхигамо наттхӣ’’ти а̄л̣а̄хане сакка̄рам̣ на карим̣су.
джет̣т̣хантева̄сико а̄гантва̄ ‘‘кахам̣ а̄чарийо’’ти пуччхитва̄ ‘‘ка̄лакато’’ти сутва̄ ‘‘апи а̄чарийам̣ адхигамам̣ пуччхиттха̄’’ти а̄ха. ‘‘а̄ма, пуччхимха̄’’ти. ‘‘ким̣ катхесӣ’’ти? ‘‘наттхи кин̃чӣти тена вуттам̣, атхасса амхехи сакка̄ро на като’’ти а̄хам̣су. джет̣т̣хантева̄сико ‘‘тумхе а̄чарийасса вачанаттхам̣ на джа̄на̄тха, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄паттила̄бхӣ а̄чарийо’’ти а̄ха. те тасмим̣ пунаппунам̣ катхентепи на саддахим̣су. бодхисатто там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ ‘‘андхаба̄ла̄ мама джет̣т̣хантева̄сикасса вачанам̣ на саддаханти. имам̣ тесам̣ ка̄ран̣ам̣ па̄кат̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти брахмалока̄ а̄гантва̄ ассамападаматтхаке махантена̄нубха̄вена а̄ка̄се т̣хатва̄ джет̣т̣хантева̄сикасса пан̃н̃а̄нубха̄вам̣ ван̣н̣енто имам̣ га̄тхама̄ха –
99. ‘‘паросахассампи сама̄гата̄нам̣, кандеййум̣ те вассасатам̣ апан̃н̃а̄;
екова сеййо пурисо сапан̃н̃о, йо бха̄ситасса виджа̄на̄ти аттха’’нти.
таттха паросахассампӣти атирекасахассампи. сама̄гата̄нанти саннипатита̄нам̣ бха̄ситасса аттхам̣ джа̄нитум̣ асакконта̄нам̣ ба̄ла̄нам̣. кандеййум̣ те вассасатам̣ апан̃н̃а̄ти те евам̣ сама̄гата̄ апан̃н̃а̄ име ба̄лата̄паса̄ вийа вассасатампи вассасахассампи родеййум̣ паридевеййум̣, родама̄на̄пи пана аттхам̣ ва̄ ка̄ран̣ам̣ ва̄ нева джа̄неййунти дӣпети. екова сеййо пурисо сапан̃н̃оти еварӯпа̄нам̣ ба̄ла̄нам̣ паросахассатопи еко пан̣д̣итапурисова сеййо варатароти аттхо. кӣдисо сапан̃н̃оти? йо бха̄ситасса виджа̄на̄ти аттхам̣ айам̣ джет̣т̣хантева̄сико вийа̄ти.
евам̣ маха̄сатто а̄ка̄се т̣хитова дхаммам̣ десетва̄ та̄пасаган̣ам̣ буджджха̄петва̄ брахмалокамева гато. тепи та̄паса̄ джӣвитапарийоса̄не брахмалокапара̄йан̣а̄ ахесум̣.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ джет̣т̣хантева̄сико са̄рипутто ахоси, маха̄брахма̄ пана ахамева ахоси’’нти.
паросахассаджа̄такаван̣н̣ана̄ навама̄.
[100] 10. аса̄тарӯпаджа̄такаван̣н̣ана̄
аса̄там̣ са̄тарӯпена̄ти идам̣ саттха̄ кун̣д̣ийанагарам̣ упанисса̄йа кун̣д̣адха̄наване вихаранто колийара̄джадхӣтарам̣ суппава̄сам̣ упа̄сикам̣ а̄раббха катхеси. са̄ хи тасмим̣ самайе сатта васса̄ни куччхина̄ габбхам̣ парихаритва̄ сатта̄хам̣ мӯл̣хагаббха̄ ахоси, адхиматта̄ ведана̄ паваттим̣су. са̄ евам̣ адхиматтаведана̄бхибхӯта̄пи ‘‘самма̄самбуддхо вата со бхагава̄, йо еварӯпасса дуккхасса паха̄на̄йа дхаммам̣ десети. суппат̣ипанно вата тасса бхагавато са̄вакасан̇гхо, йо еварӯпасса дуккхасса паха̄на̄йа пат̣ипанно. сусукхам̣ вата нибба̄нам̣, йаттхева рӯпам̣ дуккхам̣ наттхӣ’’ти (уда̄. 18) имехи тӣхи витаккехи адхива̄сеси. са̄ са̄микам̣ паккосетва̄ тан̃ча аттано паваттим̣ ванданаса̄санан̃ча а̄рочетум̣ саттху сантикам̣ песеси. саттха̄ ванданаса̄санам̣ сутва̄ва ‘‘сукхинӣ хоту суппава̄са̄ колийадхӣта̄, сукхинӣ арога̄ арогам̣ путтам̣ виджа̄йатӯ’’ти а̄ха. саха вачаненева пана бхагавато суппава̄са̄ колийадхӣта̄ сукхинӣ арога̄ арогам̣ путтам̣ виджа̄йи. атхасса̄ са̄мико гехам̣ гантва̄ там̣ виджа̄там̣ дисва̄ ‘‘аччхарийам̣ вата, бхо’’ти ативийа татха̄гатасса а̄нубха̄вена аччхарийаббхутачиттаджа̄то ахоси.
суппава̄са̄пи путтам̣ виджа̄йитва̄ сатта̄хам̣ буддхаппамукхасса сан̇гхасса да̄нам̣ да̄тука̄ма̄ пуна нимантанаттха̄йа там̣ песеси. тена кхо пана самайена маха̄моггалла̄насса упат̣т̣ха̄кена буддхаппамукхо сан̇гхо нимантито хоти. саттха̄ суппава̄са̄йа да̄насса ока̄сада̄наттха̄йа тхерам̣ тасса сантикам̣ песетва̄ там̣ сан̃н̃а̄петва̄ сатта̄хам̣ тасса̄ да̄нам̣ пат̣иггахеси саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. саттаме пана дивасе суппава̄са̄ путтам̣ сӣваликума̄рам̣ ман̣д̣етва̄ саттха̄ран̃чева бхиккхусан̇гхан̃ча ванда̄песи. тасмим̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ са̄рипуттаттхерасса сантикам̣ нӣте тхеро тена саддхим̣ ‘‘каччи те, сӣвали, кхаманӣйа’’нти пат̣исантха̄рамака̄си. со ‘‘куто ме, бханте, сукхам̣, сва̄хам̣ сатта васса̄ни лохитакумбхийам̣ васи’’нти тхерена саддхим̣ еварӯпам̣ катхам̣ катхеси. суппа̄ва̄са̄ тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘сатта̄хаджа̄то ме путто анубуддхена дхаммасена̄патина̄ саддхим̣ мантетӣ’’ти соманассаппатта̄ ахоси. саттха̄ ‘‘апи ну суппава̄се ан̃н̃епи еварӯпе путте иччхасӣ’’ти а̄ха. ‘‘саче, бханте, еварӯпе ан̃н̃е сатта путте лабхеййам̣, иччхеййамева̄ха’’нти. саттха̄ уда̄нам̣ уда̄нетва̄ анумоданам̣ катва̄ пакка̄ми. сӣваликума̄ропи кхо саттавассикака̄лейева са̄сане урам̣ датва̄ паббаджитва̄ парипун̣н̣авассо упасампадам̣ лабхитва̄ пун̃н̃ава̄ ла̄бхаггаппатто хутва̄ патхавим̣ унна̄детва̄ арахаттам̣ патва̄ пун̃н̃аванта̄нам̣ антаре етадаггат̣т̣ха̄нам̣ па̄пун̣и.
атхекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ саннипатитва̄ ‘‘а̄вусо, сӣвалиттхеро на̄ма еварӯпо маха̄пун̃н̃о паттхитапаттхано паччхимабхавикасатто сатта васса̄ни лохитакумбхийам̣ васитва̄ сатта̄хам̣ мӯл̣хагаббхабха̄вам̣ а̄паджджи, ахо ма̄та̄путта̄ махантам̣ дуккхам̣ анубхавим̣су, ким̣ ну кхо каммам̣ акам̣сӯ’’ти катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣. саттха̄ таттха̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘бхиккхаве, сӣвалино маха̄пун̃н̃атова сатта васса̄ни лохитакумбхийам̣ нива̄со ча сатта̄хам̣ мӯл̣хагаббхабха̄ваппатти ча аттана̄ катакаммамӯлака̄ва, суппава̄са̄йапи сатта васса̄ни куччхина̄ габбхапарихаран̣адуккхан̃ча сатта̄хам̣ мӯл̣хагаббхадуккхан̃ча аттана̄ катакаммамӯлакамева̄’’ти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса аггамахесийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ питу аччайена раджджам̣ патва̄ дхаммена раджджам̣ ка̄реси. тасмим̣ самайе косаламаха̄ра̄джа̄ махантена балена̄гантва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ гахетва̄ ра̄джа̄нам̣ ма̄ретва̄ тассева аггамахесим̣ аттано аггамахесим̣ ака̄си. ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о пана путто питу маран̣ака̄ле ниддхаманадва̄рена пала̄йитва̄ балам̣ сам̣харитва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ а̄гантва̄ авидӯре нисӣдитва̄ тасса ран̃н̃о пан̣н̣ам̣ песеси ‘‘раджджам̣ ва̄ дету йуддхам̣ ва̄’’ти. со ‘‘йуддхам̣ демӣ’’ти пат̣ипан̣н̣ам̣ песеси. ра̄джакума̄расса пана ма̄та̄ там̣ са̄санам̣ сутва̄ ‘‘йуддхена каммам̣ наттхи, саббадиса̄су сан̃ча̄рам̣ паччхиндитва̄ ба̄ра̄н̣асинагарам̣ парива̄рету, тато да̄рӯдакабхаттапариккхайена килантамануссам̣ нагарам̣ вина̄ва йуддхена ган̣хиссасӣ’’ти пан̣н̣ам̣ песеси. со ма̄ту са̄санам̣ сутва̄ сатта диваса̄ни сан̃ча̄рам̣ паччхиндитва̄ нагарам̣ рундхи, на̄гара̄ сан̃ча̄рам̣ алабхама̄на̄ саттаме дивасе тасса ран̃н̃о сӣсам̣ гахетва̄ кума̄расса адам̣су. кума̄ро пана нагарам̣ пависитва̄ раджджам̣ гахетва̄ джӣвитапарийоса̄не йатха̄каммам̣ гато.
со етарахи сатта диваса̄ни сан̃ча̄рам̣ паччхиндитва̄ нагарам̣ рундхитва̄ гахитакамманиссандена сатта васса̄ни лохитакумбхийам̣ васитва̄ сатта̄хам̣ мӯл̣хагаббхабха̄вам̣ а̄паджджи. йам̣ пана со падумуттарасса бхагавато па̄дамӯле ‘‘ла̄бхӣнам̣ агго бхавеййа’’нти маха̄да̄нам̣ датва̄ паттханам̣ ака̄си, йан̃ча випассибуддхака̄ле на̄гарехи саддхим̣ сахассаггханакам̣ гул̣ададхим̣ датва̄ паттханамака̄си, тасса̄нубха̄вена ла̄бхӣнам̣ агго джа̄то. суппава̄са̄пи ‘‘нагарам̣ рундхитва̄ ган̣ха, та̄та̄’’ти песитабха̄вена сатта васса̄ни куччхина̄ габбхам̣ парихаритва̄ сатта̄хам̣ мӯл̣хагаббха̄ джа̄та̄.
саттха̄ имам̣ атӣтам̣ а̄харитва̄ абхисамбуддхо хутва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
100. ‘‘аса̄там̣ са̄тарӯпена, пийарӯпена аппийам̣;
дуккхам̣ сукхасса рӯпена, паматтамативаттатӣ’’ти.
таттха аса̄там̣ са̄тарӯпена̄ти амадхурамева мадхурапатирӯпакена. паматтамативаттатӣти аса̄там̣ аппийам̣ дуккханти етам̣ тивидхампи етена са̄тарӯпа̄дина̄ а̄ка̄рена сативиппава̄савасена паматтам̣ пуггалам̣ ативаттати абхибхавати аджджхоттхаратӣти аттхо. идам̣ бхагавата̄ йан̃ча те ма̄та̄путта̄ имина̄ габбхапарихаран̣агаббхава̄сасан̇кха̄тена аса̄та̄дина̄ пуббе нагарарундханаса̄та̄дипатирӯпакена аджджхоттхат̣а̄, йан̃ча ида̄ни са̄ упа̄сика̄ пунапи саттаккхаттум̣ еварӯпам̣ аса̄там̣ аппийам̣ дуккхам̣ пемаваттхубхӯтена путтасан̇кха̄тена са̄та̄дипатирӯпакена аджджхоттхат̣а̄ хутва̄ татха̄ авача, там̣ саббампи сандха̄йа вуттанти ведитаббам̣.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ нагарам̣ рундхитва̄ раджджаппаттакума̄ро сӣвали ахоси, ма̄та̄ суппава̄са̄, пита̄ пана ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ ахамева ахоси’’нти.