11. паросатавагго
[101] 1. паросатаджа̄такаван̣н̣ана̄
101. ‘‘паросатан̃чепи сама̄гата̄нам̣, джха̄йеййум̣ те вассасатам̣ апан̃н̃а̄;
екова сеййо пурисо сапан̃н̃о, йо бха̄ситасса виджа̄на̄ти аттха’’нти. –
идам̣ джа̄такам̣ ваттхуто ча веййа̄каран̣ато ча самодха̄нато ча паросахассаджа̄такасадисамева. кевалан̃хеттха ‘‘джха̄йеййу’’нти падаматтамева висесо. тассаттхо – вассасатампи апан̃н̃а̄ джха̄йеййум̣ олокеййум̣ упадха̄реййум̣, евам̣ олокента̄пи пана аттхам̣ ва̄ ка̄ран̣ам̣ ва̄ на пассанти, тасма̄ йо бха̄ситасса аттхам̣ джа̄на̄ти, со екова сапан̃н̃о сеййоти.
паросатаджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.
[102] 2. пан̣н̣икаджа̄такаван̣н̣ана̄
йо дуккхапхут̣т̣ха̄йа бхавеййа та̄н̣анти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ пан̣н̣икам̣ упа̄сакам̣ а̄раббха катхеси. со кира са̄ваттхива̄сӣ упа̄сако на̄наппака̄ра̄ни мӯлапан̣н̣а̄дӣни чева ла̄букумбхан̣д̣а̄дӣни ча виккин̣итва̄ джӣвикам̣ каппети. тассека̄ дхӣта̄ абхирӯпа̄ па̄са̄дика̄ а̄ча̄расӣласампанна̄ хироттаппасаманна̄гата̄ кевалам̣ ниччаппахаситамукха̄. тасса̄ сама̄накулесу ва̄реййаттха̄йа а̄гатесу со чинтеси ‘‘имисса̄ ва̄реййам̣ ваттати, айан̃ча ниччаппахаситамукха̄. кума̄рика̄дхамме пана асати кума̄рика̄йа паракулам̣ гата̄йа ма̄та̄питӯнам̣ гараха̄ хоти, ‘аттхи ну кхо имисса̄ кума̄рика̄дхаммо, наттхӣ’ти вӣмам̣сисса̄ми на’’нти. со екадивасам̣ дхӣтарам̣ паччхим̣ га̄ха̄петва̄ пан̣н̣аттха̄йа аран̃н̃ам̣ гантва̄ вӣмам̣санавасена килесасанниссито вийа хутва̄ рахассакатхам̣ катхетва̄ там̣ хаттхе ган̣хи. са̄ гахитаматта̄ва родантӣ кандантӣ ‘‘айуттаметам̣, та̄та, удакато аггипа̄тубха̄васадисам̣, ма̄ еварӯпам̣ каротха̄’’ти а̄ха. ‘‘амма, майа̄ вӣмам̣санаттха̄йа твам̣ хаттхе гахита̄, на ча килесавасена. вадехи, аттхи да̄ни те кума̄рика̄дхаммо’’ти. ‘‘а̄ма, та̄та, аттхи. майа̄ хи лобхавасена на кочи пурисо олокитапуббо’’ти. со дхӣтарам̣ асса̄сетва̄ гхарам̣ нетва̄ ман̇галам̣ катва̄ паракулам̣ песетва̄ ‘‘саттха̄рам̣ вандисса̄мӣ’’ти гандхама̄ла̄дихаттхо джетаванам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ пӯджетва̄ екамантам̣ нисӣди, ‘‘чирассама̄гатосӣ’’ти ча вутте таматтхам̣ бхагавато а̄рочеси. саттха̄ ‘‘упа̄сака, кума̄рика̄ чирам̣ пат̣т̣ха̄йа а̄ча̄расӣласампанна̄ва, твам̣ пана на ида̄нева евам̣ вӣмам̣саси, пуббепи вӣмам̣сийева̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто аран̃н̃е руккхадевата̄ хутва̄ ниббатти. атхеко ба̄ра̄н̣асийам̣ пан̣н̣икаупа̄сакоти атӣтаваттху паччуппаннасадисамева. тена пана са̄ вӣмам̣санаттха̄йа хаттхе гахитаматта̄ паридевама̄на̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
102. ‘‘йо дуккхапхут̣т̣ха̄йа бхавеййа та̄н̣ам̣, со ме пита̄ дуббхи ване кароти;
са̄ касса канда̄ми ванасса маджджхе, йо та̄йита̄ со сахасам̣ каротӣ’’ти.
таттха йо дуккхапхут̣т̣ха̄йа бхавеййа та̄н̣анти ка̄йикачетасикехи дуккхехи пхут̣т̣ха̄йа та̄йита̄ парита̄йита̄ патит̣т̣ха̄ бхавеййа. со ме пита̄ дуббхи ване каротӣти со майхам̣ дуккхапарита̄йако пита̄ва имасмим̣ ване еварӯпам̣ миттадуббхи каммам̣ кароти, аттано джа̄та̄йа дхӣтари вӣтиккамам̣ ка̄тум̣ ман̃н̃атӣти аттхо. са̄ касса канда̄мӣти касса рода̄ми, ко ме патит̣т̣ха̄ бхависсатӣти дӣпети. йо та̄йита̄ со сахасам̣ каротӣти йо майхам̣ та̄йита̄ раккхита̄ авассайо бхавитум̣ арахати, со пита̄йева са̄хасикакаммам̣ каротӣти аттхо.
атха нам̣ пита̄ асса̄сетва̄ ‘‘амма, раккхитатта̄сӣ’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, та̄та раккхито ме атта̄’’ти. со там̣ гхарам̣ нетва̄ ман̣д̣етва̄ ман̇галам̣ катва̄ паракулам̣ песеси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не упа̄сако сота̄паттипхале патит̣т̣хахи.
тада̄ пита̄ етарахи пита̄ва, дхӣта̄ ча етарахи дхӣта̄ва, там̣ ка̄ран̣ам̣ паччаккхато дит̣т̣харуккхадевата̄ пана ахамева ахосинти.
пан̣н̣икаджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.
[103] 3. вериджа̄такаван̣н̣ана̄
йаттха верӣ нивисатӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ана̄тхапин̣д̣икам̣ а̄раббха катхеси. ана̄тхапин̣д̣ико кира бхогага̄мам̣ гантва̄ а̄гаччханто антара̄магге чоре дисва̄ ‘‘антара̄магге васитум̣ на йуттам̣, са̄ваттхимева гамисса̄мӣ’’ти вегена гон̣е па̄джетва̄ са̄ваттхимева а̄гантва̄ пунадивасе виха̄рам̣ гато саттху етаматтхам̣ а̄рочеси. саттха̄ ‘‘пуббепи гахапати пан̣д̣ита̄ антара̄магге чоре дисва̄ антара̄ авиламбама̄на̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева гамим̣сӯ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто маха̄вибхаво сет̣т̣хи хутва̄ екам̣ га̄макам̣ нимантанам̣ бхун̃джанаттха̄йа гантва̄ пачча̄гаччханто антара̄магге чоре дисва̄ антара̄магге аваситва̄ва вегена гон̣е па̄дженто аттано гехамева а̄гантва̄ на̄наггарасехи бхун̃джитва̄ маха̄сайане нисинно ‘‘чора̄нам̣ хаттхато муччитва̄ ниббхайат̣т̣ха̄нам̣ аттано гехам̣ а̄гатомхӣ’’ти уда̄навасена имам̣ га̄тхама̄ха –
103. ‘‘йаттха верӣ нивисати, на васе таттха пан̣д̣ито;
екараттам̣ дираттам̣ ва̄, дуккхам̣ васати верисӯ’’ти.
таттха верӣти верачетана̄саман̇гипуггало. нивисатӣти патит̣т̣ха̄ти. на васе таттха пан̣д̣итоти со верӣпуггало йасмим̣ т̣ха̄не патит̣т̣хито хутва̄ васати, таттха пан̣д̣ито пан̣д̣иччена саманна̄гато на васеййа. ким̣ка̄ран̣а̄? екараттам̣ дираттам̣ ва̄, дуккхам̣ васати верисӯти, верӣнан̃хи антаре васанто ека̄хампи двӣхампи дуккхамева васатӣти аттхо.
евам̣ маха̄сатто уда̄нам̣ уда̄нетва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ахамева ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи ахоси’’нти.
вериджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.
[104] 4. миттавиндакаджа̄такаван̣н̣ана̄
чатуббхи ат̣т̣хаджджхагама̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ дуббачабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. ваттху хет̣т̣ха̄ миттавиндакаджа̄таке вуттанайена виттха̄ретаббам̣. идам̣ пана джа̄такам̣ кассапабуддхака̄ликам̣. тасмин̃хи ка̄ле урачаккам̣ уккхипитва̄ нирайе паччама̄но еко нерайикасатто ‘‘бханте, ким̣ ну кхо па̄пакаммам̣ ака̄си’’нти бодхисаттам̣ пуччхи. бодхисатто ‘‘тайа̄ идан̃чидан̃ча па̄пакаммам̣ ката’’нти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
104. ‘‘чатуббхи ат̣т̣хаджджхагама̄, ат̣т̣ха̄хипи ча сол̣аса;
сол̣аса̄хи ча ба̄ттим̣са, атриччхам̣ чаккама̄садо;
иччха̄хатасса посасса, чаккам̣ бхамати маттхаке’’ти.
таттха чатуббхи ат̣т̣хаджджхагама̄ти самуддантаре чатассо вима̄напетийо лабхитва̄ та̄хи асантут̣т̣хо атриччхата̄йа парато гантва̄ апара̄ ат̣т̣ха адхигатосӣти аттхо. сесапададвайепи есева найо. атриччхам̣ чаккама̄садоти евам̣ сакала̄бхена асантут̣т̣хо атра атра иччханто парато парато ла̄бхам̣ паттхенто ида̄ни чаккама̄садо идам̣ урачаккам̣ паттоси. тасса те евам̣ иччха̄хатасса посасса тан̣ха̄йа хатасса упахатасса тава чаккам̣ бхамати маттхаке. па̄са̄н̣ачаккам̣, айачакканти имесу двӣсу кхурадха̄рам̣ айачаккам̣ тасса маттхаке пунаппунам̣ патанавасена бхамантам̣ дисва̄ евама̄ха. ватва̄ ча пана аттано девалокамева гато. сопи нерайикасатто аттано па̄пе кхӣн̣е йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ миттавиндако дуббачабхиккху ахоси, девапутто пана ахамева ахоси’’нти.
миттавиндакаджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.
[105] 5. дуббалакат̣т̣хаджа̄такаван̣н̣ана̄
бахумпетам̣ ване кат̣т̣ханти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ уттаситабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. со кира са̄ваттхива̄сӣ еко кулапутто саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ паббаджитва̄ маран̣абхӣруко ахоси, раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄несу ва̄тасса ва̄ вӣджантасса суккхадан̣д̣акасса ва̄ патантасса паккхичатуппада̄нам̣ ва̄ саддам̣ сутва̄ маран̣абхайатаджджито маха̄равам̣ раванто пала̄йати. тасса хи ‘‘маритаббам̣ майа̄’’ти сатиматтампи наттхи. саче хи со ‘‘ахам̣ марисса̄мӣ’’ти джа̄неййа, на маран̣ам̣ бха̄йеййа. маран̣ассатикаммат̣т̣ха̄насса пана тасса абха̄витатта̄ва бха̄йати. тасса со маран̣абхӣрукабха̄во бхиккхусан̇гхе па̄кат̣о джа̄то.
атхекадивасам̣ дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, асуко на̄ма бхиккху маран̣абхӣруко маран̣ам̣ бха̄йати, бхиккхуна̄ на̄ма ‘авассам̣ майа̄ маритабба’нти маран̣ассатикаммат̣т̣ха̄нам̣ бха̄ветум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте там̣ бхиккхум̣ паккоса̄петва̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣ маран̣абхӣруко’’ти пуччхитва̄ ‘‘саччам̣, бханте’’ти вутте ‘‘бхиккхаве, ма̄ етасса бхиккхуно анаттамана̄ хотха, на̄йам̣ ида̄нева маран̣абхӣруко, пуббепи маран̣абхӣрукойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто химаванте руккхадевата̄ хутва̄ ниббатти. тасмим̣ ка̄ле ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ аттано ман̇галахаттхим̣ а̄нен̃джака̄ран̣ам̣ сиккха̄петум̣ хаттха̄чарийа̄нам̣ ада̄си. там̣ а̄л̣а̄не ниччалам̣ бандхитва̄ томарахаттха̄ манусса̄ парива̄ретва̄ а̄нен̃джака̄ран̣ам̣ ка̄ренти. со там̣ ка̄ран̣ам̣ ка̄рийама̄но веданам̣ адхива̄сетум̣ асакконто а̄л̣а̄нам̣ бхиндитва̄ мануссе пала̄петва̄ химавантам̣ па̄виси. манусса̄ там̣ гахетум̣ асакконта̄ ниваттим̣су. со таттха маран̣абхӣруко ахоси, ва̄тасадда̄ни сутва̄ кампама̄но маран̣абхайатаджджито сон̣д̣ам̣ видхунитва̄ вегена пала̄йати, а̄л̣а̄не бандхитва̄ а̄нен̃джака̄ран̣ам̣ каран̣ака̄ло вийасса хоти, ка̄йасса̄дам̣ ва̄ читтасса̄дам̣ ва̄ алабханто кампама̄но вичарати.
руккхадевата̄ там̣ дисва̄ кхандхавит̣апе т̣хатва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
105. ‘‘бахумпетам̣ ване кат̣т̣хам̣, ва̄то бхан̃джати дуббалам̣;
тасса че бха̄йаси на̄га, кисо нӯна бхависсасӣ’’ти.
таттха̄йам̣ пин̣д̣аттхо – йам̣ етам̣ дуббалам̣ кат̣т̣хам̣ пураттхима̄дибхедо ва̄то бхан̃джати, там̣ имасмим̣ ване бахум̣ сулабхам̣, таттха таттха сам̣виджджати. саче твам̣ тасса бха̄йаси, евам̣ санте ниччам̣ бхӣто мам̣салохитаккхайам̣ патва̄ кисо нӯна бхависсаси, имасмим̣ пана ване тава бхайам̣ на̄ма наттхи, тасма̄ ито пат̣т̣ха̄йа ма̄ бха̄йӣти.
евам̣ девата̄ тасса ова̄дам̣ ада̄си, сопи тато пат̣т̣ха̄йа ниббхайо ахоси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не со бхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. ‘‘тада̄ на̄го айам̣ бхиккху ахоси, руккхадевата̄ пана ахамева ахоси’’нти.
дуббалакат̣т̣хаджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.
[106] 6. удан̃чанӣджа̄такаван̣н̣ана̄
сукхам̣ вата мам̣ джӣвантанти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто тхуллакума̄рика̄палобханам̣ а̄раббха катхеси. ваттху терасаканипа̄те чӯл̣ана̄радакассападжа̄таке (джа̄. 1.13.40 а̄дайо) а̄ви бхависсати. там̣ пана бхиккхум̣ саттха̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣ бхиккху уккан̣т̣хитосӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти вутте ‘‘каттха те читтам̣ пат̣ибаддха’’нти пуччхи. со ‘‘екисса̄ тхуллакума̄рика̄йа̄’’ти а̄ха. атха нам̣ саттха̄ ‘‘айам̣ те бхиккху анаттхака̄рика̄, пуббепи твам̣ етам̣ нисса̄йа сӣлабйасанам̣ патва̄ кампанто вичарама̄но пан̣д̣ите нисса̄йа сукхам̣ лабхӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄рентети атӣтаваттхупи чӯл̣ана̄радакассападжа̄такейева а̄ви бхависсати. тада̄ пана бодхисатто са̄йам̣ пхала̄пхале а̄да̄йа а̄гантва̄ пан̣н̣аса̄ла̄два̄рам̣ виваритва̄ пависитва̄ путтам̣ чӯл̣ата̄пасам̣ етадавоча ‘‘та̄та, твам̣ ан̃н̃есу дивасесу да̄рӯни а̄хараси, па̄нӣйам̣ парибходжанӣйам̣ а̄хараси, аггим̣ кароси, аджджа пана екампи акатва̄ касма̄ думмукхо паджджха̄йанто нипанносӣ’’ти? ‘‘та̄та, тумхесу пхала̄пхалаттха̄йа гатесу ека̄ иттхӣ а̄гантва̄ мам̣ палобхетва̄ а̄да̄йа гантум̣ а̄рабхи, ахам̣ пана ‘тумхехи виссаджджито гамисса̄мӣ’ти на гаччхим̣, асукат̣т̣ха̄не пана нам̣ нисӣда̄петва̄ а̄гатомхи, ида̄ни гаччха̄махам̣ та̄та̄’’ти. бодхисатто ‘‘на сакка̄ етам̣ ниваттету’’нти н̃атва̄ ‘‘тена хи, та̄та, гаччха, еса̄ пана там̣ нетва̄ йада̄ маччхамам̣са̄дӣни ва̄ кха̄дитука̄ма̄ бхависсати, саппилон̣атан̣д̣ула̄дӣхи ва̄ панасса̄ аттхо бхависсати, тада̄ ‘идан̃чидан̃ча̄хара̄’ти там̣ киламессати. тада̄ майхам̣ гун̣ам̣ саритва̄ пала̄йитва̄ идхева а̄гаччхеййа̄сӣ’’ти виссаджджеси. со та̄йа саддхим̣ мануссапатхам̣ агама̄си. атха нам̣ са̄ аттано васам̣ гаметва̄ ‘‘мам̣сам̣ а̄хара, маччхам̣ а̄хара̄’’ти йена йена аттхика̄ хоти, там̣ там̣ а̄хара̄пети. тада̄ со ‘‘айам̣ мам̣ аттано да̄сам̣ вийа каммака̄рам̣ вийа ча катва̄ пӣл̣етӣ’’ти пала̄йитва̄ питу сантикам̣ а̄гантва̄ питарам̣ вандитва̄ т̣хитакова имам̣ га̄тхама̄ха –
106. ‘‘сукхам̣ вата мам̣ джӣвантам̣, пачама̄на̄ удан̃чанӣ;
чорӣ джа̄йаппава̄дена, телам̣ лон̣ан̃ча йа̄чатӣ’’ти.
таттха сукхам̣ вата мам̣ джӣвантанти та̄та, тумха̄кам̣ сантике мам̣ сукхам̣ джӣвантам̣. пачама̄на̄ти та̄пайама̄на̄ пӣл̣айама̄на̄, йам̣ йам̣ ва̄ кха̄дитука̄ма̄ хоти, там̣ там̣ пачама̄на̄. удакам̣ ан̃чанти ета̄йа̄ти удан̃чанӣ, ча̄т̣ито ва̄ кӯпато ва̄ удакауссин̃чанагхат̣ика̄йетам̣ на̄мам̣. са̄ пана удан̃чанӣ вийа, удакам̣ вийа гхат̣ика̄, йена йенаттхика̄ хоти, там̣ там̣ а̄кад̣д̣хатийева̄ти аттхо. чорӣ джа̄йаппава̄дена̄ти ‘‘бхарийа̄’’ти на̄мена ека̄ чорӣ мам̣ мадхуравачанена упала̄петва̄ таттха нетва̄ телам̣ лон̣ан̃ча йан̃ча ан̃н̃ам̣ иччхати, там̣ саббам̣ йа̄чати, да̄сам̣ вийа каммака̄рам̣ вийа ча катва̄ а̄хара̄петӣти тасса̄ агун̣ам̣ катхеси.
атха нам̣ бодхисатто асса̄сетва̄ ‘‘хоту, та̄та, ехи твам̣ меттам̣ бха̄вехи, карун̣ам̣ бха̄вехӣ’’ти чатта̄ро брахмавиха̄ре а̄чиккхи, а̄чиккхитва̄ касин̣апарикаммам̣ а̄чиккхи. со на чирассева абхин̃н̃а̄ ча сама̄паттийо ча уппа̄детва̄ брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ саддхим̣ питара̄ брахмалоке ниббатти.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси, саччапарийоса̄не со бхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи.
‘‘тада̄ тхуллакума̄рика̄ва етарахи тхуллакума̄рика̄. чӯл̣ата̄пасо уккан̣т̣хитабхиккху ахоси, пита̄ пана ахамева ахоси’’нти.
удан̃чанӣджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.
[107] 7. са̄литтакаджа̄такаван̣н̣ана̄
са̄дхӯ кхо сиппакам̣ на̄ма̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ хам̣сапахаранакам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. со киреко са̄ваттхива̄сӣ кулапутто са̄литтакасиппе ниппхаттим̣ патто. ‘‘са̄литтакасиппа’’нти саккхара̄кхипанасиппам̣ вуччати. со екадивасам̣ дхаммам̣ сутва̄ са̄сане урам̣ датва̄ паббаджитва̄ упасампадам̣ лабхи, на пана сиккха̄ка̄мо, на пат̣ипаттиса̄дхако ахоси. со екадивасам̣ екам̣ дахарабхиккхум̣ а̄да̄йа ачираватим̣ гантва̄ нха̄йитва̄ надӣтӣре ат̣т̣ха̄си. тасмим̣ самайе две сетахам̣са̄ а̄ка̄сена гаччханти. со там̣ дахарам̣ а̄ха ‘‘имам̣ паччхимахам̣сам̣ саккхара̄йа аккхимхи пахаритва̄ па̄дамӯле па̄темӣ’’ти. итаро ‘‘катхам̣ па̄тессаси, на саккхиссаси пахариту’’нти а̄ха. итаро ‘‘тит̣т̣хату та̄васса орато аккхи, парато аккхимхи там̣ пахара̄мӣ’’ти. ида̄ни пана твам̣ асантам̣ катхесӣти. ‘‘тена хи упадха̄рехӣ’’ти екам̣ тикхин̣асаккхарам̣ гахетва̄ ан̇гулийа̄ парийанте катва̄ тасса хам̣сасса паччхато кхипи. са̄ ‘‘ру’’нти саддам̣ ака̄си, хам̣со ‘‘париссайена бхавитабба’’нти ниваттитва̄ саддам̣ сотум̣ а̄рабхи. итаро тасмим̣ кхан̣е екам̣ ват̣т̣асаккхарам̣ гахетва̄ тасса ниваттитва̄ олокентасса парабха̄ге аккхим̣ пахари. саккхара̄ итарампи аккхим̣ винивиджджхитва̄ гата̄. хам̣со маха̄равам̣ раванто па̄дамӯлейева пати. тато тато бхиккхӯ а̄гантва̄ гарахитва̄ ‘‘анануччхавикам̣ те ката’’нти саттху сантикам̣ нетва̄ ‘‘бханте, имина̄ идам̣ на̄ма ката’’нти таматтхам̣ а̄рочесум̣. саттха̄ там̣ бхиккхум̣ гарахитва̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄невеса етасмим̣ сиппе кусало, пуббепи кусалойева ахосӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса амаччо ахоси. тасмим̣ ка̄ле ран̃н̃о пурохито атимукхаро хоти бахубха̄н̣ӣ, тасмим̣ катхетум̣ а̄раддхе ан̃н̃е ока̄самева на лабханти. ра̄джа̄ чинтеси ‘‘када̄ ну кхо етасса вачанупаччхедакам̣ кан̃чи лабхисса̄мӣ’’ти. со тато пат̣т̣ха̄йа татха̄рӯпам̣ екам̣ упадха̄ренто вичарати. тасмим̣ ка̄ле ба̄ра̄н̣асийам̣ еко пӣт̣хасаппӣ саккхара̄кхипанасиппе ниппхаттим̣ патто хоти. га̄мада̄рака̄ там̣ ратхакам̣ а̄ропетва̄ а̄кад̣д̣хама̄на̄ ба̄ра̄н̣асинагарадва̄рамӯле еко вит̣апасампанно маха̄нигродхо аттхи, таттха а̄нетва̄ сампарива̄ретва̄ ка̄кан̣ика̄дӣни датва̄ ‘‘хаттхирӯпакам̣ кара, ассарӯпакам̣ кара̄’’ти ваданти. со саккхара̄ кхипитва̄ кхипитва̄ нигродхапан̣н̣есу на̄на̄рӯпа̄ни дассети, сабба̄ни пан̣н̣а̄ни чхидда̄вачхидда̄нева ахесум̣.
атха ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ уййа̄нам̣ гаччханто там̣ т̣ха̄нам̣ па̄пун̣и. усса̄ран̣а̄бхайена саббе да̄рака̄ пала̄йим̣су, пӣт̣хасаппӣ таттхева нипаджджи. ра̄джа̄ нигродхамӯлам̣ патва̄ ратхе нисинно патта̄нам̣ чхиддата̄йа чха̄йам̣ кабаракабарам̣ дисва̄ олокенто саббесам̣ патта̄нам̣ чхиддабха̄вам̣ дисва̄ ‘‘кенета̄ни евам̣ ката̄нӣ’’ти пуччхи. ‘‘пӣт̣хасаппина̄, дева̄’’ти. ра̄джа̄ ‘‘имам̣ нисса̄йа бра̄хман̣асса вачанупаччхедам̣ ка̄тум̣ сакка̄ бхависсатӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘кахам̣, бхан̣е, пӣт̣хасаппӣ’’ти пуччхи. вичинанта̄ мӯлантаре нипаннам̣ дисва̄ ‘‘айам̣, дева̄’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ нам̣ паккоса̄петва̄ парисам̣ усса̄ретва̄ пуччхи ‘‘амха̄кам̣ сантике еко мукхарабра̄хман̣о аттхи, саккхиссаси там̣ ниссаддам̣ ка̄ту’’нти. на̄л̣иматта̄ аджалан̣д̣ика̄ лабханто саккхисса̄ми, дева̄ти. ра̄джа̄ пӣт̣хасаппим̣ гхарам̣ нетва̄ антоса̄н̣ийам̣ нисӣда̄петва̄ са̄н̣ийам̣ чхиддам̣ ка̄ретва̄ бра̄хман̣асса чхидда̄бхимукхам̣ а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ на̄л̣иматта̄ суккха̄ аджалан̣д̣ика̄ пӣт̣хасапписса сантике т̣хапа̄петва̄ бра̄хман̣ам̣ упат̣т̣ха̄нака̄ле а̄гатам̣ тасмим̣ а̄сане нисӣда̄петва̄ катхам̣ самут̣т̣ха̄песи. бра̄хман̣о ан̃н̃есам̣ ока̄сам̣ адатва̄ ран̃н̃а̄ саддхим̣ катхетум̣ а̄рабхи. атхасса со пӣт̣хасаппӣ са̄н̣иччхиддена екекам̣ аджалан̣д̣икам̣ паччхийам̣ павесенто вийа та̄луталамхийева па̄тети, бра̄хман̣о а̄гата̄гатам̣ на̄л̣ийам̣ телам̣ павесенто вийа гилати, сабба̄ париккхайам̣ гамим̣су. тассета̄ на̄л̣иматта̄ аджалан̣д̣ика̄ куччхим̣ павит̣т̣ха̄ ад̣д̣ха̄л̣хакаматта̄ ахесум̣.
ра̄джа̄ та̄сам̣ париккхӣн̣абха̄вам̣ н̃атва̄ а̄ха – ‘‘а̄чарийа, тумхе атимукхарата̄йа на̄л̣иматта̄ аджалан̣д̣ика̄ гиланта̄ кин̃чи на джа̄ниттха, ито да̄ни уттари джӣра̄петум̣ на саккхиссатха. гаччхатха, пийан̇гудакам̣ пивитва̄ чхад̣д̣етва̄ атта̄нам̣ арогам̣ каротха̄’’ти бра̄хман̣о тато пат̣т̣ха̄йа пихитамукхо вийа хутва̄ катхентена̄пи саддхим̣ акатханасӣло ахоси. ра̄джа̄ ‘‘имина̄ ме кан̣н̣асукхам̣ ката’’нти пӣт̣хасапписса сатасахассут̣т̣ха̄наке чатӯсу диса̄су чатта̄ро га̄ме ада̄си. бодхисатто ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘дева, сиппам̣ на̄ма локе пан̣д̣итехи уггахитаббам̣, пӣт̣хасаппина̄ са̄литтакаматтена̄пи айам̣ сампатти ладдха̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
107. ‘‘са̄дхум̣ кхо сиппакам̣ на̄ма, апи йа̄диса кӣдисам̣;
пасса кхан̃джаппаха̄рена, ладдха̄ га̄ма̄ чатуддиса̄’’ти.
таттха пасса кхан̃джаппаха̄рена̄ти пасса, маха̄ра̄джа, имина̄ кхан̃джапӣт̣хасаппина̄ аджалан̣д̣ика̄паха̄рена чатуддиса̄ чатта̄ро га̄ма̄ ладдха̄, ан̃н̃есам̣ сиппа̄нам̣ ко а̄нисам̣сапариччхедоти сиппагун̣ам̣ катхеси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ пӣт̣хасаппӣ айам̣ бхиккху ахоси, ра̄джа̄ а̄нандо, пан̣д̣ита̄маччо пана ахамева ахоси’’нти.
са̄литтакаджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.
[108] 8. ба̄хийаджа̄такаван̣н̣ана̄
сиккхеййа сиккхитабба̄нӣти идам̣ саттха̄ веса̄лим̣ упанисса̄йа маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣ вихаранто екам̣ личчхавим̣ а̄раббха катхеси. со кира личчхавира̄джа̄ саддхо пасанно буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нимантетва̄ аттано нивесане маха̄да̄нам̣ паваттеси. бхарийа̄ панасса тхӯлан̇гапаччан̇га̄ уддхума̄таканимиттасадиса̄ ана̄каппасампанна̄ ахоси. саттха̄ бхаттакичча̄васа̄не анумоданам̣ катва̄ виха̄рам̣ гантва̄ бхиккхӯнам̣ ова̄дам̣ датва̄ гандхакут̣им̣ па̄виси. бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, тасса на̄ма личчхавиран̃н̃о та̄ва абхирӯпасса та̄диса̄ бхарийа̄ тхӯлан̇гапаччан̇га̄ ана̄каппасампанна̄, катхам̣ со та̄йа саддхим̣ абхираматӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, еса ида̄нева, пуббепи тхӯласарӣра̄йа ева иттхийа̄ саддхим̣ абхирамӣ’’ти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса амаччо ахоси. атхека̄ джанападиттхӣ тхӯласарӣра̄ ана̄каппасампанна̄ бхатим̣ курума̄на̄ ра̄джан̇ган̣асса авидӯрена гаччхама̄на̄ сарӣравал̣ан̃джапӣл̣ита̄ хутва̄ ниваттхаса̄т̣акена сарӣрам̣ пат̣иччха̄детва̄ нисӣдитва̄ сарӣравал̣ан̃джам̣ мун̃читва̄ кхиппамева ут̣т̣ха̄си. тасмим̣ кхан̣е ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ ва̄тапа̄нена ра̄джан̇ган̣ам̣ олокенто там̣ дисва̄ чинтеси ‘‘айам̣ еварӯпе ан̇ган̣ат̣т̣ха̄не сарӣравал̣ан̃джам̣ мун̃чама̄на̄ хироттаппам̣ аппаха̄йа нива̄саненева пат̣иччханна̄ хутва̄ сарӣравал̣ан̃джам̣ мочетва̄ кхиппам̣ ут̣т̣хита̄, има̄йа нирога̄йа бхавитаббам̣, етисса̄ ваттху висадам̣ бхависсати, висаде пана ваттхусмим̣ еко путто лаббхама̄но висадо пун̃н̃ава̄ бхависсати, имам̣ майа̄ аггамахесим̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со тасса̄ апариггахитабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄хара̄петва̄ аггамахесит̣т̣ха̄нам̣ ада̄си. са̄ тасса пийа̄ ахоси мана̄па̄, на чирассева екам̣ путтам̣ виджа̄йи. со панасса̄ путто чаккаваттӣ ра̄джа̄ ахоси.
бодхисатто тасса̄ сампаттим̣ дисва̄ татха̄рӯпам̣ вачанока̄сам̣ лабхитва̄ ‘‘дева, сиккхитаббайуттакам̣ на̄ма сиппам̣ касма̄ на сиккхитаббам̣, йатра хи на̄ма̄йам̣ маха̄пун̃н̃а̄ хироттаппам̣ аппаха̄йа пат̣иччханна̄ка̄рена сарӣравал̣ан̃джам̣ курума̄на̄ тумхе а̄ра̄дхетва̄ еварӯпам̣ сампаттим̣ патта̄’’ти ватва̄ сиккхитаббайуттака̄нам̣ сиппа̄нам̣ ван̣н̣ам̣ катхенто имам̣ га̄тхама̄ха –
108. ‘‘сиккхеййа сиккхитабба̄ни, санти саччхандино джана̄;
ба̄хийа̄ хи суханнена, ра̄джа̄намабхира̄дхайӣ’’ти.
таттха санти саччхандино джана̄ти тесу тесу сиппесу саччханда̄ джана̄ аттхийева. ба̄хийа̄ти бахиджанападе джа̄та̄ сам̣вад̣д̣ха̄ иттхӣ. суханнена̄ти хироттаппам̣ аппаха̄йа пат̣иччханнена̄ка̄рена ханнам̣ суханнам̣ на̄ма, тена суханнена. ра̄джа̄намабхира̄дхайӣти девам̣ абхира̄дхайитва̄ имам̣ сампаттим̣ патта̄ти. евам̣ маха̄сатто сиккхитаббайуттака̄нам̣ сиппа̄нам̣ гун̣ам̣ катхеси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ джайампатика̄ етарахипи джайампатика̄ва, пан̣д̣ита̄маччо пана ахамева ахоси’’нти.
ба̄хийаджа̄такаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хама̄.
[109] 9. кун̣д̣акапӯваджа̄такаван̣н̣ана̄
йатханно пурисо хотӣти идам̣ саттха̄ са̄ваттхийам̣ вихаранто маха̄дуггатам̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхийан̃хи када̄чи екамева кулам̣ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса да̄нам̣ дети, када̄чи тӣн̣и чатта̄ри екато хутва̄, када̄чи ган̣абандханена, када̄чи вӣтхисабха̄гена, када̄чи сакаланагарам̣ чхандакам̣ сам̣харитва̄. тада̄ пана вӣтхибхаттам̣ на̄ма ахоси. атха манусса̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса йа̄гум̣ датва̄ ‘‘кхаджджакам̣ а̄харатха̄’’ти а̄хам̣су. тада̄ панеко паресам̣ бхатика̄рако дуггатамануссо тассам̣ вӣтхийам̣ васама̄но чинтеси ‘‘ахам̣ йа̄гум̣ да̄тум̣ на саккхисса̄ми, кхаджджакам̣ пана дасса̄мӣ’’ти сан̣хасан̣хам̣ кун̣д̣акам̣ вад̣д̣ха̄петва̄ удакена теметва̄ аккапан̣н̣ена вет̣хетва̄ куккул̣е пачитва̄ ‘‘идам̣ буддхасса дасса̄мӣ’’ти там̣ а̄да̄йа гантва̄ саттху сантике т̣хито ‘‘кхаджджакам̣ а̄харатха̄’’ти екасмим̣ вачане вуттаматте саббапат̣хамам̣ гантва̄ там̣ пӯвам̣ саттху патте патит̣т̣ха̄песи, саттха̄ ан̃н̃ехи дӣйама̄нам̣ кхаджджакам̣ аггахетва̄ тамева пӯвакхаджджакам̣ парибхун̃джи.
тасмим̣йева пана кхан̣е ‘‘самма̄самбуддхена кира маха̄дуггатасса кун̣д̣акакхаджджакам̣ аджигуччхитва̄ аматам̣ вийа парибхутта’’нти сакаланагарам̣ екакола̄халам̣ ахоси. ра̄джара̄джамаха̄матта̄дайо антамасо дова̄рике упа̄да̄йа саббева саннипатитва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ маха̄дуггатам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘ханда бхо, сатам̣ гахетва̄, две сата̄ни гахетва̄, пан̃ча сата̄ни гахетва̄ амха̄кам̣ паттим̣ дехӣ’’ти вадим̣су. со ‘‘саттха̄рам̣ пат̣ипуччхитва̄ джа̄нисса̄мӣ’’ти саттху сантикам̣ гантва̄ таматтхам̣ а̄рочеси. саттха̄ ‘‘дханам̣ гахетва̄ ва̄ аггахетва̄ ва̄ саббасатта̄нам̣ паттим̣ дехӣ’’ти а̄ха. со дханам̣ гахетум̣ а̄рабхи. манусса̄ дигун̣ачатуггун̣аат̣т̣хагун̣а̄дивасена даданта̄ нава хиран̃н̃акот̣ийо адам̣су. саттха̄ анумоданам̣ катва̄ виха̄рам̣ гантва̄ бхиккхӯхи ватте дассите сугатова̄дам̣ датва̄ гандхакут̣им̣ па̄виси. ра̄джа̄ са̄йанхасамайе маха̄дуггатам̣ паккоса̄петва̄ сет̣т̣хит̣т̣ха̄нена пӯджеси.
бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, саттха̄ маха̄дуггатена диннам̣ кун̣д̣акапӯвам̣ аджигуччханто аматам̣ вийа парибхун̃джи, маха̄дуггатопи бахудханан̃ча сет̣т̣хит̣т̣ха̄нан̃ча лабхитва̄ маха̄сампаттим̣ патто’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева майа̄ аджигуччхантена тасса кун̣д̣акапӯво парибхутто, пуббепи руккхадевата̄йа хутва̄ парибхуттойева, тада̄пи чеса мам̣ нисса̄йа сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ алаттхева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто екасмим̣ т̣ха̄не еран̣д̣аруккхе руккхадевата̄ хутва̄ ниббатти. тада̄ тасмим̣ га̄маке манусса̄ девата̄ман̇галика̄ хонти. атхекасмим̣ чхан̣е сампатте манусса̄ аттано аттано руккхадевата̄нам̣ баликаммам̣ акам̣су. атхеко дуггатамануссо те мануссе руккхадевата̄ пат̣иджагганте дисва̄ екам̣ еран̣д̣аруккхам̣ пат̣иджагги. те манусса̄ аттано аттано девата̄нам̣ на̄наппака̄ра̄ни ма̄ла̄гандхавилепана̄дӣни чева кхаджджабходжджа̄ни ча а̄да̄йа гаччхим̣су. со пана кун̣д̣акапӯван̃чева ул̣ун̇кена ча удакам̣ а̄да̄йа гантва̄ еран̣д̣аруккхасса авидӯре т̣хатва̄ чинтеси ‘‘девата̄ на̄ма диббакхаджджака̄ни кха̄данти, майхам̣ девата̄ имам̣ кун̣д̣акапӯвам̣ на кха̄диссати, ким̣ имам̣ ака̄ран̣ена на̄семи, ахамева нам̣ кха̄дисса̄мӣ’’ти татова ниватти. бодхисатто кхандхавит̣апе т̣хатва̄ ‘‘бхо пуриса, саче твам̣ иссаро бхавеййа̄си, майхам̣ мадхуракхаджджакам̣ дадеййа̄си. твам̣ пана дуггато, ахам̣ тава пӯвам̣ на кха̄дитва̄ ан̃н̃ам̣ ким̣ кха̄дисса̄ми, ма̄ ме кот̣т̣ха̄сам̣ на̄сехӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
109. ‘‘йатханно пурисо хоти, татханна̄ тасса девата̄;
а̄харетам̣ кун̣д̣апӯвам̣, ма̄ ме бха̄гам̣ вина̄сайа̄’’ти.
таттха йатханноти йатха̄рӯпабходжано хоти. татханна̄ти тасса пурисасса девата̄пи татха̄рӯпабходжана̄ва хоти. а̄харетам̣ кун̣д̣апӯванти етам̣ кун̣д̣акена паккапӯвам̣ а̄нехи, майхам̣ бха̄гам̣ ма̄ вина̄сехӣти.
со ниваттитва̄ бодхисаттам̣ олокетва̄ баликаммамака̄си. бодхисатто тато оджам̣ парибхун̃джитва̄ ‘‘пуриса, твам̣ киматтхам̣ мам̣ пат̣иджаггасӣ’’ти а̄ха. ‘‘дуггатомхи, са̄ми, там̣ нисса̄йа дуггатабха̄вато муччитука̄мата̄йа пат̣иджагга̄мӣ’’ти. ‘‘бхо пуриса, ма̄ чинтайи, тайа̄ катан̃н̃усса катаведино пӯджа̄ ката̄, имам̣ еран̣д̣ам̣ париккхипитва̄ нидхикумбхийо гӣва̄йа гӣвам̣ а̄хаччат̣хита̄. твам̣ ран̃н̃о а̄чиккхитва̄ сакат̣ехи дханам̣ а̄хара̄петва̄ ра̄джан̇ган̣е ра̄сим̣ ка̄рехи, ра̄джа̄ те тусситва̄ сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ дассатӣ’’ти ватва̄ бодхисатто антарадха̄йи. со татха̄ ака̄си. ра̄джа̄пи тасса сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ ада̄си. ити со бодхисаттам̣ нисса̄йа маха̄сампаттим̣ патва̄ йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ дуггато етарахи дуггатова, еран̣д̣аруккхадевата̄ пана ахамева ахоси’’нти.
кун̣д̣акапӯваджа̄такаван̣н̣ана̄ навама̄.
[110] 10. саббасам̣ха̄ракапан̃хаджа̄такаван̣н̣ана̄
саббасам̣ха̄рако наттхӣти айам̣ саббасам̣ха̄ракапан̃хо сабба̄ка̄рена уман̇гаджа̄таке а̄ви бхависсатӣти.
саббасам̣ха̄ракапан̃хаджа̄такаван̣н̣ана̄ дасама̄.
паросатавагго ека̄дасамо.
тассудда̄нам̣ –
паросатампи пан̣н̣икам̣, верӣ ча миттавиндакам̣;
дуббалан̃ча удан̃чанӣ, са̄литтампи ча ба̄хийам̣;
кун̣д̣акапӯвасаббасам̣ха̄раканти.