6. а̄сӣсавагго
[51] 1. маха̄сӣлаваджа̄такаван̣н̣ана̄
а̄сӣсетхева пурисоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто оссат̣т̣хавӣрийам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. тан̃хи саттха̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣ бхиккху оссат̣т̣хавӣрийосӣ’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, бханте’’ти ча вутте ‘‘касма̄ твам̣ бхиккху еварӯпе ниййа̄никаса̄сане паббаджитва̄ вӣрийам̣ оссаджи, пуббе пан̣д̣ита̄ раджджа̄ париха̄йитва̄пи аттано вӣрийе т̣хатва̄ва нат̣т̣хампи йасам̣ пуна уппа̄дайим̣сӯ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ран̃н̃о аггамахесийа̄ куччхимхи ниббатто. тасса на̄маггахан̣адивасе ‘‘сӣлавакума̄ро’’ти на̄мам̣ акам̣су. со сол̣асавассуддесикова саббасиппесу ниппхаттим̣ патва̄ апарабха̄ге питу аччайена радждже патит̣т̣хито маха̄сӣлавара̄джа̄ на̄ма ахоси дхаммико дхаммара̄джа̄. со нагарасса чатӯсу два̄ресу чатассо, маджджхе екам̣, нивесанадва̄ре еканти ниччам̣ чха да̄наса̄ла̄йо ка̄ра̄петва̄ капан̣аддхика̄нам̣ да̄нам̣ дети, сӣлам̣ раккхати, упосатхакаммам̣ кароти, кхантиметта̄нуддайасампанно ан̇ке нисиннам̣ путтам̣ паритосайама̄но вийа саббасатте паритосайама̄но дхаммена раджджам̣ ка̄рети. тассеко амаччо антепуре падуббхитва̄ апарабха̄ге па̄кат̣о джа̄то. амачча̄ ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ паригган̣ханто аттана̄ паччаккхато н̃атва̄ там̣ амаччам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘андхаба̄ла айуттам̣ те катам̣, на твам̣ мама виджите васитум̣ арахаси, аттано дханан̃ча путтада̄ре ча гахетва̄ ан̃н̃аттха йа̄хӣ’’ти рат̣т̣ха̄ пабба̄джеси. со никкхамитва̄ ка̄сират̣т̣хам̣ атиккамма косаладжанападам̣ гантва̄ косалара̄джа̄нам̣ упат̣т̣хаханто ануккамена ран̃н̃о аббхантарико висса̄сико джа̄то.
со екадивасам̣ косалара̄джа̄нам̣ а̄ха – ‘‘дева ба̄ра̄н̣асираджджам̣ на̄ма ниммаккхикамадхупат̣аласадисам̣, ра̄джа̄ атимудуко, аппенева балава̄ханена сакка̄ ба̄ра̄н̣асираджджам̣ ган̣хиту’’нти. ра̄джа̄ тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘ба̄ра̄н̣асираджджам̣ на̄ма маха̄, айан̃ча ‘аппенева балава̄ханена сакка̄ ба̄ра̄н̣асираджджам̣ ган̣хиту’нти а̄ха, ким̣ ну кхо пана пайуттакачоро сийа̄’’ти чинтетва̄ ‘‘пайуттакоси ман̃н̃е’’ти а̄ха. ‘‘на̄хам̣, дева, пайуттако, саччамева вада̄ми. саче ме на саддахатха, мануссе песетва̄ паччантага̄мам̣ хана̄петха, те мануссе гахетва̄ аттано сантикам̣ нӣте дханам̣ датва̄ виссаджджессатӣ’’ти. ра̄джа̄ ‘‘айам̣ ативийа сӯро хутва̄ вадати, вӣмам̣сисса̄ми та̄ва̄’’ти аттано пурисе песетва̄ паччантага̄мам̣ хана̄песи. манусса̄ те чоре гахетва̄ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о дассесум̣. ра̄джа̄ те дисва̄ ‘‘та̄та̄, касма̄ га̄мам̣ ханатха̄’’ти пуччхи. ‘‘джӣвитум̣ асакконта̄, дева̄’’ти вутте ра̄джа̄ ‘‘атха касма̄ мама сантикам̣ на̄гамиттха, итода̄ни пат̣т̣ха̄йа еварӯпам̣ каммам̣ ма̄ кариттха̄’’ти тесам̣ дханам̣ датва̄ виссаджджеси. те гантва̄ косаларан̃н̃о там̣ паваттим̣ а̄рочесум̣. со еттакена̄пи гантум̣ ависаханто пуна маджджхеджанападам̣ хана̄песи. тепи чоре ра̄джа̄ татхева дханам̣ датва̄ виссаджджеси. со еттакена̄пи агантва̄ пуна песетва̄ антаравӣтхийам̣ вилумпа̄песи, ра̄джа̄ тесампи чора̄нам̣ дханам̣ датва̄ виссаджджесийева. тада̄ косалара̄джа̄ ‘‘ативийа дхаммико ра̄джа̄’’ти н̃атва̄ ‘‘ба̄ра̄н̣асираджджам̣ гахесса̄мӣ’’ти балава̄ханам̣ а̄да̄йа ниййа̄си.
тада̄ пана ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о маттава̄ран̣епи абхимукхам̣ а̄гаччханте аниваттанадхамма̄ асанийа̄пи сӣсе патантийа̄ асантасанасабха̄ва̄ сӣлавамаха̄ра̄джасса ручийа̄ сати сакаладжамбудӣпе раджджам̣ гахетум̣ саматтха̄ сахассаматта̄ абхеджджаварасӯра̄ маха̄йодха̄ хонти. те ‘‘косалара̄джа̄ а̄гаччхатӣ’’ти сутва̄ ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘дева, косалара̄джа̄ кира ‘ба̄ра̄н̣асираджджам̣ ган̣хисса̄мӣ’ти а̄гаччхати, гаччха̄ма, нам̣ амха̄кам̣ раджджасӣмам̣ аноккантамева потхетва̄ ган̣ха̄ма̄’’ти вадим̣су. ра̄джа̄ ‘‘та̄та̄, мам̣ нисса̄йа ан̃н̃есам̣ киламанакиччам̣ наттхи, раджджаттхико раджджам̣ ган̣ха̄ту, ма̄гамиттха̄’’ти нива̄реси. косалара̄джа̄ раджджасӣмам̣ атиккамитва̄ джанападамаджджхам̣ па̄виси. амачча̄ пунапи ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ татхева вадим̣су, ра̄джа̄ пуриманайенева нива̄реси. косалара̄джа̄ бахинагаре т̣хатва̄ ‘‘раджджам̣ ва̄ дету йуддхам̣ ва̄’’ти сӣлавамаха̄ра̄джасса са̄санам̣ песеси. ра̄джа̄ там̣ сутва̄ ‘‘наттхи майа̄ саддхим̣ йуддхам̣, раджджам̣ ган̣ха̄тӯ’’ти пат̣иса̄санам̣ песеси. пунапи амачча̄ ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘дева, на майам̣ косаларан̃н̃о нагарам̣ пависитум̣ дема, бахинагарейева нам̣ потхетва̄ ган̣ха̄ма̄’’ти а̄хам̣су, ра̄джа̄ пуриманайенева нива̄ретва̄ нагарадва̄ра̄ни вивара̄петва̄ саддхим̣ амаччасахассена маха̄тале паллан̇камаджджхе нисӣди.
косалара̄джа̄ махантена балава̄ханена ба̄ра̄н̣асим̣ па̄виси. со екампи пат̣исаттум̣ апассанто ран̃н̃о нивесанадва̄рам̣ гантва̄ амаччаган̣апаривуто апа̄рутадва̄ре нивесане алан̇катапат̣ийаттам̣ маха̄талам̣ а̄руйха нисиннам̣ нира̄пара̄дхам̣ сӣлавамаха̄ра̄джа̄нам̣ саддхим̣ амаччасахассена ган̣ха̄петва̄ ‘‘гаччхатха, имам̣ ра̄джа̄нам̣ саддхим̣ амаччехи паччха̄ба̄хам̣ га̄л̣хабандханам̣ бандхитва̄ а̄макасуса̄нам̣ нетва̄ галаппама̄н̣е а̄ва̄т̣е кханитва̄ йатха̄ екопи хаттхам̣ уккхипитум̣ на саккоти, евам̣ пам̣сум̣ паккхипитва̄ никханатха, раттим̣ син̇га̄ла̄ а̄гантва̄ етесам̣ ка̄таббайуттакам̣ кариссантӣ’’ти а̄ха. манусса̄ чораран̃н̃о а̄н̣ам̣ сутва̄ ра̄джа̄нам̣ саддхим̣ амаччехи паччха̄ба̄хам̣ га̄л̣хабандханам̣ бандхитва̄ никкхамим̣су. тасмимпи ка̄ле сӣлавамаха̄ра̄джа̄ чораран̃н̃о а̄гха̄таматтампи на̄ка̄си. тесупи амаччесу евам̣ бандхитва̄ нӣйама̄несу екопи ран̃н̃о вачанам̣ бхиндитум̣ саматтхо на̄ма на̄хоси. евам̣ сувинӣта̄ кирасса париса̄. атха те ра̄джапуриса̄ са̄маччам̣ сӣлавамаха̄ра̄джа̄нам̣ а̄макасуса̄нам̣ нетва̄ галаппама̄н̣е а̄ва̄т̣е кханитва̄ сӣлавамаха̄ра̄джа̄нам̣ маджджхе, убхосу пассесу сесаамаччети евам̣ саббепи а̄ва̄т̣есу ота̄ретва̄ пам̣сум̣ а̄киритва̄ гханам̣ а̄кот̣етва̄ агамам̣су. тада̄ сӣлавамаха̄ра̄джа̄ амачче а̄мантетва̄ ‘‘чораран̃н̃о упари копам̣ акатва̄ меттам̣ ева бха̄ветха, та̄та̄’’ти овади.
атха ад̣д̣хараттасамайе ‘‘мануссамам̣сам̣ кха̄дисса̄ма̄’’ти син̇га̄ла̄ а̄гамим̣су. те дисва̄ ра̄джа̄ ча амачча̄ ча екаппаха̄ренева саддамакам̣су, син̇га̄ла̄ бхӣта̄ пала̄йим̣су. те ниваттитва̄ олокента̄ паччхато кассачи ана̄гаманабха̄вам̣ н̃атва̄ пуна пачча̄гамим̣су. итарепи татхева саддамакам̣су. евам̣ йа̄вататийам̣ пала̄йитва̄ пуна олокента̄ тесу екассапи ана̄гаманабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘ваджджхаппатта̄ ете бхависсантӣ’’ти сӯра̄ хутва̄ ниваттитва̄ пуна тесу саддам̣ каронтесупи на пала̄йим̣су. джет̣т̣хакасин̇га̄ло ра̄джа̄нам̣ упаган̃чхи, сеса̄ син̇га̄ла̄ сеса̄нам̣ амачча̄нам̣ сантикам̣ агамам̣су. упа̄йакусало ра̄джа̄ тасса аттано сантикам̣ а̄гатабха̄вам̣ н̃атва̄ д̣ам̣ситум̣ ока̄сам̣ денто вийа гӣвам̣ уккхипитва̄ там̣ гӣва̄йа д̣ам̣сама̄нам̣ ханукат̣т̣хикена а̄кад̣д̣хитва̄ йанте паккхипитва̄ вийа га̄л̣хам̣ ган̣хи, на̄габалена ран̃н̃а̄ ханукат̣т̣хикена а̄кад̣д̣хитва̄ гӣва̄йа га̄л̣хам̣ гахитасин̇га̄ло атта̄нам̣ мочетум̣ асакконто маран̣абхайатаджджито маха̄виравам̣ вирави. авасеса̄ син̇га̄ла̄ тасса там̣ ат̣т̣ассарам̣ сутва̄ ‘‘екена пурисена суггахито бхависсатӣ’’ти амачче упасан̇камитум̣ асакконта̄ маран̣абхайатаджджита̄ саббе пала̄йим̣су. ран̃н̃о ханукат̣т̣хикена дал̣хам̣ катва̄ гахитасин̇га̄ле апара̄парам̣ сан̃чаранте пам̣су ситхила̄ ахоси. сопи син̇га̄ло маран̣абхайабхӣто чатӯхи па̄дехи ран̃н̃о упарибха̄ге пам̣сум̣ апабйӯхи, ра̄джа̄ пам̣суно ситхилабха̄вам̣ н̃атва̄ син̇га̄лам̣ виссаджджетва̄ на̄габало тха̄масампанно апара̄парам̣ сан̃чаранто убхо хаттхе уккхипитва̄ а̄ва̄т̣амукхават̣т̣ийам̣ олуббха ва̄таччхиннавала̄хако вийа никкхамитва̄ т̣хито амачче асса̄сетва̄ пам̣сум̣ вийӯхитва̄ саббе уддхаритва̄ амаччапаривуто а̄макасуса̄не ат̣т̣ха̄си.
тасмим̣ самайе манусса̄ екам̣ матамануссам̣ а̄макасуса̄не чхад̣д̣ента̄ двиннам̣ йаккха̄нам̣ сӣмантарика̄йа чхад̣д̣есум̣. те йаккха̄ там̣ матамануссам̣ бха̄джетум̣ асакконта̄ ‘‘на майам̣ имам̣ бха̄джетум̣ саккома, айам̣ сӣлавара̄джа̄ дхаммико, еса но бха̄джетва̄ дассати, етасса сантикам̣ гаччха̄ма̄’’ти там̣ матамануссам̣ па̄де гахетва̄ а̄кад̣д̣ханта̄ ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ ‘‘дева, амха̄кам̣ имам̣ матакам̣ бха̄джетва̄ дехӣ’’ти а̄хам̣су. ‘‘бхо йаккха̄, ахам̣ имам̣ тумха̄кам̣ бха̄джетва̄ дадеййам̣, апарисуддхо панамхи, нха̄йисса̄ми та̄ва̄’’ти. йаккха̄ чораран̃н̃о т̣хапитам̣ ва̄ситаудакам̣ аттано а̄нубха̄вена а̄харитва̄ ран̃н̃о нха̄наттха̄йа адам̣су. нхатва̄ т̣хитасса сам̣харитва̄ т̣хапите чораран̃н̃о са̄т̣аке а̄харитва̄ адам̣су, те нива̄сетва̄ т̣хитасса чатуджджа̄тийагандхасамуггам̣ а̄харитва̄ адам̣су, гандхе вилимпитва̄ т̣хитасса суван̣н̣асамугге ман̣ита̄лаван̣т̣есу т̣хапита̄ни на̄на̄пуппха̄ни а̄харитва̄ адам̣су. пуппха̄ни пил̣андхитва̄ т̣хитака̄ле ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ карома̄’’ти пуччхим̣су. ра̄джа̄ аттано чха̄така̄ка̄рам̣ дассеси, те гантва̄ чораран̃н̃о сампа̄дитам̣ на̄наггарасабходжанам̣ а̄харитва̄ адам̣су, ра̄джа̄ нха̄та̄нулитто суман̣д̣итаппаса̄дхито на̄наггарасабходжанам̣ бхун̃джи. йаккха̄ чораран̃н̃о т̣хапитам̣ ва̄ситапа̄нӣйам̣ суван̣н̣абхин̇ка̄ренева суван̣н̣асаракенапи саддхим̣ а̄харим̣су. атхасса па̄нӣйам̣ пивитва̄ мукхам̣ виккха̄летва̄ хаттхе дховитва̄ т̣хитака̄ле чораран̃н̃о сампа̄дитам̣ пан̃часугандхикасупарибха̄витам̣ тамбӯлам̣ а̄харитва̄ адам̣су. там̣ кха̄дитва̄ т̣хитака̄ле ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ карома̄’’ти пуччхим̣су. гантва̄ чораран̃н̃о уссӣсаке никкхиттам̣ ман̇галакхаггам̣ а̄харатха̄ти. тампи гантва̄ а̄харим̣су. ра̄джа̄ там̣ кхаггам̣ гахетва̄ там̣ матамануссам̣ уджукам̣ т̣хапа̄петва̄ маттхакамаджджхе асина̄ пахаритва̄ две кот̣т̣ха̄се катва̄ двиннам̣ йаккха̄нам̣ самавибхаттамева вибхаджитва̄ ада̄си, датва̄ ча пана кхаггам̣ дховитва̄ саннайхитва̄ ат̣т̣ха̄си. атха те йаккха̄ мануссамам̣сам̣ кха̄дитва̄ сухита̄ хутва̄ тут̣т̣хачитта̄ ‘‘ан̃н̃ам̣ те, маха̄ра̄джа, ким̣ карома̄’’ти пуччхим̣су. тена хи тумхе аттано а̄нубха̄вена мам̣ чораран̃н̃о сиригаббхе ота̄ретха, име ча амачче аттано аттано гехесу патит̣т̣ха̄петха̄ти. те ‘‘са̄дху дева̄’’ти сампат̣иччхитва̄ татха̄ акам̣су.
тасмим̣ самайе чорара̄джа̄ алан̇катасиригаббхе сирисайанапит̣т̣хе нипанно нидда̄йати. ра̄джа̄ тасса паматтасса нидда̄йантасса кхаггаталена ударам̣ пахари. со бхӣто пабуджджхитва̄ дӣпа̄локена сӣлавамаха̄ра̄джа̄нам̣ сан̃джа̄нитва̄ сайана̄ ут̣т̣ха̄йа сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ т̣хито ра̄джа̄нам̣ а̄ха ‘‘маха̄ра̄джа, еварӯпа̄йа раттийа̄ гахита̄раккхе пихитадва̄ре бхаване а̄раккхамануссехи нирока̄се т̣ха̄не кхаггам̣ саннайхитва̄ алан̇катапат̣ийатто катхам̣ на̄ма твам̣ имам̣ сайанапит̣т̣хам̣ а̄гатосӣ’’ти. ра̄джа̄ аттано а̄гамана̄ка̄рам̣ саббам̣ виттха̄рато катхеси. там̣ сутва̄ чорара̄джа̄ сам̣виггама̄насо ‘‘маха̄ра̄джа, ахам̣ мануссабхӯтопи сама̄но тумха̄кам̣ гун̣е на джа̄на̄ми, паресам̣ лохитамам̣сакха̄дакехи пана каккхал̣ехи пхарусехи йаккхехи тава гун̣а̄ н̃а̄та̄, на да̄на̄хам̣, наринда, еварӯпе сӣласампанне тайи дуббхисса̄мӣ’’ти кхаггам̣ а̄да̄йа сапатхам̣ катва̄ ра̄джа̄нам̣ кхама̄петва̄ маха̄сайане нипаджджа̄петва̄ аттана̄ кхуддакаман̃чаке нипаджджитва̄ пабха̄та̄йа раттийа̄ ут̣т̣хите сӯрийе бхерим̣ чара̄петва̄ саббасенийо ча амаччабра̄хман̣агахапатике ча саннипа̄та̄петва̄ тесам̣ пурато а̄ка̄се пун̣н̣ачандам̣ уккхипанто вийа сӣлаваран̃н̃о гун̣е катхетва̄ парисамаджджхейева пуна ра̄джа̄нам̣ кхама̄петва̄ раджджам̣ пат̣иччха̄петва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, ито пат̣т̣ха̄йа тумха̄кам̣ уппанно чорӯпаддаво майхам̣ бха̄ро, майа̄ гахита̄раккха̄ тумхе раджджам̣ каротха̄’’ти ватва̄ песун̃н̃ака̄ракасса а̄н̣ам̣ ка̄ретва̄ аттано балава̄ханам̣ а̄да̄йа сакарат̣т̣хамева гато.
сӣлавара̄джа̄пи кхо алан̇катапат̣ийатто сетаччхаттасса хет̣т̣ха̄ сарабхапа̄даке кан̃чанапаллан̇ке нисинно аттано сампаттим̣ олокетва̄ ‘‘айан̃ча еварӯпа̄ сампатти амаччасахассасса ча джӣвитапат̣ила̄бхо майи вӣрийам̣ акаронте на кин̃чи абхависса, вӣрийабалена пана̄хам̣ нат̣т̣хан̃ча имам̣ йасам̣ пат̣илабхим̣, амаччасахассасса ча джӣвитада̄нам̣ ада̄сим̣, а̄саччхедам̣ вата акатва̄ вӣрийамева каттаббам̣. катавӣрийасса хи пхалам̣ на̄ма евам̣ самиджджхатӣ’’ти чинтетва̄ уда̄навасена имам̣ га̄тхама̄ха –
51. ‘‘а̄сӣсетхева пурисо, на ниббиндеййа пан̣д̣ито;
пасса̄ми вохам̣ атта̄нам̣, йатха̄ иччхим̣ татха̄ ахӯ’’ти.
таттха а̄сӣсетхева̄ти ‘‘ева̄хам̣ вӣрийам̣ а̄рабханто имамха̄ дуккха̄ муччисса̄мӣ’’ти аттано вӣрийабалена а̄сам̣ каротхева. на ниббиндеййа пан̣д̣итоти пан̣д̣ито упа̄йакусало йуттат̣т̣ха̄не вӣрийам̣ каронто ‘‘ахам̣ имасса вӣрийасса пхалам̣ на лабхисса̄мӣ’’ти на уккан̣т̣хеййа, а̄саччхедам̣ кареййа̄ти аттхо. пасса̄ми вохам̣ атта̄нанти еттха воти нипа̄таматтам̣, ахам̣ аджджа атта̄нам̣ пасса̄ми. йатха̄ иччхим̣ татха̄ ахӯти ахан̃хи а̄ва̄т̣е никха̄то тамха̄ дуккха̄ муччитва̄ пуна аттано раджджасампаттим̣ иччхим̣, со ахам̣ имам̣ сампаттим̣ паттам̣ атта̄нам̣ пасса̄ми. йатхева̄хам̣ пуббе иччхим̣, татхева ме атта̄ джа̄тоти. евам̣ бодхисатто ‘‘ахо вата бхо сӣласампанна̄нам̣ вӣрийапхалам̣ на̄ма самиджджхатӣ’’ти има̄йа га̄тха̄йа уда̄нам̣ уда̄нетва̄ йа̄ваджӣвам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄пи имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сеси, саччапарийоса̄не оссат̣т̣хавӣрийо бхиккху арахатте патит̣т̣ха̄си. саттха̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ падут̣т̣ха̄маччо девадатто ахоси, амаччасахассам̣ буддхапариса̄, сӣлавамаха̄ра̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
маха̄сӣлаваджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.
[52] 2. чӯл̣аджанакаджа̄такаван̣н̣ана̄
ва̄йаметхева пурисоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто оссат̣т̣хавӣрийамева̄раббха катхеси. таттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ саббам̣ маха̄джанакаджа̄таке (джа̄. 2.22.123 а̄дайо) а̄ви бхависсати. джанакара̄джа̄ пана сетаччхаттасса хет̣т̣ха̄ нисинно имам̣ га̄тхама̄ха –
52. ‘‘ва̄йаметхева пурисо, на ниббиндеййа пан̣д̣ито;
пасса̄ми вохам̣ атта̄нам̣, удака̄ тхаламуббхата’’нти.
таттха ва̄йаметхева̄ти ва̄йа̄мам̣ каротхева. удака̄ тхаламуббхатанти удакато тхаламуттин̣н̣ам̣ тхале патит̣т̣хитам̣ атта̄нам̣ пасса̄мӣти. идха̄пи оссат̣т̣хавӣрийо бхиккху арахаттам̣ патто, джанакара̄джа̄ самма̄самбуддхова ахосӣти.
чӯл̣аджанакаджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.
[53] 3. пун̣н̣апа̄тиджа̄такаван̣н̣ана̄
татхева пун̣н̣а̄ па̄тийоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто висава̄рун̣им̣ а̄раббха катхеси. екам̣ самайам̣ са̄ваттхийам̣ сура̄дхутта̄ саннипатитва̄ мантайим̣су – ‘‘сура̄мӯлам̣ но кхӣн̣ам̣, кахам̣ ну кхо лабхисса̄ма̄’’ти. атхеко каккхал̣адхутто а̄ха ‘‘ма̄ чинтайиттха, аттхеко упа̄йо’’ти. ‘‘катаро упа̄йо на̄ма̄’’ти? ‘‘ана̄тхапин̣д̣ико ан̇гулимуддика̄ пил̣андхитва̄ мат̣т̣хаса̄т̣аканиваттхо ра̄джупат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати, майам̣ сура̄па̄тийам̣ висан̃н̃ӣкаран̣ам̣ бхесаджджам̣ паккхипитва̄ а̄па̄нам̣ саджджетва̄ нисӣдитва̄ ана̄тхапин̣д̣икасса а̄гаманака̄ле ‘ито ехи маха̄сет̣т̣хӣ’ти паккоситва̄ там̣ сурам̣ па̄йетва̄ висан̃н̃ӣбхӯтасса ан̇гулимуддика̄ ча са̄т̣аке ча гахетва̄ сура̄мӯлам̣ карисса̄ма̄’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ татха̄ катва̄ сет̣т̣хисса а̄гаманака̄ле пат̣имаггам̣ гантва̄ ‘‘са̄ми, ито та̄ва а̄гаччхатха, айам̣ амха̄кам̣ сантике атимана̄па̄ сура̄, тхокам̣ пивитва̄ гаччхатха̄’’ти вадим̣су. сота̄панно арийаса̄вако ким̣ сурам̣ пивиссати, анаттхико сама̄нопи пана ‘‘име дхутте паригган̣хисса̄мӣ’’ти тесам̣ а̄па̄набхӯмим̣ гантва̄ тесам̣ кирийам̣ олокетва̄ ‘‘айам̣ сура̄ имехи имина̄ на̄ма ка̄ран̣ена йоджита̄’’ти н̃атва̄ ‘‘ито да̄ни пат̣т̣ха̄йа име ито пала̄песса̄мӣ’’ти чинтетва̄ а̄ха – ‘‘харе дут̣т̣хадхутта̄, тумхе ‘сура̄па̄тийам̣ бхесаджджам̣ паккхипитва̄ а̄гата̄гате па̄йетва̄ висан̃н̃ӣ катва̄ вилумписса̄ма̄’ти а̄па̄наман̣д̣алам̣ саджджетва̄ нисинна̄ кевалам̣ имам̣ сурам̣ ван̣н̣етха, екопи там̣ уккхипитва̄ пивитум̣ на уссахати. саче айам̣ айоджита̄ асса, имам̣ тумхева пивеййа̄тха̄’’ти те дхутте таджджетва̄ тато пала̄петва̄ аттано гехам̣ гантва̄ ‘‘дхуттехи катака̄ран̣ам̣ татха̄гатасса а̄рочесса̄мӣ’’ти чинтенто джетаванам̣ гантва̄ а̄рочеси. саттха̄ ‘‘ида̄ни та̄ва гахапати те дхутта̄ там̣ ван̃четука̄ма̄ джа̄та̄, пуббе пана пан̣д̣итепи ван̃четука̄ма̄ ахесу’’нти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи ахоси. тада̄пете дхутта̄ евамева саммантетва̄ сурам̣ йоджетва̄ ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хисса а̄гаманака̄ле пат̣имаггам̣ гантва̄ евамева катхайим̣су. сет̣т̣хи анаттхикопи хутва̄ те паригган̣хитука̄мо гантва̄ тесам̣ кирийам̣ олокетва̄ ‘‘идам̣ на̄мете ка̄тука̄ма̄, пала̄песса̄ми не ито’’ти чинтетва̄ евама̄ха ‘‘бхонто, дхутта̄ сурам̣ пивитва̄ ра̄джакулам̣ гантум̣ на̄ма айуттам̣, ра̄джа̄нам̣ дисва̄ пуна а̄гаччханто джа̄нисса̄ми, тумхе идхева нисӣдатха̄’’ти ра̄джупат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ пачча̄ган̃чхи. дхутта̄ ‘‘ито етха, са̄мӣ’’ти. сопи таттха гантва̄ бхесаджджена сам̣йоджита̄ сура̄па̄тийо олокетва̄ евама̄ха ‘‘бхонто дхутта̄ тумха̄кам̣ кирийа̄ майхам̣ на руччати, тумха̄кам̣ сура̄па̄тийо йатха̄пӯрита̄ва т̣хита̄, тумхе кевалам̣ сурам̣ ван̣н̣етха, на пана пиватха. сача̄йам̣ мана̄па̄ асса, тумхепи пивеййа̄тха, има̄йа пана висасам̣йутта̄йа бхавитабба’’нти тесам̣ маноратхам̣ бхинданто имам̣ га̄тхама̄ха –
53. ‘‘татхева пун̣н̣а̄ па̄тийо, ан̃н̃а̄йам̣ ваттате катха̄;
а̄ка̄ран̣ена джа̄на̄ми, на ча̄йам̣ бхаддика̄ сура̄’’ти.
таттха татхева̄ти йатха̄ майа̄ гаманака̄ле дит̣т̣ха̄, ида̄нипи има̄ сура̄па̄тийо татхева пун̣н̣а̄. ан̃н̃а̄йам̣ ваттате катха̄ти йа̄ айам̣ тумха̄кам̣ сура̄ван̣н̣анакатха̄ ваттати, са̄ ан̃н̃а̄ва абхӯта̄ атаччха̄. йади хи еса̄ сура̄ мана̄па̄ асса, тумхепи пивеййа̄тха, упад̣д̣хапа̄тийо авасиссеййум̣. тумха̄кам̣ пана екена̄пи сура̄ на пӣта̄. а̄ка̄ран̣ена джа̄на̄мӣти тасма̄ имина̄ ка̄ран̣ена джа̄на̄ми. на ча̄йам̣ бхаддика̄ сура̄ти ‘‘нева̄йам̣ бхаддика̄ сура̄, висасам̣йоджита̄йа ета̄йа бхавитабба’’нти дхутте нигган̣хитва̄ йатха̄ на пуна еварӯпам̣ каронти, татха̄ те таджджетва̄ виссаджджеси. со йа̄ваджӣвам̣ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ дхутта̄ етарахи дхутта̄, ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи пана ахамева ахоси’’нти.
пун̣н̣апа̄тиджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.
[54] 4. ким̣пхаладжа̄такаван̣н̣ана̄
на̄йам̣ руккхо дура̄руха̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ пхалакусалам̣ упа̄сакам̣ а̄раббха катхеси. еко кира са̄ваттхива̄сӣ кут̣умбико буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нимантетва̄ аттано а̄ра̄ме нисӣда̄петва̄ йа̄гукхаджджакам̣ датва̄ уййа̄напа̄лам̣ а̄н̣а̄песи ‘‘бхиккхӯхи саддхим̣ уййа̄не вичаритва̄ аййа̄нам̣ амба̄дӣни на̄на̄пхала̄ни дехӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ бхиккхӯсан̇гхама̄да̄йа уййа̄не вичаранто руккхам̣ уллокетва̄ва ‘‘етам̣ пхалам̣ а̄мам̣, етам̣ на супаккам̣, етам̣ супакка’’нти джа̄на̄ти. йам̣ со вадати, там̣ татхева хоти. бхиккхӯ гантва̄ татха̄гатасса а̄рочесум̣ ‘‘бханте, айам̣ уййа̄напа̄ло пхалакусало бхӯмийам̣ т̣хитова руккхам̣ уллокетва̄ ‘етам̣ пхалам̣ а̄мам̣, етам̣ на супаккам̣, етам̣ супакка’нти джа̄на̄ти. йам̣ со вадати, там̣ татхева хотӣ’’ти. саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, айамева уййа̄напа̄ло пхалакусало, пуббе пан̣д̣ита̄пи пхалакусала̄йева ахесу’’нти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто саттхава̄хакуле ниббаттитва̄ вайаппатто пан̃чахи сакат̣асатехи ван̣иджджам̣ каронто екасмим̣ ка̄ле маха̄ваттаниат̣авим̣ патва̄ ат̣авимукхе т̣хатва̄ саббе мануссе саннипа̄та̄петва̄ ‘‘имисса̄ ат̣авийа̄ висаруккха̄ на̄ма хонти, висапатта̄ни, висапуппха̄ни, висапхала̄ни, висамадхӯни хонтийева, пуббе тумхехи апарибхуттам̣, йам̣ кин̃чи паттам̣ ва̄ пуппхам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ паллавам̣ ва̄ мам̣ апарипуччхитва̄ ма̄ кха̄датха̄’’ти а̄ха. те ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ ат̣авим̣ отарим̣су. ат̣авимукхе ча екасмим̣ га̄мадва̄ре ким̣пхаларуккхо на̄ма аттхи, тасса кхандхаса̄кха̄пала̄сапуппхапхала̄ни сабба̄ни амбасадиса̄нева хонти. на кевалам̣ ван̣н̣асан̣т̣ха̄натова, гандхарасехиписса а̄мапакка̄ни пхала̄ни амбапхаласадиса̄нева, кха̄дита̄ни пана хала̄халависам̣ вийа тан̇кхан̣ан̃н̃ева джӣвитаккхайам̣ па̄пенти. пурато гаччханта̄ екачче лолапуриса̄ ‘‘амбуруккхо айа’’нти сан̃н̃а̄йа пхала̄ни кха̄дим̣су, екачче ‘‘саттхава̄хам̣ пуччхитва̄ва кха̄дисса̄ма̄’’ти хаттхена гахетва̄ ат̣т̣хам̣су. те саттхава̄хе а̄гате ‘‘аййа, има̄ни амбапхала̄ни кха̄да̄ма̄’’ти пуччхим̣су. бодхисатто ‘‘на̄йам̣ амбаруккхо’’ти н̃атва̄ ‘‘ким̣ пхаларуккхо на̄меса, на̄йам̣ амбаруккхо, ма̄ кха̄диттха̄’’ти ва̄ретва̄ йе кха̄дим̣су. тепи вама̄петва̄ чатумадхурам̣ па̄йетва̄ нироге ака̄си.
пуббе пана имасмим̣ руккхамӯле манусса̄ нива̄сам̣ каппетва̄ ‘‘амбапхала̄нӣ’’ти сан̃н̃а̄йа има̄ни висапхала̄ни кха̄дитва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣анти. пунадивасе га̄мава̄сино никкхамитва̄ матамануссе дисва̄ па̄де ган̣хитва̄ пат̣иччханнат̣т̣ха̄не чхад̣д̣етва̄ сакат̣ехи саддхим̣йева саббам̣ тесам̣ сантакам̣ гахетва̄ гаччханти. те там̣ дивасампи арун̣уггаманака̄лейева ‘‘майхам̣ балибаддо бхависсати, майхам̣ сакат̣ам̣, майхам̣ бхан̣д̣а’’нти вегена там̣ руккхамӯлам̣ гантва̄ мануссе нироге дисва̄ ‘‘катхам̣ тумхе имам̣ руккхам̣ ‘на̄йам̣ амбаруккхо’ти джа̄ниттха̄’’ти пуччхим̣су. те ‘‘майам̣ на джа̄на̄ма, саттхава̄хаджет̣т̣хако но джа̄на̄тӣ’’ти а̄хам̣су. манусса̄ бодхисаттам̣ пуччхим̣су ‘‘пан̣д̣ита, кинти катва̄ твам̣ имасса руккхасса анамбаруккхабха̄вам̣ ан̃н̃а̄сӣ’’ти? со ‘‘двӣхи ка̄ран̣ехи ан̃н̃а̄си’’нти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
54. ‘‘на̄йам̣ руккхо дура̄рухо, напи га̄мато а̄рака̄;
а̄ка̄ран̣ена джа̄на̄ми, на̄йам̣ са̄дупхало думо’’ти.
таттха на̄йам̣ руккхо дура̄рухоти айам̣ висаруккхо на дуккха̄рухо, уккхипитва̄ т̣хапитаниссен̣ӣ вийа сукхена̄рохитум̣ сакка̄ти вадати. напи га̄мато а̄рака̄ти га̄мато дӯре т̣хитопи на хоти, га̄мадва̄ре т̣хитойева̄ти дӣпети. а̄ка̄ран̣ена джа̄на̄мӣти имина̄ дувидхена ка̄ран̣ена̄хам̣ имам̣ руккхам̣ джа̄на̄ми. кинти? на̄йам̣ са̄дупхало думоти. саче хи айам̣ мадхурапхало амбаруккхо абхависса, евам̣ сукха̄рул̣хе авидӯре т̣хите етасмим̣ екампи пхалам̣ на тит̣т̣хеййа, пхалакха̄дакамануссехи ниччам̣ паривутова асса. евам̣ ахам̣ аттано н̃а̄н̣ена париччхиндитва̄ имасса висаруккхабха̄вам̣ ан̃н̃а̄синти маха̄джанасса дхаммам̣ десетва̄ соттхигаманам̣ гато.
саттха̄пи ‘‘евам̣, бхиккхаве, пуббе пан̣д̣ита̄пи пхалакусала̄ ахесу’’нти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ париса̄ буддхапариса̄ ахесум̣, саттхава̄хо пана ахамева ахоси’’нти.
ким̣пхаладжа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.
[55] 5. пан̃ча̄вудхаджа̄такаван̣н̣ана̄
йо алӣнена читтена̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ оссат̣т̣хавӣрийам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. тан̃хи бхиккхум̣ саттха̄ а̄мантетва̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣ бхиккху оссат̣т̣хавӣрийосӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти вутте ‘‘бхиккху пуббе пан̣д̣ита̄ вӣрийам̣ ка̄тум̣ йуттат̣т̣ха̄не вӣрийам̣ катва̄ раджджасампаттим̣ па̄пун̣им̣сӯ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса ран̃н̃о аггамахесийа̄ куччхисмим̣ ниббатти. тасса на̄маггахан̣адивасе ат̣т̣хасате бра̄хман̣е саббака̄мехи сантаппетва̄ лаккхан̣а̄ни пуччхим̣су. лаккхан̣акусала̄ бра̄хман̣а̄ лаккхан̣асампаттим̣ дисва̄ ‘‘пун̃н̃асампанно, маха̄ра̄джа, кума̄ро тумха̄кам̣ аччайена раджджам̣ па̄пун̣иссати, пан̃ча̄вудхакамме пан̃н̃а̄то па̄кат̣о джамбудӣпе аггапурисо бхависсатӣ’’ти бйа̄карим̣су. ра̄джа̄ бра̄хман̣а̄нам̣ вачанам̣ сутва̄ кума̄расса на̄мам̣ ган̣ханто ‘‘пан̃ча̄вудхакума̄ро’’ти на̄мам̣ ака̄си. атха нам̣ вин̃н̃утам̣ патва̄ сол̣асавассуддесе т̣хитам̣ ра̄джа̄ а̄мантетва̄ ‘‘та̄та, сиппам̣ угган̣ха̄хӣ’’ти а̄ха. ‘‘касса сантике угган̣ха̄ми, дева̄’’ти? ‘‘гаччха, та̄та, гандха̄рарат̣т̣хе таккасиланагаре диса̄па̄моккхасса а̄чарийасса сантике угган̣ха, идан̃часса а̄чарийабха̄гам̣ даджджеййа̄сӣ’’ти сахассам̣ датва̄ уййоджеси. со таттха гантва̄ сиппам̣ сиккхитва̄ а̄чарийена диннам̣ пан̃ча̄вудхам̣ гахетва̄ а̄чарийам̣ вандитва̄ таккасиланагарато никкхамитва̄ саннаддхапан̃ча̄вудхо ба̄ра̄н̣асимаггам̣ пат̣ипаджджи.
со антара̄магге силесаломайаккхена на̄ма адхит̣т̣хитам̣ екам̣ ат̣авим̣ па̄пун̣и. атха нам̣ ат̣авимукхе манусса̄ дисва̄ ‘‘бхо ма̄н̣ава, ма̄ имам̣ ат̣авим̣ пависа, силесаломайаккхо на̄меттха аттхи, со дит̣т̣хадит̣т̣хе мануссе джӣвитаккхайам̣ па̄петӣ’’ти ва̄райим̣су. бодхисатто атта̄нам̣ таккенто асамбхӣтакесарасӣхо вийа ат̣авим̣ па̄висийева. тасмим̣ ат̣авимаджджхам̣ сампатте со йаккхо та̄ламатто хутва̄ кӯт̣а̄га̄раматтам̣ сӣсам̣ паттаппама̄н̣а̄ни аккхӣни, дакалимакул̣аматта̄ две да̄т̣ха̄ ча ма̄петва̄ сетамукхо кабаракуччхи нӣлахаттхапа̄до хутва̄ бодхисаттасса атта̄нам̣ дассетва̄ ‘‘кахам̣ йа̄си, тит̣т̣ха бхаккхоси ме’’ти а̄ха. атха нам̣ бодхисатто ‘‘йаккха, ахам̣ атта̄нам̣ таккетва̄ идха павит̣т̣хо, твам̣ аппаматто хутва̄ мам̣ упагаччхеййа̄си. висапӣтена хи сарена там̣ виджджхитва̄ еттхева па̄тесса̄мӣ’’ти сантаджджетва̄ хала̄халависапӣтам̣ сарам̣ саннайхитва̄ мун̃чи, со йаккхасса ломесуйева аллӣйи. тато ан̃н̃ам̣, тато ан̃н̃анти евам̣ пан̃н̃а̄са саре мун̃чи, саббе тасса ломесуйева аллӣйим̣су. йаккхо саббепи те саре пхот̣етва̄ аттано па̄дамӯлейева па̄тетва̄ бодхисаттам̣ упасан̇ками.
бодхисатто пунапи там̣ таджджетва̄ кхаггам̣ кад̣д̣хитва̄ пахари, теттим̣сан̇гула̄йато кхагго ломесуйева аллӣйи. атха нам̣ кан̣айена пахари, сопи ломесуйева аллӣйи. тасса аллӣнабха̄вам̣ н̃атва̄ муггарена пахари, сопи ломесуйева аллӣйи. тасса аллӣнабха̄вам̣ н̃атва̄ кунтена пахари, сопи ломесуйева аллӣйи. тасса аллӣнабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘бхо йаккхана, те ахам̣ ‘пан̃ча̄вудхакума̄ро на̄ма̄’ти сутапуббо, ахам̣ тайа̄ адхит̣т̣хитам̣ ат̣авим̣ пависанто на дхануа̄дӣни таккетва̄ павит̣т̣хо, атта̄нам̣йева пана таккетва̄ павит̣т̣хо, аджджа там̣ потхетва̄ чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти унна̄денто атта̄нам̣ таккетва̄ даккхин̣ахаттхена йаккхам̣ пахари, хаттхо ломесуйева аллӣйи. ва̄махаттхена пахари, сопи аллӣйи. даккхин̣апа̄дена пахари, сопи аллӣйи. ва̄мапа̄дена пахари, сопи аллӣйи. ‘‘сӣсена там̣ потхетва̄ чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти сӣсена пахари, тампи ломесуйева аллӣйи. со пан̃чод̣д̣ито пан̃часу т̣ха̄несу баддхо оламбантопи ниббхайо нисса̄раджджова ахоси.
йаккхо чинтеси ‘‘айам̣ еко пурисасӣхо пуриса̄джа̄нӣйо, на пурисаматтова, ма̄дисена на̄масса йаккхена гахитасса санта̄саматтампи на бхависсати, майа̄ имам̣ маггам̣ ханантена екопи еварӯпо пурисо на дит̣т̣хапуббо, касма̄ ну кхо еса на бха̄йатӣ’’ти. со там̣ кха̄дитум̣ ависаханто ‘‘касма̄ ну кхо, твам̣ ма̄н̣ава, маран̣абхайам̣ на бха̄йасӣ’’ти пуччхи. ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄, йаккха, бха̄йисса̄ми. екасмин̃хи аттабха̄ве екам̣ маран̣ам̣ нийатамева, апича майхам̣ куччхимхи ваджира̄вудхам̣ аттхи. саче мам̣ кха̄диссаси, там̣ а̄вудхам̣ джӣра̄петум̣ на саккхиссаси, там̣ те анта̄ни кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ чхиндитва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пессати. ити убхопи нассисса̄ма, имина̄ ка̄ран̣ена̄хам̣ на бха̄йа̄мӣ’’ти. идам̣ кира бодхисатто аттано аббхантаре н̃а̄н̣а̄вудхам̣ сандха̄йа катхеси. там̣ сутва̄ йаккхо чинтеси ‘‘айам̣ ма̄н̣аво саччамева бхан̣ати, имасса пурисасӣхасса сарӣрато муггабӣджаматтампи мам̣сакхан̣д̣ам̣ майхам̣ куччхи джӣретум̣ на саккхиссати, виссаджджесса̄ми на’’нти маран̣абхайатаджджито бодхисаттам̣ виссаджджетва̄ ‘‘ма̄н̣ава, пурисасӣхо твам̣, на те ахам̣ мам̣сам̣ кха̄дисса̄ми, твам̣ аджджа ра̄хумукха̄ муттачандо вийа мама хаттхато муччитва̄ н̃а̄тисухаджджаман̣д̣алам̣ тосенто йа̄хӣ’’ти а̄ха.
атха нам̣ бодхисатто а̄ха – ‘‘йаккха, ахам̣ та̄ва гаччхисса̄ми, твам̣ пана пуббепи акусалам̣ катва̄ луддо лохитапа̄н̣и парарухирамам̣сабхаккхо йаккхо хутва̄ ниббатто. саче идха̄пи т̣хатва̄ акусаламева кариссаси, андхака̄ра̄ андхака̄рамева гамиссаси, мам̣ дит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа пана на сакка̄ тайа̄ акусалам̣ ка̄тум̣, па̄н̣а̄типа̄такаммам̣ на̄ма нирайе тираччха̄найонийам̣ петтивисайе асурака̄йе ча ниббаттети, мануссесу ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не аппа̄йукасам̣ваттаникам̣ хотӣ’’ти евама̄дина̄ найена пан̃чаннам̣ дуссӣлйакамма̄нам̣ а̄дӣнавам̣, пан̃чаннам̣ сӣла̄нам̣ а̄нисам̣сан̃ча катхетва̄ на̄на̄ка̄ран̣ехи йаккхам̣ таджджетва̄ дхаммам̣ десетва̄ даметва̄ ниббисеванам̣ катва̄ пан̃часу сӣлесу патит̣т̣ха̄петва̄ тасса̄йева нам̣ ат̣авийа̄ балипат̣игга̄хакам̣ деватам̣ катва̄ аппама̄дена овадитва̄ ат̣авито никкхамитва̄ ат̣авимукхе манусса̄нам̣ а̄чиккхитва̄ саннаддхапан̃ча̄вудхо ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ ма̄та̄питаро дисва̄ апарабха̄ге радждже патит̣т̣ха̄йа дхаммена раджджам̣ ка̄ренто да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄пи имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ абхисамбуддхо хутва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
55. ‘‘йо алӣнена читтена, алӣнаманасо наро;
бха̄вети кусалам̣ дхаммам̣, йогаккхемасса паттийа̄;
па̄пун̣е анупуббена, саббасам̣йоджанаккхайа’’нти.
татра̄йам̣ пин̣д̣аттхо – йо пурисо алӣнена асам̣кут̣итена читтена пакатийа̄пи алӣнамано алӣнаджджха̄сайова хутва̄ анаваджджат̣т̣хена кусалам̣ саттатим̣ сабодхипаккхийабхедам̣ дхаммам̣ бха̄вети вад̣д̣хети, виса̄лена читтена випассанам̣ ануйун̃джати чатӯхи йогехи кхемасса нибба̄насса паттийа̄, со евам̣ саббасан̇кха̄ресу ‘‘аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄’’ти тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ тарун̣авипассанато пат̣т̣ха̄йа уппанне бодхипаккхийадхамме бха̄венто анупуббена екасам̣йоджанампи анавасесетва̄ саббасам̣йоджанаккхайакарасса чатуттхамаггасса парийоса̄не уппаннатта̄ ‘‘саббасам̣йоджанаккхайо’’ти сан̇кхйам̣ гатам̣ арахаттам̣ па̄пун̣еййа̄ти.
евам̣ саттха̄ арахаттена дхаммадесана̄йа кӯт̣ам̣ гахетва̄ маттхаке чатта̄ри сачча̄ни пака̄сеси, саччапарийоса̄не со бхиккху арахаттам̣ па̄пун̣и. саттха̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ йаккхо ан̇гулима̄ло ахоси, пан̃ча̄вудхакума̄ро пана ахамева ахоси’’нти.
пан̃ча̄вудхаджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.
[56] 6. кан̃чанаккхандхаджа̄такаван̣н̣ана̄
йо пахат̣т̣хена читтена̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. еко кира са̄ваттхива̄сӣ кулапутто саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ ратанаса̄сане урам̣ датва̄ паббаджи. атхасса а̄чарийупаджджха̄йа̄ ‘‘а̄вусо, екавидхена сӣлам̣ на̄ма, дувидхена, тивидхена, чатуббидхена, пан̃чавидхена, чхаббидхена, саттавидхена, ат̣т̣хавидхена, нававидхена, дасавидхена, бахувидхена сӣлам̣ на̄ма. идам̣ чӯл̣асӣлам̣ на̄ма, идам̣ маджджхимасӣлам̣ на̄ма, идам̣ маха̄сӣлам̣ на̄ма. идам̣ па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ на̄ма, идам̣ индрийасам̣варасӣлам̣ на̄ма, идам̣ а̄джӣвапа̄рисуддхисӣлам̣ на̄ма, идам̣ паччайапат̣исеванасӣлам̣ на̄ма̄’’ти сӣлам̣ а̄чиккханти. со чинтеси ‘‘идам̣ сӣлам̣ на̄ма атибаху, ахам̣ еттакам̣ сама̄да̄йа ваттитум̣ на саккхисса̄ми, сӣлам̣ пӯретум̣ асакконтасса ча на̄ма паббаджджа̄йа ко аттхо, ахам̣ гихӣ хутва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни ча карисса̄ми, путтада̄ран̃ча посесса̄мӣ’’ти. еван̃ча пана чинтетва̄ ‘‘бханте, ахам̣ сӣлам̣ раккхитум̣ на саккхисса̄ми, асакконтасса ча на̄ма паббаджджа̄йа ко аттхо, ахам̣ хӣна̄йа̄ваттисса̄ми, тумха̄кам̣ паттачӣварам̣ ган̣хатха̄’’ти а̄ха.
атха нам̣ а̄хам̣су ‘‘а̄вусо евам̣ санте дасабалам̣ вандитва̄ва йа̄хӣ’’ти те там̣ а̄да̄йа саттху сантикам̣ дхаммасабхам̣ агамам̣су. саттха̄ дисва̄ва ‘‘ким̣, бхиккхаве, анаттхикам̣ бхиккхум̣ а̄да̄йа а̄гататтха̄’’ти а̄ха. бханте, айам̣ бхиккху ‘‘ахам̣ сӣлам̣ раккхитум̣ на саккхисса̄мӣ’’ти паттачӣварам̣ ниййа̄дети, атха нам̣ майам̣ гахетва̄ а̄гатамха̄ти. ‘‘касма̄ пана тумхе, бхиккхаве, имасса бхиккхуно бахум̣ сӣлам̣ а̄чиккхатха. йаттакам̣ еса раккхитум̣ саккоти, таттакамева раккхиссати. ито пат̣т̣ха̄йа тумхе етам̣ ма̄ кин̃чи авачуттха, ахаметтха каттаббам̣ джа̄нисса̄ми, ехи твам̣ бхиккху, ким̣ те бахуна̄ сӣлена, тӣн̣ийева сӣла̄ни раккхитум̣ саккхиссасӣ’’ти? ‘‘раккхисса̄ми, бханте’’ти. тена хи твам̣ ито пат̣т̣ха̄йа ка̄йадва̄рам̣ вачӣдва̄рам̣ манодва̄ранти тӣн̣и два̄ра̄ни раккха, ма̄ ка̄йена па̄пакаммам̣ кари, ма̄ ва̄ча̄йа, ма̄ манаса̄. ‘‘гаччха ма̄ хӣна̄йа̄ватти, има̄ни тӣн̣ийева сӣла̄ни раккха̄’’ти. етта̄вата̄ со бхиккху тут̣т̣хама̄насо ‘‘са̄дху, бханте, раккхисса̄ми има̄ни тӣн̣и сӣла̄нӣ’’ти саттха̄рам̣ вандитва̄ а̄чарийупаджджха̄йехи саддхим̣йева агама̄си. со та̄ни тӣн̣и сӣла̄ни пӯрентова ан̃н̃а̄си ‘‘а̄чарийупаджджха̄йехи майхам̣ а̄чиккхитам̣ сӣлампи еттакамева, те пана аттано абуддхабха̄вена мам̣ буджджха̄петум̣ на̄саккхим̣су, самма̄самбуддхо аттано буддхасубуддхата̄йа ануттарадхаммара̄джата̄йа еттакам̣ сӣлам̣ тӣсуйева два̄ресу паккхипитва̄ мам̣ ган̣ха̄песи, авассайо вата ме саттха̄ джа̄то’’ти випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ катипа̄хенева арахатте патит̣т̣ха̄си.
там̣ паваттим̣ н̃атва̄ дхаммасабха̄йам̣ саннипатита̄ бхиккхӯ ‘‘а̄вусо, там̣ кира бхиккхум̣ ‘бахусӣла̄ни раккхитум̣ на саккомӣ’ти хӣна̄йа̄ваттантам̣ сабба̄ни сӣла̄ни тӣхи кот̣т̣ха̄сехи сан̇кхипитва̄ га̄ха̄петва̄ саттха̄ арахаттам̣ па̄песи, ахо буддха̄нам̣ балам̣ на̄ма аччхарийа’’нти буддхагун̣е катхента̄ нисӣдим̣су. атха саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘бхиккхаве, атигарукопи бха̄ро кот̣т̣ха̄савасена бха̄джетва̄ динно лахуко вийа хоти, пуббепи пан̣д̣ита̄ махантам̣ кан̃чанаккхандхам̣ лабхитва̄ уккхипитум̣ асакконта̄ вибха̄гам̣ катва̄ уккхипитва̄ агамам̣сӯ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто екасмим̣ га̄маке кассако ахоси. со екадивасам̣ ан̃н̃атарасмим̣ чхад̣д̣итага̄маке кхетте касим̣ касати. пуббе ча тасмим̣ га̄ме еко вибхавасампанно сет̣т̣хи ӯруматтапарин̣а̄хам̣ чатухаттха̄йа̄мам̣ кан̃чанаккхандхам̣ нидахитва̄ ка̄ламака̄си. тасмим̣ бодхисаттасса нан̇галам̣ лагитва̄ ат̣т̣ха̄си. со ‘‘мӯласанта̄накам̣ бхависсатӣ’’ти пам̣сум̣ вийӯханто там̣ дисва̄ пам̣суна̄ пат̣иччха̄детва̄ дивасам̣ каситва̄ аттхан̇гате сӯрийе йуганан̇гала̄дӣни екаманте никкхипитва̄ ‘‘кан̃чанаккхандхам̣ ган̣хитва̄ гаччхисса̄мӣ’’ти там̣ уккхипитум̣ на̄саккхи. асакконто нисӣдитва̄ ‘‘еттакам̣ куччхибхаран̣а̄йа бхависсати, еттакам̣ нидахитва̄ т̣хапесса̄ми, еттакена камманте пайоджесса̄ми, еттакам̣ да̄на̄дипун̃н̃акирийа̄йа бхависсатӣ’’ти чатта̄ро кот̣т̣ха̄се ака̄си. тассевам̣ вибхаттака̄ле со кан̃чанаккхандхо саллахуко вийа ахоси. со там̣ уккхипитва̄ гхарам̣ нетва̄ чатудха̄ вибхаджитва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато.
ити бхагава̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ абхисамбуддхо хутва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
56. ‘‘йо пахат̣т̣хена читтена, пахат̣т̣хаманасо наро;
бха̄вети кусалам̣ дхаммам̣, йогаккхемасса паттийа̄;
па̄пун̣е анупуббена, саббасам̣йоджанаккхайа’’нти.
таттха пахат̣т̣хена̄ти винӣваран̣ена. пахат̣т̣хаманасоти та̄йа ева винӣваран̣ата̄йа пахат̣т̣хама̄насо, суван̣н̣ам̣ вийа пахам̣ситва̄ самуджджотитасаппабха̄сачитто хутва̄ти аттхо.
евам̣ саттха̄ арахаттакӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ кан̃чанаккхандхаладдхапурисо ахамева ахоси’’нти.
кан̃чанаккхандхаджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.
[57] 7. ва̄нариндаджа̄такаван̣н̣ана̄
йассете чатуро дхамма̄ти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто девадаттасса вадха̄йа парисакканам̣ а̄раббха катхеси. тасмин̃хи самайе саттха̄ ‘‘девадатто вадха̄йа парисаккатӣ’’ти сутва̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева девадатто майхам̣ вадха̄йа парисаккати, пуббепи парисаккийева, та̄саматтампи пана ка̄тум̣ на̄саккхӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто капийонийам̣ ниббаттитва̄ вуд̣д̣химанва̄йа ассапотакаппама̄н̣о тха̄масампанно екачаро хутва̄ надӣтӣре вихарати. тасса̄ пана надийа̄ вемаджджхе еко дӣпако на̄наппака̄рехи амбапанаса̄дӣхи пхаларуккхехи сампанно. бодхисатто на̄габало тха̄масампанно надийа̄ ориматӣрато уппатитва̄ дӣпакасса орато надӣмаджджхе еко пит̣т̣хипа̄са̄н̣о аттхи, тасмим̣ нипатати, тато уппатитва̄ тасмим̣ дӣпаке патати. таттха на̄наппака̄ра̄ни пхала̄ни кха̄дитва̄ са̄йам̣ тенева упа̄йена пачча̄гантва̄ аттано васанат̣т̣ха̄не васитва̄ пунадивасепи татхева кароти. имина̄ нийа̄мена таттха ва̄сам̣ каппети.
тасмим̣ пана ка̄ле еко кумбхӣло сападжа̄патико тасса̄ надийа̄ васати. тасса бхарийа̄ бодхисаттам̣ апара̄парам̣ гаччхантам̣ дисва̄ бодхисаттасса хадайамам̣се дохал̣ам̣ уппа̄детва̄ кумбхӣлам̣ а̄ха – ‘‘майхам̣ кхо, аййа, имасса ва̄нариндасса хадайамам̣се дохал̣о уппанно’’ти. кумбхӣло ‘‘са̄дху, бхадде, лаччхасӣ’’ти ватва̄ ‘‘аджджа там̣ са̄йам̣ дӣпакато а̄гаччхантамева ган̣хисса̄мӣ’’ти гантва̄ пит̣т̣хипа̄са̄н̣е нипаджджи.
бодхисатто дивасам̣ чаритва̄ са̄йанхасамайе дӣпаке т̣хитова па̄са̄н̣ам̣ олокетва̄ – ‘‘айам̣ па̄са̄н̣о ида̄ни уччатаро кха̄йати, ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти чинтеси. тасса кира удакаппама̄н̣ан̃ча па̄са̄н̣аппама̄н̣ан̃ча суваваттха̄питамева хоти. тенасса етадахоси ‘‘аджджа имисса̄ надийа̄ удакам̣ нева ха̄йати, на ча вад̣д̣хати, атха ча пана̄йам̣ па̄са̄н̣о маха̄ хутва̄ пан̃н̃а̄йати, каччи ну кхо еттха майхам̣ гахан̣аттха̄йа кумбхӣло нипанно’’ти. со ‘‘вӣмам̣са̄ми та̄ва на’’нти таттхева т̣хатва̄ па̄са̄н̣ена саддхим̣ катхенто вийа ‘‘бхо па̄са̄н̣а̄’’ти ватва̄ пат̣ивачанам̣ алабханто йа̄вататийам̣ ‘‘бхо па̄са̄н̣а̄’’ти а̄ха. па̄са̄н̣о ким̣ пат̣ивачанам̣ дассати. пунапи ва̄наро ‘‘ким̣ бхо па̄са̄н̣а, аджджа майхам̣ пат̣ивачанам̣ на десӣ’’ти а̄ха. кумбхӣло ‘‘аддха̄ ан̃н̃есу дивасесу айам̣ па̄са̄н̣о ва̄нариндасса пат̣ивачанам̣ ада̄си, дасса̄ми да̄нисса пат̣ивачана’’нти чинтетва̄ ‘‘ким̣, бхо ва̄наринда̄’’ти а̄ха. ‘‘коси тва’’нти? ‘‘ахам̣ кумбхӣло’’ти. ‘‘киматтхам̣ еттха нипанносӣ’’ти? ‘‘тава хадайамам̣сам̣ паттхайама̄но’’ти. бодхисатто чинтеси ‘‘ан̃н̃о ме гаманамагго наттхи, аджджа майа̄ еса кумбхӣло ван̃четаббо’’ти. атха нам̣ евама̄ха ‘‘самма кумбхӣла, ахам̣ атта̄нам̣ туйхам̣ париччаджисса̄ми, твам̣ мукхам̣ виваритва̄ мам̣ тава сантикам̣ а̄гатака̄ле ган̣ха̄хӣ’’ти. кумбхӣла̄нан̃хи мукхе виват̣е аккхӣни ниммӣланти. со там̣ ка̄ран̣ам̣ асаллаккхетва̄ мукхам̣ вивари, атхасса аккхӣни питхӣйим̣су. со мукхам̣ виваритва̄ аккхӣни ниммӣлетва̄ нипаджджи. бодхисатто татха̄бха̄вам̣ н̃атва̄ дӣпака̄ уппатито гантва̄ кумбхӣласса маттхаке аккамитва̄ тато уппатито виджджулата̄ вийа виджджотама̄но паратӣре ат̣т̣ха̄си.
кумбхӣло там̣ аччхарийам̣ дисва̄ ‘‘имина̄ ва̄нариндена атиаччхеракам̣ ката’’нти чинтетва̄ ‘‘бхо ва̄наринда, имасмим̣ локе чатӯхи дхаммехи саманна̄гато пуггало пачча̄митте адхибхавати. те саббепи туйхам̣ аббхантаре аттхи ман̃н̃е’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
57. ‘‘йассете чатуро дхамма̄, ва̄наринда йатха̄ тава;
саччам̣ дхаммо дхити ча̄го, дит̣т̣хам̣ со ативаттатӣ’’ти.
таттха йасса̄ти йасса кассачи пуггаласса. етети ида̄ни ваттаббе паччаккхато ниддисати. чатуро дхамма̄ти чатта̄ро гун̣а̄. саччанти вачӣсаччам̣, ‘‘мама сантикам̣ а̄гамисса̄мӣ’’ти ватва̄ муса̄ва̄дам̣ акатва̄ а̄гатойева̄ти етам̣ те вачӣсаччам̣. дхаммоти вича̄ран̣апан̃н̃а̄, ‘‘евам̣ кате идам̣ на̄ма бхависсатӣ’’ти еса̄ те вича̄ран̣апан̃н̃а̄ аттхи. дхитӣти аббоччхиннам̣ вӣрийам̣ вуччати, етампи те аттхи. ча̄готи аттапаричча̄го, твам̣ атта̄нам̣ париччаджитва̄ мама сантикам̣ а̄гато. йам̣ пана̄хам̣ ган̣хитум̣ на̄саккхим̣, майхамевеса досо. дит̣т̣ханти пачча̄миттам̣. со ативаттатӣти йасса пуггаласса йатха̄ тава, евам̣ ете чатта̄ро дхамма̄ аттхи, со йатха̄ мам̣ аджджа твам̣ атикканто, татхева аттано пачча̄миттам̣ атиккамати абхибхаватӣти. евам̣ кумбхӣло бодхисаттам̣ пасам̣ситва̄ аттано васат̣т̣ха̄нам̣ гато.
саттха̄пи ‘‘на, бхиккхаве, девадатто ида̄нева майхам̣ вадха̄йа парисаккати, пуббепи парисаккийева̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ кумбхӣло девадатто ахоси, бхарийа̄сса чин̃чама̄н̣авика̄, ва̄нариндо пана ахамева ахоси’’нти.
ва̄нариндаджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.
[58] 8. тайодхаммаджа̄такаван̣н̣ана̄
йасса ете тайо дхамма̄ти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто девадаттасса вадха̄йа парисакканамева̄раббха катхеси.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте девадатто ва̄нарайонийам̣ ниббаттитва̄ химавантаппадесе йӯтхам̣ парихаранто атта̄нам̣ пат̣ичча джа̄та̄нам̣ ва̄нарапотака̄нам̣ ‘‘вуд̣д̣хиппатта̄ име йӯтхам̣ парихареййу’’нти бхайена дантехи д̣ам̣ситва̄ тесам̣ бӣджа̄ни уппа̄т̣ети. тада̄ бодхисаттопи тан̃н̃ева пат̣ичча екисса̄ ва̄нарийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. атха са̄ ва̄нарӣ габбхасса патит̣т̣хитабха̄вам̣ н̃атва̄ аттано габбхам̣ анураккхама̄на̄ ан̃н̃ам̣ паббатапа̄дам̣ агама̄си. са̄ парипаккагаббха̄ бодхисаттам̣ виджа̄йи. со вуд̣д̣химанва̄йа вин̃н̃утам̣ патто тха̄масампанно ахоси. со екадивасам̣ ма̄тарам̣ пуччхи ‘‘амма, майхам̣ пита̄ каха’’нти? ‘‘та̄та, асукасмим̣ на̄ма паббатапа̄де йӯтхам̣ парихаранто васатӣ’’ти. ‘‘амма, тасса мам̣ сантикам̣ нехӣ’’ти. ‘‘та̄та, на сакка̄ тайа̄ питу сантикам̣ гантум̣. пита̄ хи те атта̄нам̣ пат̣ичча джа̄та̄нам̣ ва̄нарапотака̄нам̣ йӯтхапарихаран̣абхайена дантехи д̣ам̣ситва̄ бӣджа̄ни уппа̄т̣етӣ’’ти. ‘‘амма, нехи мам̣ таттха, ахам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти. са̄ путтам̣ а̄да̄йа тасса сантикам̣ агама̄си.
со ва̄наро аттано путтам̣ дисва̄ва ‘‘айам̣ вад̣д̣ханто майхам̣ йӯтхам̣ парихаритум̣ на дассати, ида̄нева ма̄ретаббо’’ти ‘‘етам̣ а̄лин̇ганто вийа га̄л̣хам̣ пӣл̣етва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄песса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘ехи, та̄та, еттакам̣ ка̄лам̣ кахам̣ гатосӣ’’ти бодхисаттам̣ а̄лин̇ганто вийа ниппӣл̣еси. бодхисатто пана на̄габало тха̄масампанно, сопи нам̣ ниппӣл̣еси, атхасса ат̣т̣хӣни бхиджджана̄ка̄раппатта̄ни ахесум̣. атхасса етадахоси ‘‘айам̣ вад̣д̣ханто мам̣ ма̄рессати, кена ну кхо упа̄йена пуретаран̃н̃ева ма̄реййа’’нти. тато чинтеси ‘‘айам̣ авидӯре раккхасапариггахито саро аттхи, таттха нам̣ раккхасена кха̄да̄песса̄мӣ’’ти. атха нам̣ евама̄ха ‘‘та̄та, ахам̣ махаллако, имам̣ йӯтхам̣ туйхам̣ ниййа̄деми, аджджева там̣ ра̄джа̄нам̣ кароми, асукасмим̣ на̄ма т̣ха̄не саро аттхи, таттха две кумудинийо, тиссо уппалинийо, пан̃ча падуминийо ча пуппханти, гаччха, тато пуппха̄ни а̄хара̄’’ти. со ‘‘са̄дху, та̄та, а̄харисса̄мӣ’’ти гантва̄ сахаса̄ анотаритва̄ саманта̄ падам̣ париччхинданто отин̣н̣ападан̃н̃ева аддаса, на уттин̣н̣ападам̣. со ‘‘имина̄ сарена раккхасапариггахитена бхавитаббам̣, майхам̣ пита̄ аттана̄ ма̄ретум̣ асакконто раккхасена мам̣ кха̄да̄петука̄мо бхависсати, ахам̣ иман̃ча сарам̣ на отарисса̄ми, пуппха̄ни ча гахесса̄мӣ’’ти нирудакат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ вегам̣ гахетва̄ уппатитва̄ парато гаччханто нирудаке ока̄се т̣хита̄нева две пуппха̄ни гахетва̄ паратӣре пати. паратӣратопи ориматӣрам̣ а̄гаччханто теневупа̄йена две ган̣хи. евам̣ убхосу пассесу ра̄сим̣ каронто пуппха̄ни ча ган̣хи, раккхасасса ча а̄н̣ат̣т̣ха̄нам̣ на отари.
атхасса ‘‘ито уттари уккхипитум̣ на саккхисса̄мӣ’’ти та̄ни пуппха̄ни гахетва̄ екасмим̣ т̣ха̄не ра̄сим̣ каронтасса со раккхасо ‘‘майа̄ еттакам̣ ка̄лам̣ еварӯпо пан̃н̃ава̄ аччхарийапурисо на дит̣т̣хапуббо, пуппха̄ни ча на̄ма йа̄вадиччхакам̣ гахита̄ни, майхан̃ча а̄н̣ат̣т̣ха̄нам̣ на отарӣ’’ти удакам̣ двидха̄ бхинданто удакато ут̣т̣ха̄йа бодхисаттам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘ва̄наринда, имасмим̣ локе йасса тайо дхамма̄ аттхи, со пачча̄миттам̣ абхибхавати, те саббепи тава аббхантаре аттхи ман̃н̃е’’ти ватва̄ бодхисаттасса тхутим̣ каронто имам̣ га̄тхама̄ха –
58. ‘‘йасса ете тайо дхамма̄, ва̄наринда йатха̄ тава;
даккхийам̣ сӯрийам̣ пан̃н̃а̄, дит̣т̣хам̣ со ативаттатӣ’’ти.
таттха даккхийанти даккхабха̄во, сампаттабхайам̣ видхамитум̣ джа̄нанапан̃н̃а̄йа сампайуттауттамавӣрийассетам̣ на̄мам̣. сӯрийанти сӯрабха̄во, ниббхайабха̄вассетам̣ на̄мам̣. пан̃н̃а̄ти пан̃н̃а̄падат̣т̣ха̄на̄йа упа̄йапан̃н̃а̄йетам̣ на̄мам̣.
евам̣ со дакараккхасо има̄йа га̄тха̄йа бодхисаттасса тхутим̣ катва̄ ‘‘има̄ни пуппха̄ни киматтхам̣ харасӣ’’ти пуччхи. ‘‘пита̄ мам̣ ра̄джа̄нам̣ ка̄тука̄мо, тена ка̄ран̣ена хара̄мӣ’’ти. ‘‘на сакка̄ та̄дисена уттамапурисена пуппха̄ни вахитум̣ ахам̣ вахисса̄мӣ’’ти уккхипитва̄ тасса паччхато паччхато агама̄си. атхасса пита̄ дӯратова там̣ дисва̄ ‘‘ахам̣ имам̣ ‘раккхасабхаттам̣ бхависсатӣ’ти пахин̣им̣, со да̄неса раккхасам̣ пуппха̄ни га̄ха̄пенто а̄гаччхати, ида̄нимхи нат̣т̣хо’’ти чинтенто саттадха̄ хадайапха̄ланам̣ патва̄ таттхева джӣвитаккхайам̣ патто. сесава̄нара̄ саннипатитва̄ бодхисаттам̣ ра̄джа̄нам̣ акам̣су.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ йӯтхапати девадатто ахоси, йӯтхапатипутто пана ахамева ахоси’’нти.
тайодхаммаджа̄такаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хама̄.
[59] 9. бхерива̄дакаджа̄такаван̣н̣ана̄
дхаме дхамети идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ дуббачабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. тан̃хи бхиккхум̣ саттха̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣ бхиккху дуббачосӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти вутте ‘‘на твам̣ бхиккху ида̄нева дуббачо, пуббепи дуббачойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто бхерива̄дакакуле ниббаттитва̄ га̄маке васати. со ‘‘ба̄ра̄н̣асийам̣ наккхаттам̣ гхут̣т̣ха’’нти сутва̄ ‘‘самаджджаман̣д̣але бхерим̣ ва̄детва̄ дханам̣ а̄харисса̄мӣ’’ти путтам̣ а̄да̄йа таттха гантва̄ бхерим̣ ва̄детва̄ бахудханам̣ лабхи. со там̣ а̄да̄йа аттано га̄мам̣ гаччханто чора̄т̣авим̣ патва̄ путтам̣ нирантарам̣ бхерим̣ ва̄дентам̣ ва̄реси ‘‘та̄та, нирантарам̣ ава̄детва̄ маггапат̣ипаннасса иссарасса бхерим̣ вийа антарантара̄ ва̄дехӣ’’ти со питара̄ ва̄рийама̄нопи ‘‘бхерисадденева чоре пала̄песса̄мӣ’’ти ватва̄ нирантарамева ва̄деси. чора̄ пат̣хаман̃н̃ева бхерисаддам̣ сутва̄ ‘‘иссарабхерӣ бхависсатӣ’’ти пала̄йитва̄ ати вийа ека̄баддхам̣ саддам̣ сутва̄ ‘‘на̄йам̣ иссарабхерӣ бхависсатӣ’’ти а̄гантва̄ упадха̄рента̄ двейева джане дисва̄ потхетва̄ вилумпим̣су. бодхисатто ‘‘киччхена вата но ладдхам̣ дханам̣ ека̄баддхам̣ катва̄ ва̄денто на̄сесӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
59. ‘‘дхаме дхаме на̄тидхаме, атидхантан̃хи па̄пакам̣;
дхантена хи сатам̣ ладдхам̣, атидхантена на̄сита’’нти.
таттха дхаме дхамети дхамеййа но на дхамеййа, бхерим̣ ва̄деййа но на ва̄деййа̄ти аттхо. на̄тидхамети атиккамитва̄ пана нирантарамева катва̄ на ва̄деййа. ким̣ка̄ран̣а̄? атидхантан̃хи па̄пакам̣, нирантарам̣ бхерива̄данам̣ ида̄ни амха̄кам̣ па̄пакам̣ ла̄макам̣ джа̄там̣. дхантена хи сатам̣ ладдханти нагаре дхамантена бхерива̄данена каха̄пан̣асатам̣ ладдхам̣. атидхантена на̄ситанти ида̄ни пана ме путтена вачанам̣ акатва̄ йадидам̣ ат̣авийам̣ атидхантам̣, тена атидхантена саббам̣ на̄ситанти.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ путто дуббачабхиккху ахоси, пита̄ пана ахамева ахоси’’нти.
бхерива̄дакаджа̄такаван̣н̣ана̄ навама̄.
[60] 10. сан̇кхадхамаджа̄такаван̣н̣ана̄
дхаме дхамети идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто дуббачамева̄раббха катхеси.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто сан̇кхадхамакакуле ниббаттитва̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ наккхатте гхут̣т̣хе питарам̣ а̄да̄йа сан̇кхадхаманакаммена дханам̣ лабхитва̄ а̄гаманака̄ле чора̄т̣авийам̣ питарам̣ нирантарам̣ сан̇кхам̣ дхамантам̣ ва̄реси. со ‘‘сан̇кхасаддена чоре пала̄песса̄мӣ’’ти нирантарамева дхами, чора̄ пуриманайенева а̄гантва̄ вилумпим̣су. бодхисатто пуриманайенева га̄тхам̣ абха̄си –
60. ‘‘дхаме дхаме на̄тидхаме, атидхантан̃хи па̄пакам̣;
дхантена̄дхигата̄ бхога̄, те та̄то видхамӣ дхама’’нти.
таттха те та̄то видхамӣ дхаманти те сан̇кхам̣ дхамитва̄ ладдхабхоге мама пита̄ пунаппунам̣ дхаманто видхами виддхам̣сеси вина̄сесӣти.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ пита̄ дуббачабхиккху ахоси, путто панасса ахамева ахоси’’нти.
сан̇кхадхамаджа̄такаван̣н̣ана̄ дасама̄.
а̄сӣсавагго чхат̣т̣хо.
тассудда̄нам̣ –
маха̄сӣлаваджанакам̣, пун̣н̣апа̄ти ча ким̣пхалам̣;
пан̃ча̄вудхакан̃чанаккхандхам̣, ва̄нариндам̣ тайодхаммам̣;
бхерива̄дасан̇кхадхаманти.