8. варун̣авагго
[71] 1. варун̣аджа̄такаван̣н̣ана̄
йо пуббе каран̣ӣйа̄нӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто кут̣умбикапуттатиссаттхерам̣ а̄раббха катхеси. екасмим̣ кира дивасе са̄ваттхива̄сино ан̃н̃аман̃н̃асаха̄йака̄ тим̣саматта̄ кулапутта̄ гандхапуппхаваттха̄дӣни гахетва̄ ‘‘саттху дхаммадесанам̣ сун̣исса̄ма̄’’ти маха̄джанапаривута̄ джетаванам̣ гантва̄ на̄гама̄л̣акаса̄лама̄л̣ака̄дӣсу тхокам̣ нисӣдитва̄ са̄йанхасамайе саттхари сурабхигандхава̄сита̄йа гандхакут̣ито никкхамитва̄ дхаммасабхам̣ гантва̄ алан̇катабуддха̄сане нисинне сапарива̄ра̄ дхаммасабхам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ гандхапуппхехи пӯджетва̄ чаккан̇китаталесу пхуллападумасассирикесу па̄десу вандитва̄ екамантам̣ нисинна̄ дхаммам̣ сун̣им̣су.
атха несам̣ етадахоси ‘‘йатха̄ йатха̄ кхо майам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ма, паббаджеййа̄ма̄’’ти. те татха̄гатасса дхаммасабха̄то никкхантака̄ле татха̄гатам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ паббаджджам̣ йа̄чим̣су, саттха̄ тесам̣ паббаджджам̣ ада̄си. те а̄чарийупаджджха̄йе а̄ра̄дхетва̄ упасампадам̣ лабхитва̄ пан̃ча васса̄ни а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ сантике васитва̄ две ма̄тика̄ пагун̣ам̣ катва̄ каппийа̄каппийам̣ н̃атва̄ тиссо анумодана̄ угган̣хитва̄ чӣвара̄ни сиббетва̄ раджитва̄ ‘‘саман̣адхаммам̣ карисса̄ма̄’’ти а̄чарийупаджджха̄йе а̄пуччхитва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣдитва̄ ‘‘майам̣, бханте, бхавесу уккан̣т̣хита̄ джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣абхайабхӣта̄, тесам̣ но сам̣са̄рапаримочанаттха̄йа каммат̣т̣ха̄нам̣ катхетха̄’’ти йа̄чим̣су. саттха̄ тесам̣ ат̣т̣хатим̣са̄йа каммат̣т̣ха̄несу саппа̄йам̣ вичинитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхеси. те саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ паривен̣ам̣ гантва̄ а̄чарийупаджджха̄йе олокетва̄ паттачӣварама̄да̄йа ‘‘саман̣адхаммам̣ карисса̄ма̄’’ти никкхамим̣су.
атха несам̣ аббхантаре еко бхиккху на̄мена кут̣умбикапуттатиссаттхеро на̄ма кусӣто хӣнавӣрийо расагиддхо. со евам̣ чинтеси ‘‘ахам̣ нева аран̃н̃е васитум̣, на падха̄нам̣ падахитум̣, на бхиккха̄чарийа̄йа йа̄петум̣ саккхисса̄ми, ко ме гаманена аттхо, ниваттисса̄мӣ’’ти со вӣрийам̣ оссаджитва̄ те бхиккхӯ анугантва̄ ниватти. тепи кхо бхиккхӯ косалесу ча̄рикам̣ чарама̄на̄ ан̃н̃атарам̣ паччантага̄мам̣ гантва̄ там̣ упанисса̄йа екасмим̣ аран̃н̃а̄йатане вассам̣ упагантва̄ антотема̄сам̣ аппаматта̄ гхат̣ента̄ ва̄йаманта̄ випассана̄габбхам̣ га̄ха̄петва̄ патхавим̣ унна̄дайама̄на̄ арахаттам̣ патва̄ вуттхавасса̄ пава̄ретва̄ ‘‘пат̣иладдхагун̣ам̣ саттху а̄рочесса̄ма̄’’ти тато никкхамитва̄ анупуббена джетаванам̣ патва̄ паттачӣварам̣ пат̣иса̄метва̄ а̄чарийупаджджха̄йе дисва̄ татха̄гатам̣ дат̣т̣хука̄ма̄ саттху сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ нисӣдим̣су. саттха̄ техи саддхим̣ мадхурапат̣исантха̄рам̣ ака̄си. те катапат̣исантха̄ра̄ аттана̄ пат̣иладдхагун̣ам̣ татха̄гатасса а̄рочесум̣, саттха̄ те бхиккхӯ пасам̣си. кут̣умбикапуттатиссаттхеро саттха̄рам̣ тесам̣ гун̣акатхам̣ катхентам̣ дисва̄ сайампи саман̣адхаммам̣ ка̄тука̄мо джа̄то. тепи кхо бхиккхӯ ‘‘майам̣, бханте, тамева аран̃н̃ава̄сам̣ гантва̄ васисса̄ма̄’’ти саттха̄рам̣ а̄пуччхим̣су. саттха̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти ануджа̄ни. те саттха̄рам̣ вандитва̄ паривен̣ам̣ агамам̣су.
атха со кут̣умбикапуттатиссаттхеро раттибха̄гасаманантаре ачча̄раддхавӣрийо хутва̄ ативегена саман̣адхаммам̣ каронто маджджхимайа̄масаманантаре а̄ламбанапхалакам̣ нисса̄йа т̣хитакова нидда̄йанто париваттитва̄ пати, ӯрут̣т̣хикам̣ бхиджджи, ведана̄ маханта̄ джа̄та̄. тесам̣ бхиккхӯнам̣ там̣ пат̣иджагганта̄нам̣ гаманам̣ на сампаджджи. атха не упат̣т̣ха̄навела̄йам̣ а̄гате саттха̄ пуччхи ‘‘нану тумхе, бхиккхаве, ‘све гамисса̄ма̄’ти хиййо а̄пуччхиттха̄’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, апича кхо пана амха̄кам̣ саха̄йако кут̣умбикапуттатиссаттхеро ака̄ле ативегена саман̣адхаммам̣ каронто нидда̄бхибхӯто париваттитва̄ патито, ӯрут̣т̣хисса бхиннам̣, там̣ нисса̄йа амха̄кам̣ гаманам̣ на сампаджджӣ’’ти. саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄невеса аттано хӣнавӣрийабха̄вена ака̄ле ативегена вӣрийам̣ каронто тумха̄кам̣ гаманантара̄йам̣ кароти, пуббепеса тумха̄кам̣ гаманантара̄йам̣ ака̄сийева̄’’ти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте гандха̄рарат̣т̣хе таккасила̄йам̣ бодхисатто диса̄па̄моккхо а̄чарийо хутва̄ пан̃ча ма̄н̣авакасата̄ни сиппам̣ угган̣ха̄песи. атхасса те ма̄н̣ава̄ екадивасам̣ да̄рум̣ а̄харан̣аттха̄йа аран̃н̃ам̣ гантва̄ да̄рӯни уддхарим̣су. тесам̣ антаре еко кусӣтама̄н̣аво махантам̣ варун̣аруккхам̣ дисва̄ ‘‘суккхаруккхо есо’’ти сан̃н̃а̄йа ‘‘мухуттам̣ та̄ва нипаджджитва̄ паччха̄ руккхам̣ абхирухитва̄ да̄рӯни па̄тетва̄ а̄да̄йа гамисса̄мӣ’’ти уттариса̄т̣акам̣ паттхаритва̄ нипаджджитва̄ ка̄каччхама̄но ниддам̣ окками. итаре ма̄н̣авака̄ да̄рукала̄пе бандхитва̄ а̄да̄йа гаччханта̄ там̣ па̄дена пит̣т̣хийам̣ пахаритва̄ пабодхетва̄ агамам̣су. кусӣтама̄н̣аво ут̣т̣ха̄йа аккхӣни пун̃чхитва̄ пун̃чхитва̄ авигатаниддова варун̣аруккхам̣ абхирухитва̄ са̄кхам̣ гахетва̄ аттано абхимукхам̣ а̄кад̣д̣хитва̄ бхан̃джанто бхиджджитва̄ ут̣т̣хитакот̣ийа̄ аттано аккхим̣ бхинда̄петва̄ екена хаттхена там̣ пидха̄йа екена хаттхена аллада̄рӯни бхан̃джитва̄ руккхато оруйха да̄рукала̄пам̣ бандхитва̄ уккхипитва̄ вегена гантва̄ техи па̄тита̄нам̣ да̄рӯнам̣ упари па̄теси.
там̣ дивасан̃ча джанападага̄маке екам̣ кулам̣ ‘‘све бра̄хман̣ава̄чанакам̣ карисса̄ма̄’’ти а̄чарийам̣ нимантеси. а̄чарийо ма̄н̣аваке а̄ха ‘‘та̄та̄, све екам̣ га̄макам̣ гантаббам̣, тумхе пана нира̄ха̄ра̄ на саккхиссатха гантум̣, па̄това йа̄гум̣ пача̄петва̄ таттха гантва̄ аттана̄ ладдхакот̣т̣ха̄сан̃ча амха̄кам̣ паттакот̣т̣ха̄сан̃ча саббама̄да̄йа а̄гаччхатха̄’’ти. те па̄това йа̄гупачанаттха̄йа да̄сим̣ ут̣т̣ха̄петва̄ ‘‘кхиппам̣ но йа̄гум̣ пача̄хӣ’’ти а̄хам̣су. са̄ да̄рӯни ган̣хантӣ упари т̣хита̄ни аллаварун̣ада̄рӯни гахетва̄ пунаппунам̣ мукхава̄там̣ дадама̄на̄пи аггим̣ уджджа̄летум̣ асакконтӣ сӯрийам̣ ут̣т̣ха̄песи. ма̄н̣авака̄ ‘‘атидива̄ джа̄то, ида̄ни на сакка̄ ганту’’нти а̄чарийасса сантикам̣ агамим̣су. а̄чарийо ‘‘ким̣, та̄та̄, на гататтха̄’’ти? ‘‘а̄ма, а̄чарийа на гатамха̄’’ти. ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘асуко на̄ма кусӣтама̄н̣аво амхехи саддхим̣ да̄рӯнаматтха̄йа аран̃н̃ам̣ гантва̄ варун̣аруккхамӯле нидда̄йитва̄ паччха̄ вегена руккхам̣ а̄руйха аккхим̣ бхинда̄петва̄ аллаварун̣ада̄рӯни а̄харитва̄ амхехи а̄нӣтада̄рӯнам̣ упари паккхипи. йа̄гупа̄чика̄ та̄ни суккхада̄русан̃н̃а̄йа гахетва̄ йа̄ва сӯрийуггамана̄ уджджа̄летум̣ на̄саккхи. имина̄ но ка̄ран̣ена гаманантара̄йо джа̄то’’ти. а̄чарийо ма̄н̣авена катакаммам̣ сутва̄ ‘‘андхаба̄ла̄нам̣ каммам̣ нисса̄йа еварӯпа̄ париха̄ни хотӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхам̣ самут̣т̣ха̄песи –
71. ‘‘йо пуббе каран̣ӣйа̄ни, паччха̄ со ка̄тумиччхати;
варун̣акат̣т̣хабхан̃джова, са паччха̄ манутаппатӣ’’ти.
таттха са паччха̄ манутаппатӣти йо кочи пуггало ‘‘идам̣ пуббе каттаббам̣, идам̣ паччха̄’’ти авӣмам̣ситва̄ пуббе каран̣ӣйа̄ни пат̣хамамева каттаббакамма̄ни паччха̄ кароти, айам̣ варун̣акат̣т̣хабхан̃джо амха̄кам̣ ма̄н̣авако вийа со ба̄лапуггало паччха̄ анутаппати сочати паридеватӣти аттхо.
евам̣ бодхисатто антева̄сика̄нам̣ имам̣ ка̄ран̣ам̣ катхетва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни каритва̄ джӣвитапарийоса̄не йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄невеса тумха̄кам̣ антара̄йам̣ кароти, пуббепи ака̄сийева̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси ‘‘тада̄ аккхибхедам̣ патто ма̄н̣аво ӯрубхедам̣ паттабхиккху ахоси, сесама̄н̣ава̄ буддхапариса̄, а̄чарийабра̄хман̣о пана ахамева ахоси’’нти.
варун̣аджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.
[72] 2. сӣлавана̄гара̄джаджа̄такаван̣н̣ана̄
акатан̃н̃усса посасса̄ти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто девадаттам̣ а̄раббха катхеси. дхаммасабха̄йан̃хи бхиккхӯ ‘‘а̄вусо, девадатто акатан̃н̃ӯ татха̄гатасса гун̣е на джа̄на̄тӣ’’ти катхента̄ нисӣдим̣су. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева девадатто акатан̃н̃ӯ, пуббепи акатан̃н̃ӯйева, на када̄чи майхам̣ гун̣ам̣ джа̄на̄тӣ’’ти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто химавантаппадесе хаттхийонийам̣ ниббатти. со ма̄тукуччхито никкханто саббасето ахоси раджатапун̃джасаннибхо, аккхӣни панасса ман̣игул̣асадиса̄ни, пан̃н̃а̄йама̄на̄ни пан̃ча паса̄да̄ни ахесум̣, мукхам̣ раттакамбаласадисам̣, сон̣д̣а̄ раттасуван̣н̣абиндупат̣иман̣д̣итам̣ раджатада̄мам̣ вийа, чатта̄ро па̄да̄ катала̄кха̄расапарикамма̄ вийа. евамасса дасахи па̄рамӣхи алан̇като рӯпасобхаггаппатто аттабха̄во ахоси. атха нам̣ вин̃н̃утам̣ паттам̣ сакалахимаванте ва̄ран̣а̄ саннипатитва̄ упат̣т̣хаханта̄ вичарим̣су. евам̣ со асӣтисахассава̄ран̣апарива̄ро химавантаппадесе васама̄но апарабха̄ге ган̣е досам̣ дисва̄ ган̣амха̄ ка̄йавивека̄йа екакова аран̃н̃е ва̄сам̣ каппеси. сӣлавантата̄йа ча панасса ‘‘сӣлавана̄гара̄джа̄’’ твева на̄мам̣ ахоси.
атхеко ба̄ра̄н̣асива̄сико ваначарако химавантам̣ пависитва̄ аттано а̄джӣвабхан̣д̣акам̣ гавесама̄но диса̄ ваваттха̄петум̣ асакконто маггамӯл̣хо хутва̄ маран̣абхайабхӣто ба̄ха̄ паггайха паридевама̄но вичарати. бодхисатто тасса там̣ балавапаридевитам̣ сутва̄ ‘‘имам̣ пурисам̣ дуккха̄ мочесса̄мӣ’’ти ка̄рун̃н̃ена чодито тасса сантикам̣ агама̄си. со там̣ дисва̄ва бхӣто пала̄йи. бодхисатто там̣ пала̄йантам̣ дисва̄ таттхева ат̣т̣ха̄си. со пурисо бодхисаттам̣ т̣хитам̣ дисва̄ ат̣т̣ха̄си. бодхисатто пуна агама̄си, со пуна пала̄йитва̄ тасса т̣хитака̄ле т̣хатва̄ чинтеси ‘‘айам̣ ва̄ран̣о мама пала̄йанака̄ле тит̣т̣хати, т̣хитака̄ле а̄гаччхати, на̄йам̣ майхам̣ анаттхака̄мо, имамха̄ пана мам̣ дуккха̄ ма̄четука̄мо бхависсатӣ’’ти сӯро хутва̄ ат̣т̣ха̄си. бодхисатто там̣ упасан̇камитва̄ ‘‘касма̄ бхо твам̣ пуриса, паридевама̄но вичарасӣ’’ти пуччхи. ‘‘са̄ми, диса̄ ваваттха̄петум̣ асакконто маггамӯл̣хо хутва̄ маран̣абхайена̄’’ти. атха нам̣ бодхисатто аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ нетва̄ катипа̄хам̣ пхала̄пхалехи сантаппетва̄ ‘‘бхо, пуриса, ма̄ бха̄йи, ахам̣ там̣ мануссапатхам̣ несса̄мӣ’’ти аттано пит̣т̣хе нисӣда̄петва̄ мануссапатхам̣ па̄йа̄си.
атха кхо со миттадуббхӣ пурисо ‘‘саче кочи пуччхиссати, а̄чиккхитаббам̣ бхависсатӣ’’ти бодхисаттасса пит̣т̣хе нисиннойева руккханимиттам̣ паббатанимиттам̣ упадха̄рентова гаччхати. атха нам̣ бодхисатто аран̃н̃а̄ нӣхаритва̄ ба̄ра̄н̣асига̄мимаха̄магге т̣хапетва̄ ‘‘бхо пуриса, имина̄ маггена гаччха, майхам̣ пана васанат̣т̣ха̄нам̣ пуччхитопи апуччхитопи ма̄ кассачи а̄чиккхӣ’’ти там̣ уййоджетва̄ аттано васанат̣т̣ха̄нам̣йева агама̄си. атха со пурисо ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ анувичаранто дантака̄равӣтхим̣ патва̄ дантака̄ре дантавикатийо курума̄не дисва̄ ‘‘ким̣ пана бхо, джӣвадантампи лабхитва̄ ган̣хеййа̄тха̄’’ти? ‘‘бхо, ким̣ вадеси, джӣваданто на̄ма матахаттхидантато махаггхатаро’’ти. ‘‘тена хи ахам̣ во джӣвадантам̣ а̄харисса̄мӣ’’ти па̄тхеййам̣ гахетва̄ кхаракакачам̣ а̄да̄йа бодхисаттасса васанат̣т̣ха̄нам̣ агама̄си.
бодхисатто там̣ дисва̄ ‘‘киматтхам̣ а̄гатосӣ’’ти пуччхи. ‘‘ахам̣, са̄ми, дуггато капан̣о джӣвитум̣ асакконто тумхе дантакхан̣д̣ам̣ йа̄читва̄ саче дассатха, там̣ а̄да̄йа гантва̄ виккин̣итва̄ тена мӯлена джӣвисса̄мӣ’’ти а̄гатоти. ‘‘хоту бхо, дантам̣ те дасса̄ми, саче дантакаппанаттха̄йа какачам̣ аттхӣ’’ти. ‘‘какачам̣ гахетва̄ а̄гатомхи са̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи данте какачена кантитва̄ а̄да̄йа гаччха̄’’ти бодхисатто па̄де самин̃джитва̄ гонисиннакам̣ нисӣди. со двепи аггаданте чхинди. бодхисатто те данте сон̣д̣а̄йа гахетва̄ ‘‘бхо пуриса, на̄хам̣ ‘ете данта̄ майхам̣ аппийа̄ амана̄па̄’ти дамми, имехи пана ме дантехи сатагун̣ена сахассагун̣ена сатасахассагун̣ена саббадхаммапат̣иведханасаматтха̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣аданта̄ва пийатара̄, тасса ме идам̣ дантада̄нам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣апат̣ивиджджханаттха̄йа хотӯ’’ти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса а̄ра̄дханам̣ катва̄ дантайугалам̣ ада̄си.
со там̣ а̄да̄йа гантва̄ виккин̣итва̄ тасмим̣ мӯле кхӣн̣е пуна бодхисаттасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘са̄ми, тумха̄кам̣ данте виккин̣итва̄ ладдхамӯлам̣ майхам̣ ин̣асодханаматтамева джа̄там̣, авасесаданте детха̄’’ти а̄ха. бодхисатто ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ пуриманайенева каппа̄петва̄ авасесаданте ада̄си. со тепи виккин̣итва̄ пуна а̄гантва̄ ‘‘са̄ми, джӣвитум̣ на саккоми, мӯлада̄т̣ха̄ ме детха̄’’ти а̄ха. бодхисатто ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ пуриманайенева нисӣди. со па̄папурисо маха̄саттасса раджатада̄масадисам̣ сон̣д̣ам̣ маддама̄но кела̄сакӯт̣асадисам̣ кумбхам̣ абхирухитва̄ убхо дантакот̣ийо пан̣хийа̄ пахаранто мам̣сам̣ вийӯхитва̄ кумбхам̣ а̄руйха кхаракакачена мӯлада̄т̣ха̄ каппетва̄ пакка̄ми. бодхисаттасса дассанӯпача̄рам̣ виджахантейева пана тасмим̣ па̄папурисе чатунахута̄дхикадвийоджанасатасахассабахала̄ гханапатхавӣ синеруйугандхара̄дайо маха̄бха̄ре дуггандхаджегуччха̄ни гӯтхамутта̄дӣни ча дха̄ретум̣ саматтха̄пи тасса агун̣ара̄сим̣ дха̄ретум̣ асакконтӣ вийа бхиджджитва̄ виварам̣ ада̄си. та̄вадева авӣчимаха̄нирайато аггиджа̄ла̄ никкхамитва̄ там̣ миттадуббхипурисам̣ куласантакена камбалена па̄рупантӣ вийа париккхипитва̄ ган̣хи.
евам̣ тасса па̄папуггаласса патхавим̣ павит̣т̣хака̄ле тасмим̣ ванасан̣д̣е адхиваттха̄ руккхадевата̄ ‘‘акатан̃н̃ӯ миттадуббхӣ пуггало чаккаваттираджджам̣ датва̄пи тосетум̣ на сакка̄’’ти ванам̣ унна̄детва̄ дхаммам̣ десайама̄на̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
72. ‘‘акатан̃н̃усса посасса, ниччам̣ виварадассино;
саббам̣ че патхавим̣ даджджа̄, нева нам̣ абхира̄дхайе’’ти.
таттха акатан̃н̃усса̄ти аттано катагун̣ам̣ аджа̄нантасса. посасса̄ти пурисасса. виварадассиноти чхиддамева ока̄самева олокентасса. саббам̣ че патхавим̣ даджджа̄ти сачепи та̄дисасса пуггаласса сакалам̣ чаккаваттираджджам̣, имам̣ ва̄ пана маха̄патхавим̣ париваттетва̄ патхаводжам̣ дадеййа. нева нам̣ абхира̄дхайети евам̣ каронтопи еварӯпам̣ катагун̣авиддхам̣сакам̣ кочи паритосетум̣ ва̄ паса̄детум̣ ва̄ на саккун̣еййа̄ти аттхо.
евам̣ са̄ девата̄ ванам̣ унна̄детва̄ дхаммам̣ десеси. бодхисатто йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йатха̄каммам̣ агама̄си.
саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, девадатто ида̄нева акатан̃н̃ӯ, пуббепи акатан̃н̃ӯйева̄’’ти ватва̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси ‘‘тада̄ миттадуббхӣ пуггало девадатто ахоси, руккхадевата̄ са̄рипутто, сӣлавана̄гара̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
сӣлавана̄гара̄джаджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.
[73] 3. саччам̣кираджа̄такаван̣н̣ана̄
саччам̣ киревама̄хам̣сӯти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто девадаттасса вадха̄йа парисакканам̣ а̄раббха катхеси. бхиккхусан̇гхасмин̃хи дхаммасабха̄йам̣ нисӣдитва̄ ‘‘а̄вусо, девадатто саттху гун̣ам̣ на джа̄на̄ти, вадха̄йайева парисаккатӣ’’ти девадаттасса агун̣ам̣ катхенте саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева девадатто майхам̣ вадха̄йа парисаккати, пуббепи парисаккийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте тасса дут̣т̣хакума̄ро на̄ма путто ахоси каккхал̣о пхарусо пахат̣а̄сӣвисӯпамо, анаккоситва̄ ва̄ апахаритва̄ ва̄ кеначи саддхим̣ на катхети. со антоджанасса ча бахиджанасса ча аккхимхи патитараджам̣ вийа, кха̄дитум̣ а̄гатаписа̄чо вийа ча амана̄по ахоси уббеджанӣйо. со екадивасам̣ надӣкӣл̣ам̣ кӣл̣итука̄мо махантена парива̄рена надӣтӣрам̣ агама̄си. тасмим̣ кхан̣е маха̄мегхо ут̣т̣хахи, диса̄ андхака̄ра̄ джа̄та̄. со да̄сапессаджанам̣ а̄ха ‘‘етха бхан̣е, мам̣ гахетва̄ надӣмаджджхам̣ нетва̄ нха̄петва̄ а̄нетха̄’’ти. те там̣ таттха нетва̄ ‘‘ким̣ но ра̄джа̄ кариссати, имам̣ па̄папурисам̣ еттхева ма̄рема̄’’ти мантайитва̄ ‘‘еттха гаччха ка̄л̣акан̣н̣ӣ’’ти удаке нам̣ опила̄петва̄ паччуттаритва̄ тӣре ат̣т̣хам̣су. ‘‘кахам̣ кума̄ро’’ти ча вутте ‘‘на майам̣ кума̄рам̣ пасса̄ма, мегхам̣ ут̣т̣хитам̣ дисва̄ удаке нимуджджитва̄ пурато а̄гато бхависсатӣ’’ти. амачча̄ ран̃н̃о сантикам̣ агамам̣су. ра̄джа̄ ‘‘кахам̣ ме путто’’ти пуччхи. на джа̄на̄ма дева, мегхе ут̣т̣хите ‘‘пурато а̄гато бхависсатӣ’’ти сан̃н̃а̄йа а̄гатамха̄ти. ра̄джа̄ два̄рам̣ вивара̄петва̄ ‘‘надӣтӣрам̣ гантва̄ вичинатха̄’’ти таттха таттха вичина̄песи, кочи кума̄рам̣ на̄ддаса.
сопи кхо мегхандхака̄ре деве вассанте надийа̄ вуйхама̄но екам̣ да̄руккхандхам̣ дисва̄ таттха нисӣдитва̄ маран̣абхайатаджджито паридевама̄но гаччхати. тасмим̣ пана ка̄ле ба̄ра̄н̣асива̄сӣ еко сет̣т̣хи надӣтӣре чатта̄лӣсакот̣идханам̣ нидахитва̄ва маранто дханатан̣ха̄йа дханапит̣т̣хе саппо хутва̄ ниббатти. апаро тасмим̣йева падесе тим̣са кот̣ийо нидахитва̄ дханатан̣ха̄йа таттхева ундӯро хутва̄ ниббатти. тесам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ удакам̣ па̄виси. те удакасса павит̣т̣хамаггенева никкхамитва̄ сотам̣ чхинданта̄ гантва̄ там̣ ра̄джакума̄рена абхинисиннам̣ да̄руккхандхам̣ патва̄ еко екам̣ кот̣им̣, итаро итарам̣ а̄руйха кхандхапит̣т̣хейева нипаджджим̣су. тасса̄йева кхо пана надийа̄ тӣре еко симбалируккхо аттхи, таттхеко сувапотако васати. сопи руккхо удакена дхотамӯло надӣпит̣т̣хе пати, сувапотако деве вассанте уппатитва̄ гантум̣ асакконто гантва̄ тассева кхандхасса екапассе нилӣйи. евам̣ те чатта̄ро джана̄ екато вуйхама̄на̄ гаччханти.
бодхисаттопи кхо тасмим̣ ка̄ле ка̄сират̣т̣хе удиччабра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вуд̣д̣хиппатто исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ екасмим̣ надӣниваттане пан̣н̣аса̄лам̣ ма̄петва̄ васати. со ад̣д̣хараттасамайе чан̇камама̄но тасса ра̄джакума̄расса балавапаридеванасаддам̣ сутва̄ чинтеси ‘‘ма̄дисе на̄ма метта̄нуддайасампанне та̄пасе пассанте етасса пурисасса маран̣ам̣ айуттам̣, удакато уддхаритва̄ тасса джӣвитада̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти. со там̣ ‘‘ма̄ бха̄йи, ма̄ бха̄йӣ’’ти асса̄сетва̄ удакасотам̣ чхинданто гантва̄ там̣ да̄руккхандхам̣ ека̄йа кот̣ийа̄ гахетва̄ а̄кад̣д̣ханто на̄габало тха̄масампанно екавегена тӣрам̣ патва̄ кума̄рам̣ уккхипитва̄ тӣре патит̣т̣ха̄песи. тепи саппа̄дайо дисва̄ уккхипитва̄ ассамападам̣ нетва̄ аггим̣ джа̄летва̄ ‘‘име дуббалатара̄’’ти пат̣хамам̣ саппа̄дӣнам̣ сарӣрам̣ седетва̄ паччха̄ ра̄джакума̄расса сарӣрам̣ седетва̄ тампи арогам̣ катва̄ а̄ха̄рам̣ дентопи пат̣хамам̣ саппа̄дӣнам̣йева датва̄ паччха̄ тасса пхала̄пхала̄ни упана̄меси. ра̄джакума̄ро ‘‘айам̣ кӯт̣ата̄пасо мам̣ ра̄джакума̄рам̣ аган̣етва̄ тираччха̄нагата̄нам̣ самма̄нам̣ каротӣ’’ти бодхисатте а̄гха̄там̣ бандхи.
тато катипа̄хаччайена саббесупи тесу тха̄мабалаппаттесу надийа̄ огхе паччхинне саппо та̄пасам̣ вандитва̄ а̄ха ‘‘бханте, тумхехи майхам̣ маха̄упака̄ро като, на кхо пана̄хам̣ далиддо, асукат̣т̣ха̄не ме чатта̄лӣса хиран̃н̃акот̣ийо нидахитва̄ т̣хапита̄, тумха̄кам̣ дханена кичче сати саббампетам̣ дханам̣ тумха̄кам̣ да̄тум̣ саккоми, там̣ т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ ‘дӣгха̄’ти паккосеййа̄тха̄’’ти ватва̄ пакка̄ми. ундӯропи татхева та̄пасам̣ нимантетва̄ ‘‘асукат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ ‘ундӯра̄’ти паккосеййа̄тха̄’’ти ватва̄ пакка̄ми. сувапотако пана та̄пасам̣ вандитва̄ ‘‘бханте, майхам̣ дханам̣ наттхи, раттаса̄лӣхи пана во аттхе сати асукам̣ на̄ма майхам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣, таттха гантва̄ ‘сува̄’ти паккосеййа̄тха, ахам̣ н̃а̄така̄нам̣ а̄рочетва̄ анекасакат̣апӯраматта̄ раттаса̄лийо а̄хара̄петва̄ да̄тум̣ саккомӣ’’ти ватва̄ пакка̄ми. итаро пана миттадуббхӣ ‘‘дхаммасудхаммата̄йа кин̃чи аватва̄ гантум̣ айуттам̣, евам̣ там̣ аттано сантикам̣ а̄гатам̣ ма̄ресса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘бханте, майи радждже патит̣т̣хите а̄гаччхеййа̄тха, ахам̣ во чатӯхи паччайехи упат̣т̣хахисса̄мӣ’’ти ватва̄ пакка̄ми. со гантва̄ на чирассева радждже патит̣т̣ха̄си.
бодхисатто ‘‘вӣмам̣сисса̄ми та̄ва не’’ти пат̣хамам̣ саппасса сантикам̣ гантва̄ авидӯре т̣хатва̄ ‘‘дӣгха̄’’ти паккоси. со екавачаненева никкхамитва̄ бодхисаттам̣ вандитва̄ ‘‘бханте, имасмим̣ т̣ха̄не чатта̄лӣса хиран̃н̃акот̣ийо, та̄ сабба̄пи нӣхаритва̄ ган̣хатха̄’’ти а̄ха. бодхисатто ‘‘еваматтху, уппанне кичче джа̄нисса̄мӣ’’ти там̣ ниваттетва̄ ундӯрасса сантикам̣ гантва̄ саддамака̄си. сопи татхева пат̣ипаджджи. бодхисатто тампи ниваттетва̄ сувасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘сува̄’’ти паккоси. сопи екавачаненева руккхаггато отаритва̄ бодхисаттам̣ вандитва̄ ‘‘ким̣, бханте, майхам̣ н̃а̄така̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ химавантаппадесато тумха̄кам̣ сайам̣джа̄таса̄лӣ а̄хара̄пемӣ’’ти пуччхи. бодхисатто ‘‘аттхе сати джа̄нисса̄мӣ’’ти тампи ниваттетва̄ ‘‘ида̄ни ра̄джа̄нам̣ паригган̣хисса̄мӣ’’ти гантва̄ ра̄джуййа̄не васитва̄ пунадивасе а̄каппасампаттим̣ катва̄ бхиккха̄ча̄раваттена нагарам̣ па̄виси. тасмим̣ кхан̣е со миттадуббхӣ ра̄джа̄ алан̇катахаттхиккхандхаварагато махантена парива̄рена нагарам̣ падаккхин̣ам̣ кароти. со бодхисаттам̣ дӯратова дисва̄ ‘‘айам̣ со кӯт̣ата̄пасо мама сантике бхун̃джитва̄ васитука̄мо а̄гато, йа̄ва парисамаджджхе аттано майхам̣ катагун̣ам̣ наппака̄сети, та̄вадевасса сӣсам̣ чхинда̄песса̄мӣ’’ти пурисе олокеси. ‘‘ким̣ карома, дева̄’’ти ча вутте ‘‘еса кӯт̣ата̄пасо мам̣ кин̃чи йа̄читука̄мо а̄гаччхати ман̃н̃е, етасса ка̄л̣акан̣н̣ита̄пасасса мам̣ пасситум̣ адатва̄ва етам̣ гахетва̄ паччха̄ба̄хам̣ бандхитва̄ чатукке чатукке пахаранта̄ нагара̄ никкха̄метва̄ а̄гха̄тане сӣсамасса чхиндитва̄ сарӣрам̣ сӯле утта̄сетха̄’’ти а̄ха. те ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ гантва̄ нирапара̄дхам̣ маха̄саттам̣ бандхитва̄ чатукке чатукке пахаранта̄ а̄гха̄танам̣ нетум̣ а̄рабхим̣су. бодхисатто пахат̣апахат̣ат̣т̣ха̄не ‘‘амма, та̄та̄’’ти акандитва̄ ниббика̄ро имам̣ га̄тхама̄ха –
73. ‘‘саччам̣ киревама̄хам̣су, нара̄ екаччийа̄ идха;
кат̣т̣хам̣ ниплавитам̣ сеййо, на твевекаччийо наро’’ти.
таттха саччам̣ киревама̄хам̣сӯти авитатхамева кира евам̣ ваданти. нара̄ екаччийа̄ идха̄ти идхекачче пан̣д̣итапуриса̄. кат̣т̣хам̣ ниплавитам̣ сеййоти надийа̄ вуйхама̄нам̣ суккхада̄рум̣ ниплавитам̣ утта̄ретва̄ тхале т̣хапитам̣ сеййо сундаратаро. еван̃хи вадама̄на̄ те пуриса̄ саччам̣ кира ваданти. ким̣ка̄ран̣а̄? тан̃хи йа̄губхатта̄дӣнам̣ пачанаттха̄йа, сӣта̄тура̄нам̣ висиббанаттха̄йа, ан̃н̃есампи ча париссайа̄нам̣ харан̣аттха̄йа упака̄рам̣ хоти. на твевекаччийо нароти екаччо пана миттадуббхӣ акатан̃н̃ӯ па̄папурисо огхена вуйхама̄но хаттхена гахетва̄ утта̄рито на твева сеййо. татха̄ хи ахам̣ имам̣ па̄папурисам̣ утта̄ретва̄ имам̣ аттано дуккхам̣ а̄харинти. евам̣ пахат̣апахат̣ат̣т̣ха̄не имам̣ га̄тхама̄ха.
там̣ сутва̄ йе таттха пан̣д̣итапуриса̄, те а̄хам̣су ‘‘ким̣ пана, бхо паббаджита, тайа̄ амха̄кам̣ ран̃н̃о аттхи кочи гун̣о като’’ти? бодхисатто там̣ паваттим̣ а̄рочетва̄ ‘‘евамимам̣ махогхато утта̄ренто ахамева аттано дуккхам̣ ака̄сим̣, ‘на вата ме пора̄н̣акапан̣д̣ита̄нам̣ вачанам̣ ката’нти ануссаритва̄ евам̣ вада̄мӣ’’ти а̄ха. там̣ сутва̄ кхаттийабра̄хман̣а̄дайо нагарава̄сино ‘‘сва̄йам̣ миттадуббхӣ ра̄джа̄ евам̣ гун̣асампаннасса аттано джӣвитада̄йакасса гун̣аматтампи на джа̄на̄ти, там̣ нисса̄йа куто амха̄кам̣ вуд̣д̣хи, ган̣хатха на’’нти купита̄ самантато ут̣т̣хахитва̄ усусаттипа̄са̄н̣амуггара̄диппаха̄рехи хаттхиккхандхагатамева нам̣ гха̄тетва̄ па̄де гахетва̄ кад̣д̣хитва̄ парикха̄пит̣т̣хе чхад̣д̣етва̄ бодхисаттам̣ абхисин̃читва̄ радждже патит̣т̣ха̄песум̣.
со дхаммена раджджам̣ ка̄ренто пуна екадивасам̣ саппа̄дайо паригган̣хитука̄мо махантена парива̄рена саппасса васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ‘‘дӣгха̄’’ти паккоси. саппо а̄гантва̄ вандитва̄ ‘‘идам̣ те са̄ми дханам̣ ган̣ха̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ чатта̄лӣсахиран̃н̃акот̣идханам̣ амачче пат̣иччха̄петва̄ ундӯрасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘ундӯра̄’’ти паккоси. сопи а̄гантва̄ вандитва̄ тим̣сакот̣идханам̣ ниййа̄деси. ра̄джа̄ тампи амачче пат̣иччха̄петва̄ сувасса васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ‘‘сува̄’’ти паккоси. сопи а̄гантва̄ па̄де вандитва̄ ‘‘ким̣, са̄ми, са̄лим̣ а̄хара̄мӣ’’ти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘са̄лӣхи аттхе сати а̄хариссаси, ехи гаччха̄ма̄’’ти саттатийа̄ хиран̃н̃акот̣ӣхи саддхим̣ те тайопи джане га̄ха̄петва̄ нагарам̣ гантва̄ па̄са̄даваре маха̄талам̣ а̄руйхам̣ дханам̣ сан̇гопетва̄ саппасса васанаттха̄йа суван̣н̣ана̄л̣им̣, ундӯрасса пхаликагухам̣, сувасса суван̣н̣апан̃джарам̣ ка̄ра̄петва̄ саппасса ча сувасса ча бходжанаттха̄йа девасикам̣ кан̃чанатат̣т̣аке мадхула̄дже, ундӯрасса гандхаса̄литан̣д̣уле да̄песи, да̄на̄дӣни ча пун̃н̃а̄ни кароти. евам̣ те чатта̄ропи джана̄ йа̄ваджӣвам̣ самагга̄ саммодама̄на̄ вихаритва̄ джӣвитаккхайе йатха̄каммам̣ агамам̣су.
саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, девадатто ида̄нева майхам̣ вадха̄йа парисаккати, пуббепи парисаккийева̄’’ти ватва̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ дут̣т̣хара̄джа̄ девадатто ахоси, саппо са̄рипутто, ундӯро моггалла̄но, суво а̄нандо, паччха̄ раджджаппатто дхаммара̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
саччам̣кираджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.
[74] 4. руккхадхаммаджа̄такаван̣н̣ана̄
са̄дхӯ самбахула̄ н̃а̄тӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто удакакалахе аттано н̃а̄така̄нам̣ маха̄вина̄сам̣ паччупат̣т̣хитам̣ н̃атва̄ а̄ка̄сена гантва̄ рохин̣ӣнадийа̄ упари паллан̇кена нисӣдитва̄ нӣларам̣сим̣ виссаджджетва̄ н̃а̄таке сам̣веджетва̄ а̄ка̄са̄ оруйха надӣтӣре нисинно там̣ калахам̣ а̄раббха катхеси. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана кун̣а̄ладжа̄таке (джа̄. 2.21.кун̣а̄ладжа̄така) а̄ви бхависсати. тада̄ пана саттха̄ н̃а̄таке а̄мантетва̄ ‘‘маха̄ра̄джа̄, тумхе н̃а̄така̄, н̃а̄такехи на̄ма самаггехи саммодама̄нехи бхавитум̣ ват̣т̣ати. н̃а̄така̄нан̃хи са̄маггийа̄ сати пачча̄митта̄ ока̄сам̣ на лабханти, тит̣т̣ханту та̄ва мануссабхӯта̄, ачетана̄нам̣ руккха̄нампи са̄маггим̣ ладдхум̣ ват̣т̣ати. атӣтасмин̃хи химавантаппадесе маха̄ва̄то са̄лаванам̣ пахари, тасса пана са̄лаванасса ан̃н̃аман̃н̃ам̣ руккхагаччхагумбалата̄хи самбандхатта̄ екаруккхампи па̄тетум̣ асакконто маттхакаматтхакенева агама̄си. екам̣ пана ан̇ган̣е т̣хитам̣ са̄кха̄вит̣апасампаннампи маха̄руккхам̣ ан̃н̃ехи руккхехи асамбандхатта̄ уммӯлетва̄ бхӯмийам̣ па̄теси, имина̄ ка̄ран̣ена тумхехипи самаггехи саммодама̄нехи бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ техи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте пат̣хамам̣ уппанно вессаван̣о маха̄ра̄джа̄ чави, сакко ан̃н̃ам̣ вессаван̣ам̣ т̣хапеси. етасмим̣ вессаван̣е париватте паччха̄ ниббаттавессаван̣о ‘‘руккхагаччхагумбалата̄нам̣ аттано аттано руччанат̣т̣ха̄не вима̄нам̣ ган̣хантӯ’’ти са̄санам̣ песеси. тада̄ бодхисатто химавантаппадесе екасмим̣ са̄лаване руккхадевата̄ хутва̄ ниббатти. со н̃а̄таке а̄ха ‘‘тумхе вима̄на̄ни ган̣ханта̄ ан̇ган̣е т̣хитаруккхесу ма̄ ган̣хатха, имасмим̣ пана са̄лаване майа̄ гахитавима̄нам̣ парива̄ретва̄ т̣хитавима̄на̄ни ган̣хатха̄’’ти. таттха бодхисаттасса вачанакара̄ пан̣д̣итадевата̄ бодхисаттасса вима̄нам̣ парива̄ретва̄ т̣хитавима̄на̄ни ган̣хим̣су. апан̣д̣ита̄ пана девата̄ ‘‘ким̣ амха̄кам̣ аттхо аран̃н̃авима̄нехи, майам̣ мануссапатхе га̄манигамара̄джадха̄нидва̄ресу вима̄на̄ни ган̣хисса̄ма. га̄ма̄дайо хи упанисса̄йа васама̄на̄ девата̄ ла̄бхаггайасаггаппатта̄ хонтӣ’’ти мануссапатхе ан̇ган̣ат̣т̣ха̄не ниббаттамаха̄руккхесу вима̄на̄ни ган̣хим̣су.
атхекасмим̣ дивасе махатӣ ва̄тавут̣т̣хи уппаджджи. ва̄тасса атибалавата̄йа дал̣хамӯла̄ ванаджет̣т̣хакаруккха̄пи сам̣бхаггаса̄кха̄вит̣апа̄ самӯла̄ нипатим̣су. там̣ пана ан̃н̃аман̃н̃ам̣ самбандханена т̣хитам̣ са̄лаванам̣ патва̄ ито чито ча пахаранто екаруккхампи па̄тетум̣ на̄саккхи. бхаггавима̄на̄ девата̄ ниппат̣исаран̣а̄ да̄раке хаттхесу гахетва̄ химавантам̣ гантва̄ аттано паваттим̣ са̄лаванадевата̄нам̣ катхайим̣су. та̄ та̄сам̣ евам̣ а̄гатабха̄вам̣ бодхисаттасса а̄рочесум̣. бодхисатто ‘‘пан̣д̣ита̄нам̣ вачанам̣ аггахетва̄ ниппаччайат̣т̣ха̄нам̣ гата̄ на̄ма еварӯпа̄ва хонтӣ’’ти ватва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
74. ‘‘са̄дхӯ самбахула̄ н̃а̄тӣ, апи руккха̄ аран̃н̃аджа̄;
ва̄то вахати екат̣т̣хам̣, брахантампи ванаппати’’нти.
таттха самбахула̄ н̃а̄тӣти чатта̄ро упа̄да̄йа татуттари сатасахассампи самбахула̄ на̄ма, евам̣ самбахула̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ нисса̄йа васанта̄ н̃а̄така̄. са̄дхӯти собхана̄ пасаттха̄, парехи аппадхам̣сийа̄ти аттхо. апи руккха̄ аран̃н̃аджа̄ти тит̣т̣ханту мануссабхӯта̄, аран̃н̃е джа̄таруккха̄пи самбахула̄ ан̃н̃аман̃н̃ӯпаттхамбхена т̣хита̄ са̄дхуйева. руккха̄нампи хи сапаччайабха̄во ладдхум̣ ват̣т̣ати. ва̄то вахати екат̣т̣ханти пураттхима̄дибхедо ва̄то ва̄йанто ан̇ган̣ат̣т̣ха̄не т̣хитам̣ екат̣т̣хам̣ екакамева т̣хитам̣ брахантампи ванаппатим̣ са̄кха̄вит̣апасампаннам̣ маха̄руккхампи вахати, уммӯлетва̄ па̄тетӣти аттхо. бодхисатто имам̣ ка̄ран̣ам̣ катхетва̄ а̄йуккхайе йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄пи ‘‘евам̣, маха̄ра̄джа̄, н̃а̄така̄нам̣ та̄ва са̄маггийева ладдхум̣ ват̣т̣ати, самагга̄ саммодама̄на̄ пийасам̣ва̄самева васатха̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ девата̄ буддхапариса̄ ахесум̣, пан̣д̣итадевата̄ пана ахамева ахоси’’нти.
руккхадхаммаджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.
[75] 5. маччхаджа̄такаван̣н̣ана̄
абхиттханайа паджджунна̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто аттана̄ васса̄питавассам̣ а̄раббха катхеси. екасмим̣ кира самайе косаларат̣т̣хе дево на васси, сасса̄ни мила̄йанти, тесу тесу т̣ха̄несу тал̣а̄капоккхаран̣исара̄ни суссанти. джетаванадва̄ракот̣т̣хакасамӣпе джетаванапоккхаран̣ийа̄пи удакам̣ чхиджджи. калалагаханам̣ пависитва̄ нипанне маччхакаччхапе ка̄какулала̄дайо кан̣айаггасадисехи тун̣д̣ехи кот̣т̣етва̄ нӣхаритва̄ нӣхаритва̄ виппхандама̄не кха̄данти.
саттха̄ маччхакаччхапа̄нам̣ там̣ бйасанам̣ дисва̄ маха̄карун̣а̄йа усса̄хитахадайо ‘‘аджджа майа̄ девам̣ васса̄петум̣ ват̣т̣атӣ’’ти пабха̄та̄йа раттийа̄ сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ бхиккха̄ча̄равелам̣ саллаккхетва̄ маха̄бхиккхусан̇гхапаривуто буддхалӣла̄йа са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто са̄ваттхито виха̄рам̣ гаччханто джетаванапоккхаран̣ийа̄ сопа̄не т̣хатва̄ а̄нандаттхерам̣ а̄мантеси ‘‘а̄нанда, удакаса̄т̣икам̣ а̄хара, джетаванапоккхаран̣ийам̣ нха̄йисса̄мӣ’’ти. ‘‘нану, бханте, джетаванапоккхаран̣ийам̣ удакам̣ чхиннам̣, калаламаттамева авасит̣т̣ха’’нти? ‘‘а̄нанда, буддхабалам̣ на̄ма махантам̣, а̄хара твам̣ удакаса̄т̣ика’’нти. тхеро а̄харитва̄ ада̄си. саттха̄ екенантена удакаса̄т̣икам̣ нива̄сетва̄ екенантена сарӣрам̣ па̄рупитва̄ ‘‘джетаванапоккхаран̣ийам̣ нха̄йисса̄мӣ’’ти сопа̄не ат̣т̣ха̄си. тан̇кхан̣ан̃н̃ева саккасса пан̣д̣укамбаласила̄санам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. со ‘‘ким̣ ну кхо’’ти а̄вадждженто там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ вассавала̄хакадевара̄джа̄нам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘та̄та, саттха̄ ‘джетаванапоккхаран̣ийам̣ нха̄йисса̄мӣ’ти дхурасопа̄не т̣хито, кхиппам̣ сакалакосаларат̣т̣хам̣ екамегхам̣ катва̄ васса̄пехӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ екам̣ вала̄хакам̣ нива̄сетва̄ екам̣ па̄рупитва̄ мегхагӣтам̣ га̄йанто па̄чӣналокадха̄туабхимукхо паккханди. па̄чӣнадиса̄бха̄ге кхаламан̣д̣аламаттам̣ екам̣ мегхапат̣алам̣ ут̣т̣ха̄йа сатапат̣алам̣ сахассапат̣алам̣ хутва̄ абхиттханантам̣ виджджулата̄ ниччха̄рентам̣ адхомукхам̣ т̣хапитаудакакумбха̄ка̄рена вассама̄нам̣ сакалакосаларат̣т̣хам̣ махогхена вийа аджджхоттхари. дево аччхиннадха̄рам̣ вассанто мухуттенева джетаванапоккхаран̣им̣ пӯреси, дхурасопа̄нам̣ а̄хачча удакам̣ ат̣т̣ха̄си.
саттха̄ поккхаран̣ийам̣ нха̄йитва̄ сураттадупат̣т̣ам̣ нива̄сетва̄ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ сугатамаха̄чӣварам̣ екам̣сам̣ катва̄ бхиккхусан̇гхапаривуто гантва̄ гандхакут̣ипаривен̣е пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисӣдитва̄ бхиккхусан̇гхена ватте дассите ут̣т̣ха̄йа ман̣исопа̄напхалаке т̣хатва̄ бхиккхусан̇гхасса ова̄дам̣ датва̄ уййоджетва̄ сурабхигандхакут̣им̣ пависитва̄ даккхин̣ена пассена сӣхасеййам̣ каппетва̄ са̄йанхасамайе дхаммасабха̄йам̣ саннипатита̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ‘‘пассатха̄вусо, дасабаласса кхантиметта̄нуддайасампаттим̣, вивидхасассесу мила̄йантесу на̄на̄джала̄сайесу суссантесу маччхакаччхапесу маха̄дуккхам̣ па̄пун̣антесу ка̄рун̃н̃ам̣ пат̣ичча ‘маха̄джанам̣ дуккха̄ мочесса̄мӣ’ти удакаса̄т̣икам̣ нива̄сетва̄ джетаванапоккхаран̣ийа̄ дхурасопа̄не т̣хатва̄ мухуттена сакалакосаларат̣т̣хам̣ махогхена опила̄пенто вийа девам̣ васса̄петва̄ маха̄джанам̣ ка̄йикачетасикадуккхато мочетва̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо’’ти катха̄йа ваттама̄на̄йа гандхакут̣ито никкхамитва̄ дхаммасабхам̣ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, татха̄гато ида̄нева маха̄джане киламанте девам̣ васса̄пети, пуббе тираччха̄найонийам̣ ниббаттитва̄ маччхара̄джака̄лепи васса̄песийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте имасмим̣йева косаларат̣т̣хе имисса̄ са̄ваттхийа̄ имасмим̣йева джетаванапоккхаран̣ит̣т̣ха̄не ека̄ валлигаханапариккхитта̄ кандара̄ ахоси. тада̄ бодхисатто маччхайонийам̣ ниббаттитва̄ маччхаган̣апаривуто таттха пат̣ивасати. йатха̄ пана ида̄ни, евамева тада̄пи тасмим̣ рат̣т̣хе дево на васси, манусса̄нам̣ сасса̄ни мила̄йим̣су, ва̄питал̣а̄какандара̄дӣсу удакам̣ чхиджджи, маччхакаччхапа̄ калалагаханам̣ пависим̣су. имисса̄пи кандара̄йа маччхакаччхапа̄ калалагаханам̣ пависитва̄ тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не нилӣйим̣су. ка̄ка̄дайо тун̣д̣ена кот̣т̣етва̄ нӣхаритва̄ кха̄дим̣су.
бодхисатто н̃а̄тисан̇гхасса там̣ бйасанам̣ дисва̄ ‘‘имам̣ тесам̣ дуккхам̣ т̣хапетва̄ мам̣ ан̃н̃о мочетум̣ саматтхо на̄ма наттхи, саччакирийам̣ катва̄ девам̣ васса̄петва̄ н̃а̄таке маран̣адуккха̄ мочесса̄мӣ’’ти ка̄л̣аван̣н̣ам̣ каддамам̣ двидха̄ вийӯхитва̄ никкхамитва̄ ан̃джанаруккхаса̄рагхат̣икаван̣н̣о маха̄маччхо судхоталохитан̇гаман̣игул̣асадиса̄ни аккхӣни уммӣлетва̄ а̄ка̄сам̣ уллокетва̄ паджджуннадевара̄джасса саддам̣ датва̄ ‘‘бхо паджджунна, ахам̣ н̃а̄таке нисса̄йа дуккхито, твам̣ майи сӣлаванте киламанте касма̄ девам̣ на васса̄песи? майа̄ сама̄наджа̄тика̄нам̣ кха̄данат̣т̣ха̄не ниббаттитва̄ тан̣д̣улаппама̄н̣ампи маччхам̣ а̄дим̣ катва̄ кха̄дитапуббо на̄ма наттхи, ан̃н̃опи ме па̄н̣о джӣвита̄ на воропитапуббо, имина̄ саччена девам̣ васса̄петва̄ н̃а̄тисан̇гхам̣ ме дуккха̄ мочехӣ’’ти ватва̄ парича̄ракачет̣акам̣ а̄н̣а̄пенто вийа паджджуннадевара̄джа̄нам̣ а̄лапанто имам̣ га̄тхама̄ха –
75. ‘‘абхиттханайа паджджунна, нидхим̣ ка̄касса на̄сайа;
ка̄кам̣ сока̄йа рандхехи, ман̃ча сока̄ памочайа̄’’ти.
таттха абхиттханайа паджджунна̄ти паджджунно вуччати мегхо, айам̣ пана мегхавасена ладдхана̄мам̣ вассавала̄хакадевара̄джа̄нам̣ а̄лапати. айам̣ кирасса адхиппа̄йо – дево на̄ма анабхиттхананто виджджулата̄ аниччха̄ренто вассантопи на собхати, тасма̄ твам̣ абхиттхананто виджджулата̄ ниччха̄ренто васса̄пехӣти. нидхим̣ ка̄касса на̄сайа̄ти ка̄ка̄ калалам̣ пависитва̄ т̣хите маччхе тун̣д̣ена кот̣т̣етва̄ нӣхаритва̄ кха̄данти, тасма̄ тесам̣ антокалале маччха̄ ‘‘нидхӣ’’ти вуччанти, там̣ ка̄касан̇гхасса нидхим̣ девам̣ васса̄пенто удакена пат̣иччха̄детва̄ на̄сехӣти. ка̄кам̣ сока̄йа рандхехӣти ка̄касан̇гхо имисса̄ кандара̄йа удакена пун̣н̣а̄йа маччхе алабхама̄но сочиссати, там̣ ка̄каган̣ам̣ твам̣ имам̣ кандарам̣ пӯренто сока̄йа рандхехи, сокассаттха̄йа маччхасса асса̄саттха̄йа девам̣ васса̄пехи. йатха̄ антониджджха̄налаккхан̣ам̣ сокам̣ па̄пун̣а̄ти, евам̣ карохӣти аттхо, ман̃ча сока̄ памочайа̄ти еттха ча-ка̄ро сампин̣д̣анаттхо, ман̃ча мама н̃а̄таке ча саббева имамха̄ маран̣асока̄ мочехӣти.
евам̣ бодхисатто парича̄ракачет̣акам̣ а̄н̣а̄пенто вийа паджджуннам̣ а̄лапитва̄ сакалакосаларат̣т̣хе маха̄вассам̣ васса̄петва̄ маха̄джанам̣ маран̣адуккха̄ мочетва̄ джӣвитапарийоса̄не йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, татха̄гато ида̄нева девам̣ васса̄пети, пуббе маччхайонийам̣ ниббаттопи васса̄песийева̄’’ти ватва̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ маччхаган̣а̄ буддхапариса̄ ахесум̣, паджджуннадевара̄джа̄ а̄нандо, маччхара̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
маччхаджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.
[76] 6. асан̇кийаджа̄такаван̣н̣ана̄
асан̇кийомхи га̄мамхӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ са̄ваттхива̄сим̣ упа̄сакам̣ а̄раббха катхеси. со кира сота̄панно арийаса̄вако кеначидева каран̣ӣйена екена сакат̣асаттхава̄хена саддхим̣ маггам̣ пат̣ипаджджитва̄ екасмим̣ аран̃н̃ат̣т̣ха̄не сакат̣а̄ни мочетва̄ кхандха̄ва̄рабандхе кате саттхава̄хасса авидӯре ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле чан̇камати. атхаттано ка̄лам̣ саллаккхетва̄ пан̃часата̄ чора̄ ‘‘кхандха̄ва̄рам̣ вилумписса̄ма̄’’ти дханумуггара̄дихаттха̄ там̣ т̣ха̄нам̣ парива̄райим̣су. упа̄сакопи чан̇каматийева. чора̄ нам̣ дисва̄ ‘‘аддха̄ еса кхандха̄ва̄рараккхако бхависсати, имасса ниддам̣ оккантака̄ле вилумписса̄ма̄’’ти аджджхоттхаритум̣ асакконта̄ таттха таттхева ат̣т̣хам̣су. сопи упа̄сако пат̣хамайа̄мепи маджджхимайа̄мепи паччхимайа̄мепи чан̇камантойева ат̣т̣ха̄си. паччӯсака̄ле джа̄те чора̄ ока̄сам̣ алабханта̄ гахите па̄са̄н̣амуггара̄дайо чхад̣д̣етва̄ пала̄йим̣су.
упа̄сакопи аттано каммам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ пуна са̄ваттхим̣ а̄гантва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘бханте, атта̄нам̣ раккхама̄на̄ парараккхака̄ хонтӣ’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, упа̄сака, атта̄нам̣ раккханто парампи раккхати, парам̣ раккханто атта̄нампи раккхатӣ’’ти. со ‘‘йа̄ва субха̄ситан̃чидам̣, бханте, бхагавата̄, ахам̣ екена саттхава̄хена саддхим̣ маггам̣ пат̣ипанно руккхамӯле чан̇каманто ‘мам̣ раккхисса̄мӣ’ти сакаласаттхам̣ раккхи’’нти а̄ха. саттха̄ ‘‘упа̄сака, пуббепи пан̣д̣ита̄ атта̄нам̣ раккханта̄ парам̣ раккхим̣сӯ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто ка̄месу а̄дӣнавам̣ дисва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ химаванте васанто лон̣амбиласеванаттха̄йа джанападам̣ а̄гантва̄ джанападача̄рикам̣ чаранто екена саттхава̄хена саддхим̣ маггам̣ пат̣ипаджджитва̄ екасмим̣ аран̃н̃ат̣т̣ха̄не саттхе нивит̣т̣хе саттхато авидӯре джха̄насукхена вӣтина̄менто ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле чан̇каманто ат̣т̣ха̄си. атха кхо пан̃часата̄ чора̄ ‘‘са̄йама̄сабхаттасса бхуттака̄ле там̣ сакат̣асаттхам̣ вилумписса̄ма̄’’ти а̄гантва̄ парива̄райим̣су. те там̣ та̄пасам̣ дисва̄ ‘‘саче айам̣ амхе пассиссати, саттхава̄сика̄нам̣ а̄рочессати, етасса ниддӯпагатавела̄йа вилумписса̄ма̄’’ти таттхева ат̣т̣хам̣су. та̄пасо сакалампи раттим̣ чан̇камийева. чора̄ ока̄сам̣ алабхитва̄ гахитагахите муггарапа̄са̄н̣е чхад̣д̣етва̄ сакат̣асаттхава̄сӣнам̣ саддам̣ датва̄ ‘‘бхонто, саттхава̄сино саче еса руккхамӯле чан̇каманаката̄пасо аджджа на̄бхависса, саббе маха̄вилопам̣ патта̄ абхависсатха, све та̄пасасса маха̄сакка̄рам̣ кареййа̄тха̄’’ти ватва̄ паккамим̣су.
те пабха̄та̄йа раттийа̄ чорехи чхад̣д̣ите муггарапа̄са̄н̣а̄дайо дисва̄ бхӣта̄ бодхисаттасса сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ ‘‘бханте, дит̣т̣ха̄ во чора̄’’ти пуччхим̣су. ‘‘а̄ма̄вусо, дит̣т̣ха̄’’ти. ‘‘бханте, еттакево чоре дисва̄ бхайам̣ ва̄ са̄раджджам̣ ва̄ на уппаджджӣ’’ти? бодхисатто ‘‘а̄вусо чоре дисва̄ бхайам̣ на̄ма садханасса хоти, ахам̣ пана ниддхано, сва̄хам̣ ким̣ бха̄йисса̄ми. майхан̃хи га̄мепи аран̃н̃епи васантасса бхайам̣ ва̄ са̄раджджам̣ ва̄ наттхӣ’’ти ватва̄ тесам̣ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –
76. ‘‘асан̇кийомхи га̄мамхи, аран̃н̃е наттхи ме бхайам̣;
уджумаггам̣ сама̄рул̣хо, метта̄йа карун̣а̄йа ча̄’’ти.
таттха асан̇кийомхи га̄мамхӣти сан̇ка̄йа нийутто патит̣т̣хитоти сан̇кийо, на сан̇кийо асан̇кийо. ахам̣ га̄ме васантопи сан̇ка̄йа аппатит̣т̣хитатта̄ асан̇кийо ниббхайо нира̄сан̇коти дӣпети. аран̃н̃ети га̄мага̄мӯпача̄равинимутте т̣ха̄не. уджумаггам̣ сама̄рул̣хо, метта̄йа карун̣а̄йа ча̄ти ахам̣ тикачатуккаджджха̄ника̄хи метта̄карун̣а̄хи ка̄йаван̇ка̄дивирахитам̣ уджум̣ брахмалокага̄мимаггам̣ а̄рул̣хоти вадати. атха ва̄ парисуддхасӣлата̄йа ка̄йавачӣманован̇кавирахитам̣ уджум̣ девалокамаггам̣ а̄рул̣хомхӣти дассетва̄ тато уттари метта̄йа карун̣а̄йа ча патит̣т̣хитатта̄ уджум̣ брахмалокамаггампи а̄рул̣хомхӣтипи дассети. апарихӣнаджджха̄насса хи екантена брахмалокапара̄йан̣атта̄ метта̄карун̣а̄дайо уджумагга̄ на̄ма.
евам̣ бодхисатто има̄йа га̄тха̄йа дхаммам̣ десетва̄ тут̣т̣хачиттехи техи мануссехи саккато пӯджито йа̄ваджӣвам̣ чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ брахмалоке ниббатти.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ саттхава̄сино буддхапариса̄ ахесум̣, та̄пасо пана ахамева ахоси’’нти.
асан̇кийаджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.
[77] 7. маха̄супинаджа̄такаван̣н̣ана̄
ла̄бӯни сӣдантӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто сол̣аса маха̄супине а̄раббха катхеси. екадивасам̣ кира косаламаха̄ра̄джа̄ раттим̣ ниддӯпагато паччхимайа̄ме сол̣аса маха̄супине дисва̄ бхӣтатасито пабуджджхитва̄ ‘‘имесам̣ супина̄нам̣ дит̣т̣хатта̄ ким̣ ну кхо ме бхависсатӣ’’ти маран̣абхайатаджджито сайанапит̣т̣хе нисиннакова раттим̣ вӣтина̄меси.
атха нам̣ пабха̄та̄йа раттийа̄ бра̄хман̣апурохита̄ упасан̇камитва̄ ‘‘сукхам̣ сайиттха, маха̄ра̄джа̄’’ти пуччхим̣су. ‘‘куто ме а̄чарийа̄ сукхам̣, аджджа̄хам̣ паччӯсасамайе сол̣аса маха̄супине пассим̣, сомхи тесам̣ дит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа бхайаппатто’’ти. ‘‘вадетха, маха̄ра̄джа, сутва̄ джа̄нисса̄ма̄’’ти вуттам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ дит̣т̣хасупине катхетва̄ ‘‘ким̣ ну кхо ме имесам̣ дит̣т̣хака̄ран̣а̄ бхависсатӣ’’ти пуччхи. бра̄хман̣а̄ хаттхе видхуним̣су. ‘‘касма̄ хаттхе видхунатха̄’’ти ча вутте ‘‘каккхал̣а̄, маха̄ра̄джа, супина̄’’ти. ‘‘ка̄ тесам̣ ниппхатти бхависсатӣ’’ти? ‘‘раджджантара̄йо джӣвитантара̄йо бхогантара̄йоти имесам̣ тин̣н̣ам̣ антара̄йа̄нам̣ ан̃н̃атаро’’ти. ‘‘саппат̣икамма̄, аппат̣икамма̄’’ти? ‘‘ка̄мам̣ ете супина̄ атипхарусатта̄ аппат̣икамма̄, майам̣ пана те саппат̣икамме карисса̄ма, ете пат̣иккама̄петум̣ асакконта̄нам̣ амха̄кам̣ сиккхитабха̄во на̄ма ким̣ кариссатӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана катва̄ пат̣иккама̄пессатха̄’’ти? ‘‘саббачатуккена йан̃н̃ам̣ йаджисса̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти. ра̄джа̄ бхӣтатасито ‘‘тена хи а̄чарийа̄ мама джӣвитам̣ тумха̄кам̣ хаттхе хоту, кхиппам̣ ме соттхим̣ каротха̄’’ти а̄ха. бра̄хман̣а̄ ‘‘бахум̣ дханам̣ лабхисса̄ма, бахум̣ кхаджджабходжджам̣ а̄хара̄песса̄ма̄’’ти хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ ‘‘ма̄ чинтайиттха, маха̄ра̄джа̄’’ти ра̄джа̄нам̣ самасса̄сетва̄ ра̄джанивесана̄ никкхамитва̄ бахинагаре йан̃н̃а̄ва̄т̣ам̣ катва̄ бахӯ чатуппадаган̣е тхӯн̣ӯпанӣте катва̄ паккхиган̣е сама̄харитва̄ ‘‘идан̃чидан̃ча ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти пунаппунам̣ сан̃чаранти.
атха кхо маллика̄ девӣ там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ пуччхи ‘‘ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, бра̄хман̣а̄ пунаппунам̣ сан̃чарантӣ’’ти? ‘‘сукхита̄, твам̣ бхадде, амха̄кам̣ кан̣н̣амӯле а̄сӣвисам̣ чарантам̣ на джа̄на̄сӣ’’ти. ‘‘ким̣ етам̣, маха̄ра̄джа̄’’ти? майа̄ еварӯпа̄ дуссупина̄ дит̣т̣ха̄, бра̄хман̣а̄ ‘‘тин̣н̣ам̣ антара̄йа̄нам̣ ан̃н̃атаро пан̃н̃а̄йатӣ’’ти ватва̄ ‘‘‘тесам̣ пат̣игха̄та̄йа йан̃н̃ам̣ йаджисса̄ма̄’ти ватва̄ пунаппунам̣ сан̃чарантӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана те, маха̄ра̄джа, садеваке локе аггабра̄хман̣о супинапат̣икаммам̣ пуччхито’’ти? ‘‘катаро панеса, бхадде, садеваке локе аггабра̄хман̣о’’ти. ‘‘садеваке локе аггапуггалам̣ саббан̃н̃ум̣ висуддхам̣ никкилесам̣ маха̄бра̄хман̣ам̣ на джа̄на̄си. со хи бхагава̄ супинантарам̣ джа̄неййа, гаччха твам̣ пуччха там̣, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘са̄дху, девӣ’’ти ра̄джа̄ виха̄рам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ нисӣди.
саттха̄ мадхурассарам̣ ниччха̄ретва̄ ‘‘ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, атиппагова а̄гатосӣ’’ти а̄ха. ахам̣, бханте, паччӯсасамайе сол̣аса маха̄супине дисва̄ бхӣто бра̄хман̣а̄нам̣ а̄рочесим̣. бра̄хман̣а̄ ‘‘каккхал̣а̄, маха̄ра̄джа, супина̄, етесам̣ пат̣игха̄таттха̄йа саббачатуккена йан̃н̃ам̣ йаджисса̄ма̄’’ти йан̃н̃ам̣ садждженти, бахӯ па̄н̣а̄ маран̣абхайатаджджита̄, тумхе ча садеваке локе аггапуггала̄, атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ упа̄да̄йа наттхи со н̃еййадхаммо, йо во н̃а̄н̣амукхе а̄па̄тхам̣ на̄гаччхати. ‘‘етесам̣ ме супина̄нам̣ ниппхаттим̣ катхетха бхагава̄’’ти. ‘‘еваметам̣, маха̄ра̄джа, садеваке локе мам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃о етесам̣ супина̄нам̣ антарам̣ ва̄ ниппхаттим̣ ва̄ джа̄нитум̣ саматтхо на̄ма наттхи, ахам̣ те катхесса̄ми, апича кхо твам̣ дит̣т̣хадит̣т̣ханийа̄менева супине катхехӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти ра̄джа̄ дит̣т̣ханийа̄менева катхенто –
‘‘усабха̄ руккха̄ га̄вийо гава̄ ча,
ассо кам̣со син̇га̄лӣ ча кумбхо;
поккхаран̣ӣ ча апа̄качанданам̣.
‘‘ла̄бӯни сӣданти сила̄ плаванти, ман̣д̣ӯкийо кан̣хасаппе гиланти;
ка̄кам̣ суван̣н̣а̄ парива̄райанти, таса̄ вака̄ ел̣ака̄нам̣ бхайа̄ хӣ’’ти. –
имам̣ ма̄тикам̣ никкхипитва̄ катхеси.
(1) ахам̣, бханте, екам̣ та̄ва супинам̣ евам̣ аддасам̣ – чатта̄ро ан̃джанаван̣н̣а̄ ка̄л̣аусабха̄ ‘‘йуджджхисса̄ма̄’’ти чатӯхи диса̄хи ра̄джан̇ган̣ам̣ а̄гантва̄ ‘‘усабхайуддхам̣ пассисса̄ма̄’’ти маха̄джане саннипатите йуджджхана̄ка̄рам̣ дассетва̄ надитва̄ гаджджитва̄ айуджджхитва̄ва пат̣икканта̄. имам̣ пат̣хамам̣ супинам̣ аддасам̣, имасса ко випа̄коти? ‘‘маха̄ра̄джа, имасса випа̄ко нева тава, на мама ка̄ле бхависсати, ана̄гате пана адхаммика̄нам̣ капан̣ара̄джӯнам̣ адхаммика̄нан̃ча манусса̄нам̣ ка̄ле локе випариваттама̄не кусале оссанне, акусале уссанне, локасса париха̄йанака̄ле дево на самма̄ вассиссати, мегхапа̄да̄ паччхиджджиссанти, сасса̄ни мила̄йиссанти, дуббхиккхам̣ бхависсати, васситука̄ма̄ вийа чатӯхи диса̄хи мегха̄ ут̣т̣хахитва̄ иттхика̄хи а̄тапе паттхат̣а̄нам̣ вӣхиа̄дӣнам̣ теманабхайена антопавеситака̄ле пурисесу кудда̄лапит̣акахаттхесу а̄л̣ибандханаттха̄йа никкхантесу вассана̄ка̄рам̣ дассетва̄ гаджджитва̄ виджджулата̄ ниччха̄ретва̄ те усабха̄ вийа айуджджхитва̄ авасситва̄ва пала̄йиссанти. айаметасса випа̄ко. туйхам̣ пана таппаччайа̄ кочи антара̄йо наттхи, ана̄гатам̣ а̄раббха дит̣т̣хо супино еса, бра̄хман̣а̄ пана аттано джӣвитавуттим̣ нисса̄йа катхайим̣сӯ’’ти евам̣ саттха̄ супинасса ниппхаттим̣ катхетва̄ а̄ха ‘‘дутийам̣ катхехи, маха̄ра̄джа̄’’ти.
(2) дутийа̄хам̣, бханте, евам̣ аддасам̣ – кхуддака̄ руккха̄ чева гаччха̄ ча патхавим̣ бхиндитва̄ видаттхиматтампи ратанаматтампи ануггантва̄ва пуппханти чева пхаланти ча. имам̣ дутийам̣ аддасам̣, имасса ко випа̄коти? маха̄ра̄джа, имасса̄пи випа̄ко локасса париха̄йанака̄ле манусса̄нам̣ паритта̄йукака̄ле бхависсати. ана̄гатасмин̃хи сатта̄ тиббара̄га̄ бхависсанти, асампаттавайа̄ва кума̄рийо пурисантарам̣ гантва̄ утунийо чева габбхинийо ча хутва̄ путтадхӣта̄хи вад̣д̣хиссанти. кхуддакаруккха̄нам̣ пуппхам̣ вийа хи та̄сам̣ утунибха̄во, пхалам̣ вийа ча путтадхӣтаро бхависсанти. итонида̄нампи те бхайам̣ наттхи, татийам̣ катхехи, маха̄ра̄джа̄ти.
(3) га̄вийо, бханте, тадахуджа̄та̄нам̣ ваччхака̄нам̣ кхӣрам̣ пивантийо аддасам̣. айам̣ ме татийо супино, имасса ко випа̄коти? имасса̄пи випа̄ко ана̄гате ева манусса̄нам̣ джет̣т̣ха̄пача̄йикакаммасса нат̣т̣хака̄ле бхависсати. ана̄гатасмин̃хи сатта̄ ма̄та̄питӯсу ва̄ сассусасуресу ва̄ ладжджам̣ анупат̣т̣ха̄петва̄ сайамева кут̣умбам̣ сам̣видаханта̄ва гха̄саччха̄данаматтампи махаллака̄нам̣ да̄тука̄ма̄ дассанти, ада̄тука̄ма̄ на дассанти. махаллака̄ ана̄тха̄ асайам̣васӣ да̄раке а̄ра̄дхетва̄ джӣвиссанти тадахуджа̄та̄нам̣ ваччхака̄нам̣ кхӣрам̣ пивантийо маха̄га̄вийо вийа. итонида̄нампи те бхайам̣ наттхи, чатуттхам̣ катхехи, маха̄ра̄джа̄ти.
(4) дхурава̄хе, бханте, а̄рохапарин̣а̄хасампанне маха̄гон̣ейугапарампара̄йа айоджетва̄ тарун̣е годамме дхуре йодженте аддасам̣. те дхурам̣ вахитум̣ асакконта̄ чхад̣д̣етва̄ ат̣т̣хам̣су, сакат̣а̄ни наппават̣т̣им̣су. айам̣ ме чатуттхо супино, имасса ко випа̄коти? имасса̄пи випа̄ко ана̄гате ева адхаммикара̄джӯнам̣ ка̄ле бхависсати. ана̄гатасмин̃хи адхаммикакапан̣ара̄джа̄но пан̣д̣ита̄нам̣ павен̣икусала̄нам̣ каммам̣ ниттхаран̣асаматтха̄нам̣ маха̄матта̄нам̣ йасам̣ на дассанти. дхаммасабха̄йам̣ виниччхайат̣т̣ха̄непи пан̣д̣ите воха̄ракусале махаллаке амачче на т̣хапессанти, таббипарӣта̄нам̣ пана тарун̣атарун̣а̄нам̣ йасам̣ дассанти, татха̄рӯпе ева виниччхайат̣т̣ха̄не т̣хапессанти, те ра̄джакамма̄ни чева йутта̄йуттан̃ча аджа̄нанта̄ нева там̣ йасам̣ уккхипитум̣ саккхиссанти, на ра̄джакамма̄ни ниттхаритум̣. те асакконта̄ каммадхурам̣ чхад̣д̣ессанти, махаллака̄пи пан̣д̣ита̄мачча̄ йасам̣ алабханта̄ кичча̄ни ниттхаритум̣ саматтха̄пи ‘‘ким̣ амха̄кам̣ етехи, майам̣ ба̄хирака̄ джа̄та̄, аббхантарика̄ тарун̣ада̄рака̄ джа̄ниссантӣ’’ти уппанна̄ни камма̄ни на кариссанти, евам̣ саббатха̄пи тесам̣ ра̄джӯнам̣ ха̄нийева бхависсати, дхурам̣ вахитум̣ асаматтха̄нам̣ ваччхадамма̄нам̣ дхуре йоджитака̄ло вийа, дхурава̄ха̄нан̃ча маха̄гон̣а̄нам̣ йугапарампара̄йа айоджитака̄ло вийа бхависсати. итонида̄нампи те бхайам̣ наттхи, пан̃чамам̣ катхехи, маха̄ра̄джа̄ти.
(5) бханте, екам̣ убхатомукхам̣ ассам̣ аддасам̣, тасса двӣсу пассесу йавасам̣ денти, со двӣхи мукхехи кха̄дати. айам̣ ме пан̃чамо супино, имасса ко випа̄коти? имасса̄пи ана̄гате адхаммикара̄джака̄лейева випа̄ко бхависсати. ана̄гатасмин̃хи адхаммика̄ ба̄лара̄джа̄но адхаммике лоламануссе виниччхайе т̣хапессанти, те па̄папун̃н̃есу ана̄дара̄ ба̄ла̄ сабха̄йам̣ нисӣдитва̄ виниччхайам̣ дента̄ убхиннампи аттхапаччаттхика̄нам̣ хаттхато лан̃джам̣ гахетва̄ кха̄диссанти ассо вийа двӣхи мукхехи йавасам̣. итонида̄нампи те бхайам̣ наттхи, чхат̣т̣хам̣ катхехи, маха̄ра̄джа̄ти.
(6) бханте, маха̄джано сатасахассаггханикам̣ суван̣н̣апа̄тим̣ саммаджджитва̄ ‘‘идха пасса̄вам̣ карохӣ’’ти екасса джарасин̇га̄ласса упана̄меси, там̣ таттха пасса̄вам̣ каронтам̣ аддасам̣. айам̣ ме чхат̣т̣хо супино, имасса ко випа̄коти? имасса̄пи випа̄ко ана̄гатейева бхависсати. ана̄гатасмин̃хи адхаммика̄ виджа̄тира̄джа̄но джа̄тисампанна̄нам̣ кулапутта̄нам̣ а̄сан̇ка̄йа йасам̣ на дассанти, акулӣна̄нам̣йева дассанти. евам̣ маха̄кула̄ни дуггата̄ни бхависсанти, ла̄макакула̄ни иссара̄ни. те ча кулӣнапуриса̄ джӣвитум̣ асакконта̄ ‘‘име нисса̄йа джӣвисса̄ма̄’’ти акулӣна̄нам̣ дхӣтаро дассанти, ити та̄сам̣ куладхӣта̄нам̣ акулӣнехи саддхим̣ сам̣ва̄со джарасин̇га̄ласса суван̣н̣апа̄тийам̣ пасса̄вакаран̣асадисо бхависсати. итонида̄нампи те бхайам̣ наттхи, саттамам̣ катхехӣти.
(7) бханте, еко пурисо раджджум̣ ват̣т̣етва̄ ват̣т̣етва̄ па̄дамӯле никкхипати, тена нисиннапӣт̣хасса хет̣т̣ха̄ сайита̄ ека̄ чха̄тасин̇га̄лӣ тасса аджа̄нантассева там̣ кха̄дати, ева̄хам̣ аддасам̣. айам̣ ме саттамо супино, имасса ко випа̄коти? имасса̄пи ана̄гатейева випа̄ко бхависсати. ана̄гатасмин̃хи иттхийо пурисалола̄ сура̄лола̄ алан̇ка̄ралола̄ висикха̄лола̄ а̄мисалола̄ бхависсанти дуссӣла̄ дура̄ча̄ра̄, та̄ са̄микехи касигораккха̄дӣни камма̄ни катва̄ киччхена касирена самбхатам̣ дханам̣ джа̄рехи саддхим̣ сурам̣ пивантийо ма̄ла̄гандхавилепанам̣ дха̄райама̄на̄ антогехе ачча̄йикампи киччам̣ анолокетва̄ гехе париккхепасса упарибха̄генапи чхиддат̣т̣ха̄нехипи джа̄ре упадха̄райама̄на̄ све вапитаббайуттакам̣ бӣджампи кот̣т̣етва̄ йа̄губхаттакхаджджака̄дӣни сампа̄детва̄ кха̄дама̄на̄ вилумписсанти хет̣т̣ха̄пӣт̣хаке нипанначха̄тасин̇га̄лӣ вийа ват̣т̣етва̄ ват̣т̣етва̄ па̄дамӯле никкхиттараджджум̣. итонида̄нампи те бхайам̣ наттхи, ат̣т̣хамам̣ катхехӣти.
(8) бханте, ра̄джадва̄ре бахӯхи туччхакумбхехи парива̄ретва̄ т̣хапитам̣ екам̣ махантам̣ пӯритакумбхам̣ аддасам̣. чатта̄ропи пана ван̣н̣а̄ чатӯхи диса̄хи чатӯхи анудиса̄хи ча гхат̣ехи удакам̣ а̄харитва̄ а̄харитва̄ пӯритакумбхамева пӯренти, пӯритапӯритам̣ удакам̣ уттаритва̄ пала̄йати, тепи пунаппунам̣ таттхева удакам̣ а̄син̃чанти, туччхакумбхе пана олокента̄пи наттхи. айам̣ ме ат̣т̣хамо супино, имасса ко випа̄коти? имасса̄пи ана̄гатейева випа̄ко бхависсати. ана̄гатасмин̃хи локо париха̄йиссати, рат̣т̣хам̣ нироджам̣ бхависсати, ра̄джа̄но дуггата̄ капан̣а̄ бхависсанти. йо иссаро бхависсати, тасса бхан̣д̣а̄га̄ре сатасахассаматта̄ каха̄пан̣а̄ бхависсанти, те евам̣ дуггата̄ саббе джа̄нападе аттанова камме ка̄рессанти, упаддута̄ манусса̄ саке камманте чхад̣д̣етва̄ ра̄джӯнан̃н̃ева аттха̄йа пуббан̣н̣а̄паран̣н̣а̄ни вапанта̄ раккханта̄ ла̄йанта̄ мадданта̄ павесента̄ уччхукхетта̄ни каронта̄ йанта̄ни каронта̄ йанта̄ни ва̄хента̄ пха̄н̣ита̄дӣни пачанта̄ пуппха̄ра̄ме ча пхала̄ра̄ме ча каронта̄ таттха таттха ниппханна̄ни пуббан̣н̣а̄дӣни а̄харитва̄ ран̃н̃о кот̣т̣ха̄га̄рамева пӯрессанти, аттано гехесу туччхакот̣т̣хе олокента̄пи на бхависсанти, туччхакумбхе анолокетва̄ пӯритакумбхе пӯран̣асадисамева бхависсати. итонида̄нампи те бхайам̣ наттхи, навамам̣ катхехӣти.
(9) бханте, екам̣ пан̃чаван̣н̣ападумасан̃чханнам̣ гамбхӣрам̣ саббато титтхам̣ поккхаран̣им̣ аддасам̣. самантато двипадачатуппада̄ отаритва̄ таттха па̄нӣйам̣ пиванти. тасса̄ маджджхе гамбхӣрат̣т̣ха̄не удакам̣ а̄вилам̣, тӣраппадесесу двипадачатуппада̄нам̣ аккамат̣т̣ха̄не аччхам̣ виппасаннам̣ ана̄вилам̣. ева̄хам̣ аддасам̣. айам̣ ме навамо супино, имасса ко випа̄коти? имасса̄пи ана̄гатейева випа̄ко бхависсати. ана̄гатасмин̃хи ра̄джа̄но адхаммика̄ бхависсанти, чханда̄дивасена агатим̣ гаччханта̄ раджджам̣ ка̄рессанти, дхаммена виниччхайам̣ на̄ма на дассанти, лан̃джавиттака̄ бхависсанти дханалола̄, рат̣т̣хава̄сикесу несам̣ кхантиметта̄нуддайа̄ на̄ма на бхависсанти, каккхал̣а̄ пхаруса̄ уччхуйанте уччхуган̣т̣хика̄ вийа мануссе пӣл̣ента̄ на̄наппака̄рена балим̣ уппа̄дента̄ дханам̣ ган̣хиссанти. манусса̄ балипӣл̣ита̄ кин̃чи да̄тум̣ асакконта̄ га̄манигама̄дайо чхад̣д̣етва̄ паччантам̣ гантва̄ ва̄сам̣ каппессанти, маджджхимаджанападо сун̃н̃о бхависсати, паччанто гханава̄со сеййатха̄пи поккхаран̣ийа̄ маджджхе удакам̣ а̄вилам̣ парийанте виппасаннам̣. итонида̄нампи те бхайам̣ наттхи, дасамам̣ катхехӣти.
(10) бханте, екисса̄йева кумбхийа̄ паччама̄нам̣ оданам̣ апа̄кам̣ аддасам̣ ‘‘апа̄ка’’нти вича̄ретва̄ вибхаджитва̄ т̣хапитам̣ вийа тӣха̄ка̄рехи паччама̄нам̣, екасмим̣ пассе атикилинно хоти, екасмим̣ уттан̣д̣уло, екасмим̣ супаккоти. айам̣ ме дасамо супино, имасса ко випа̄коти? имасса̄пи ана̄гатейева випа̄ко бхависсати. ана̄гатасмин̃хи ра̄джа̄но адхаммика̄ бхависсанти, тесу адхаммикесу ра̄джайутта̄пи бра̄хман̣агахапатика̄пи негамаджа̄напада̄пӣти саман̣абра̄хман̣е упа̄да̄йа саббе манусса̄ адхаммика̄ бхависсанти, тато тесам̣ а̄раккхадевата̄, балипат̣игга̄хика̄ девата̄, руккхадевата̄, а̄ка̄сат̣т̣хадевата̄ти евам̣ девата̄пи адхаммика̄ бхависсанти. адхаммикара̄джӯнан̃ча радждже ва̄та̄ висама̄ кхара̄ ва̄йиссанти, те а̄ка̄сат̣т̣хавима̄на̄ни кампессанти, тесу кампитесу девата̄ купита̄ девам̣ васситум̣ на дассанти, вассама̄нопи сакаларат̣т̣хе екаппаха̄рена на вассиссати, вассама̄нопи саббаттха касикаммасса ва̄ ваппакаммасса ва̄ упака̄рако хутва̄ на вассиссати. йатха̄ ча рат̣т̣хе, евам̣ джанападепи га̄мепи екатал̣а̄кепи екасарепи екаппаха̄ренева на вассиссати, тал̣а̄касса упарибха̄ге вассанто хет̣т̣ха̄бха̄ге на вассиссати, хет̣т̣ха̄ вассанто упари на вассиссати. екасмим̣ бха̄ге сассам̣ ативассена нассиссати, екасмим̣ авассанена мила̄йиссати, екасмим̣ самма̄ вассама̄но сампа̄дессати. евам̣ екасса ран̃н̃о радждже вуттасасса̄ типпака̄ра̄ бхависсанти екакумбхийа̄ одано вийа. итонида̄нампи те бхайам̣ наттхи, ека̄дасамам̣ катхехӣти.
(11) бханте, сатасахассаггханикам̣ чанданаса̄рам̣ пӯтитаккена виккин̣анте аддасам̣. айам̣ ме ека̄дасамо супино, имасса ко випа̄коти? имасса̄пи ана̄гатейева майхам̣ са̄сане париха̄йанте випа̄ко бхависсати. ана̄гатасмин̃хи паччайалола̄ аладжджӣ бхиккхӯ бахӯ бхависсанти, те майа̄ паччайалолуппам̣ нимматхетва̄ катхитадхаммадесанам̣ чӣвара̄дичатупаччайахету паресам̣ десессанти, паччайехи муччхита̄ ниссаран̣апаккхе т̣хита̄ нибба̄на̄бхимукхам̣ катва̄ десетум̣ на саккхиссанти, кевалам̣ ‘‘падабйан̃джанасампаттин̃чева мадхурасаддан̃ча сутва̄ махаггха̄ни чӣвара̄дӣни дассанти’’ иччевам̣ десессанти. апаре антаравӣтхичатуккара̄джадва̄ра̄дӣсу нисӣдитва̄ каха̄пан̣аад̣д̣хакаха̄пан̣апа̄дама̄сакарӯпа̄дӣнипи нисса̄йа десессанти. ити майа̄ нибба̄наггханакам̣ катва̄ деситам̣ дхаммам̣ чатупаччайаттха̄йа чева каха̄пан̣ад̣д̣хакаха̄пан̣а̄дӣнам̣ аттха̄йа ча виккин̣итва̄ десента̄ сатасахассаггханакам̣ чанданаса̄рам̣ пӯтитаккена виккин̣анта̄ вийа бхависсанти. итонида̄нампи те бхайам̣ наттхи, два̄дасамам̣ катхехӣти.
(12) бханте, туччхала̄бӯни удаке сӣданта̄ни аддасам̣, имасса ко випа̄коти? имассапи ана̄гате адхаммикара̄джака̄ле локе випариваттантейева випа̄ко бхависсати. тада̄ хи ра̄джа̄но джа̄тисампанна̄нам̣ кулапутта̄нам̣ йасам̣ на дассанти, акулӣна̄нам̣йева дассанти, те иссара̄ бхависсанти, итаре далидда̄. ра̄джасаммукхепи ра̄джадва̄репи амаччасаммукхепи виниччхайат̣т̣ха̄непи туччхала̄бусадиса̄нам̣ акулӣна̄нам̣йева катха̄ осӣдитва̄ т̣хита̄ вийа ниччала̄ суппатит̣т̣хита̄ бхависсати. сан̇гхасаннипа̄тесупи сан̇гхакаммаган̣акаммат̣т̣ха̄несу чева паттачӣварапаривен̣а̄дивиниччхайат̣т̣ха̄несу ча дуссӣла̄нам̣ па̄папуггала̄нам̣йева катха̄ ниййа̄ника̄ бхависсати, на ладжджибхиккхӯнанти евам̣ саббатха̄пи туччхала̄бусӣданака̄ло вийа бхависсати. итонида̄нампи те бхайам̣ наттхи, терасамам̣ катхехӣти.
(13) бханте, махантамаханта̄ кӯт̣а̄га̄раппама̄н̣а̄ гханасила̄ на̄ва̄ вийа удаке плавама̄на̄ аддасам̣, имасса ко випа̄коти? имассапи та̄дисейева ка̄ле випа̄ко бхависсати. тада̄ хи адхаммикара̄джа̄но акулӣна̄нам̣ йасам̣ дассанти, те иссара̄ бхависсанти, кулӣна̄ дуггата̄. тесу на кечи га̄равам̣ кариссанти, итаресуйева кариссанти. ра̄джасаммукхе ва̄ амаччасаммукхе ва̄ виниччхайат̣т̣ха̄не ва̄ виниччхайакусала̄нам̣ гханасила̄садиса̄нам̣ кулапутта̄нам̣ катха̄ на ога̄хитва̄ патит̣т̣хахиссати. тесу катхентесу ‘‘ким̣ име катхентӣ’’ти итаре париха̄самева кариссанти. бхиккхусаннипа̄тесупи вуттаппака̄ресу т̣ха̄несу нева песале бхиккхӯ гарука̄таббе ман̃н̃иссанти, на̄пи тесам̣ катха̄ парийога̄хитва̄ патит̣т̣хахиссати, сила̄нам̣ плаванака̄ло вийа бхависсати. итонида̄нампи те бхайам̣ наттхи, чуддасамам̣ катхехӣти.
(14) бханте, кхуддакамадхукапуппхаппама̄н̣а̄ ман̣д̣ӯкийо махантамаханте кан̣хасаппе вегена анубандхитва̄ уппалана̄л̣е вийа чхиндитва̄ чхиндитва̄ мам̣сам̣ кха̄дитва̄ гилантийо аддасам̣, имасса ко випа̄коти? имассапи локе париха̄йанте ана̄гате ева випа̄ко бхависсати. тада̄ хи манусса̄ тиббара̄гаджа̄тика̄ килеса̄нуваттака̄ хутва̄ тарун̣атарун̣а̄нам̣ аттано бхарийа̄нам̣ васе ваттиссанти, гехе да̄сакаммакара̄дайопи гомахим̣са̄дайопи хиран̃н̃асуван̣н̣ампи саббам̣ та̄сан̃н̃ева а̄йаттам̣ бхависсати. ‘‘асукам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ ва̄ париччхада̄диджа̄там̣ ва̄ каха’’нти вутте ‘‘йаттха ва̄ таттха ва̄ хоту, ким̣ туйхимина̄ бйа̄па̄рена, твам̣ майхам̣ гхаре сантам̣ ва̄ асантам̣ ва̄ джа̄нитука̄мо джа̄то’’ти ватва̄ на̄наппака̄рехи аккоситва̄ мукхасаттӣхи кот̣т̣етва̄ да̄сачет̣аке вийа аттано васе катва̄ аттано иссарийам̣ паваттессанти. евам̣ мадхукапуппхаппама̄н̣а̄нам̣ ман̣д̣ӯкапотика̄нам̣ а̄сӣвисе кан̣хасаппе гиланака̄ло вийа бхависсати. итонида̄нампи те бхайам̣ наттхи, паннарасамам̣ катхехӣти.
(15) бханте, дасахи асаддхаммехи саманна̄гатам̣ га̄магочарам̣ ка̄кам̣ кан̃чанаван̣н̣ата̄йа ‘‘суван̣н̣а̄’’ти ладдхана̄ме суван̣н̣ара̄джахам̣се парива̄ренте аддасам̣, имасса ко випа̄коти? имасса̄пи ана̄гате дуббалара̄джака̄лейева випа̄ко бхависсати. ана̄гатасмин̃хи ра̄джа̄но хаттхисиппа̄дӣсу акусала̄ йуддхесу ависа̄рада̄ бхависсанти, те аттано раджджавипаттим̣ а̄сан̇кама̄на̄ сама̄наджа̄тика̄нам̣ кулапутта̄нам̣ иссарийам̣ адатва̄ аттано па̄дамӯликанха̄пакакаппака̄дӣнам̣ дассанти, джа̄тиготтасампанна̄ кулапутта̄ ра̄джакуле патит̣т̣хам̣ алабхама̄на̄ джӣвикам̣ каппетум̣ асаматтха̄ хутва̄ иссарийе т̣хите джа̄тиготтахӣне акулӣне упат̣т̣хаханта̄ вичариссанти, суван̣н̣ара̄джахам̣сехи ка̄касса парива̄ритака̄ло вийа бхависсати. итонида̄нампи те бхайам̣ наттхи, сол̣асамам̣ катхехӣти.
(16) бханте, пуббе дӣпино ел̣аке кха̄данти, ахам̣ пана ел̣аке дӣпино анубандхитва̄ мурумурӯти кха̄данте аддасам̣. атхан̃н̃е таса̄ вака̄ ел̣аке дӯратова дисва̄ тасита̄ та̄саппатта̄ хутва̄ ел̣ака̄нам̣ бхайа̄пала̄йитва̄ гумбагахана̄дӣни пависитва̄ нилӣйим̣су, ева̄хам̣ аддасам̣, имасса ко випа̄коти? имассапи ана̄гате адхаммикара̄джака̄лейева випа̄ко бхависсати. тада̄ хи акулӣна̄ ра̄джаваллабха̄ иссара̄ бхависсанти, кулӣна̄ апан̃н̃а̄та̄ дуггата̄. те ра̄джаваллабха̄ ра̄джа̄нам̣ аттано катхам̣ га̄ха̄петва̄ виниччхайат̣т̣ха̄на̄дӣсу балаванто хутва̄ кулӣна̄нам̣ павен̣иа̄гата̄ни кхеттаваттха̄дӣни ‘‘амха̄кам̣ сантака̄ни ета̄нӣ’’ти абхийун̃джитва̄ тесу ‘‘на тумха̄кам̣, амха̄ка’’нти а̄гантва̄ виниччхайат̣т̣ха̄на̄дӣсу вивадантесу ветталата̄дӣхи пахара̄петва̄ гӣва̄йам̣ гахетва̄ апакад̣д̣ха̄петва̄ ‘‘аттано пама̄н̣ам̣ на джа̄на̄тха, амхехи саддхим̣ вивадатха, ида̄ни во ран̃н̃о катхетва̄ хаттхапа̄даччхедана̄дӣни ка̄ресса̄ма̄’’ти сантаджджессанти. те тесам̣ бхайена аттано сантака̄ни ваттхӯни ‘‘тумха̄кам̣йевета̄ни ган̣хатха̄’’ти ниййа̄детва̄ аттано геха̄ни пависитва̄ бхӣта̄ нипаджджиссанти. па̄пабхиккхӯпи песале бхиккхӯ йатха̄ручи вихет̣хессанти, те песала̄ бхиккхӯ пат̣исаран̣ам̣ алабхама̄на̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ гаханат̣т̣ха̄несу нилӣйиссанти. евам̣ хӣнаджаччехи чева па̄пабхиккхӯхи ча упаддута̄нам̣ джа̄тимантакулапутта̄нан̃чева песалабхиккхӯнан̃ча ел̣ака̄нам̣ бхайена тасавака̄нам̣ пала̄йанака̄ло вийа бхависсати. итонида̄нампи те бхайам̣ наттхи. айампи хи супино ана̄гатам̣йева а̄раббха дит̣т̣хо. бра̄хман̣а̄ пана на дхаммасудхаммата̄йа тайи синехена катхайим̣су, ‘‘бахудханам̣ лабхисса̄ма̄’’ти а̄миса̄пеккхата̄йа джӣвитавуттим̣ нисса̄йа катхайим̣сӯти.
евам̣ саттха̄ сол̣асаннам̣ маха̄супина̄нам̣ ниппхаттим̣ катхетва̄ ‘‘на кхо, маха̄ра̄джа, етарахи тван̃н̃ева име супине аддаса, пора̄н̣акара̄джа̄нопи аддасам̣су. бра̄хман̣а̄пи несам̣ евамева име супине гахетва̄ йан̃н̃аматтхаке кхипим̣су, тато пан̣д̣итехи диннанайена гантва̄ бодхисаттам̣ пуччхим̣су. пора̄н̣ака̄ пан̣д̣ита̄пи несам̣ име супине катхента̄ имина̄ва нийа̄мена катхесу’’нти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто удиччабра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ абхин̃н̃а̄ чева сама̄паттийо ча ниббаттетва̄ химавантаппадесе джха̄накӣл̣ам̣ кӣл̣анто вихарати. тада̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатто имина̄ва нийа̄мена име супине дисва̄ бра̄хман̣е пуччхи. бра̄хман̣а̄ евамева йан̃н̃ам̣ йаджитум̣ а̄рабхим̣су. тесу пурохитасса антева̄сикама̄н̣аво пан̣д̣ито бйатто а̄чарийам̣ а̄ха – ‘‘а̄чарийа, тумхехи майам̣ тайо веде угган̣ха̄пита̄, нану тесу екам̣ ма̄ретва̄ екасса соттхикаммасса ка̄ран̣ам̣ на̄ма наттхӣ’’ти. та̄та, имина̄ упа̄йена амха̄кам̣ бахудханам̣ уппаджджиссати, твам̣ пана ран̃н̃о дханам̣ раккхитука̄мо ман̃н̃ети. ма̄н̣аво ‘‘тена хи, а̄чарийа, тумхе тумха̄кам̣ каммам̣ каротха, ахам̣ тумха̄кам̣ сантике ким̣ карисса̄мӣ’’ти вичаранто ран̃н̃о уййа̄нам̣ агама̄си.
там̣ дивасамева бодхисаттопи там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ ‘‘аджджа майи мануссапатхам̣ гате маха̄джанасса бандхана̄ моккхо бхависсатӣ’’ти а̄ка̄сена гантва̄ уййа̄не отаритва̄ суван̣н̣апат̣има̄ вийа ман̇галасила̄тале нисӣди. ма̄н̣аво бодхисаттам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣдитва̄ пат̣исантха̄рамака̄си. бодхисаттопи тена саддхим̣ мадхурапат̣исантха̄рам̣ катва̄ ‘‘ким̣ ну кхо, ма̄н̣ава, ра̄джа̄ дхаммена раджджам̣ ка̄ретӣ’’ти пуччхи. ‘‘бханте, ра̄джа̄ на̄ма дхаммико, апича кхо там̣ бра̄хман̣а̄ атиттхе паккханда̄пе’’нти. ра̄джа̄ сол̣аса супине дисва̄ бра̄хман̣а̄нам̣ а̄рочеси. бра̄хман̣а̄ ‘‘йан̃н̃ам̣ йаджисса̄ма̄’’ти а̄раддха̄. ким̣ ну кхо, бханте, ‘‘айам̣ на̄ма имесам̣ супина̄нам̣ ниппхаттӣ’’ти ра̄джа̄нам̣ сан̃н̃а̄петва̄ тумха̄кам̣ маха̄джанам̣ бхайа̄ мочетум̣ на ват̣т̣атӣти. майам̣ кхо, ма̄н̣ава, ра̄джа̄нам̣ на джа̄на̄ма, ра̄джа̄пи амхе на джа̄на̄ти. саче пана идха̄гантва̄ пуччхеййа, катхеййа̄масса майанти. ма̄н̣аво ‘‘ахам̣, бханте, там̣ а̄несса̄ми, тумхе мама̄гаманам̣ удиккханта̄ мухуттам̣ нисӣдатха̄’’ти бодхисаттам̣ пат̣иджа̄на̄петва̄ ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, еко а̄ка̄сача̄рико та̄пасо тумха̄кам̣ уййа̄не отаритва̄ ‘тумхехи дит̣т̣хасупина̄нам̣ ниппхаттим̣ катхесса̄мӣ’ти тумхе паккосатӣ’’ти а̄ха.
ра̄джа̄ тасса катхам̣ сутва̄ та̄вадева махантена парива̄рена уййа̄нам̣ гантва̄ та̄пасам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисинно пуччхи ‘‘тумхе кира, бханте, майа̄ дит̣т̣хасупина̄нам̣ ниппхаттим̣ джа̄на̄тха̄’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘тена хи катхетха̄’’ти. ‘‘катхеми, маха̄ра̄джа, йатха̄дит̣т̣хе та̄ва супине мам̣ са̄вехӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти ра̄джа̄ –
77. ‘‘усабха̄ руккха̄ га̄вийо гава̄ ча,
ассо кам̣со син̇га̄лӣ ча кумбхо;
поккхаран̣ӣ ча апа̄качанданам̣.
‘‘ла̄бӯни сӣданти сила̄ плаванти, ман̣д̣ӯкийо кан̣хасаппе гиланти;
ка̄кам̣ суван̣н̣а̄ парива̄райанти, таса̄ вака̄ ел̣ака̄нам̣ бхайа̄ хӣ’’ти. –
ватва̄ пасенадиран̃н̃а̄ катхитанийа̄менева супине катхеси.
бодхисаттопи тесам̣ ида̄ни саттха̄ра̄ катхитанийа̄менева виттха̄рато ниппхаттим̣ катхетва̄ парийоса̄не сайам̣ идам̣ катхеси –
‘‘випарийа̄со ваттати найидха маттхӣ’’ти;
татра̄йаматтхо – айам̣, маха̄ра̄джа, имесам̣ супина̄нам̣ ниппхатти. йам̣ панетам̣ тесам̣ пат̣игха̄таттха̄йа йан̃н̃акаммам̣ ваттати, там̣ випарийа̄со ваттати випарӣтато ваттати, випалла̄сена ваттатӣти вуттам̣ хоти. ким̣ка̄ран̣а̄? имесан̃хи ниппхатти на̄ма локасса випариваттанака̄ле, ака̄ран̣асса ка̄ран̣анти гахан̣ака̄ле, ка̄ран̣асса ака̄ран̣анти чхад̣д̣анака̄ле, абхӯтасса бхӯтанти гахан̣ака̄ле, бхӯтасса абхӯтанти джаханака̄ле, аладжджӣнам̣ уссаннака̄ле, ладжджӣнан̃ча парихӣнака̄ле бхависсати. найидха маттхӣти ида̄ни пана тава ва̄ мама ва̄ ка̄ле идха имасмим̣ пурисайуге ваттама̄не етесам̣ ниппхатти наттхи. тасма̄ етесам̣ пат̣игха̄та̄йа ваттама̄нам̣ йан̃н̃акаммам̣ випалла̄сена ваттати, алам̣ тена. наттхи те итонида̄нам̣ бхайам̣ ва̄ чхамбхитаттам̣ ва̄ти маха̄пурисо ра̄джа̄нам̣ самасса̄сетва̄ маха̄джанам̣ бандхана̄ мочетва̄ пуна а̄ка̄се т̣хатва̄ ран̃н̃о ова̄дам̣ датва̄ пан̃часу сӣлесу патит̣т̣ха̄петва̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа, маха̄ра̄джа, бра̄хман̣ехи саддхим̣ екато хутва̄ пасугха̄тайан̃н̃ам̣ ма̄ йаджӣ’’ти дхаммам̣ десетва̄ а̄ка̄сенева аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. ра̄джа̄пи тасса ова̄де т̣хито да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ ‘‘супинапаччайа̄ те бхайам̣ наттхи, харетам̣ йан̃н̃а’’нти йан̃н̃ам̣ ха̄ретва̄ маха̄джанасса джӣвитада̄нам̣ датва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, ма̄н̣аво са̄рипутто, та̄пасо пана ахамева ахоси’’нти.
париниббуте пана бхагавати сан̇гӣтика̄рака̄ ‘‘усабха̄’’тиа̄дӣни тӣн̣и пада̄ни ат̣т̣хакатхам̣ а̄ропетва̄ ‘‘ла̄бӯнӣ’’тиа̄дӣни чатта̄ри пада̄ни екам̣ га̄тхам̣ катва̄ екаканипа̄тапа̄л̣им̣ а̄ропесунти.
маха̄супинаджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.
[78] 8. иллисаджа̄такаван̣н̣ана̄
убхо кхан̃джа̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто маччхарийакосийасет̣т̣хим̣ а̄раббха катхеси. ра̄джагаханагарасса кира авидӯре сакка̄рам̣ на̄ма нигамо ахоси, таттхеко маччхарийакосийо на̄ма сет̣т̣хи асӣтикот̣ивибхаво пат̣ивасати. со тин̣аггена телабиндуматтампи нева паресам̣ дети, на аттана̄ парибхун̃джати. ити тасса там̣ вибхаваджа̄там̣ нева путтада̄ра̄дӣнам̣, на саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ аттхам̣ анубхоти, раккхасапариггахитапоккхаран̣ӣ вийа апарибхогам̣ тит̣т̣хати.
саттха̄ екадивасам̣ паччӯсасамайе маха̄карун̣а̄сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа сакалалокадха̄туйам̣ бодханеййабандхаве олокенто пан̃чачатта̄лӣсайоджанаматтхаке васантасса тасса сет̣т̣хино сападжа̄патикасса сота̄паттипхаласса упаниссайам̣ аддаса. тато пуримадивасе пана ра̄джа̄нам̣ упат̣т̣ха̄тум̣ ра̄джагехам̣ гантва̄ ра̄джӯпат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ а̄гаччханто екам̣ чха̄таджджхаттам̣ джанападамануссам̣ кумма̄сапӯрам̣ капаллапӯвам̣ кха̄дантам̣ дисва̄ таттха пипа̄сам̣ уппа̄детва̄ аттано гхарам̣ гантва̄ чинтеси ‘‘сача̄хам̣ ‘капаллапӯвам̣ кха̄дитука̄момхӣ’ти ваккха̄ми, бахӯ майа̄ саддхим̣ кха̄дитука̄ма̄ бхависсанти, евам̣ ме бахӯни тан̣д̣уласаппимадхупха̄н̣ита̄дӣни париккхайам̣ гамиссанти, на кассачи катхесса̄мӣ’’ти тан̣хам̣ адхива̄сенто вичарати. со гаччханте гаччханте ка̄ле уппан̣д̣упан̣д̣укаджа̄то дхаманисантхатагатто джа̄то. тато тан̣хам̣ адхива̄сетум̣ асакконто габбхам̣ пависитва̄ ман̃чакам̣ упагӯхитва̄ нипаджджи. евам̣гатопи дханаха̄нибхайена кассачи кин̃чи на катхеси.
атха нам̣ бхарийа̄ упасан̇камитва̄ пит̣т̣хим̣ паримаджджитва̄ ‘‘ким̣ те са̄ми, апха̄сука’’нти пуччхи. ‘‘на ме кин̃чи апха̄сукам̣ аттхӣ’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо те ра̄джа̄ купито’’ти? ‘‘ра̄джа̄пи ме на куппатӣ’’ти. ‘‘атха ким̣ те путтадхӣта̄хи ва̄ да̄сакаммакара̄дӣхи ва̄ кин̃чи амана̄пам̣ катам̣ аттхӣ’’ти? ‘‘еварӯпампи наттхӣ’’ти. ‘‘кисмин̃чи пана те тан̣ха̄ аттхӣ’’ти? евам̣ вуттепи дханаха̄нибхайена кин̃чи аватва̄ ниссаддова нипаджджи. атха нам̣ бхарийа̄ ‘‘катхехи, са̄ми, кисмим̣ те тан̣ха̄’’ти а̄ха. со вачанам̣ паригиланто вийа ‘‘аттхи ме ека̄ тан̣ха̄’’ти а̄ха. ‘‘ким̣ тан̣ха̄, са̄мӣ’’ти? ‘‘капаллапӯвам̣ кха̄дитука̄момхӣ’’ти. ‘‘атха киматтхам̣ на катхеси, ким̣ твам̣ далиддо, ида̄ни сакаласакка̄ранигамава̄сӣнам̣ пахонаке капаллапӯве пачисса̄мӣ’’ти? ‘‘ким̣ те етехи, те аттано каммам̣ катва̄ кха̄диссантӣ’’ти? ‘‘тена хи екараччхава̄сӣнам̣ пахонаке пача̄мӣ’’ти. джа̄на̄махам̣ тава махаддханабха̄ванти. ‘‘тена хи имасмим̣ гехаматте саббесам̣ пахонакам̣ катва̄ пача̄мӣ’’ти. ‘‘джа̄на̄махам̣ тава махаджджха̄сайабха̄ва’’нти. ‘‘тена хи те путтада̄раматтассева пахонакам̣ катва̄ пача̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана те етехӣ’’ти? ‘‘тена хи туйхан̃ча майхан̃ча пахонакам̣ катва̄ пача̄мӣ’’ти. ‘‘твам̣ ким̣ кариссасӣ’’ти? ‘‘тена хи екассева те пахонакам̣ катва̄ пача̄мӣ’’ти. ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не паччама̄нам̣ бахӯ пачча̄сӣсанти, сакалатан̣д̣уле т̣хапетва̄ бхиннатан̣д̣уле ча уддханакапалла̄дӣни ча а̄да̄йа тхокам̣ кхӣрасаппимадхупха̄н̣итан̃ча гахетва̄ саттабхӯмикасса па̄са̄дасса упариматалам̣ а̄руйха пача, таттха̄хам̣ екакова нисӣдитва̄ кха̄дисса̄мӣ’’ти. са̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ гахетаббам̣ га̄ха̄петва̄ па̄са̄дам̣ а̄руйха да̄сийо виссаджджетва̄ сет̣т̣хим̣ паккоса̄песи. со а̄дито пат̣т̣ха̄йа два̄ра̄ни пидаханто саббадва̄ресу сӯчигхат̣ика̄ни датва̄ саттаматалам̣ абхирухитва̄ таттхапи два̄рам̣ пидахитва̄ нисӣди. бхарийа̄писса уддхане аггим̣ джа̄летва̄ капаллакам̣ а̄ропетва̄ пӯве пачитум̣ а̄рабхи.
атха саттха̄ па̄това маха̄моггалла̄наттхерам̣ а̄мантеси, ‘‘есо, моггалла̄на, ра̄джагаханагарасса авидӯре сакка̄ранигаме маччхарийакосийасет̣т̣хи ‘капаллапӯве кха̄дисса̄мӣ’ти ан̃н̃есам̣ дассанабхайена саттабхӯмике па̄са̄де капаллапӯве пача̄пети. твам̣ таттха гантва̄ там̣ сет̣т̣хим̣ даметва̄ ниббисеванам̣ катва̄ убхопи джайампатике пӯве ча кхӣрасаппимадхупха̄н̣ита̄дӣни ча га̄ха̄петва̄ аттано балена джетаванам̣ а̄нехи. аджджа̄хам̣ пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ виха̄рейева нисӣдисса̄ми, пӯвехева бхаттакиччам̣ карисса̄мӣ’’ти. тхеро ‘‘са̄дху, бханте’’ти саттху вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ та̄вадева иддхибалена там̣ нигамам̣ гантва̄ тасса па̄са̄дасса сӣхапан̃джарадва̄ре суниваттхо супа̄руто а̄ка̄сейева ман̣ирӯпакам̣ вийа ат̣т̣ха̄си.
маха̄сет̣т̣хино тхерам̣ дисва̄ва хадайамам̣сам̣ кампи. со ‘‘ахам̣ еварӯпа̄нан̃н̃ева бхайена имам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гато, айан̃ча а̄гантва̄ ва̄тапа̄надва̄ре т̣хито’’ти гахетаббагахан̣ам̣ апассанто аггимхи паккхитталон̣асаккхара̄ вийа досена тат̣атат̣а̄йанто евама̄ха ‘‘саман̣а, а̄ка̄се т̣хатва̄ твам̣ ким̣ лабхиссаси, а̄ка̄се ападе падам̣ дассетва̄ чан̇камантопи нева лабхиссасӣ’’ти. тхеро тасмим̣йева т̣ха̄не апара̄парам̣ чан̇ками. сет̣т̣хи ‘‘чан̇каманто ким̣ лабхиссаси, а̄ка̄се паллан̇кена нисӣдама̄нопи на лабхиссасийева̄’’ти а̄ха. тхеро паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисӣди. атха нам̣ ‘‘нисинно ким̣ лабхиссаси, а̄гантва̄ ва̄тапа̄наумма̄ре т̣хитопи на лабхиссасӣ’’ти а̄ха. атха тхеро умма̄ре ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ ‘‘умма̄ре т̣хито ким̣ лабхиссаси, дхӯма̄йантопи на лабхиссасийева̄’’ти а̄ха. тхеро дхӯма̄йи, сакалапа̄са̄до екадхӯмо ахоси, сет̣т̣хино аккхӣнам̣ сӯчийа̄ виджджханака̄ло вийа джа̄то. гехаджджха̄йанабхайена пана нам̣ ‘‘паджджалантопи на лабхиссасӣ’’ти аватва̄ чинтеси ‘‘айам̣ саман̣о сут̣т̣ху лагго, аладдха̄ на гамиссати, екамасса пӯвам̣ да̄песса̄мӣ’’ти бхарийам̣ а̄ха – ‘‘бхадде, екам̣ кхуддакапӯвам̣ пачитва̄ саман̣асса датва̄ уййоджехи на’’нти. са̄ тхокан̃н̃ева пит̣т̣хам̣ капаллапа̄тийам̣ паккхипи, маха̄пӯво хутва̄ сакалапа̄тим̣ пӯретва̄ уддхума̄то ат̣т̣ха̄си.
сет̣т̣хи там̣ дисва̄ ‘‘баху тайа̄ пит̣т̣хам̣ гахитам̣ бхависсатӣ’’ти сайамева даббикан̣н̣ена тхокатарам̣ пит̣т̣хам̣ гахетва̄ паккхипи, пӯво пуримапӯвато махантатаро джа̄то. евам̣ йам̣ йам̣ пачати, со со махантамахантова хоти. со ниббинно бхарийам̣ а̄ха ‘‘бхадде, имасса екам̣ пӯвам̣ дехӣ’’ти. тасса̄ паччхито екам̣ пӯвам̣ ган̣хантийа̄ саббе ека̄баддха̄ аллӣйим̣су. са̄ сет̣т̣хим̣ а̄ха ‘‘са̄ми, саббе пӯва̄ екато лагга̄, висум̣ ка̄тум̣ на саккомӣ’’ти. ‘‘ахам̣ карисса̄мӣ’’ти сопи ка̄тум̣ на̄саккхи. убхо джана̄ кот̣ийам̣ гахетва̄ кад̣д̣ханта̄пи вийоджетум̣ на̄саккхим̣суйева. атхасса пӯвехи саддхим̣ ва̄йамантассева сарӣрато седа̄ муччим̣су, пипа̄са̄ ча паччхиджджи. тато бхарийам̣ а̄ха ‘‘бхадде, на ме пӯвехи аттхо, паччхийа̄ саддхим̣йева имасса бхиккхусса дехӣ’’ти. са̄ паччхим̣ а̄да̄йа тхерам̣ упасан̇камитва̄ саббе пӯве тхерасса ада̄си. тхеро убхиннампи дхаммам̣ десеси, тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ гун̣е катхеси, ‘‘аттхи диннам̣, аттхи йит̣т̣ха’’нти да̄на̄дӣнам̣ пхалам̣ гаганатале пун̣н̣ачандам̣ вийа дассеси.
там̣ сутва̄ пасанначитто сет̣т̣хи ‘‘бханте, а̄гантва̄ имасмим̣ паллан̇ке нисӣдитва̄ пӯве парибхун̃джатха̄’’ти а̄ха. тхеро ‘‘маха̄сет̣т̣хи, самма̄самбуддхо ‘пӯве кха̄дисса̄мӣ’ти пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ виха̄ре нисинно, тумха̄кам̣ ручийа̄ сати сет̣т̣хибхарийам̣ пӯве ча кхӣра̄дӣни ча ган̣ха̄петха, саттху сантикам̣ гамисса̄ма̄’’ти а̄ха. ‘‘кахам̣ пана, бханте, етарахи саттха̄’’ти? ‘‘ито пан̃чачатта̄лӣсайоджанаматтхаке джетаванамаха̄виха̄ре’’ти. ‘‘бханте, ка̄лам̣ анатиккамитва̄ еттакам̣ аддха̄нам̣ катхам̣ гамисса̄ма̄’’ти? ‘‘маха̄сет̣т̣хи тумха̄кам̣ ручийа̄ сати ахам̣ во аттано иддхибалена несса̄ми, тумха̄кам̣ па̄са̄де сопа̄насӣсам̣ аттано т̣ха̄нейева бхависсати, сопа̄напарийоса̄нам̣ пана джетаванадва̄ракот̣т̣хаке бхависсати, упарипа̄са̄да̄ хет̣т̣ха̄па̄са̄дам̣ отаран̣ака̄ламаттена во джетаванам̣ несса̄мӣ’’ти. со ‘‘са̄дху, бханте’’ти сампат̣иччхи. тхеро сопа̄насӣсам̣ таттхева катва̄ ‘‘сопа̄напа̄дамӯлам̣ джетаванадва̄ракот̣т̣хаке хотӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си, татхева̄хоси.
ити тхеро сет̣т̣хин̃ча сет̣т̣хибхарийан̃ча упарипа̄са̄да̄ хет̣т̣ха̄отаран̣ака̄лато кхиппатарам̣ джетаванам̣ сампа̄песи. те убхопи саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ ка̄лам̣ а̄рочесум̣. саттха̄ бхаттаггам̣ пависитва̄ пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисӣди саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. маха̄сет̣т̣хи буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса даккхин̣одакам̣ ада̄си, сет̣т̣хибхарийа̄ татха̄гатасса патте пӯве патит̣т̣ха̄песи. саттха̄ аттано йа̄панаматтам̣ ган̣хи, пан̃часата̄ бхиккхӯпи татхева ган̣хим̣су. сет̣т̣хи кхӣрасаппимадхупха̄н̣итасаккхара̄дӣни дадама̄но агама̄си. саттха̄ пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ бхаттакиччам̣ нит̣т̣ха̄песи. маха̄сет̣т̣хипи саддхим̣ бхарийа̄йа йа̄вадаттхам̣ кха̄ди, пӯва̄нам̣ парийоса̄намева на пан̃н̃а̄йати, сакалавиха̄ре бхиккхӯнан̃ча вигха̄са̄да̄нан̃ча диннепи на парийанто пан̃н̃а̄йати. ‘‘бханте, пӯва̄ париккхайам̣ на гаччхантӣ’’ти бхагавато а̄рочесум̣. тена хи джетаванадва̄ракот̣т̣хаке чхад̣д̣етха̄ти. атха не два̄ракот̣т̣хакасса авидӯре паббха̄рат̣т̣ха̄не чхад̣д̣айим̣су. аджджатана̄пи там̣ т̣ха̄нам̣ ‘‘капаллапӯвапаббха̄ро’’твева пан̃н̃а̄йати. маха̄сет̣т̣хи саддхим̣ бхарийа̄йа бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. бхагава̄ анумоданам̣ ака̄си. анумодана̄парийоса̄не убхопи сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа саттха̄рам̣ вандитва̄ два̄ракот̣т̣хаке сопа̄нам̣ а̄руйха аттано па̄са̄дейева патит̣т̣хахим̣су. тато пат̣т̣ха̄йа маха̄сет̣т̣хи асӣтикот̣идханам̣ буддхаса̄санейева викири.
пунадивасе самма̄самбуддхе са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ джетаванам̣ а̄гамма бхиккхӯнам̣ сугатова̄дам̣ датва̄ гандхакут̣им̣ пависитва̄ пат̣исаллӣне са̄йанхасамайе дхаммасабха̄йам̣ саннипатита̄ бхиккхӯ ‘‘пассатха̄вусо, маха̄моггалла̄наттхерасса̄нубха̄вам̣, анупахачча саддхам̣ анупахачча бхоге маччхарийасет̣т̣хим̣ мухуттенева даметва̄ ниббисеванам̣ катва̄ пӯве га̄ха̄петва̄ джетаванам̣ а̄нетва̄ саттху саммукхам̣ катва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄песи, ахо маха̄нубха̄во тхеро’’ти тхерасса гун̣акатхам̣ катхента̄ нисӣдим̣су. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘бхиккхаве, куладамакена на̄ма бхиккхуна̄ куле авихет̣хетва̄ акиламетва̄ пуппхато рен̣ум̣ ган̣хантена бхамарена вийа упасан̇камитва̄ буддхагун̣е джа̄на̄петабба’’нти ватва̄ тхерам̣ пасам̣санто –
‘‘йатха̄пи бхамаро пуппхам̣, ван̣н̣агандхамахет̣хайам̣;
палети расама̄да̄йа, евам̣ га̄ме мунӣ чаре’’ти. (дха. па. 49) –
имам̣ дхаммападе га̄тхам̣ ватва̄ уттарипи тхерасса гун̣ам̣ пака̄сетум̣ ‘‘на бхиккхаве, ида̄нева моггалла̄нена маччхарийасет̣т̣хи дамито, пуббепи там̣ даметва̄ каммапхаласамбандхам̣ джа̄на̄песийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте ба̄ра̄н̣асийам̣ иллисо на̄ма сет̣т̣хи ахоси асӣтикот̣ивибхаво пурисадосасаманна̄гато кхан̃джо кун̣ӣ висамаккхиман̣д̣ало ассаддхо аппасанно маччхарӣ, нева ан̃н̃есам̣ дети, на сайам̣ парибхун̃джати. раккхасапариггахитапоккхаран̣ӣ вийасса гехам̣ ахоси. ма̄та̄питаро панасса йа̄ва саттама̄ кулапариват̣т̣а̄ да̄йака̄ да̄напатино. со сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ лабхитва̄йева кулавам̣сам̣ на̄сетва̄ да̄наса̄лам̣ джха̄петва̄ йа̄чаке потхетва̄ никкад̣д̣хитва̄ дханамева сан̣т̣ха̄песи.
со екадивасам̣ ра̄джӯпат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ аттано гхарам̣ а̄гаччханто екам̣ маггакилантам̣ джа̄нападамануссам̣, екам̣ сура̄ва̄ракам̣, а̄да̄йа пӣт̣хаке нисӣдитва̄ амбиласура̄йа косакам̣ пӯретва̄ пӯретва̄ пӯтимаччхакена уттарибхан̇гена пивантам̣ дисва̄ сурам̣ па̄тука̄мо хутва̄ чинтеси ‘‘сача̄хам̣ сурам̣ пивисса̄ми, майи пиванте бахӯ пивитука̄ма̄ бхависсанти, евам̣ ме дханапариккхайо бхависсатӣ’’ти. со тан̣хам̣ адхива̄сенто вичаритва̄ гаччханте гаччханте ка̄ле адхива̄сетум̣ асакконто вихатакаппа̄со вийа пан̣д̣усарӣро ахоси дхамманисантхатагатто джа̄то. атхекадивасам̣ габбхам̣ пависитва̄ ман̃чакам̣ упагӯхитва̄ нипаджджи. таменам̣ бхарийа̄ упасан̇камитва̄ пит̣т̣хим̣ паримаджджитва̄ ‘‘ким̣ те, са̄ми, апха̄сука’’нти пуччхи. саббам̣ хет̣т̣ха̄ катхитанийа̄менева ведитаббам̣. ‘‘тена хи екассева те пахонакам̣ сурам̣ каромӣ’’ти пана вутте ‘‘гехе сура̄йа ка̄рийама̄на̄йа бахӯ пачча̄сӣсанти, антара̄пан̣ато а̄хара̄петва̄пи на сакка̄ идха нисиннена пивиту’’нти ма̄сакаматтам̣ датва̄ антара̄пан̣ато сура̄ва̄ракам̣ а̄хара̄петва̄ чет̣акена га̄ха̄петва̄ нагара̄ никкхамма надӣтӣрам̣ гантва̄ маха̄маггасамӣпе екам̣ гумбам̣ пависитва̄ сура̄ва̄ракам̣ т̣хапа̄петва̄ ‘‘гаччха тва’’нти чет̣акам̣ дӯре нисӣда̄петва̄ косакам̣ пӯретва̄ сурам̣ па̄тум̣ а̄рабхи.
пита̄ панасса да̄на̄дӣнам̣ пун̃н̃а̄нам̣ кататта̄ девалоке сакко хутва̄ ниббатти. со тасмим̣ кхан̣е ‘‘паваттати ну кхо ме да̄наггам̣, уда̄ху но’’ти а̄вадждженто тасса аппаваттим̣ н̃атва̄, путтасса кулавам̣сам̣ на̄сетва̄ да̄наса̄лам̣ джха̄петва̄ йа̄чаке никкад̣д̣хитва̄ маччхарийабха̄ве патит̣т̣ха̄йа ‘‘ан̃н̃есам̣ да̄таббам̣ бхависсатӣ’’ти бхайена гумбам̣ пависитва̄ екакассева сурам̣ пиванабха̄ван̃ча дисва̄ ‘‘гаччха̄ми, нам̣ сан̇кхобхетва̄ даметва̄ каммапхаласамбандхам̣ джа̄на̄петва̄ да̄нам̣ да̄петва̄ девалоке ниббаттана̄рахам̣ каромӣ’’ти мануссапатхам̣ отаритва̄ иллисасет̣т̣хина̄ садисам̣ кхан̃джам̣ кун̣им̣ висамачаккхуман̣д̣алам̣ аттабха̄вам̣ нимминитва̄ ба̄ра̄н̣асинагарам̣ пависитва̄ ран̃н̃о нивесанадва̄ре т̣хатва̄ аттано а̄гатабха̄вам̣ а̄роча̄петва̄ ‘‘пависатӯ’’ти вутте пависитва̄ ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. ра̄джа̄ ‘‘ким̣, маха̄сет̣т̣хи, авела̄йа а̄гатосӣ’’ти а̄ха. ‘‘а̄ма, а̄гатомхи, дева гхаре ме асӣтикот̣иматтам̣ дханам̣ аттхи, там̣ дево а̄хара̄петва̄ аттано бхан̣д̣а̄га̄рам̣ пӯра̄петӯ’’ти. ‘‘алам̣ маха̄сет̣т̣хи, тава дханато амха̄кам̣ гехе бахутарам̣ дхана’’нти. ‘‘саче, дева, тумха̄кам̣ каммам̣ наттхи, йатха̄ручийа̄ дханам̣ гахетва̄ да̄нам̣ даммӣ’’ти. ‘‘дехи, маха̄сет̣т̣хӣ’’ти. со ‘‘са̄дху, дева̄’’ти ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ никкхамитва̄ иллисасет̣т̣хино гехам̣ агама̄си, саббе упат̣т̣ха̄каманусса̄ парива̄ресум̣, екопи ‘‘на̄йам̣, иллисо’’ти джа̄нитум̣ саматтхо на̄ма наттхи.
со гехам̣ пависитва̄ антоумма̄ре т̣хатва̄ дова̄рикам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘йо ан̃н̃о майа̄ сама̄нарӯпо а̄гантва̄ ‘маметам̣ геха’нти пависитум̣ а̄гаччхати, там̣ пит̣т̣хийам̣ пахаритва̄ нӣхареййа̄тха̄’’ти ватва̄ па̄са̄дам̣ а̄руйха маха̄рахе а̄сане нисӣдитва̄ сет̣т̣хибхарийам̣ паккоса̄петва̄ сита̄ка̄рам̣ дассетва̄ ‘‘бхадде, да̄нам̣ дема̄’’ти а̄ха. тасса там̣ вачанам̣ сутва̄ва сет̣т̣хибхарийа̄ ча путтадхӣтаро ча да̄сакаммакара̄ ча ‘‘еттакам̣ ка̄лам̣ да̄нам̣ да̄тум̣ читтамева наттхи, аджджа пана сурам̣ пивитва̄ мудучитто хутва̄ да̄тука̄мо джа̄то бхависсатӣ’’ти вадим̣су. атха нам̣ сет̣т̣хибхарийа̄ ‘‘йатха̄ручийа̄ детха, са̄мӣ’’ти а̄ха. тена хи бхерива̄дакам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘‘суван̣н̣араджатаман̣имутта̄дӣхи аттхика̄ иллисасет̣т̣хисса гхарам̣ гаччхантӯ’нти сакаланагаре бхерим̣ чара̄пехӣ’’ти. са̄ ча татха̄ ка̄реси. маха̄джано паччхипасиббака̄дӣни гахетва̄ гехадва̄ре саннипати. сакко саттаратанапӯре габбхе вивара̄петва̄ ‘‘тумха̄кам̣ дамми, йа̄вадиччхакам̣ гахетва̄ гаччхатха̄’’ти а̄ха. маха̄джано дханам̣ нӣхаритва̄ маха̄тале ра̄сим̣ катва̄ а̄бхатабха̄джана̄ни пӯретва̄ гаччхати.
ан̃н̃атаро джанападамануссо иллисасет̣т̣хино гон̣е тассева ратхе йоджетва̄ саттахи ратанехи пӯретва̄ нагара̄ никкхамма маха̄маггам̣ пат̣ипаджджитва̄ тасса гумбасса авидӯрена ратхам̣ песенто ‘‘вассасатам̣ джӣва, са̄ми, иллисасет̣т̣хи, там̣ нисса̄йа ида̄ни ме йа̄ваджӣвам̣ каммам̣ акатва̄ джӣвитаббам̣ джа̄там̣, тавева ратхо, тавева гон̣а̄, тавева гехе сатта ратана̄ни, нева ма̄тара̄ динна̄ни, на питара̄, там̣ нисса̄йа ладдха̄ни, са̄мӣ’’ти сет̣т̣хино гун̣акатхам̣ катхенто гаччхати. со там̣ саддам̣ сутва̄ бхӣтатасито чинтеси ‘‘айам̣ мама на̄мам̣ гахетва̄ идан̃чидан̃ча вадати, каччи ну кхо мама дханам̣ ран̃н̃а̄ локасса динна’’нти гумба̄ никкхамитва̄ гон̣е ча ратхан̃ча сан̃джа̄нитва̄ ‘‘аре, чет̣ака, майхам̣ гон̣а̄, майхам̣ ратхо’’ти ватва̄ гантва̄ гон̣е на̄са̄раджджуйам̣ ган̣хи, гахапатико ратха̄ оруйха ‘‘аре, дут̣т̣хачет̣ака, иллисамаха̄сет̣т̣хи сакаланагарасса да̄нам̣ дети, твам̣ ким̣ ахосӣ’’ти паккхандитва̄ асаним̣ па̄тенто вийа кхандхе пахаритва̄ ратхам̣ а̄да̄йа агама̄си. со пуна кампама̄но ут̣т̣ха̄йа пам̣сум̣ пун̃чхитва̄ пун̃чхитва̄ вегена гантва̄ ратхам̣ ган̣хи, гахапатико ратха̄ отаритва̄ кесесу гахетва̄ он̣а̄метва̄ каппарапаха̄рехи кот̣т̣етва̄ гале гахетва̄ а̄гатамагга̄бхимукхам̣ кхипитва̄ пакка̄ми. етта̄вата̄сса сура̄мадо чхиджджи. со кампама̄но вегена нивесанадва̄рам̣ гантва̄ дханам̣ а̄да̄йа гаччханте маха̄джане дисва̄ ‘‘амбхо ким̣ на̄метам̣, ким̣ ра̄джа̄ мама дханам̣ вилумпа̄петӣ’’ти там̣ там̣ гантва̄ ган̣ха̄ти, гахитагахита̄ пахаритва̄ па̄дамӯлейева па̄тенти. со ведана̄ппатто гехам̣ пависитум̣ а̄рабхи. два̄рапа̄ла̄ ‘‘аре, дут̣т̣хагахапати, кахам̣ пависасӣ’’ти вам̣сапесика̄хи потхетва̄ гӣва̄йам̣ гахетва̄ нӣхарим̣су.
со ‘‘т̣хапетва̄ ида̄ни ра̄джа̄нам̣ наттхи ме ан̃н̃о кочи пат̣исаран̣о’’ти ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ ‘‘дева, мама гехам̣ тумхе вилумпа̄петха̄’’ти а̄ха. на̄хам̣ сет̣т̣хи вилумпа̄пеми, нану твамева а̄гантва̄ ‘‘саче тумхе на ган̣хатха, ахам̣ мама дханам̣ да̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти нагаре бхерим̣ чара̄петва̄ да̄нам̣ ада̄сӣти. на̄хам̣, дева, тумха̄кам̣ сантикам̣ а̄гаччха̄ми, ким̣ тумхе майхам̣ маччхарийабха̄вам̣ на джа̄на̄тха, ахам̣ тин̣аггена телабиндумпи на кассачи деми. йо да̄нам̣ дети, там̣ паккоса̄петва̄ вӣмам̣сатха, дева̄ти. ра̄джа̄ саккам̣ паккоса̄песи, двиннам̣ джана̄нам̣ висесам̣ нева ра̄джа̄ джа̄на̄ти, на амачча̄. маччхарийасет̣т̣хи ‘‘ким̣, дева, айам̣ сет̣т̣хи, ахам̣ сет̣т̣хӣ’’ти а̄ха. ‘‘майам̣ на сан̃джа̄на̄ма, аттхи те кочи сан̃джа̄нанако’’ти? ‘‘бхарийа̄ ме, дева̄’’ти. бхарийам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘катаро те са̄мико’’ти пуччхим̣су. са̄ ‘‘айа’’нти саккассева сантике ат̣т̣ха̄си. путтадхӣтаро да̄сакаммакаре ча паккоса̄петва̄ пуччхим̣су, саббепи саккассева сантике тит̣т̣ханти.
пуна сет̣т̣хи чинтеси ‘‘майхам̣ сӣсе пил̣ака̄ аттхи, кесехи пат̣иччханна̄, там̣ кхо пана каппако ева джа̄на̄ти, там̣ паккоса̄песса̄мӣ’’ти. со ‘‘каппако мам̣, дева, сан̃джа̄на̄ти, там̣ паккоса̄петха̄’’ти а̄ха. тасмим̣ пана ка̄ле бодхисатто тасса каппако ахоси. ра̄джа̄ там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘иллисасет̣т̣хим̣ джа̄на̄сӣ’’ти пуччхи. ‘‘сӣсам̣ олокетва̄ джа̄нисса̄ми, дева̄’’ти. ‘‘тена хи двиннампи сӣсам̣ олокехӣ’’ти. тасмим̣ кхан̣е сакко сӣсе пил̣акам̣ ма̄песи. бодхисатто двиннампи сӣсам̣ олокенто пил̣ака̄ дисва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, двиннампи сӣсе пил̣ака̄ аттхева, на̄хам̣ етесу екасса̄пи иллисабха̄вам̣ сан̃джа̄нитум̣ саккомӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
78. ‘‘убхо кхан̃джа̄ убхо кун̣ӣ, убхо висамачаккхука̄;
убхиннам̣ пил̣ака̄ джа̄та̄, на̄хам̣ пасса̄ми иллиса’’нти.
таттха убхоти двепи джана̄. кхан̃джа̄ти кун̣т̣хапа̄да̄. кун̣ӣти кун̣т̣хахаттха̄. висамачаккхука̄ти висамаккхиман̣д̣ала̄ кекара̄. пил̣ака̄ти двиннампи екасмим̣йева сӣсападесе екасан̣т̣ха̄на̄ва пил̣ака̄ джа̄та̄. на̄хам̣ пасса̄мӣти ахам̣ ‘‘имесу айам̣ на̄ма иллисо’’ти на пасса̄ми, екасса̄пи иллисабха̄вам̣ на джа̄на̄мӣти авоча.
бодхисаттасса вачанам̣ сутва̄ сет̣т̣хи кампама̄но дханасокена сатим̣ паччупат̣т̣ха̄петум̣ асакконто таттхева пати. тасмим̣ кхан̣е сакко ‘‘на̄хам̣, маха̄ра̄джа, иллисо, саккохамасмӣ’’ти махатийа̄ саккалӣла̄йа а̄ка̄се ат̣т̣ха̄си. иллисасса мукхам̣ пун̃чхитва̄ удакена син̃чим̣су, со ут̣т̣ха̄йа саккам̣ девара̄джа̄нам̣ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ сакко а̄ха ‘‘иллиса, идам̣ дханам̣ мама сантакам̣, на тава. ахан̃хи те пита̄, твам̣ мама путто. ахам̣ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ саккаттам̣ патто, твам̣ пана ме вам̣сам̣ упаччхиндитва̄ ада̄насӣло хутва̄ маччхарийе патит̣т̣ха̄йа да̄наса̄ла̄йо джха̄петва̄ йа̄чаке никкад̣д̣хитва̄ дханамева сан̣т̣ха̄песи. там̣ нева твам̣ парибхун̃джаси, на ан̃н̃есам̣ деси, раккхасапариггахитам̣ вийа тит̣т̣хати. саче ме да̄наса̄ла̄ па̄катика̄ катва̄ да̄нам̣ дассаси, иччетам̣ кусалам̣. но че дассаси, саббам̣ те дханам̣ антарадха̄петва̄ имина̄ индаваджирена те сӣсам̣ чхиндитва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄песса̄мӣ’’ти. иллисасет̣т̣хи маран̣абхайена сантаджджито ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа да̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ ада̄си. сакко тасса пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ а̄ка̄се нисиннова дхаммам̣ десетва̄ там̣ сӣлесу патит̣т̣ха̄петва̄ сакат̣т̣ха̄намева агама̄си. иллисопи да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ саггапара̄йан̣о ахоси.
саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева моггалла̄но маччхарийасет̣т̣хим̣ дамети, пуббепеса имина̄ дамитойева̄’’ти ватва̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ иллисо маччхарийасет̣т̣хи ахоси, сакко девара̄джа̄ маха̄моггалла̄но, ра̄джа̄ а̄нандо, каппако пана ахамева ахоси’’нти.
иллисаджа̄такаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хама̄.
[79] 9. кхарассараджа̄такаван̣н̣ана̄
йато вилутта̄ ча хата̄ ча га̄воти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ амаччам̣ а̄раббха катхеси. косаларан̃н̃о кира еко амаччо ра̄джа̄нам̣ а̄ра̄дхетва̄ паччантага̄ме ра̄джабалим̣ лабхитва̄ чорехи саддхим̣ екато хутва̄ ‘‘ахам̣ мануссе а̄да̄йа аран̃н̃ам̣ пависисса̄ми, тумхе га̄мам̣ вилумпитва̄ упад̣д̣хам̣ майхам̣ дадеййа̄тха̄’’ти ватва̄ пагева мануссе саннипа̄тетва̄ аран̃н̃ам̣ гантва̄ чоресу а̄гантва̄ га̄вийо гха̄тетва̄ мам̣сам̣ кха̄дитва̄ га̄мам̣ вилумпитва̄ гатесу са̄йанхасамайе маха̄джанапаривуто а̄гаччхати. тасса на чирассева там̣ каммам̣ па̄кат̣ам̣ джа̄там̣. манусса̄ ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ там̣ паккоса̄петва̄ досам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ суниггахитам̣ ниггахетва̄ ан̃н̃ам̣ га̄мабходжакам̣ песетва̄ джетаванам̣ гантва̄ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочеси. бхагава̄ ‘‘на, маха̄ра̄джа, ида̄нева еса евам̣сӣло, пуббепи евам̣сӣлойева̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте екасса амаччасса паччантага̄мам̣ ада̄си. саббам̣ пуримасадисамева. тада̄ пана бодхисатто ван̣иджджа̄йа паччанте вичаранто тасмим̣ га̄маке нива̄сам̣ каппеси. со тасмим̣ га̄мабходжаке са̄йанхасамайе маха̄джанапарива̄рена бхерийа̄ ваджджама̄на̄йа а̄гаччханте ‘‘айам̣ дут̣т̣хага̄мабходжако чорехи саддхим̣ екато хутва̄ га̄мам̣ вилумпа̄петва̄ чоресу пала̄йитва̄ ат̣авим̣ павит̣т̣хесу ида̄ни упасантӯпасанто вийа бхерийа̄ ваджджама̄на̄йа а̄гаччхатӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
79. ‘‘йато вилутта̄ ча хата̄ ча га̄во, дад̣д̣ха̄ни геха̄ни джано ча нӣто;
атха̄гама̄ путтахата̄йа путто, кхарассарам̣ д̣ин̣д̣имам̣ ва̄дайанто’’ти.
таттха йатоти йада̄. вилутта̄ ча хата̄ ча̄ти вилумпитва̄ бандхитва̄ ча нӣта̄, мам̣сам̣ кха̄данаттха̄йа ча хата̄. га̄воти горӯпа̄ни. дад̣д̣ха̄нӣти аггим̣ датва̄ джха̄пита̄ни. джано ча нӣтоти карамарагга̄хам̣ гахетва̄ нӣто. путтахата̄йа путтоти хатапутта̄йа путто, нилладжджоти аттхо. чхиннахироттаппасса хи ма̄та̄ на̄ма наттхи, ити со тасса̄ джӣвантопи хатапуттат̣т̣ха̄не тит̣т̣хатӣти хатапутта̄йа путто на̄ма хоти. кхарассаранти тхаддхасаддам̣. д̣ин̣д̣иманти пат̣ахабхерим̣.
евам̣ бодхисатто има̄йа га̄тха̄йа там̣ парибха̄си. на чиренева ча тасса там̣ каммам̣ па̄кат̣ам̣ джа̄там̣, атхасса ра̄джа̄ доса̄нурӯпам̣ ниггахам̣ ака̄си.