5. аттхака̄мавагго

[41] 1. лосакаджа̄такаван̣н̣ана̄

йо аттхака̄масса̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто лосакатиссаттхерам̣ на̄ма а̄раббха катхеси. ко панеса лосакатиссаттхеро на̄ма̄ти? косаларат̣т̣хе еко аттано кулана̄сако кеват̣т̣апуттако ала̄бхӣ бхиккху. со кира ниббаттат̣т̣ха̄нета̄ чавитва̄ косаларат̣т̣хе екасмим̣ куласахассава̄се кеват̣т̣ага̄ме екисса̄ кеват̣т̣ийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. тасса пат̣исандхиггахан̣адивасе там̣ куласахассам̣ джа̄лахаттхам̣ надийан̃ча тал̣а̄ка̄дӣсу ча маччхе парийесантам̣ екам̣ кхуддакамаччхампи на̄латтха. тато пат̣т̣ха̄йа ча те кеват̣т̣а̄ париха̄йантийева. тасмин̃хи куччхигатейева несам̣ га̄мо сатта ва̄ре аггина̄ дад̣д̣хо, сатта ва̄ре ран̃н̃а̄ дан̣д̣ито. евам̣ ануккамена дуггата̄ джа̄та̄. те чинтайим̣су ‘‘пуббе амха̄кам̣ еварӯпам̣ наттхи, ида̄ни пана париха̄йа̄ма, амха̄кам̣ антаре ека̄йа ка̄л̣акан̣н̣ийа̄ бхавитаббам̣, две бха̄га̄ хома̄’’ти пан̃ча пан̃ча куласата̄ни екато ахесум̣. тато йаттха тасса ма̄та̄питаро, сова кот̣т̣ха̄со париха̄йати, итаро вад̣д̣хати. те тампи кот̣т̣ха̄сам̣ двидха̄, тампи двидха̄ти евам̣ йа̄ва тамева кулам̣ екам̣ ахоси, та̄ва вибхаджитва̄ тесам̣ ка̄л̣акан̣н̣ибха̄вам̣ н̃атва̄ потхетва̄ никкад̣д̣хим̣су.

атхасса ма̄та̄ киччхена джӣвама̄на̄ парипакке габбхе екасмим̣ т̣ха̄не виджа̄йи. паччхимабхавикасаттам̣ на сакка̄ на̄сетум̣, антогхат̣е падӣпо вийа тасса хадайе арахаттасса упаниссайо джалати. са̄ там̣ да̄ракам̣ пат̣иджаггитва̄ а̄дха̄витва̄ паридха̄витва̄ вичаран̣ака̄ле екамасса капа̄лакам̣ хаттхе датва̄ ‘‘путта, етам̣ гхарам̣ пависа̄’’ти песетва̄ пала̄та̄. со тато пат̣т̣ха̄йа екакова хутва̄ таттха таттха бхиккхам̣ парийеситва̄ екасмим̣ т̣ха̄не сайати, на нха̄йати, на сарӣрам̣ пат̣иджаггати, пам̣суписа̄чако вийа киччхена джӣвикам̣ каппети. со ануккамена саттавассико хутва̄ екасмим̣ гехадва̄ре уккхалидхованасса чхад̣д̣итат̣т̣ха̄не ка̄ко вийа екекам̣ бхаттаситтхам̣ уччинитва̄ кха̄дати.

атха нам̣ дхаммасена̄пати са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чарама̄но дисва̄ ‘‘айам̣ сатто атика̄рун̃н̃аппатто, катарага̄мава̄сико ну кхо’’ти тасмим̣ меттачиттам̣ вад̣д̣хетва̄ ‘‘ехи, ре’’ти а̄ха. со а̄гантва̄ тхерам̣ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ тхеро ‘‘катарага̄мава̄сикоси, кахам̣ ва̄ те ма̄та̄питаро’’ти пуччхи. ‘‘ахам̣, бханте, ниппаччайо, майхам̣ ма̄та̄питаро мам̣ нисса̄йа ‘килантамха̄’ти мам̣ чхад̣д̣етва̄ пала̄та̄’’ти. ‘‘апи пана паббаджиссасӣ’’ти. ‘‘бханте, ахам̣ та̄ва паббаджеййам̣, ма̄дисам̣ пана капан̣ам̣ ко пабба̄джессасӣ’’ти? ‘‘ахам̣ пабба̄джесса̄мӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте, пабба̄джетха̄’’ти. тхеро тасса кха̄данӣйабходжанӣйам̣ датва̄ там̣ виха̄рам̣ нетва̄ сахаттхенева нха̄петва̄ пабба̄джетва̄ парипун̣н̣авассам̣ упасампа̄деси. со махаллакака̄ле ‘‘лосакатиссаттхеро’’ти пан̃н̃а̄йиттха аппапун̃н̃о аппала̄бхо. тена кира асадисада̄непи куччхипӯро на ладдхапуббо, джӣвитагхат̣анаматтамева лабхати. тасса хи патте екасмим̣йева йа̄гуул̣ун̇ке динне патто саматиттико вийа хутва̄ пан̃н̃а̄йати. атха манусса̄ ‘‘имасса патто пӯро’’ти хет̣т̣ха̄ йа̄гум̣ денти. тасса патте йа̄гум̣ да̄нака̄ле манусса̄нам̣ бха̄джане йа̄гу антарадха̄йатӣтипи ваданти. кхаджджака̄дӣсупи есева найо.

со апарена самайена випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ аггапхале арахатте патит̣т̣хитопи аппала̄бхова ахоси. атхасса анупуббена а̄йусан̇кха̄ресу парихӣнесу паринибба̄надивасо сампа̄пун̣и. дхаммасена̄пати а̄вадждженто тасса паринибба̄набха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘айам̣ лосакатиссаттхеро аджджа паринибба̄йиссати, аджджа майа̄ етасса йа̄вадаттхам̣ а̄ха̄рам̣ да̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти там̣ а̄да̄йа са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. тхеро там̣ нисса̄йа та̄ва бахуманусса̄йа са̄ваттхийа̄ хаттхам̣ паса̄ретва̄ ванданаматтампи на̄латтха. атха нам̣ тхеро ‘‘гаччха̄вусо, а̄санаса̄ла̄йа нисӣда̄’’ти уййоджетва̄ гато. там̣ а̄гатамева манусса̄ ‘‘аййо, а̄гато’’ти а̄сане нисӣда̄петва̄ бходжеси. тхеропи ‘‘имам̣ лосакасса детха̄’’ти ладдха̄ха̄рам̣ песеси. там̣ гахетва̄ гата̄ лосакатиссаттхерам̣ асаритва̄ сайамева бхун̃джим̣су. атха тхерасса ут̣т̣ха̄йа виха̄рам̣ гаманака̄ле лосакатиссаттхеро а̄гантва̄ тхерам̣ ванди, тхеро ниваттитва̄ т̣хитакова ‘‘ладдхам̣ те, а̄вусо, бхатта’’нти пуччхи. лабхисса̄ма но, бхантети. тхеро сам̣вегапатто ка̄лам̣ олокеси, ка̄ло атикканто. тхеро ‘‘хота̄вусо, идхева нисӣда̄’’ти лосакаттхерам̣ а̄санаса̄ла̄йам̣ нисӣда̄петва̄ косаларан̃н̃о нивесанам̣ агама̄си. ра̄джа̄ тхерасса паттам̣ га̄ха̄петва̄ ‘‘бхаттасса ака̄ло’’ти паттапӯрам̣ чатумадхурам̣ да̄песи. тхеро там̣ а̄да̄йа гантва̄ ‘‘еха̄вусо, тисса имам̣ чатумадхурам̣ бхун̃джа̄’’ти ватва̄ паттам̣ гахетва̄ ат̣т̣ха̄си. со тхере га̄равена ладжджанто на парибхун̃джати. атха нам̣ тхеро ‘‘еха̄вусо тисса, ахам̣ имам̣ паттам̣ гахетва̄ва т̣хасса̄ми, твам̣ нисӣдитва̄ парибхун̃джа. саче ахам̣ паттам̣ хаттхато мун̃чеййам̣, кин̃чи на бхавеййа̄’’ти а̄ха. атха̄йасма̄ лосакатиссаттхеро аггаса̄ваке дхаммасена̄патимхи паттам̣ гахетва̄ т̣хите чатумадхурам̣ парибхун̃джи. там̣ тхерасса арийиддхибалена париккхайам̣ на агама̄си. тада̄ лосакатиссаттхеро йа̄вадаттхам̣ ударапӯрам̣ катва̄ парибхун̃джи, там̣ дивасам̣йева ча анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йи. самма̄самбуддхо сантике т̣хатва̄ сарӣраниккхепам̣ ка̄реси, дха̄туйо гахетва̄ четийам̣ карим̣су.

тада̄ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ саннипатитва̄ ‘‘а̄вусо, ахо лосакатиссаттхеро аппапун̃н̃о аппала̄бхӣ, еварӯпена на̄ма аппапун̃н̃ена аппала̄бхина̄ катхам̣ арийадхаммо ладдхо’’ти катхента̄ нисӣдим̣су. саттха̄ дхаммасабхам̣ гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхи. те ‘‘има̄йа на̄ма, бханте’’ти а̄рочайим̣су. саттха̄ ‘‘бхиккхаве, есо бхиккху аттано ала̄бхибха̄ван̃ча арийадхаммала̄бхибха̄ван̃ча аттана̄ва ака̄си. айан̃хи пуббе паресам̣ ла̄бхантара̄йам̣ катва̄ аппала̄бхӣ джа̄то, ‘‘аниччам̣, дуккхам̣, анатта̄’’ти випассана̄йа йуттабха̄васса балена арийадхаммала̄бхӣ джа̄то’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте кира кассапасамма̄самбуддхака̄ле ан̃н̃атаро бхиккху екам̣ кут̣умбикам̣ нисса̄йа га̄мака̄ва̄се васати пакататто сӣлава̄ випассана̄йа йуттаппайутто. атхеко кхӣн̣а̄саваттхеро самаваттава̄сам̣ васама̄но анупуббена тасса бхиккхуно упат̣т̣ха̄какут̣умбикасса васанага̄мам̣ сампатто. кут̣умбико тхерасса ирийа̄патхейева пасӣдитва̄ паттам̣ а̄да̄йа гхарам̣ павесетва̄ саккаччам̣ бходжетва̄ тхокам̣ дхаммакатхам̣ сутва̄ тхерам̣ вандитва̄ ‘‘бханте, амха̄кам̣ дхуравиха̄рамева гаччхатха, майам̣ са̄йанхасамайе а̄гантва̄ пассисса̄ма̄’’ти а̄ха. тхеро виха̄рам̣ гантва̄ нева̄сикаттхерам̣ вандитва̄ а̄пуччхитва̄ екамантам̣ нисӣди. сопи тена саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ ‘‘ладдхо те, а̄вусо, бхиккха̄ха̄ро’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, ладдхо’’ти. ‘‘кахам̣ ладдхо’’ти? ‘‘тумха̄кам̣ дхурага̄ме кут̣умбикагхаре’’ти. еван̃ча пана ватва̄ аттано сена̄санам̣ пуччхитва̄ пат̣иджаггитва̄ паттачӣварам̣ пат̣иса̄метва̄ джха̄насукхена пхаласукхена ча вӣтина̄менто нисӣди.

сопи кут̣умбико са̄йанхе гандхама̄лан̃чева падӣпеййан̃ча га̄ха̄петва̄ виха̄рам̣ гантва̄ нева̄сикаттхерам̣ вандитва̄ ‘‘бханте, еко а̄гантукаттхеро аттхи, а̄гато ну кхо’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, а̄гато’’ти. ‘‘ида̄ни каха’’нти. ‘‘асукасена̄сане на̄ма̄’’ти. со тасса сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисинно дхаммакатхам̣ сутва̄ сӣталавела̄йа четийан̃ча бодхин̃ча пӯджетва̄ дӣпе джа̄летва̄ убхопи джане нимантетва̄ гато. нева̄сикаттхеропи кхо ‘‘айам̣ кут̣умбико парибхинно, сача̄йам̣ бхиккху имасмим̣ виха̄ре васиссати, на мам̣ еса кисмин̃чи ган̣айиссатӣ’’ти тхере анаттаманатам̣ а̄паджджитва̄ ‘‘имасмим̣ виха̄ре етасса авасана̄ка̄ро майа̄ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти тена упат̣т̣ха̄навела̄йа а̄гатена саддхим̣ кин̃чи на катхеси. кхӣн̣а̄саваттхеро тасса аджджха̄сайам̣ джа̄нитва̄ ‘‘айам̣ тхеро мама куле ва̄ ган̣е ва̄ апалибуддхабха̄вам̣ на джа̄на̄тӣ’’ти аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ джха̄насукхена пхаласукхена вӣтина̄меси.

нева̄сикопи пунадивасе накхапит̣т̣хена ган̣д̣им̣ пахаритва̄ накхена два̄рам̣ а̄кот̣етва̄ кут̣умбикасса гехам̣ агама̄си. со тасса паттам̣ гахетва̄ пан̃н̃атта̄сане нисӣда̄петва̄ ‘‘а̄гантукаттхеро кахам̣, бханте’’ти пуччхи. ‘‘на̄хам̣ тава кулӯпакасса паваттим̣ джа̄на̄ми, ган̣д̣им̣ пахарантопи два̄рам̣ а̄кот̣ентопи пабодхетум̣ на̄саккхим̣, хиййо тава гехе пан̣ӣтабходжанам̣ бхун̃джитва̄ джӣра̄петум̣ асакконто ида̄ни ниддам̣ оккантойева бхависсати, твам̣ пасӣдама̄но еварӯпесуйева т̣ха̄несу пасӣдасӣ’’ти а̄ха – ‘‘кхӣн̣а̄саваттхеропи аттано бхиккха̄ча̄равелам̣ саллаккхетва̄ сарӣрам̣ пат̣иджаггитва̄ паттачӣварама̄да̄йа а̄ка̄се уппатитва̄ ан̃н̃аттха агама̄си. со кут̣умбико нева̄сикаттхерам̣ саппимадхусаккхара̄бхисан̇кхатам̣ па̄йа̄сам̣ па̄йетва̄ паттам̣ гандхачун̣н̣ехи уббат̣т̣етва̄ пуна пӯретва̄ ‘‘бханте, со тхеро маггакиланто бхависсати, идамасса харатха̄’’ти ада̄си. итаро апат̣иккхипитва̄ва гахетва̄ гаччханто ‘‘саче со бхиккху имам̣ па̄йа̄сам̣ пивиссати, гӣва̄йам̣ гахетва̄ никкад̣д̣хийама̄нопи на гамиссати. саче пана̄хам̣ имам̣ па̄йа̄сам̣ манусса̄нам̣ дасса̄ми, па̄кат̣ам̣ ме каммам̣ бхависсати. саче удаке опила̄песса̄ми, удакапит̣т̣хе саппи пан̃н̃а̄йиссати. саче бхӯмийам̣ чхад̣д̣есса̄ми, ка̄касаннипа̄тена пан̃н̃а̄йиссати. каттха ну кхо имам̣ чхад̣д̣еййа’’нти упадха̄ренто екам̣ джха̄маккхеттам̣ дисва̄ ан̇га̄ре вийӯхитва̄ таттха паккхипитва̄ упари ан̇га̄рехи пат̣иччха̄детва̄ виха̄рам̣ гато там̣ бхиккхум̣ адисва̄ чинтеси ‘‘аддха̄ со бхиккху кхӣн̣а̄саво мама аджджха̄сайам̣ видитва̄ ан̃н̃аттха гато бхависсати, ахо майа̄ ударахету айуттам̣ ката’’нти та̄вадевасса махантам̣ доманассам̣ удапа̄ди. тато пат̣т̣ха̄йева ча мануссапето хутва̄ на чирассева ка̄лам̣ катва̄ нирайе ниббатти.

со бахӯни вассасатасахасса̄ни нирайе паччитва̄ пакка̄васесена пат̣ипа̄т̣ийа̄ пан̃чаджа̄тисатесу йаккхо хутва̄ екадивасампи ударапӯрам̣ а̄ха̄рам̣ на лабхи. екадивасам̣ пана габбхамалам̣ ударапӯрам̣ лабхи. пуна пан̃чаджа̄тисатесу сунакхо ахоси. тада̄пи екадивасам̣ бхаттаваманам̣ ударапӯрам̣ лабхи, сесака̄ле пана тена ударапӯро а̄ха̄ро на̄ма на ладдхапуббо. сунакхайонито пана чавитва̄ ка̄сират̣т̣хе екасмим̣ га̄ме дуггатакуле ниббатти. тасса ниббаттито пат̣т̣ха̄йа там̣ кулам̣ парамадуггатамева джа̄там̣, джа̄тито уддхам̣ удакакан̃джика̄маттампи на лабхи. тасса пана ‘‘миттавиндако’’ти на̄мам̣ ахоси. ма̄та̄питаро чха̄такадуккхам̣ адхива̄сетум̣ асакконта̄ ‘‘гаччха ка̄л̣акан̣н̣ӣ’’ти там̣ потхетва̄ нӣхарим̣су. со апат̣исаран̣о вичаранто ба̄ра̄н̣асим̣ агама̄си. тада̄ бодхисатто ба̄ра̄н̣асийам̣ диса̄па̄моккхо а̄чарийо хутва̄ пан̃ча ма̄н̣авакасата̄ни сиппам̣ ва̄чети. тада̄ ба̄ра̄н̣асива̄сино дуггата̄нам̣ париббайам̣ датва̄ сиппам̣ сиккха̄пенти. айампи миттавиндако бодхисаттасса сантике сиппам̣ сиккхати. со пхарусо анова̄даккхамо там̣ там̣ пахаранто вичарати, бодхисаттена овадийама̄нопи ова̄дам̣ на ган̣ха̄ти. там̣ нисса̄йа а̄йописса мандо джа̄то.

атха со ма̄н̣авакехи саддхим̣ бхан̣д̣итва̄ ова̄дам̣ агган̣ханто тато пала̄йитва̄ а̄хин̣д̣анто екам̣ паччантага̄мам̣ патва̄ бхатим̣ катва̄ джӣвати. со таттха ека̄йа дуггатиттхийа̄ саддхим̣ сам̣ва̄сам̣ каппеси. са̄ там̣ нисса̄йа две да̄раке виджа̄йи. га̄мава̄сино ‘‘амха̄кам̣ суса̄санам̣ дусса̄санам̣ а̄рочеййа̄сӣ’’ти миттавиндакасса бхатим̣ датва̄ там̣ га̄мадва̄ре кут̣ика̄йа васа̄песум̣. там̣ пана миттавиндакам̣ нисса̄йа те паччантага̄мава̄сино саттаккхаттум̣ ра̄джадан̣д̣ам̣ агамам̣су, саттаккхаттум̣ несам̣ геха̄ни джха̄йим̣су, саттаккхаттум̣ тал̣а̄кам̣ бхиджджи. те чинтайим̣су ‘‘амха̄кам̣ пуббе имасса миттавиндакасса ана̄гаманака̄ле еварӯпам̣ наттхи, ида̄ни панасса а̄гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа париха̄йа̄ма̄’’ти там̣ потхетва̄ нӣхарим̣су.

со аттано да̄раке гахетва̄ ан̃н̃аттха гаччханто екам̣ амануссапариггахам̣ ат̣авим̣ па̄виси. таттхасса аманусса̄ да̄раке ча бхарийан̃ча ма̄ретва̄ мам̣сам̣ кха̄дим̣су. со тато пала̄йитва̄ тато тато а̄хин̣д̣анто екам̣ гамбхӣрам̣ на̄ма пат̣т̣анага̄мам̣ на̄ва̄виссаджджанадивасейева патва̄ каммака̄рако хутва̄ на̄вам̣ абхирухи. на̄ва̄ самуддапит̣т̣хе сатта̄хам̣ гантва̄ саттаме дивасе самуддамаджджхе а̄кот̣етва̄ т̣хапита̄ вийа ат̣т̣ха̄си. те ка̄л̣акан̣н̣исала̄кам̣ ча̄ресум̣, саттаккхаттум̣ миттавиндакассева па̄пун̣и. манусса̄ тассекам̣ вел̣укала̄пам̣ датва̄ хаттхе гахетва̄ самуддапит̣т̣хе кхипим̣су, тасмим̣ кхиттаматте на̄ва̄ агама̄си. миттавиндако вел̣укала̄пе нипаджджитва̄ самуддапит̣т̣хе гаччханто кассапасамма̄самбуддхака̄ле раккхитасӣласса пхалена самуддапит̣т̣хе екасмим̣ пхаликавима̄не чатассо девадхӣтаро пат̣илабхитва̄ та̄сам̣ сантике сукхам̣ анубхавама̄но сатта̄хам̣ васи. та̄ пана вима̄напетийо сатта̄хам̣ сукхам̣ анубхаванти, сатта̄хам̣ дуккхам̣. сатта̄хам̣ дуккхам̣ анубхавитум̣ гаччхама̄на̄ ‘‘йа̄ва майам̣ а̄гаччха̄ма, та̄ва идхева хохӣ’’ти ватва̄ агамам̣су.

миттавиндако та̄сам̣ гатака̄ле вел̣укала̄пе нипаджджитва̄ пурато гаччханто раджатавима̄не ат̣т̣ха девадхӣтаро лабхи. татопи парам̣ гаччханто ман̣ивима̄не сол̣аса, канакавима̄не дваттим̣са девадхӣтаро лабхи. та̄сампи вачанам̣ акатва̄ парато гаччханто антарадӣпаке екам̣ йаккханагарам̣ аддаса. таттхека̄ йаккхинӣ аджарӯпена вичарати. миттавиндако тасса̄ йаккхинибха̄вам̣ аджа̄нанто ‘‘аджамам̣сам̣ кха̄дисса̄мӣ’’ти там̣ па̄де аггахеси, са̄ йаккха̄нубха̄вена там̣ уккхипитва̄ кхипи. со та̄йа кхитто самуддаматтхакена гантва̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ парикха̄пит̣т̣хе екасмим̣ кан̣т̣акагумбаматтхаке патитва̄ пават̣т̣ама̄но бхӯмийам̣ патит̣т̣ха̄си. тасмин̃ча самайе тасмим̣ парикха̄пит̣т̣хе ран̃н̃о аджика̄ чарама̄на̄ чора̄ харанти. аджикагопака̄ ‘‘чоре ган̣хисса̄ма̄’’ти екамантам̣ нилӣна̄ ат̣т̣хам̣су. миттавиндако пават̣т̣итва̄ бхӯмийам̣ т̣хито та̄ аджика̄ дисва̄ чинтеси ‘‘ахам̣ самудде екасмим̣ дӣпаке аджикам̣ па̄де гахетва̄ та̄йа кхитто идха патито. саче ида̄ни екам̣ аджикам̣ па̄де гахесса̄ми, са̄ мам̣ парато самуддапит̣т̣хе вима̄надевата̄нам̣ сантике кхиписсатӣ’’ти. со евам̣ айонисо манасикаритва̄ аджикам̣ па̄де ган̣хи, са̄ гахитаматта̄ вирави. аджикагопака̄ ито чито ча а̄гантва̄ там̣ гахетва̄ ‘‘еттакам̣ ка̄лам̣ ра̄джакуле аджикакха̄дако еса чоро’’ти там̣ кот̣т̣етва̄ бандхитва̄ ран̃н̃о сантикам̣ ненти.

тасмим̣ кхан̣е бодхисатто пан̃часатама̄н̣авакапаривуто нагара̄ никкхамма нха̄йитум̣ гаччханто миттавиндакам̣ дисва̄ сан̃джа̄нитва̄ те мануссе а̄ха – ‘‘та̄та̄, айам̣ амха̄кам̣ антева̄сико, касма̄ нам̣ ган̣хатха̄’’ти? ‘‘аджикачорако, аййа, екам̣ аджикам̣ па̄де ган̣хи, тасма̄ гахито’’ти. ‘‘тена хетам̣ амха̄кам̣ да̄сам̣ катва̄ детха, амхе нисса̄йа джӣвиссатӣ’’ти. те, ‘‘са̄дху аййа̄’’ти там̣ виссаджджетва̄ агамам̣су. атха нам̣ бодхисатто ‘‘миттавиндака, твам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ кахам̣ васӣ’’ти пуччхи. со саббам̣ аттана̄ катакаммам̣ а̄рочеси. бодхисатто ‘‘аттхака̄ма̄нам̣ вачанам̣ акаронто евам̣ дуккхам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

41. ‘‘йо аттхака̄масса хита̄нукампино, оваджджама̄но на кароти са̄санам̣;

аджийа̄ па̄дамоламба, миттако вийа сочатӣ’’ти.

таттха аттхака̄масса̄ти вуд̣д̣хим̣ иччхантасса. хита̄нукампиноти хитена анукампама̄насса. оваджджама̄ноти мудукена хитачиттена овадийама̄но. на кароти са̄сананти анусит̣т̣хам̣ на кароти, дуббачо анова̄дако хоти. миттако вийа сочатӣти йатха̄йам̣ миттавиндако аджика̄йа па̄дам̣ гахетва̄ сочати киламати, евам̣ ниччака̄лам̣ сочатӣти има̄йа га̄тха̄йа бодхисатто дхаммам̣ десеси.

евам̣ тена тхерена еттаке аддха̄не тӣсуйева аттабха̄весу куччхипӯро ладдхапуббо. йаккхена хутва̄ екадивасам̣ габбхамалам̣ ладдхам̣, сунакхена хутва̄ екадивасам̣ бхаттаваманам̣, паринибба̄надивасе дхаммасена̄патисса̄нубха̄вена чатумадхурам̣ ладдхам̣. евам̣ парасса ла̄бхантара̄йакаран̣ам̣ на̄ма маха̄досанти ведитаббам̣. тасмим̣ пана ка̄ле сопи а̄чарийо миттавиндакопи йатха̄каммам̣ гато.

саттха̄ ‘‘евам̣, бхиккхаве, аттано аппала̄бхибха̄ван̃ча арийадхаммала̄бхибха̄ван̃ча сайамева еса ака̄сӣ’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ миттавиндако лосакатиссаттхеро ахоси, диса̄па̄моккха̄чарийо пана ахамева ахоси’’нти.

лосакаджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.

[42] 2. капотаджа̄такаван̣н̣ана̄

йо аттхака̄масса̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ лолабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. тасса лолабха̄во наваканипа̄те ка̄каджа̄таке а̄ви бхависсати. тада̄ пана там̣ бхиккхӯ ‘‘айам̣, бханте, бхиккху лоло’’ти саттху а̄рочесум̣. атха нам̣ саттха̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣ бхиккху лолосӣ’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, бханте’’ти. саттха̄ ‘‘пуббепи твам̣ бхиккху лоло лолака̄ран̣а̄ джӣвитаккхайам̣ патто, пан̣д̣ита̄пи там̣ нисса̄йа аттано васанат̣т̣ха̄на̄ парихӣна̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто па̄ра̄ватайонийам̣ ниббатти. тада̄ ба̄ра̄н̣асива̄сино пун̃н̃ака̄мата̄йа тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не сакун̣а̄нам̣ сукхавасанаттха̄йа тхусапаччхийо оламбенти. ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хинопи бхаттака̄рако аттано маха̄насе екам̣ тхусапаччхим̣ оламбетва̄ т̣хапеси, бодхисатто таттха ва̄сам̣ каппеси. со па̄това никкхамитва̄ гочаре чаритва̄ са̄йам̣ а̄гантва̄ таттха васанто ка̄лам̣ кхепеси. атхекадивасам̣ еко ка̄ко маха̄насаматтхакена гаччханто амбила̄намбиламаччхамам̣са̄нам̣ дхӯпанава̄сам̣ гха̄йитва̄ лобхам̣ уппа̄детва̄ ‘‘кам̣ ну кхо нисса̄йа имам̣ маччхамам̣сам̣ лабхисса̄мӣ’’ти авидӯре нисӣдитва̄ паригган̣ханто са̄йам̣ бодхисаттам̣ а̄гантва̄ маха̄насам̣ пависантам̣ дисва̄ ‘‘имам̣ па̄ра̄ватам̣ нисса̄йа маччхамам̣сам̣ лабхисса̄мӣ’’ти пунадивасе па̄това а̄гантва̄ бодхисаттасса никкхамитва̄ гочараттха̄йа гаманака̄ле пит̣т̣хито пит̣т̣хито агама̄си. атха нам̣ бодхисатто ‘‘касма̄ твам̣, самма, амхехи саддхим̣ чарасӣ’’ти а̄ха. ‘‘са̄ми, тумха̄хам̣ кирийа̄ майхам̣ руччати, ито пат̣т̣ха̄йа тумхе упат̣т̣хахисса̄мӣ’’ти. ‘‘самма, тумхе ан̃н̃агочара̄, майам̣ ан̃н̃агочара̄, тумхехи амха̄кам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ дуккара’’нти. ‘‘са̄ми, тумха̄кам̣ гочараггахан̣ака̄ле ахампи гочарам̣ гахетва̄ тумхехи саддхим̣йева гамисса̄мӣ’’ти. ‘‘са̄дху, кевалам̣ те аппаматтена бхавитабба’’нти евам̣ бодхисатто ка̄кам̣ овадитва̄ гочарам̣ чаранто тин̣абӣджа̄дӣни кха̄дати. бодхисаттасса пана гочараггахан̣ака̄ле ка̄ко гантва̄ гомайапин̣д̣ам̣ апанетва̄ па̄н̣аке кха̄дитва̄ ударам̣ пӯретва̄ бодхисаттасса сантикам̣ а̄гантва̄ ‘‘са̄ми, тумхе ативелам̣ чаратха, атибахубхаккхена на̄ма бхавитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ бодхисаттена гочарам̣ гахетва̄ са̄йам̣ а̄гаччхантена саддхим̣йева маха̄насам̣ па̄виси. бхаттака̄рако ‘‘амха̄кам̣ капото ан̃н̃ампи гахетва̄ а̄гато’’ти ка̄кассапи паччхим̣ т̣хапеси. тато пат̣т̣ха̄йа две джана̄ васанти.

атхекадивасам̣ сет̣т̣хисса бахум̣ маччхамам̣сам̣ а̄харим̣су. там̣ а̄да̄йа бхаттака̄рако маха̄насе таттха таттха оламбеси. ка̄ко там̣ дисва̄ лобхам̣ уппа̄детва̄ ‘‘све гочарабхӯмим̣ агантва̄ майа̄ идамева кха̄дитабба’’нти раттим̣ ниттхунанто нипаджджи. пунадивасе бодхисатто гочара̄йа гаччханто ‘‘ехи, самма, ка̄ка̄’’ти а̄ха. ‘‘са̄ми, тумхе гаччхатха, майхам̣ куччхирого аттхӣ’’ти. ‘‘самма, ка̄ка̄нам̣ куччхирого на̄ма на када̄чи бхӯтапуббо, раттим̣ тӣсу йа̄месу екекасмим̣ йа̄ме муччхита̄ хонти, дӣпават̣т̣им̣ гилитака̄ле пана несам̣ мухуттам̣ титти хоти, твам̣ имам̣ маччхамам̣сам̣ кха̄дитука̄мо бхависсаси, ехи мануссапарибхого на̄ма тумха̄кам̣ дуппарибхун̃джийо, ма̄ еварӯпам̣ ака̄си, майа̄ саддхим̣йева гочара̄йа гаччха̄хӣ’’ти. ‘‘на саккоми, са̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи пан̃н̃а̄йиссаси сакена каммена, лобхавасам̣ агантва̄ аппаматто хохӣ’’ти там̣ овадитва̄ бодхисатто гочара̄йа гато.

бхаттака̄рако на̄наппака̄рам̣ маччхамам̣савикатим̣ сампа̄детва̄ усуманиккхаманаттхам̣ бха̄джана̄ни тхокам̣ виваритва̄ расапарисса̄ванакарот̣им̣ бха̄джанаматтхаке т̣хапетва̄ бахи никкхамитва̄ седам̣ пун̃чхама̄но ат̣т̣ха̄си. тасмим̣ кхан̣е ка̄ко паччхито сӣсам̣ уккхипитва̄ бхаттагехам̣ олокенто тасса никкхантабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘айам̣да̄ни майхам̣ маноратхам̣ пӯретва̄ мам̣сам̣ кха̄дитум̣ ка̄ло, ким̣ ну кхо маха̄мам̣сам̣ кха̄да̄ми, уда̄ху чун̣н̣икамам̣са’’нти чинтетва̄ ‘‘чун̣н̣икамам̣сена на̄ма кхиппам̣ куччхим̣ пӯретум̣ на сакка̄, махантам̣ мам̣сакхан̣д̣ам̣ а̄харитва̄ паччхийам̣ никкхипитва̄ кха̄дама̄но нипаджджисса̄мӣ’’ти паччхито уппатитва̄ расакарот̣ийам̣ нилӣйи. са̄ ‘‘кирӣ’’ти саддамака̄си. бхаттака̄рако там̣ саддам̣ сутва̄ ‘‘ким̣ ну кхо ета’’нти павит̣т̣хо ка̄кам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ дут̣т̣хака̄ко маха̄сет̣т̣хино паккамам̣сам̣ кха̄дитука̄мо, ахам̣ кхо пана сет̣т̣хим̣ нисса̄йа джӣва̄ми, на имам̣ ба̄лам̣, ким̣ ме имина̄’’ти два̄рам̣ пидха̄йа ка̄кам̣ гахетва̄ сакаласарӣре патта̄ни лун̃читва̄ алласин̇гӣвералон̣аджӣрака̄дайо кот̣т̣етва̄ амбилатаккена а̄лол̣етва̄ тенасса сакаласарӣрам̣ маккхетва̄ там̣ ка̄кам̣ паччхийам̣ кхипи. со адхиматтаведана̄бхибхӯто ниттхунанто нипаджджи.

бодхисатто са̄йам̣ а̄гантва̄ там̣ бйасанаппаттам̣ дисва̄ ‘‘лолака̄ка, мама вачанам̣ акатва̄ тава лобхам̣ нисса̄йа маха̄дуккхам̣ паттосӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

42. ‘‘йо аттхака̄масса хита̄нукампино, оваджджама̄но на кароти са̄санам̣;

капотакасса вачанам̣ акатва̄, амиттахаттхаттхагатова сетӣ’’ти.

таттха капотакасса вачанам̣ акатва̄ти па̄ра̄ватасса хита̄нуса̄санавачанам̣ акатва̄. амиттахаттхаттхагатова сетӣти амитта̄нам̣ анаттхака̄рака̄нам̣ дуккхуппа̄дакапуггала̄нам̣ хаттхаттхам̣ хаттхапатхам̣ гато айам̣ ка̄ко вийа со пуггало махантам̣ бйасанам̣ патва̄ анусочама̄но сетӣти.

бодхисатто имам̣ га̄тхам̣ ватва̄ ‘‘ида̄ни майа̄ ча имасмим̣ т̣ха̄не на сакка̄ васиту’’нти ан̃н̃аттха гато. ка̄копи таттхева джӣвитаккхайам̣ патто. атха нам̣ бхаттака̄рако саддхим̣ паччхийа̄ гахетва̄ сан̇ка̄рат̣т̣ха̄не чхад̣д̣еси.

саттха̄пи ‘‘на твам̣ бхиккху ида̄нева лоло, пуббепи лолойева, тан̃ча пана те лолйам̣ нисса̄йа пан̣д̣ита̄пи сака̄ва̄са̄ парихӣна̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сеси, саччапарийоса̄не со бхиккху ана̄га̄мипхалам̣ патто. саттха̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ка̄ко лолабхиккху ахоси, па̄ра̄вато пана ахамева ахоси’’нти.

капотаджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.

[43] 3. вел̣укаджа̄такаван̣н̣ана̄

йо аттхака̄масса̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ дуббачабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. тан̃хи бхагава̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣ бхиккху дуббачосӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘саччам̣, бханте’’ти вутте ‘‘на твам̣ бхиккху ида̄нева дуббачо, пуббепи дуббачойева, дуббачатта̄йева ча пан̣д̣ита̄нам̣ вачанам̣ акатва̄ саппамукхе джӣвитаккхайам̣ патто’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ка̄сират̣т̣хе маха̄бхогакуле ниббатто вин̃н̃утам̣ патва̄ ка̄месу а̄дӣнавам̣ неккхамме ча̄нисам̣сам̣ дисва̄ ка̄ме паха̄йа химавантам̣ пависитва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ касин̣апарикаммам̣ катва̄ пан̃ча̄бхин̃н̃а̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо ча уппа̄детва̄ джха̄насукхена вӣтина̄менто апарабха̄ге маха̄парива̄ро пан̃чахи та̄пасасатехи паривуто ган̣асса саттха̄ хутва̄ виха̄си. атхеко а̄сивисапотако аттано дхаммата̄йа чаранто ан̃н̃атарасса та̄пасасса ассамападам̣ патто. та̄пасо тасмим̣ путтасинехам̣ уппа̄детва̄ там̣ екасмим̣ вел̣упаббе сайа̄петва̄ пат̣иджаггати. тасса вел̣упаббе сайанато ‘‘вел̣уко’’твева на̄мам̣ акам̣су. там̣ путтасинехена пат̣иджагганато та̄пасасса ‘‘вел̣укапита̄’’твева на̄мам̣ акам̣су.

тада̄ бодхисатто ‘‘еко кира та̄пасо а̄сивисам̣ пат̣иджаггатӣ’’ти сутва̄ там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣ а̄сивисам̣ пат̣иджаггасӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘сачча’’нти вутте ‘‘а̄сивисена саддхим̣ висса̄со на̄ма наттхи, ма̄ евам̣ джагга̄хӣ’’ти а̄ха. ‘‘со ме а̄чарийа путто, на̄хам̣ тена вина̄ ваттитум̣ саккхисса̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи етассева сантика̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣иссасӣ’’ти. та̄пасо бодхисаттасса вачанам̣ на ган̣хи, а̄сивисампи джахитум̣ на̄саккхи. тато катипа̄хаччайенева саббе та̄паса̄ пхала̄пхалаттха̄йа гантва̄ гатат̣т̣ха̄не пхала̄пхаласса сулабхабха̄вам̣ дисва̄ две тайо дивасе таттхева васим̣су, вел̣укапита̄пи техи саддхим̣ гаччханто а̄сивисам̣ вел̣упаббейева сайа̄петва̄ пидахитва̄ гато. со пуна та̄пасехи саддхим̣ двӣхатӣхаччайена а̄гантва̄ ‘‘вел̣укасса гочарам̣ дасса̄мӣ’’ти вел̣упаббам̣ уггха̄т̣етва̄ ‘‘ехи, путтака, чха̄такосӣ’’ти хаттхам̣ паса̄реси. а̄сивисо двӣхатӣхам̣ нира̄ха̄рата̄йа куджджхитва̄ паса̄ритахаттхам̣ д̣ам̣ситва̄ та̄пасам̣ таттхева джӣвитаккхайам̣ па̄петва̄ аран̃н̃ам̣ па̄виси. та̄паса̄ там̣ дисва̄ бодхисаттасса а̄рочесум̣. бодхисатто тасса сарӣракиччам̣ ка̄ретва̄ исиган̣асса маджджхе нисӣдитва̄ исӣнам̣ ова̄давасена имам̣ га̄тхама̄ха –

43. ‘‘йо аттхака̄масса хита̄нукампино, оваджджама̄но на кароти са̄санам̣;

евам̣ со нихато сети, вел̣укасса йатха̄ пита̄’’ти.

таттха евам̣ со нихато сетӣти йо хи исӣнам̣ ова̄дам̣ на ган̣ха̄ти, со йатха̄ еса та̄пасо а̄сивисамукхе пӯтибха̄вам̣ патва̄ нихато сети, евам̣ маха̄вина̄сам̣ патва̄ нихато сетӣти аттхо. евам̣ бодхисатто исиган̣ам̣ овадитва̄ чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ а̄йупарийоса̄не брахмалоке уппаджджи.

саттха̄ ‘‘на твам̣ бхиккху ида̄нева дуббачо, пуббепи дуббачойева, дуббачабха̄венева ча а̄сивисамукхе пӯтибха̄вам̣ патто’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ вел̣укапита̄ дуббачабхиккху ахоси, сесапариса̄ буддхапариса̄, ган̣асаттха̄ пана ахамева ахоси’’нти.

вел̣укаджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.

[44] 4. макасаджа̄такаван̣н̣ана̄

сеййо амиттоти идам̣ саттха̄ магадхесу ча̄рикам̣ чарама̄но ан̃н̃атарасмим̣ га̄маке ба̄лага̄микамануссе а̄раббха катхеси. татха̄гато кира екасмим̣ самайе са̄ваттхито магадхарат̣т̣хам̣ гантва̄ таттха ча̄рикам̣ чарама̄но ан̃н̃атарам̣ га̄макам̣ сампа̄пун̣и. со ча га̄мако йебхуййена андхаба̄ламануссехийева уссанно. таттхекадивасам̣ те андхаба̄ламанусса̄ саннипатитва̄ ‘‘бхо, амхе аран̃н̃ам̣ пависитва̄ каммам̣ каронте макаса̄ кха̄данти, таппаччайа̄ амха̄кам̣ каммаччхедо хоти, саббева дханӯни чева а̄вудха̄ни ча а̄да̄йа гантва̄ макасехи саддхим̣ йуджджхитва̄ саббамакасе виджджхитва̄ чхиндитва̄ ча ма̄ресса̄ма̄’’ти мантайитва̄ аран̃н̃ам̣ гантва̄ ‘‘макасе виджджхисса̄ма̄’’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ виджджхитва̄ ча пахаритва̄ ча дуккхаппатта̄ а̄гантва̄ антога̄ме ча га̄мамаджджхе ча га̄мадва̄ре ча нипаджджим̣су.

саттха̄ бхиккхусан̇гхапаривуто там̣ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. авасеса̄ пан̣д̣итаманусса̄ бхагавантам̣ дисва̄ га̄мадва̄ре ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ датва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ нисӣдим̣су. саттха̄ тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не патитамануссе дисва̄ те упа̄саке пуччхи ‘‘бахӯ име гила̄на̄ манусса̄, ким̣ етехи ката’’нти? ‘‘бханте, ете манусса̄ ‘макасайуддхам̣ карисса̄ма̄’ти гантва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ виджджхитва̄ сайам̣ гила̄на̄ джа̄та̄’’ти. саттха̄ ‘‘на ида̄нева андхаба̄ламанусса̄ ‘макасе пахарисса̄ма̄’ти атта̄нам̣ пахаранти, пуббепи ‘макасам̣ пахарисса̄ма̄’ти парам̣ пахаран̣акаманусса̄ ахесум̣йева̄’’ти ватва̄ техи мануссехи йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ван̣иджджа̄йа джӣвикам̣ каппети. тада̄ ка̄сират̣т̣хе екасмим̣ паччантага̄ме бахӯ вад̣д̣хакӣ васанти. таттхеко кхалитавад̣д̣хакӣ руккхам̣ таччхати, атхасса еко макасо тамбалохатха̄лакапит̣т̣хисадисе сӣсе нисӣдитва̄ саттийа̄ пахаранто вийа сӣсам̣ мукхатун̣д̣акена виджджхи. со аттано сантике нисиннам̣ путтам̣ а̄ха – ‘‘та̄та, майхам̣ сӣсам̣ макасо саттийа̄ пахаранто вийа виджджхати, ва̄рехи на’’нти. ‘‘та̄та, адхива̄сехи, екаппаха̄ренева там̣ ма̄ресса̄мӣ’’ти. тасмим̣ самайе бодхисаттопи аттано бхан̣д̣ам̣ парийесама̄но там̣ га̄мам̣ патва̄ тасса̄ вад̣д̣хакиса̄ла̄йа нисинно хоти. атха со вад̣д̣хакӣ путтам̣ а̄ха – ‘‘та̄та, имам̣ макасам̣ ва̄рехӣ’’ти. со ‘‘ва̄ресса̄ми, та̄та̄’’ти тикхин̣ам̣ маха̄пхарасум̣ уккхипитва̄ питу пит̣т̣хипассе т̣хатва̄ ‘‘макасам̣ пахарисса̄мӣ’’ти питу маттхакам̣ двидха̄ бхинди, вад̣д̣хакӣ таттхева джӣвитаккхайам̣ патто.

бодхисатто тасса там̣ каммам̣ дисва̄ ‘‘пачча̄миттопи пан̣д̣итова сеййо. со хи дан̣д̣абхайенапи мануссе на ма̄рессатӣ’’ти чинтетва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

44. ‘‘сеййо амитто матийа̄ упето, на твева митто мативиппахӣно;

‘макасам̣ вадхисса’нти хи ел̣амӯго, путто питу аббхида̄ уттаман̇га’’нти.

таттха сеййоти паваро уттамо. матийа̄ упетоти пан̃н̃а̄йа саманна̄гато. ел̣амӯготи ла̄ла̄мукхо ба̄ло. путто питу аббхида̄ уттаман̇ганти аттано ба̄лата̄йа путтопи хутва̄ питу уттаман̇гам̣ маттхакам̣ ‘‘макасам̣ пахарисса̄мӣ’’ти двидха̄ бхинди. тасма̄ ба̄ламиттато пан̣д̣итаамиттова сеййоти имам̣ га̄тхам̣ ватва̄ бодхисатто ут̣т̣ха̄йа йатха̄каммам̣ гато. вад̣д̣хакиссапи н̃а̄така̄ сарӣракиччам̣ акам̣су.

саттха̄ ‘‘евам̣ упа̄сака̄ пуббепи ‘макасам̣ пахарисса̄ма̄’ти парам̣ пахаран̣акаманусса̄ ахесум̣йева̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси ‘‘тада̄ га̄тхам̣ ватва̄ пакканто пан̣д̣итава̄н̣иджо пана ахамева ахоси’’нти.

макасаджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.

[45] 5. рохин̣иджа̄такаван̣н̣ана̄

сеййо амиттотиидам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ ана̄тхапин̣д̣икасет̣т̣хино да̄сим̣ а̄раббха катхеси. ана̄тхапин̣д̣икасса кира ека̄ рохин̣ӣ на̄ма да̄сӣ ахоси. тасса̄ вӣхипахаран̣ат̣т̣ха̄не а̄гантва̄ махаллика̄ ма̄та̄ нипаджджи, там̣ маккхика̄ парива̄ретва̄ сӯчийа̄виджджхама̄на̄ вийа кха̄данти. са̄ дхӣтарам̣ а̄ха – ‘‘амма, маккхика̄ мам̣ кха̄данти, ета̄ ва̄рехӣ’’ти. са̄ ‘‘ва̄ресса̄ми, амма̄’’ти мусалам̣ уккхипитва̄ ‘‘ма̄ту сарӣре маккхика̄ ма̄ретва̄ вина̄сам̣ па̄песса̄мӣ’’ти ма̄тарам̣ мусалена пахаритва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄песи. там̣ дисва̄ ‘‘ма̄та̄ ме мата̄’’ти родитум̣ а̄рабхи. там̣ паваттим̣ сет̣т̣хисса а̄рочесум̣. сет̣т̣хи тасса̄ сарӣракиччам̣ ка̄ретва̄ виха̄рам̣ гантва̄ саббам̣ там̣ паваттим̣ саттху а̄рочеси. саттха̄ ‘‘на кхо, гахапати, еса̄ ‘ма̄ту сарӣре маккхика̄ ма̄ресса̄мӣ’ти ида̄нева мусалена пахаритва̄ ма̄тарам̣ ма̄реси, пуббепи ма̄ресийева̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто сет̣т̣хикуле ниббаттитва̄ питуаччайена сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ па̄пун̣и. тасса̄пи рохин̣ӣйева на̄ма да̄сӣ ахоси. са̄пи аттано вӣхипахаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ нипаннам̣ ма̄тарам̣ ‘‘маккхика̄ ме, амма, ва̄рехӣ’’ти вутта̄ евамева мусалена пахаритва̄ ма̄тарам̣ джӣвитаккхайам̣ па̄петва̄ родитум̣ а̄рабхи. бодхисатто там̣ паваттим̣ сутва̄ ‘‘амиттопи хи имасмим̣ локе пан̣д̣итова сеййо’’ти чинтетва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

45. ‘‘сеййо амитто медха̄вӣ, йан̃че ба̄ла̄нукампако;

пасса рохин̣икам̣ джаммим̣, ма̄тарам̣ хантва̄на сочатӣ’’ти.

таттха медха̄вӣти пан̣д̣ито н̃а̄н̣ӣ вибха̄вӣ. йан̃че ба̄ла̄нукампакоти еттха йанти лин̇гавипалла̄со като, чети на̄маттхе нипа̄то. йо на̄ма ба̄ло анукампако, тато сатагун̣ена сахассагун̣ена пан̣д̣ито амитто хонтопи сеййойева̄ти аттхо. атха ва̄ йанти пат̣иседханаттхе нипа̄то, но че ба̄ла̄нукампакоти аттхо. джамминти ла̄микам̣ дандхам̣. ма̄тарам̣ хантва̄на сочатӣти ‘‘маккхика̄ ма̄ресса̄мӣ’’ти ма̄тарам̣ хантва̄ ида̄ни айам̣ ба̄ла̄ сайамева родати паридевати. имина̄ ка̄ран̣ена имасмим̣ локе амиттопи пан̣д̣ито сеййоти бодхисатто пан̣д̣итам̣ пасам̣санто има̄йа га̄тха̄йа дхаммам̣ десеси.

саттха̄ ‘‘на кхо, гахапати, еса̄ ида̄нева ‘маккхика̄ ма̄ресса̄мӣ’ти ма̄тарам̣ гха̄теси, пуббепи гха̄тесийева̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ма̄та̄йева ма̄та̄ ахоси, дхӣта̄йева дхӣта̄, маха̄сет̣т̣хи пана ахамева ахоси’’нти.

рохин̣иджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.

[46] 6. а̄ра̄мадӯсакаджа̄такаван̣н̣ана̄

на ве анаттхакусалена̄ти идам̣ саттха̄ ан̃н̃атарасмим̣ косалага̄маке вихаранто уййа̄надӯсакам̣ а̄раббха катхеси. саттха̄ кира косалесу ча̄рикам̣ чарама̄но ан̃н̃атарам̣ га̄макам̣ сампа̄пун̣и. таттхеко кут̣умбико татха̄гатам̣ нимантетва̄ аттано уййа̄не нисӣда̄петва̄ буддхаппамукхасса сан̇гхасса маха̄да̄нам̣ датва̄ ‘‘бханте, йатха̄ручийа̄ имасмим̣ уййа̄не вичаратха̄’’ти а̄ха. бхиккхӯ ут̣т̣ха̄йа уййа̄напа̄лам̣ гахетва̄ уййа̄не вичаранта̄ екам̣ ан̇ган̣ат̣т̣ха̄нам̣ дисва̄ уййа̄напа̄лам̣ пуччхим̣су ‘‘упа̄сака, имам̣ уййа̄нам̣ ан̃н̃аттха сандаччха̄йам̣, имасмим̣ пана т̣ха̄не на кочи руккхо ва̄ гаччхо ва̄ аттхи, ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти? ‘‘бханте, имасса уййа̄насса ропанака̄ле еко га̄мада̄рако удакам̣ син̃чанто имасмим̣ т̣ха̄не руккхапотаке уммӯлам̣ катва̄ мӯлаппама̄н̣ена удакам̣ син̃чи. те руккхапотака̄ мила̄йитва̄ мата̄. имина̄ ка̄ран̣ена идам̣ т̣ха̄нам̣ ан̇ган̣ам̣ джа̄та’’нти. бхиккхӯ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ а̄рочесум̣. саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, со га̄мада̄рако ида̄нева а̄ра̄мадӯсако, пуббепи а̄ра̄мадӯсакойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте ба̄ра̄н̣асийам̣ наккхаттам̣ гхосайим̣су. наккхаттабхерисаддасаванака̄лато пат̣т̣ха̄йа сакаланагарава̄сино наккхаттанисситака̄ хутва̄ вичаранти. тада̄ ран̃н̃о уййа̄не бахӯ маккат̣а̄ васанти. уййа̄напа̄ло чинтеси ‘‘нагаре наккхаттам̣ гхут̣т̣хам̣, име ва̄наре ‘удакам̣ син̃чатха̄’ти ватва̄ ахам̣ наккхаттам̣ кӣл̣исса̄мӣ’’ти джет̣т̣хакава̄нарам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘самма ва̄нараджет̣т̣хака, имам̣ уййа̄нам̣ тумха̄кампи бахӯпака̄рам̣, тумхе еттха пуппхапхалапаллава̄ни кха̄датха, нагаре наккхаттам̣ гхут̣т̣хам̣, ахам̣ наккхаттам̣ кӣл̣исса̄ми. йа̄ва̄хам̣ а̄гаччха̄ми, та̄ва имасмим̣ уййа̄не руккхапотакесу удакам̣ син̃читум̣ саккхиссатха̄’’ти пуччхи. ‘‘са̄дху, син̃чисса̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи аппаматта̄ хотха̄’’ти удакасин̃чанаттха̄йа тесам̣ чаммакут̣е ча да̄рукут̣е ча датва̄ гато. ва̄нара̄ чаммакут̣е чева да̄рукут̣е ча гахетва̄ руккхапотакесу удакам̣ син̃чанти. атха не ва̄нараджет̣т̣хако евама̄ха ‘‘бхонто ва̄нара̄, удакам̣ на̄ма раккхитаббам̣, тумхе руккхапотакесу удакам̣ син̃чанта̄ уппа̄т̣етва̄ уппа̄т̣етва̄ мӯлам̣ олокетва̄ гамбхӣрагатесу мӯлесу бахум̣ удакам̣ син̃чатха, агамбхӣрагатесу аппам̣, паччха̄ амха̄кам̣ удакам̣ дуллабхам̣ бхависсатӣ’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ татха̄ акам̣су.

тасмим̣ самайе еко пан̣д̣итапурисо ра̄джуййа̄не те ва̄наре татха̄ каронте дисва̄ евама̄ха ‘‘бхонто ва̄нара̄, касма̄ тумхе руккхапотаке уппа̄т̣етва̄ уппа̄т̣етва̄ мӯлаппама̄н̣ена удакам̣ син̃чатха̄’’ти? те ‘‘евам̣ но ва̄нараджет̣т̣хако овадатӣ’’ти а̄хам̣су. со там̣ вачанам̣ сутва̄ ‘‘ахо вата бхо ба̄ла̄ апан̣д̣ита̄, ‘аттхам̣ карисса̄ма̄’ти анаттхамева каронтӣ’’ти чинтетва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

46. ‘‘на ве анаттхакусалена, аттхачарийа̄ сукха̄ваха̄;

ха̄пети аттхам̣ думмедхо, капи а̄ра̄мико йатха̄’’ти.

таттха вети нипа̄таматтам̣. анаттхакусалена̄ти анаттхе ана̄йатане кусалена, аттхе а̄йатане ка̄ран̣е акусалена ва̄ти аттхо. аттхачарийа̄ти вуд̣д̣хикирийа̄. сукха̄ваха̄ти еварӯпена анаттхакусалена ка̄йикачетасикасукхасан̇кха̄тасса аттхасса чарийа̄ на сукха̄ваха̄, на сакка̄ а̄вахитунти аттхо. ким̣ка̄ран̣а̄? екантенева хи ха̄пети аттхам̣ думмедхоти, ба̄лапуггало ‘‘аттхам̣ карисса̄мӣ’’ти аттхам̣ ха̄петва̄ анаттхамева кароти. капи а̄ра̄мико йатха̄ти йатха̄ а̄ра̄ме нийутто а̄ра̄мараккханако маккат̣о ‘‘аттхам̣ карисса̄мӣ’’ти анаттхамева кароти, евам̣ йо кочи анаттхакусало, тена на сакка̄ аттхачарийам̣ а̄вахитум̣, со екам̣сена аттхам̣ ха̄петийева̄ти. евам̣ со пан̣д̣ито пурисо има̄йа га̄тха̄йа ва̄нараджет̣т̣хакам̣ гарахитва̄ аттано парисам̣ а̄да̄йа уййа̄на̄ никкхами.

саттха̄пи ‘‘на, бхиккхаве, еса га̄мада̄рако ида̄нева а̄ра̄мадӯсако, пуббепи а̄ра̄мадӯсакойева̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ва̄нараджет̣т̣хако а̄ра̄мадӯсакага̄мада̄рако ахоси, пан̣д̣итапурисо пана ахамева ахоси’’нти.

а̄ра̄мадӯсакаджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.

[47] 7. ва̄рун̣идӯсакаджа̄такаван̣н̣ана̄

на ве анаттхакусалена̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ва̄рун̣идӯсакам̣ а̄раббха катхеси. ана̄тхапин̣д̣икасса кира саха̄йо еко ва̄рун̣ива̄н̣иджо тикхин̣ам̣ ва̄рун̣им̣ йоджетва̄ хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дӣни гахетва̄ виккин̣анто маха̄джане саннипатите ‘‘та̄та, твам̣ мӯлам̣ гахетва̄ ва̄рун̣им̣ дехӣ’’ти антева̄сикам̣ а̄н̣а̄петва̄ сайам̣ нха̄йитум̣ агама̄си. антева̄сико маха̄джанасса ва̄рун̣им̣ денто мануссе антарантара̄ лон̣асаккхара̄ а̄хара̄петва̄ кха̄данте дисва̄ ‘‘айам̣ сура̄ алон̣ика̄ бхависсати, лон̣аметтха паккхиписса̄мӣ’’ти сура̄ча̄т̣ийам̣ на̄л̣иматтам̣ лон̣ам̣ паккхипитва̄ тесам̣ сурам̣ ада̄си. те мукхам̣ пӯретва̄ пӯретва̄ чхад̣д̣етва̄ ‘‘ким̣ те ката’’нти пуччхим̣су. ‘‘тумхе сурам̣ пивитва̄ лон̣ам̣ а̄хара̄пенте дисва̄ лон̣ена йоджеси’’нти. ‘‘еварӯпам̣ на̄ма мана̄пам̣ ва̄рун̣им̣ на̄сеси ба̄ла̄’’ти там̣ гарахитва̄ ут̣т̣ха̄йут̣т̣ха̄йа пакканта̄. ва̄рун̣ива̄н̣иджо а̄гантва̄ екампи адисва̄ ‘‘ва̄рун̣ипа̄йака̄ кахам̣ гата̄’’ти пуччхи, со таматтхам̣ а̄рочеси. атха нам̣ а̄чарийо ‘‘ба̄ла, еварӯпа̄ на̄ма те сура̄ на̄сита̄’’ти гарахитва̄ имам̣ ка̄ран̣ам̣ ана̄тхапин̣д̣икасса а̄рочеси. ана̄тхапин̣д̣ико ‘‘аттхида̄ни ме идам̣ катха̄па̄бхата’’нти джетаванам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ етаматтхам̣ а̄рочеси. саттха̄ ‘‘на еса, гахапати, ида̄нева ва̄рун̣идӯсако, пуббепи ва̄рун̣идӯсакойева̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ба̄ра̄н̣асийам̣ сет̣т̣хи ахоси. там̣ упанисса̄йа еко ва̄рун̣ива̄н̣иджо джӣвати. со тикхин̣ам̣ сурам̣ йоджетва̄ ‘‘имам̣ виккин̣а̄хӣ’’ти антева̄сикам̣ ватва̄ нха̄йитум̣ гато. антева̄сико тасмим̣ гатаматтейева сура̄йа лон̣ам̣ паккхипитва̄ имина̄ва найена сурам̣ вина̄сеси. атхасса а̄чарийо а̄гантва̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ сет̣т̣хисса а̄рочеси. сет̣т̣хи ‘‘анаттхакусала̄ на̄ма ба̄ла̄ ‘аттхам̣ карисса̄ма̄’ти анаттхамева каронтӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

47. ‘‘на ве анаттхакусалена, аттхачарийа̄ сукха̄ваха̄;

ха̄пети аттхам̣ думмедхо, кон̣д̣ан̃н̃о ва̄рун̣им̣ йатха̄’’ти.

таттха кон̣д̣ан̃н̃о ва̄рун̣им̣ йатха̄ти йатха̄ айам̣ кон̣д̣ан̃н̃ана̄мако антева̄сико ‘‘аттхам̣ карисса̄мӣ’’ти лон̣ам̣ паккхипитва̄ ва̄рун̣им̣ ха̄песи париха̄песи вина̄сеси, евам̣ саббопи анаттхакусало аттхам̣ ха̄петӣти бодхисатто има̄йа га̄тха̄йа дхаммам̣ десеси.

саттха̄пи ‘‘на еса гахапати ида̄нева ва̄рун̣идӯсако, пуббепи ва̄рун̣идӯсакойева̄’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ва̄рун̣идӯсако ида̄нипи ва̄рун̣идӯсакова ахоси, ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи пана ахамева ахоси’’нти.

ва̄рун̣идӯсакаджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.

[48] 8. ведаббаджа̄такаван̣н̣ана̄

анупа̄йена йо аттханти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто дуббачабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. тан̃хи бхиккхум̣ саттха̄ ‘‘на твам̣ бхиккху ида̄нева дуббачо, пуббепи дуббачойева, тенева ча ка̄ран̣ена пан̣д̣ита̄нам̣ вачанам̣ акатва̄ тин̣хена асина̄ двидха̄ катва̄ чхинно хутва̄ магге нипатиттха, тан̃ча екакам̣ нисса̄йа пурисасахассам̣ джӣвитаккхайам̣ патта’’нти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте екасмим̣ га̄маке ан̃н̃атаро бра̄хман̣о ведаббам̣ на̄ма мантам̣ джа̄на̄ти. со кира манто анаггхо маха̄рахо, наккхаттайоге ладдхе там̣ мантам̣ париваттетва̄ а̄ка̄се уллоките а̄ка̄сато саттаратанавассам̣ вассати. тада̄ бодхисатто тасса бра̄хман̣асса сантике сиппам̣ угган̣ха̄ти. атхекадивасам̣ бра̄хман̣о бодхисаттам̣ а̄да̄йа кеначидева каран̣ӣйена аттано га̄ма̄ никкхамитва̄ четарат̣т̣хам̣ агама̄си, антара̄магге ча екасмим̣ аран̃н̃ат̣т̣ха̄не пан̃часата̄ песанакачора̄ на̄ма пантхагха̄там̣ каронти. те бодхисаттан̃ча ведаббабра̄хман̣ан̃ча ган̣хим̣су. касма̄ панете ‘‘песанакачора̄’’ти вуччанти? те кира две джане гахетва̄ екам̣ дхана̄харан̣аттха̄йа песенти, тасма̄ ‘‘песанакачора̄’’твева вуччанти. тепи ча пита̄путте гахетва̄ питарам̣ ‘‘твам̣ амха̄кам̣ дханам̣ а̄харитва̄ путтам̣ гахетва̄ йа̄хӣ’’ти ваданти. етенупа̄йена ма̄тудхӣтаро гахетва̄ ма̄тарам̣ виссадждженти, джет̣т̣хаканит̣т̣хе гахетва̄ джет̣т̣хабха̄тикам̣ виссадждженти, а̄чарийантева̄сике гахетва̄ антева̄сикам̣ виссадждженти. те тасмим̣ ка̄ле ведаббабра̄хман̣ам̣ гахетва̄ бодхисаттам̣ виссаджджесум̣.

бодхисатто а̄чарийам̣ вандитва̄ ‘‘ахам̣ ека̄хадвӣхаччайена а̄гамисса̄ми, тумхе ма̄ бха̄йиттха, апича кхо пана мама вачанам̣ каротха, аджджа дханавасса̄панаканаккхаттайого бхависсати, ма̄ кхо тумхе дуккхам̣ асаханта̄ мантам̣ париваттетва̄ дханам̣ васса̄пайиттха. саче васса̄пессатха, тумхе ча вина̄сам̣ па̄пун̣иссатха, име ча пан̃часата̄ чора̄’’ти евам̣ а̄чарийам̣ овадитва̄ дханаттха̄йа агама̄си. чора̄пи сӯрийе аттхан̇гате бра̄хман̣ам̣ бандхитва̄ нипаджджа̄песум̣. тан̇кхан̣ан̃н̃ева па̄чӣналокадха̄туто парипун̣н̣ачандаман̣д̣алам̣ ут̣т̣хахи. бра̄хман̣о наккхаттам̣ олокенто ‘‘дханавасса̄панаканаккхаттайого ладдхо, ким̣ ме дуккхена анубхӯтена, мантам̣ париваттетва̄ ратанавассам̣ васса̄петва̄ чора̄нам̣ дханам̣ датва̄ йатха̄сукхам̣ гамисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ чоре а̄мантеси ‘‘бхонто чора̄, тумхе мам̣ киматтха̄йа ган̣хатха̄’’ти? ‘‘дханаттха̄йа, аййа̄’’ти. ‘‘саче во, дханена аттхо, кхиппам̣ мам̣ бандхана̄ мочетва̄ сӣсам̣ нха̄петва̄ ахатаваттха̄ни аччха̄детва̄ гандхехи вилимпа̄петва̄ пуппха̄ни пиландха̄петва̄ т̣хапетха̄’’ти. ‘‘чора̄ тасса катхам̣ сутва̄ татха̄ акам̣су’’.

бра̄хман̣о наккхаттайогам̣ н̃атва̄ мантам̣ париваттетва̄ а̄ка̄сам̣ уллокеси, та̄вадева а̄ка̄сато ратана̄ни патим̣су. чора̄ там̣ дханам̣ сан̇кад̣д̣хитва̄ уттара̄сан̇гесу бхан̣д̣икам̣ катва̄ па̄йим̣су. бра̄хман̣опи тесам̣ паччхатова агама̄си. атха те чоре ан̃н̃е пан̃часата̄ чора̄ ган̣хим̣су. ‘‘киматтхам̣ амхе ган̣хатха̄’’ти ча вутта̄ ‘‘дханаттха̄йа̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘йади во дханена аттхо, етам̣ бра̄хман̣ам̣ ган̣хатха, есо а̄ка̄сам̣ уллокетва̄ дханам̣ васса̄песи, амха̄кампетам̣ етенева динна’’нти. чора̄ чоре виссаджджетва̄ ‘‘амха̄кампи дханам̣ дехӣ’’ти бра̄хман̣ам̣ ган̣хим̣су. бра̄хман̣о ‘‘ахам̣ тумха̄кам̣ дханам̣ дадеййам̣, дханавасса̄панаканаккхаттайого пана ито сам̣ваччхараматтхаке бхависсати. йади во дханенаттхо, адхива̄сетха, тада̄ дханавассам̣ васса̄песса̄мӣ’’ти а̄ха. чора̄ куджджхитва̄ ‘‘амбхо, дут̣т̣хабра̄хман̣а, ан̃н̃есам̣ ида̄нева дханам̣ васса̄петва̄ амхе ан̃н̃ам̣ сам̣ваччхарам̣ адхива̄са̄песӣ’’ти тин̣хена асина̄ бра̄хман̣ам̣ двидха̄ чхиндитва̄ магге чхад̣д̣етва̄ вегена анубандхитва̄ техи чорехи саддхим̣ йуджджхитва̄ те саббепи ма̄ретва̄ дханам̣ а̄да̄йа пуна две кот̣т̣ха̄са̄ хутва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ йуджджхитва̄ ад̣д̣хатеййа̄ни пурисасата̄ни гха̄тетва̄ етена упа̄йена йа̄ва две джана̄ авасит̣т̣ха̄ ахесум̣, та̄ва ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гха̄тайим̣су. евам̣ там̣ пурисасахассам̣ вина̄сам̣ паттам̣.

те пана две джана̄ упа̄йена там̣ дханам̣ а̄харитва̄ екасмим̣ га̄масамӣпе гаханат̣т̣ха̄не дханам̣ пат̣иччха̄детва̄ еко кхаггам̣ гахетва̄ раккханто нисӣди, еко тан̣д̣уле гахетва̄ бхаттам̣ пача̄петум̣ га̄мам̣ па̄виси. лобхо ча на̄меса вина̄самӯламева̄ти дханасантике нисинно чинтеси ‘‘тасмим̣ а̄гате идам̣ дханам̣ две кот̣т̣ха̄са̄ бхависсанти, йам̣нӯна̄хам̣ там̣ а̄гатаматтамева кхаггена пахаритва̄ гха̄теййа’’нти. со кхаггам̣ саннайхитва̄ тасса а̄гаманам̣ олокенто нисӣди. итаропи чинтеси ‘‘там̣ дханам̣ две кот̣т̣ха̄са̄ бхависсанти, йам̣нӯна̄хам̣ бхатте висам̣ паккхипитва̄ там̣ пурисам̣ бходжетва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄петва̄ екакова дханам̣ ган̣хеййа’’нти. со нит̣т̣хите бхатте сайам̣ бхун̃джитва̄ сесаке висам̣ паккхипитва̄ там̣ а̄да̄йа таттха агама̄си. там̣ бхаттам̣ ота̄ретва̄ т̣хитаматтамева итаро кхаггена двидха̄ чхиндитва̄ там̣ пат̣иччханнат̣т̣ха̄не чхад̣д̣етва̄ тан̃ча бхаттам̣ бхун̃джитва̄ сайампи таттхева джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣и. еван̃ча там̣ дханам̣ нисса̄йа саббева вина̄сам̣ па̄пун̣им̣су.

бодхисаттопи кхо ека̄хадвӣхаччайена дханам̣ а̄да̄йа а̄гато тасмим̣ т̣ха̄не а̄чарийам̣ адисва̄ виппакин̣н̣ам̣ пана дханам̣ дисва̄ ‘‘а̄чарийена мама вачанам̣ акатва̄ дханам̣ васса̄питам̣ бхависсати, саббехи вина̄сам̣ паттехи бхавитабба’’нти маха̄маггена па̄йа̄си. гаччханто а̄чарийам̣ маха̄магге двидха̄ чхиннам̣ дисва̄ ‘‘мама вачанам̣ акатва̄ мато’’ти да̄рӯни уддхаритва̄ читакам̣ катва̄ а̄чарийам̣ джха̄петва̄ ванапуппхехи пӯджетва̄ пурато гаччханто джӣвитаккхайам̣ патте пан̃часате, пурато ад̣д̣хатеййасатети ануккамена аваса̄не две джане джӣвитаккхайам̣ патте дисва̄ чинтеси ‘‘имам̣ двӣхи ӯнам̣ пурисасахассам̣ вина̄сам̣ паттам̣, ан̃н̃ехи двӣхи чорехи бхавитаббам̣, тепи сантхамбхитум̣ на саккхиссанти, кахам̣ ну кхо те гата̄’’ти гаччханто тесам̣ дханам̣ а̄да̄йа гаханат̣т̣ха̄нам̣ павит̣т̣хамаггам̣ дисва̄ гаччханто бхан̣д̣икабаддхасса дханасса ра̄сим̣ дисва̄ екам̣ бхаттапа̄тим̣ аваттхаритва̄ матам̣ аддаса. тато ‘‘идам̣ на̄ма техи катам̣ бхависсатӣ’’ти саббам̣ н̃атва̄ ‘‘кахам̣ ну кхо со пурисо’’ти вичинанто тампи пат̣иччханнат̣т̣ха̄не апавиддхам̣ дисва̄ ‘‘амха̄кам̣ а̄чарийо мама вачанам̣ акатва̄ аттано дуббачабха̄вена аттана̄пи вина̄сам̣ патто, апарампи тена пурисасахассам̣ вина̄ситам̣, анупа̄йена вата ака̄ран̣ена аттано вуд̣д̣хим̣ паттхайама̄на̄ амха̄кам̣ а̄чарийо вийа маха̄вина̄самева па̄пун̣иссантӣ’’ти чинтетва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

48. ‘‘анупа̄йена йо аттхам̣, иччхати со вихан̃н̃ати;

чета̄ ханим̣су ведаббам̣, саббе те бйасанамаджджхагӯ’’ти.

таттха со вихан̃н̃атӣти со анупа̄йена ‘‘аттано аттхам̣ вуд̣д̣хим̣ сукхам̣ иччха̄мӣ’’ти ака̄ле ва̄йа̄мам̣ каронто пуггало вихан̃н̃ати киламати маха̄вина̄сам̣ па̄пун̣а̄ти. чета̄ти четарат̣т̣хава̄сино чора̄. ханим̣су ведаббанти ведаббамантавасена ‘‘ведаббо’’ти ладдхана̄мам̣ бра̄хман̣ам̣ ханим̣су. саббе те бйасанамаджджхагӯти тепи ча анавасеса̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гха̄тайама̄на̄ бйасанам̣ адхигаччхим̣су пат̣илабхим̣сӯти.

евам̣ бодхисатто ‘‘йатха̄ амха̄кам̣ а̄чарийо анупа̄йена ат̣т̣ха̄не параккамам̣ каронто дханам̣ васса̄петва̄ аттана̄пи джӣвитаккхайам̣ патто, ан̃н̃есан̃ча вина̄сапаччайо джа̄то, евамева йо ан̃н̃опи анупа̄йена аттано аттхам̣ иччханто ва̄йа̄мам̣ кариссати, саббо со аттана̄ ча винассиссати, паресан̃ча вина̄сапаччайо бхависсатӣ’’ти ванам̣ унна̄денто девата̄су са̄дхука̄рам̣ дадама̄на̄су има̄йа га̄тха̄йа дхаммам̣ десетва̄ там̣ дханам̣ упа̄йена аттано гехам̣ а̄харитва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни каронто йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ джӣвитапарийоса̄не саггапатхам̣ пӯрайама̄но агама̄си.

саттха̄пи ‘‘на твам̣ бхиккху ида̄нева дуббачо, пуббепи дуббачова, дуббачатта̄ пана маха̄вина̄сам̣ патто’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ведаббабра̄хман̣о дуббачабхиккху ахоси, антева̄сико пана ахамева ахоси’’нти.

ведаббаджа̄такаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хама̄.

[49] 9. наккхаттаджа̄такаван̣н̣ана̄

наккхаттам̣ патима̄нентанти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ а̄джӣвакам̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхийам̣ кирекам̣ куладхӣтарам̣ джанападе еко кулапутто аттано путтасса ва̄ретва̄ ‘‘асукадивасе на̄ма ган̣хисса̄мӣ’’ти дивасам̣ т̣хапетва̄ тасмим̣ дивасе сампатте аттано кулӯпакам̣ а̄джӣвакам̣ пуччхи ‘‘бханте, аджджа майам̣ екам̣ ман̇галам̣ карисса̄ма, собханам̣ ну кхо наккхатта’’нти. со ‘‘айам̣ мам̣ пат̣хамам̣ апуччхитва̄ва дивасам̣ т̣хапетва̄ ида̄ни пат̣ипуччхати, хоту, сиккха̄песса̄ми на’’нти куджджхитва̄ ‘‘аджджа асобханам̣ наккхаттам̣, ма̄ аджджа ман̇галам̣ кариттха, саче кариссатха, маха̄вина̄со бхависсатӣ’’ти а̄ха. тасмим̣ куле манусса̄ тасса саддахитва̄ там̣ дивасам̣ на гаччхим̣су. нагарава̄сино саббам̣ ман̇галакирийам̣ катва̄ тесам̣ ана̄гаманам̣ дисва̄ ‘‘техи аджджа дивасо т̣хапито, но ча кхо а̄гата̄, амха̄кампи баху вайакаммам̣ катам̣, ким̣ но техи, амха̄кам̣ дхӣтарам̣ ан̃н̃асса дасса̄ма̄’’ти йатха̄катенева ман̇галена дхӣтарам̣ ан̃н̃асса куласса адам̣су.

итаре пунадивасе а̄гантва̄ ‘‘детха но да̄рика’’нти а̄хам̣су. атха не са̄ваттхива̄сино ‘‘джанападава̄сино на̄ма тумхе гахапатика̄ па̄паманусса̄ дивасам̣ т̣хапетва̄ аван̃н̃а̄йа на а̄гата̄, а̄гатамаггенева пат̣игаччхатха, амхехи ан̃н̃есам̣ да̄рика̄ динна̄’’ти парибха̄сим̣су. те техи саддхим̣ калахам̣ катва̄ да̄рикам̣ алабхитва̄ йатха̄гатамаггенева гата̄. тенапи а̄джӣвакена тесам̣ манусса̄нам̣ ман̇галантара̄йасса катабха̄во бхиккхӯнам̣ антаре па̄кат̣о джа̄то. те бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ саннипатита̄ ‘‘а̄вусо, а̄джӣвакена куласса ман̇галантара̄йо като’’ти катхайама̄на̄ нисӣдим̣су. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхи. те ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти катхайим̣су. ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева а̄джӣвако тасса куласса ман̇галантара̄йам̣ кароти, пуббепи еса тесам̣ куджджхитва̄ ман̇галантара̄йам̣ ака̄сийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте нагарава̄сино джанападава̄сӣнам̣ дхӣтарам̣ ва̄ретва̄ дивасам̣ т̣хапетва̄ аттано кулӯпакам̣ а̄джӣвакам̣ пуччхим̣су ‘‘бханте, аджджа амха̄кам̣ ека̄ ман̇галакирийа̄, собханам̣ ну кхо наккхатта’’нти. со ‘‘име аттано ручийа̄ дивасам̣ т̣хапетва̄ ида̄ни мам̣ пуччхантӣ’’ти куджджхитва̄ ‘‘аджджа несам̣ ман̇галантара̄йам̣ карисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘аджджа асобханам̣ наккхаттам̣, саче каротха, маха̄вина̄сам̣ па̄пун̣иссатха̄’’ти а̄ха. те тасса саддахитва̄ на гамим̣су. джанападава̄сино тесам̣ ана̄гаманам̣ н̃атва̄ ‘‘те аджджа дивасам̣ т̣хапетва̄пи на а̄гата̄, ким̣ но техи, ан̃н̃есам̣ дхӣтарам̣ дасса̄ма̄’’ти ан̃н̃есам̣ дхӣтарам̣ адам̣су. нагарава̄сино пунадивасе а̄гантва̄ да̄рикам̣ йа̄чим̣су. джанападава̄сино ‘‘тумхе нагарава̄сино на̄ма чхиннахирика̄ гахапатика̄, дивасам̣ т̣хапетва̄ да̄рикам̣ на ган̣хиттха, майам̣ тумха̄кам̣ ана̄гаманабха̄вена ан̃н̃есам̣ адамха̄’’ти. майам̣ а̄джӣвакам̣ пат̣ипуччхитва̄ ‘‘‘наккхаттам̣ на собхана’нти на̄гата̄, детха но да̄рика’’нти. ‘‘амхехи тумха̄кам̣ ана̄гаманабха̄вена ан̃н̃есам̣ динна̄, ида̄ни диннада̄рикам̣ катхам̣ пуна а̄несса̄ма̄’’ти.

евам̣ тесу ан̃н̃аман̃н̃ам̣ калахам̣ каронтесу еко нагарава̄сӣ пан̣д̣итапурисо екена каммена джанападам̣ гато тесам̣ нагарава̄сӣнам̣ ‘‘майам̣ а̄джӣвакам̣ пуччхитва̄ наккхаттасса асобханабха̄вена на̄гата̄’’ти катхента̄нам̣ сутва̄ ‘‘наккхаттена ко аттхо, нану да̄рика̄йа ладдхабха̄вова наккхатта’’нти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

49. ‘‘наккхаттам̣ патима̄нентам̣, аттхо ба̄лам̣ упаччага̄;

аттхо аттхасса наккхаттам̣, ким̣ кариссанти та̄рака̄’’ти.

таттха патима̄нентанти олокентам̣, ‘‘ида̄ни наккхаттам̣ бхависсати, ида̄ни наккхаттам̣ бхависсатӣ’’ти а̄гамайама̄нам̣. аттхо ба̄лам̣ упаччага̄ти етам̣ нагарава̄сикам̣ ба̄лам̣ да̄рика̄пат̣ила̄бхасан̇кха̄то аттхо атикканто. аттхо аттхасса наккхаттанти йам̣ аттхам̣ парийесанто чарати, со пат̣иладдхо аттхова аттхасса наккхаттам̣ на̄ма. ким̣ кариссанти та̄рака̄ти итаре пана а̄ка̄се та̄рака̄ ким̣ кариссанти, катарам̣ аттхам̣ са̄дхессантӣти аттхо. нагарава̄сино калахам̣ катва̄ да̄рикам̣ алабхитва̄ва агамам̣су.

саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, еса а̄джӣвако ида̄нева куласса ман̇галантара̄йам̣ кароти, пуббепи ака̄сийева̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ а̄джӣвако етарахи а̄джӣвакова ахоси, та̄нипи кула̄ни етарахи кула̄нийева, га̄тхам̣ ватва̄ т̣хито пан̣д̣итапурисо пана ахамева ахоси’’нти.

наккхаттаджа̄такаван̣н̣ана̄ навама̄.

[50] 10. думмедхаджа̄такаван̣н̣ана̄

думмедха̄нанти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто локаттхачарийам̣ а̄раббха катхеси. са̄ два̄дасаканипа̄те маха̄кан̣хаджа̄таке (джа̄. 1.12.61 а̄дайо) а̄ви бхависсати.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса ран̃н̃о аггамахесийа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хи. тасса ма̄тукуччхито никкхантасса на̄маггахан̣адивасе ‘‘брахмадаттакума̄ро’’ти на̄мам̣ акам̣су. со сол̣асавассуддесико хутва̄ таккасила̄йам̣ сиппам̣ угган̣хитва̄ тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рам̣ гантва̄ ат̣т̣ха̄расаннам̣ виджджат̣т̣ха̄на̄нам̣ ниппхаттим̣ па̄пун̣и, атхасса пита̄ опараджджам̣ ада̄си. тасмим̣ самайе ба̄ра̄н̣асива̄сино девата̄ман̇галика̄ хонти, девата̄ намассанти, бахӯ аджел̣акакуккут̣абхӯкара̄дайо вадхитва̄ на̄наппака̄рехи пуппхагандхехи чева мам̣салохитехи ча баликаммам̣ каронти. бодхисатто чинтеси ‘‘ида̄ни сатта̄ девата̄ман̇галика̄, бахум̣ па̄н̣авадхам̣ каронти, маха̄джано йебхуййена адхаммасмим̣йева нивит̣т̣хо, ахам̣ питу аччайена раджджам̣ лабхитва̄ екампи акиламетва̄ упа̄йенева па̄н̣авадхам̣ ка̄тум̣ на дасса̄мӣ’’ти. со екадивасам̣ ратхам̣ абхируйха нагара̄ никкханто аддаса екасмим̣ маханте ват̣аруккхе маха̄джанам̣ саннипатитам̣, тасмим̣ руккхе ниббаттадевата̄йа сантике путтадхӣтуйасадхана̄дӣсу йам̣ йам̣ иччхати, там̣ там̣ паттхентам̣. со там̣ дисва̄ ратха̄ оруйха там̣ руккхам̣ упасан̇камитва̄ гандхапуппхехи пӯджетва̄ удакена абхисекам̣ катва̄ руккхам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ девата̄ман̇галико вийа хутва̄ деватам̣ намасситва̄ ратхам̣ абхируйха нагарам̣ па̄виси. тато пат̣т̣ха̄йа имина̄ва нийа̄мена антарантаре таттха гантва̄ девата̄ман̇галико вийа пӯджам̣ кароти.

со апарена самайена питу аччайена радждже патит̣т̣ха̄йа чатассо агатийо ваджджетва̄ даса ра̄джадхамме акопенто дхаммена раджджам̣ ка̄ренто чинтеси ‘‘майхам̣ маноратхо маттхакам̣ патто, радждже патит̣т̣хитомхи. йам̣ пана̄хам̣ пуббе екам̣ аттхам̣ чинтайим̣, ида̄ни там̣ маттхакам̣ па̄песса̄мӣ’’ти амачче ча бра̄хман̣агахапатика̄дайо ча саннипа̄та̄петва̄ а̄мантеси ‘‘джа̄на̄тха бхо майа̄ кена ка̄ран̣ена раджджам̣ патта’’нти? ‘‘на джа̄на̄ма, дева̄’’ти. ‘‘апи вохам̣ асукам̣ на̄ма ват̣аруккхам̣ гандха̄дӣхи пӯджетва̄ ан̃джалим̣ паггахетва̄ намассама̄но дит̣т̣хапуббо’’ти. ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. тада̄хам̣ паттханам̣ ака̄сим̣ ‘‘саче раджджам̣ па̄пун̣исса̄ми, баликаммам̣ те карисса̄мӣ’’ти. ‘‘тасса̄ ме девата̄йа а̄нубха̄вена идам̣ раджджам̣ ладдхам̣, ида̄нисса̄ баликаммам̣ карисса̄ми, тумхе папан̃чам̣ акатва̄ кхиппам̣ девата̄йа баликаммам̣ саджджетха̄’’ти. ‘‘ким̣ ким̣ ган̣ха̄ма, дева̄’’ти? бхо ахам̣ девата̄йа а̄йа̄чама̄но ‘‘йе майхам̣ радждже па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни пан̃ча дуссӣлакамма̄ни даса акусалакаммапатхе сама̄да̄йа ваттиссанти, те гха̄тетва̄ антават̣т̣имам̣салохита̄дӣхи баликаммам̣ карисса̄мӣ’’ти а̄йа̄чим̣. тасма̄ тумхе евам̣ бхерим̣ чара̄петха ‘‘амха̄кам̣ ра̄джа̄ упара̄джака̄лейева евам̣ а̄йа̄чи ‘сача̄хам̣ раджджам̣ па̄пун̣исса̄ми, йе ме радждже дуссӣла̄ бхависсанти, те саббе гха̄тетва̄ баликаммам̣ карисса̄мӣ’ти, со ида̄ни пан̃чавидхам̣ дуссӣлакаммам̣ дасавидхам̣ акусалакаммапатхам̣ сама̄да̄йа ваттама̄на̄нам̣ дуссӣла̄нам̣ сахассам̣ гха̄тетва̄ тесам̣ хадайамам̣са̄дӣни га̄ха̄петва̄ девата̄йа баликаммам̣ ка̄тука̄мо, евам̣ нагарава̄сино джа̄нантӯ’’ти. еван̃ча пана ватва̄ ‘‘йеда̄ни ито пат̣т̣ха̄йа дуссӣлакамме ваттиссанти, тесам̣ сахассам̣ гха̄тетва̄ йан̃н̃ам̣ йаджитва̄ а̄йа̄чанато муччисса̄мӣ’’ти етаматтхам̣ пака̄сенто имам̣ га̄тхама̄ха –

50. ‘‘думмедха̄нам̣ сахассена, йан̃н̃о ме упайа̄чито;

ида̄ни кхохам̣ йаджисса̄ми, баху адхаммико джано’’ти.

таттха думмедха̄нам̣ сахассена̄ти ‘‘идам̣ каммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, идам̣ на ват̣т̣атӣ’’ти аджа̄нанабха̄вена, дасасу ва̄ пана акусалакаммапатхесу сама̄да̄йа ваттанабха̄вена дут̣т̣ха̄ медха̄ етесанти думмедха̄, тесам̣ думмедха̄нам̣ ниппан̃н̃а̄нам̣ ба̄лапуггала̄нам̣ ган̣итва̄ гахитена сахассена. йан̃н̃о ме упайа̄читоти майа̄ деватам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘евам̣ йаджисса̄мӣ’’ти йан̃н̃о йа̄чито. ида̄ни кхохам̣ йаджисса̄мӣти со ахам̣ имина̄ а̄йа̄чанена раджджасса пат̣иладдхатта̄ ида̄ни йаджисса̄ми. ким̣ка̄ран̣а̄? ида̄ни хи баху адхаммико джано, тасма̄ ида̄нева нам̣ гахетва̄ баликаммам̣ карисса̄мӣти.

амачча̄ бодхисаттасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘са̄дху, дева̄’’ти два̄дасайоджанике ба̄ра̄н̣асинагаре бхерим̣ чара̄песум̣. бхерийа̄ а̄н̣ам̣ сутва̄ екампи дуссӣлакаммам̣ сама̄да̄йа т̣хито екапурисопи на̄хоси. ити йа̄ва бодхисатто раджджам̣ ка̄реси, та̄ва екапуггалопи пан̃часу дасасу ва̄ дуссӣлакаммесу екампи каммам̣ каронто на пан̃н̃а̄йиттха. евам̣ бодхисатто екапуггалампи акиламенто сакаларат̣т̣хава̄сино сӣлам̣ раккха̄петва̄ сайампи да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ джӣвитапарийоса̄не аттано парисам̣ а̄да̄йа деванагарам̣ пӯренто агама̄си.

саттха̄пи ‘‘на, бхиккхаве, татха̄гато ида̄нева локасса аттхам̣ чарати, пуббепи чарийева̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄париса̄ буддхапариса̄ ахесум̣, ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.

думмедхаджа̄такаван̣н̣ана̄ дасама̄.

аттхака̄мавагго пан̃чамо.

тассудда̄нам̣ –

лосакатиссакапота, вел̣укам̣ макасампи ча;

рохин̣ӣ а̄ра̄мадӯсам̣, ва̄рун̣ӣдӯсаведаббам̣;

наккхаттам̣ думмедхам̣ даса̄ти.

пат̣хамо пан̣н̣а̄сако.