4. кула̄вакавагго
[31] 1. кула̄вакаджа̄такаван̣н̣ана̄
кула̄вака̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто апарисса̄ветва̄ па̄нӣйам̣ пӣтам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхито кира две саха̄йака̄ дахарабхиккхӯ джанападам̣ гантва̄ екасмим̣ пха̄сукат̣т̣ха̄не йатха̄джджха̄сайам̣ васитва̄ ‘‘самма̄самбуддхам̣ пассисса̄ма̄’’ти пуна тато никкхамитва̄ джетавана̄бхимукха̄ па̄йим̣су. екасса хаттхе парисса̄ванам̣ аттхи, екасса наттхи. двепи екато па̄нӣйам̣ парисса̄ветва̄ пиванти. те екадивасам̣ вива̄дам̣ акам̣су. парисса̄ванаса̄мико итарасса парисса̄ванам̣ адатва̄ сайамева па̄нӣйам̣ парисса̄ветва̄ пиви, итаро пана парисса̄ванам̣ алабхитва̄ пипа̄сам̣ сандха̄ретум̣ асакконто апарисса̄ветва̄ па̄нӣйам̣ пиви. те убхопи анупуббена джетаванам̣ патва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ нисӣдим̣су. саттха̄ саммоданӣйам̣ катхам̣ катхетва̄ ‘‘куто а̄гататтха̄’’ти пуччхи. ‘‘бханте, майам̣ косаладжанападе екасмим̣ га̄маке васитва̄ тато никкхамитва̄ тумха̄кам̣ дассанаттха̄йа а̄гата̄’’ти. ‘‘каччи пана во самагга̄ а̄гататтха̄’’ти? апарисса̄ванако а̄ха ‘‘айам̣, бханте, антара̄магге майа̄ саддхим̣ вива̄дам̣ катва̄ парисса̄ванам̣ на̄да̄сӣ’’ти. итаропи а̄ха ‘‘айам̣, бханте, апарисса̄ветва̄ва джа̄нам̣ сапа̄н̣акам̣ удакам̣ пивӣ’’ти. ‘‘саччам̣ кира твам̣ бхиккху джа̄нам̣ сапа̄н̣акам̣ удакам̣ пивӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, апарисса̄витам̣ удакам̣ пивинти. саттха̄ ‘‘бхиккху пуббе пан̣д̣ита̄ деванагаре раджджам̣ ка̄рента̄ йуддхапара̄джита̄ самуддапит̣т̣хена пала̄йанта̄ ‘иссарийам̣ нисса̄йа па̄н̣авадхам̣ на карисса̄ма̄’ти та̄ва махантам̣ йасам̣ париччаджитва̄ супан̣н̣апотака̄нам̣ джӣвитам̣ датва̄ ратхам̣ ниваттайим̣сӯ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте магадхарат̣т̣хе ра̄джагахе еко ма̄гадхара̄джа̄ раджджам̣ ка̄реси. тада̄ бодхисатто йатха̄ етарахи сакко пуриматтабха̄ве магадхарат̣т̣хе мачалага̄маке ниббатти, евам̣ тасмим̣йева мачалага̄маке маха̄куласса путто хутва̄ ниббатти. на̄маггахан̣адивасе часса ‘‘магхакума̄ро’’твева на̄мам̣ акам̣су. со вайаппатто ‘‘магхама̄н̣аво’’ти пан̃н̃а̄йиттха. атхасса ма̄та̄питаро сама̄наджа̄тикакулато да̄рикам̣ а̄найим̣су. со путтадхӣта̄хи вад̣д̣хама̄но да̄напати ахоси, пан̃ча сӣла̄ни раккхати. тасмин̃ча га̄ме теттим̣сева кула̄ни хонти, тепи теттим̣са кула̄ манусса̄ екадивасам̣ га̄мамаджджхе т̣хатва̄ га̄макаммам̣ каронти. бодхисатто т̣хитат̣т̣ха̄не па̄дехи пам̣сум̣ вийӯхитва̄ там̣ падесам̣ раман̣ӣйам̣ катва̄ ат̣т̣ха̄си, атхан̃н̃о еко а̄гантва̄ тасмим̣ т̣ха̄не т̣хито. бодхисатто апарам̣ т̣ха̄нам̣ раман̣ӣйам̣ катва̄ ат̣т̣ха̄си, татра̄пи ан̃н̃о т̣хито. бодхисатто апарампи апарампӣти саббесампи т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ раман̣ӣйам̣ катва̄ апарена самайена тасмим̣ т̣ха̄не ман̣д̣апам̣ ка̄реси, ман̣д̣апампи апанетва̄ са̄лам̣ ка̄реси, таттха пхалака̄сана̄ни сантхаритва̄ па̄нӣйача̄т̣им̣ т̣хапеси.
апарена самайена тепи теттим̣саджана̄ бодхисаттена сама̄наччханда̄ ахесум̣. те бодхисатто пан̃часу сӣлесу патит̣т̣ха̄петва̄ тато пат̣т̣ха̄йа техи саддхим̣ пун̃н̃а̄ни каронто вичарати. тепи тенева саддхим̣ пун̃н̃а̄ни каронта̄ ка̄лассева вут̣т̣ха̄йа ва̄сипхарасумусалахаттха̄ чатумаха̄патха̄дӣсу мусалена па̄са̄н̣е уббаттетва̄ пават̣т̣енти, йа̄на̄нам̣ аккхапат̣игха̄таруккхе харанти, висамам̣ самам̣ каронти, сетум̣ аттхаранти, поккхаран̣ийо кхан̣анти, са̄лам̣ каронти, да̄на̄ни денти, сӣла̄ни раккханти. евам̣ йебхуййена сакалага̄мава̄сино бодхисаттасса ова̄де т̣хатва̄ сӣла̄ни раккхим̣су.
атха несам̣ га̄мабходжако чинтеси ‘‘ахам̣ пуббе етесу сурам̣ пивантесу па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни каронтесу ча̄т̣икаха̄пан̣а̄дивасена чева дан̣д̣абаливасена ча дханам̣ лабха̄ми, ида̄ни пана магхо ма̄н̣аво сӣлам̣ раккха̄пети, тесам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни ка̄тум̣ на дети, ида̄ни пана те пан̃ча сӣла̄ни на раккха̄песса̄мӣ’’ти куддхо ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘дева, бахӯ чора̄ га̄магха̄та̄дӣни каронта̄ вичарантӣ’’ти а̄ха. ра̄джа̄ тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘гаччха, те а̄нехӣ’’ти а̄ха. со гантва̄ саббепи те бандхитва̄ а̄нетва̄ ‘‘а̄нӣта̄, дева, чора̄’’ти ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ тесам̣ каммам̣ асодхетва̄ва ‘‘хаттхина̄ не мадда̄петха̄’’ти а̄ха. тато саббепи те ра̄джан̇ган̣е нипаджджа̄петва̄ хаттхим̣ а̄найим̣су. бодхисатто тесам̣ ова̄дам̣ ада̄си ‘‘тумхе сӣла̄ни а̄ваджджетха, песун̃н̃ака̄раке ча ран̃н̃е ча хаттхимхи ча аттано сарӣре ча екасадисамева меттам̣ бха̄ветха̄’’ти. те татха̄ акам̣су. атха несам̣ мадданаттха̄йа хаттхим̣ упанесум̣. со упанӣйама̄нопи на упагаччхати, маха̄виравам̣ виравитва̄ пала̄йати. ан̃н̃ам̣ ан̃н̃ам̣ хаттхим̣ а̄найим̣су, тепи татхева пала̄йим̣су.
ра̄джа̄ ‘‘етесам̣ хаттхе кин̃чи осадхам̣ бхависсатӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘вичинатха̄’’ти а̄ха. вичинанта̄ адисва̄ ‘‘наттхи, дева̄’’ти а̄хам̣су. тена хи кин̃чи мантам̣ париваттессанти, пуччхатха не ‘‘аттхи во париваттанаманто’’ти? ра̄джапуриса̄ пуччхим̣су, бодхисатто ‘‘аттхӣ’’ти а̄ха. ра̄джапуриса̄ ‘‘аттхи кира, дева̄’’ти а̄рочайим̣су, ра̄джа̄ саббепи те паккоса̄петва̄ ‘‘тумха̄кам̣ джа̄нанамантам̣ катхетха̄’’ти а̄ха. бодхисатто авоча ‘‘дева, ан̃н̃о амха̄кам̣ манто на̄ма наттхи, амхе пана теттим̣саматта̄ джана̄ па̄н̣ам̣ на хана̄ма, адиннам̣ на̄дийа̄ма, миччха̄ча̄рам̣ на чара̄ма, муса̄ва̄дам̣ на бхан̣а̄ма, маджджам̣ на пива̄ма, меттам̣ бха̄вема, да̄нам̣ дема, маггам̣ самам̣ карома, поккхаран̣ийо кхан̣а̄ма, са̄лам̣ карома, айам̣ амха̄кам̣ манто ча париттан̃ча вуд̣д̣хи ча̄’’ти. ра̄джа̄ тесам̣ пасанно песун̃н̃ака̄ракасса саббам̣ гехавибхавам̣ тан̃ча тесам̣йева да̄сам̣ катва̄ ада̄си, там̣ хаттхин̃ча га̄ман̃ча тесам̣йева ада̄си.
те тато пат̣т̣ха̄йа йатха̄ручийа̄ пун̃н̃а̄ни каронта̄ ‘‘чатумаха̄патхе махантам̣ са̄лам̣ ка̄ресса̄ма̄’’ти вад̣д̣хаким̣ паккоса̄петва̄ са̄лам̣ пат̣т̣хапесум̣. ма̄туга̄месу пана вигатаччхандата̄йа тасса̄ са̄ла̄йа ма̄туга̄ма̄нам̣ паттим̣ на̄дам̣су. тена ча самайена бодхисаттасса гехе судхамма̄, читта̄, нанда̄, суджа̄ти чатассо иттхийо хонти. та̄су судхамма̄ вад̣д̣хакина̄ саддхим̣ екато хутва̄ ‘‘бха̄тика, имисса̄ са̄ла̄йа мам̣ джет̣т̣хикам̣ карохӣ’’ти ватва̄ лан̃джам̣ ада̄си. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ пат̣хамамева кан̣н̣ика̄руккхам̣ суккха̄петва̄ таччхетва̄ виджджхитва̄ кан̣н̣икам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ ваттхена паливет̣хетва̄ т̣хапеси. атха са̄лам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ кан̣н̣ика̄ропанака̄ле ‘‘ахо, аййа̄, екам̣ на саримха̄’’ти а̄ха. ‘‘ким̣ на̄ма, бхо’’ти. ‘‘кан̣н̣ика̄ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. ‘‘хоту а̄харисса̄ма̄’’ти? ‘‘ида̄ни чхиннаруккхена ка̄тум̣ на сакка̄, пуббейева чхиндитва̄ таччхетва̄ виджджхитва̄ т̣хапитакан̣н̣ика̄ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. ‘‘ида̄ни ким̣ ка̄табба’’нти? ‘‘саче кассачи гехе нит̣т̣ха̄петва̄ т̣хапита̄ викка̄йикакан̣н̣ика̄ аттхи, са̄ парийеситабба̄’’ти. те парийесанта̄ судхамма̄йа гехе дисва̄ мӯлена на лабхим̣су. ‘‘саче мам̣ са̄ла̄йа паттикам̣ каротха, дасса̄мӣ’’ти вутте ‘‘на майам̣ ма̄туга̄ма̄нам̣ паттим̣ дамха̄’’ти а̄хам̣су.
атха не вад̣д̣хакӣ а̄ха ‘‘аййа̄, тумхе ким̣ катхетха, т̣хапетва̄ брахмалокам̣ ан̃н̃ам̣ ма̄туга̄марахитат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхи, ган̣хатха кан̣н̣икам̣, евам̣ санте амха̄кам̣ каммам̣ нит̣т̣хам̣ гамиссатӣ’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти кан̣н̣икам̣ гахетва̄ са̄лам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ а̄санапхалака̄ни сантхаритва̄ па̄нӣйача̄т̣ийо т̣хапетва̄ йа̄губхаттам̣ нибандхим̣су. са̄лам̣ па̄ка̄рена париккхипитва̄ два̄рам̣ йоджетва̄ антопа̄ка̄ре ва̄лукам̣ а̄киритва̄ бахипа̄ка̄ре та̄лапантийо ропесум̣. читта̄пи тасмим̣ т̣ха̄не уййа̄нам̣ ка̄реси, ‘‘пуппхӯпагапхалӯпагаруккхо асуко на̄ма тасмим̣ наттхӣ’’ти на̄хоси. нанда̄пи тасмим̣йева т̣ха̄не поккхаран̣им̣ ка̄реси пан̃чаван̣н̣ехи падумехи сан̃чханнам̣ раман̣ӣйам̣. суджа̄ на кин̃чи ака̄си.
бодхисатто ма̄ту упат̣т̣ха̄нам̣ питу упат̣т̣ха̄нам̣ куле джет̣т̣ха̄пача̄йикакаммам̣ саччава̄чам̣ апхарусава̄чам̣ аписун̣ава̄чам̣ маччхеравинайанти има̄ни сатта ватапада̄ни пӯретва̄ –
‘‘ма̄та̄петтибхарам̣ джантум̣, куле джет̣т̣ха̄пача̄йинам̣;
сан̣хам̣ сакхиласамбха̄сам̣, песун̣еййаппаха̄йинам̣.
‘‘маччхеравинайе йуттам̣, саччам̣ кодха̄бхибхум̣ нарам̣;
там̣ ве дева̄ та̄ватим̣са̄, а̄ху саппурисо итӣ’’ти. (сам̣. ни. 1.257) –
евам̣ пасам̣сийабха̄вам̣ а̄паджджитва̄ джӣвитапарийоса̄не та̄ватим̣сабхаване сакко девара̄джа̄ хутва̄ ниббатти, теписса саха̄йа̄ таттхева ниббаттим̣су. тасмим̣ ка̄ле та̄ватим̣сабхаване асура̄ пат̣ивасанти. сакко девара̄джа̄ ‘‘ким̣ но са̄дха̄ран̣ена раджджена̄’’ти асуре диббапа̄нам̣ па̄йетва̄ матте сама̄не па̄десу га̄ха̄петва̄ синерупаббатапа̄де кхипа̄песи. те асурабхаванамева сампа̄пун̣им̣су.
асурабхаванам̣ на̄ма синерусса хет̣т̣химатале та̄ватим̣садевалокаппама̄н̣амева, таттха дева̄нам̣ па̄риччхаттако вийа читтапа̄т̣али на̄ма каппат̣т̣хийаруккхо хоти. те читтапа̄т̣алийа̄ пуппхита̄йа джа̄нанти ‘‘на̄йам̣ амха̄кам̣ девалоко, девалокасмин̃хи па̄риччхаттако пуппхатӣ’’ти. атха те ‘‘джарасакко амхе матте катва̄ маха̄самуддапит̣т̣хе кхипитва̄ амха̄кам̣ деванагарам̣ ган̣хи, те майам̣ тена саддхим̣ йуджджхитва̄ амха̄кам̣ деванагарамева ган̣хисса̄ма̄’’ти кипиллика̄ вийа тхамбхам̣ синерум̣ анусан̃чарама̄на̄ ут̣т̣хахим̣су. сакко ‘‘асура̄ кира ут̣т̣хита̄’’ти сутва̄ самуддапит̣т̣хейева аббхуггантва̄ йуджджхама̄но техи пара̄джито дийад̣д̣хайоджанасатикена веджайантаратхена даккхин̣асамуддасса маттхакена пала̄йитум̣ а̄раддхо. атхасса ратхо самуддапит̣т̣хена вегена гаччханто симбаливанам̣ паккханто, тасса гаманамагге симбаливанам̣ нал̣аванам̣ вийа чхиджджитва̄ чхиджджитва̄ самуддапит̣т̣хе патати. супан̣н̣апотака̄ самуддапит̣т̣хе парипатанта̄ маха̄виравам̣ равим̣су. сакко ма̄талим̣ пуччхи ‘‘самма ма̄тали, ким̣ саддо на̄меса, атика̄рун̃н̃араво ваттатӣ’’ти? ‘‘дева, тумха̄кам̣ ратхавегена вичун̣н̣ите симбаливане патанте супан̣н̣апотака̄ маран̣абхайатаджджита̄ екавиравам̣ виравантӣ’’ти.
маха̄сатто ‘‘самма ма̄тали, ма̄ амхе нисса̄йа ете киламанту, на майам̣ иссарийам̣ нисса̄йа па̄н̣авадхакаммам̣ карома, етесам̣ пана аттха̄йа майам̣ джӣвитам̣ париччаджитва̄ асура̄нам̣ дасса̄ма, ниваттайетам̣ ратха’’нти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
31. ‘‘кула̄вака̄ ма̄тали симбалисмим̣, ӣса̄мукхена париваджджайассу;
ка̄мам̣ чаджа̄ма асуресу па̄н̣ам̣, ма̄ме диджа̄ викула̄ва̄ ахесу’’нти.
таттха кула̄вака̄ти супан̣н̣апотака̄. ма̄талӣти са̄ратхим̣ а̄мантеси. симбалисминти пасса ете симбалируккхе оламбанта̄ т̣хита̄ти дассети. ӣса̄мукхена париваджджайассӯти ете етасса ратхасса ӣса̄мукхена йатха̄ на хан̃н̃анти, евам̣ те париваджджайассу. ка̄мам̣ чаджа̄ма асуресу па̄н̣анти йади амхесу асура̄нам̣ па̄н̣ам̣ чаджантесу етесам̣ соттхи хоти, ка̄мам̣ чаджа̄ма екам̣сенева майам̣ асуресу амха̄кам̣ па̄н̣ам̣ чаджа̄ма. ма̄ме диджа̄ викула̄ва̄ ахесунти име пана диджа̄ име гарул̣апотака̄ виддхаставичун̣н̣итакула̄ваката̄йа викула̄ва̄ ма̄ ахесум̣, ма̄ амха̄кам̣ дуккхам̣ етесам̣ упари кхипа, ниваттайа ниваттайа ратханти. ма̄талисан̇га̄хако тасса вачанам̣ сутва̄ ратхам̣ ниваттетва̄ ан̃н̃ена маггена девалока̄бхимукхам̣ ака̄си. асура̄ пана там̣ ниваттайама̄намева дисва̄ ‘‘аддха̄ ан̃н̃ехипи чаккава̄л̣ехи сакка̄ а̄гаччханти, балам̣ лабхитва̄ ратхо ниватто бхависсатӣ’’ти маран̣абхайабхӣта̄ пала̄йитва̄ асурабхаванамева пависим̣су.
саккопи деванагарам̣ пависитва̄ двӣсу девалокесу деваган̣ена паривуто нагарамаджджхе ат̣т̣ха̄си. тасмим̣ кхан̣е патхавим̣ бхиндитва̄ йоджанасахассуббедхо веджайантапа̄са̄до ут̣т̣хахи. виджайанте ут̣т̣хитатта̄ ‘‘веджайанто’’ твева на̄мам̣ акам̣су. атха сакко пуна асура̄нам̣ ана̄гаманаттха̄йа пан̃часу т̣ха̄несу а̄раккхам̣ т̣хапеси. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –
‘‘антара̄ двиннам̣ айуджджхапура̄нам̣, пан̃чавидха̄ т̣хапита̄ абхираккха̄;
урагакарот̣ипайасса ча ха̄рӣ, маданайута̄ чатуро ча маханта̄’’ти. (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.247);
две нагара̄нипи йуддхена гахетум̣ асаккун̣еййата̄йа айуджджхапура̄ни на̄ма джа̄та̄ни деванагаран̃ча асуранагаран̃ча. йада̄ хи асура̄ балаванта̄ хонти, атха девехи пала̄йитва̄ деванагарам̣ пависитва̄ два̄ре пихите асура̄нам̣ сатасахассампи кин̃чи ка̄тум̣ на саккоти. йада̄ дева̄ балаванта̄ хонти, атха асурехи пала̄йитва̄ асуранагарам̣ пависитва̄ два̄ре пихите сакка̄нам̣ сатасахассампи кин̃чи ка̄тум̣ на саккоти. ити има̄ни две нагара̄ни айуджджхапура̄ни на̄ма. тесам̣ антара̄ етесу урага̄дӣсу пан̃часу т̣ха̄несу саккена а̄раккха̄ т̣хапита̄. таттха урага-саддена на̄га̄ гахита̄. те удаке балаванта̄ хонти, тасма̄ синерусса пат̣хама̄линде тесам̣ а̄раккха̄. карот̣и-саддена супан̣н̣а̄ гахита̄. тесам̣ кира карот̣и на̄ма па̄набходжанам̣, тена там̣ на̄мам̣ лабхим̣су, дутийа̄линде тесам̣ а̄раккха̄. пайассаха̄ри-саддена кумбхан̣д̣а̄ гахита̄. да̄навараккхаса̄ кирете, татийа̄линде тесам̣ а̄раккха̄. маданайута-саддена йаккха̄ гахита̄. висамача̄рино кира те йуддхасон̣д̣а̄, чатуттха̄линде тесам̣ а̄раккха̄. чатуро ча маханта̄ти чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но вутта̄, пан̃чама̄линде тесам̣ а̄раккха̄. тасма̄ йади асура̄ купита̄ а̄вилачитта̄ девапурам̣ упайанти, пан̃чавидхесу йам̣ гирино пат̣хамам̣ парибхан̣д̣ам̣, там̣ урага̄ париба̄хийа тит̣т̣ханти. евам̣ сесесу сеса̄.
имесу пана пан̃часу т̣ха̄несу а̄раккхам̣ т̣хапетва̄ сакке дева̄наминде диббасампаттим̣ анубхавама̄не судхамма̄ чавитва̄ тассева па̄дапарича̄рика̄ хутва̄ ниббатти, кан̣н̣ика̄йа диннаниссандена часса̄ пан̃чайоджанасатика̄ судхамма̄ на̄ма девасабха̄ удапа̄ди, йаттха диббасетаччхаттасса хет̣т̣ха̄ йоджанаппама̄н̣е кан̃чанапаллан̇ке нисинно сакко дева̄наминдо деваманусса̄нам̣ каттаббакичча̄ни кароти. читта̄пи чавитва̄ тассева па̄дапарича̄рика̄ хутва̄ ниббатти, уййа̄насса каран̣аниссандена часса̄ читталата̄ванам̣ на̄ма уййа̄нам̣ удапа̄ди. нанда̄пи чавитва̄ тассева па̄дапарича̄рика̄ хутва̄ ниббатти, поккхаран̣ийа̄ ниссандена часса̄ нанда̄ на̄ма поккхаран̣ӣ удапа̄ди.
суджа̄ пана кусалакаммасса акататта̄ екасмим̣ аран̃н̃е кандара̄йа бакасакун̣ика̄ хутва̄ ниббатта̄. сакко ‘‘суджа̄ на пан̃н̃а̄йати, каттха ну кхо ниббатта̄’’ти а̄вадждженто там̣ дисва̄ таттха гантва̄ там̣ а̄да̄йа девалокам̣ а̄гантва̄ тасса̄ раман̣ӣйам̣ деванагарам̣ судхаммам̣ девасабхам̣ читталата̄ванам̣ нанда̄поккхаран̣ин̃ча дассетва̄ ‘‘ета̄ кусалам̣ катва̄ майхам̣ па̄дапарича̄рика̄ хутва̄ ниббатта̄, твам̣ пана кусалам̣ акатва̄ тираччха̄найонийам̣ ниббатта̄, ито пат̣т̣ха̄йа сӣлам̣ раккха̄хӣ’’ти там̣ овадитва̄ пан̃часу сӣлесу патит̣т̣ха̄петва̄ таттхева нетва̄ виссаджджеси. са̄пи тато пат̣т̣ха̄йа сӣлам̣ раккхати. сакко катипа̄хаччайена ‘‘сакка̄ ну кхо сӣлам̣ раккхиту’’нти гантва̄ маччхарӯпена утта̄но хутва̄ пурато нипаджджи, са̄ ‘‘матамаччхако’’ти сан̃н̃а̄йа сӣсе аггахеси, маччхо нан̇гут̣т̣хам̣ ча̄леси, атха нам̣ ‘‘джӣвати ман̃н̃е’’ти виссаджджеси. сакко ‘‘са̄дху са̄дху, саккхиссаси сӣлам̣ раккхиту’’нти агама̄си. са̄ тато чута̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ кумбхака̄рагехе ниббатти.
сакко ‘‘кахам̣ ну кхо ниббатта̄’’ти таттха ниббаттабха̄вам̣ н̃атва̄ суван̣н̣аел̣а̄лука̄нам̣ йа̄накам̣ пӯретва̄ маджджхе га̄масса махаллакавесена нисӣдитва̄ ‘‘ел̣а̄лука̄ни ган̣хатха, ел̣а̄лука̄ни ган̣хатха̄’’ти уггхосеси. манусса̄ а̄гантва̄ ‘‘дехи, та̄та̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘ахам̣ сӣлараккхака̄нам̣ дамми, тумхе сӣлам̣ раккхатха̄’’ти? ‘‘майам̣ сӣлам̣ на̄ма на джа̄на̄ма, мӯлена дехӣ’’ти. ‘‘на майхам̣ мӯлена аттхо, сӣлараккхака̄нан̃н̃ева̄хам̣ даммӣ’’ти. манусса̄ ‘‘ко ча̄йам̣ ел̣а̄луко’’ти паккамим̣су. суджа̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ ‘‘майхам̣ а̄нӣтам̣ бхависсатӣ’’ти чинтетва̄ гантва̄ там̣ ‘‘дехи, та̄та̄’’ти а̄ха. ‘‘сӣлам̣ раккхаси, амма̄’’ти? ‘‘а̄ма, раккха̄мӣ’’ти. ‘‘идам̣ майа̄ туйхамева аттха̄йа а̄бхата’’нти саддхим̣ йа̄накена гехадва̄ре т̣хапетва̄ пакка̄ми.
са̄пи йа̄ваджӣвам̣ сӣлам̣ раккхитва̄ тато чута̄ вепачиттисса асуриндасса дхӣта̄ хутва̄ ниббатти, сӣла̄нисам̣сена абхирӯпа̄ ахоси. со тасса̄ вайаппаттака̄ле ‘‘майхам̣ дхӣта̄ аттано читтаручитам̣ са̄микам̣ ган̣хатӯ’’ти асуре саннипа̄теси. сакко ‘‘кахам̣ ну кхо са̄ ниббатта̄’’ти олокенто таттха ниббаттабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘суджа̄ читтаручитам̣ са̄микам̣ ган̣хантӣ мам̣ ган̣хиссатӣ’’ти асураван̣н̣ам̣ ма̄петва̄ таттха агама̄си. суджам̣ алан̇каритва̄ саннипа̄тат̣т̣ха̄нам̣ а̄нетва̄ ‘‘читтаручитам̣ са̄микам̣ ган̣ха̄’’ти а̄хам̣су. са̄ олокентӣ саккам̣ дисва̄ пуббепи синехавасена уппаннапемена махогхена вийа аджджхоттхат̣ахадайа̄ хутва̄ ‘‘айам̣ ме са̄мико’’ти ватва̄ тасса упари пуппхада̄мам̣ кхипитва̄ аггахеси. асура̄ ‘‘амха̄кам̣ ра̄джа̄ еттакам̣ ка̄лам̣ дхӣту ануччхавикам̣ алабхитва̄ ида̄ни лабхати, айамевасса̄ дхӣту пита̄махато махаллако ануччхавико’’ти ладжджама̄на̄ паккамим̣су. со там̣ деванагарам̣ а̄нетва̄ ад̣д̣хатеййа̄нам̣ на̄т̣ика̄кот̣ӣнам̣ джет̣т̣хикам̣ катва̄ йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ ‘‘евам̣ бхиккху пуббе пан̣д̣ита̄ деванагаре раджджам̣ ка̄райама̄на̄ аттано джӣвитам̣ париччаджанта̄пи па̄н̣а̄типа̄там̣ на карим̣су, твам̣ на̄ма еварӯпе ниййа̄нике са̄сане паббаджитва̄ апарисса̄витам̣ сапа̄н̣акам̣ удакам̣ пивиссасӣ’’ти там̣ бхиккхум̣ гарахитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ма̄талисан̇га̄хако а̄нандо ахоси, сакко пана ахамева ахоси’’нти.
кула̄вакаджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.
[32] 2. наччаджа̄такаван̣н̣ана̄
рудам̣ манун̃н̃анти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ бахубхан̣д̣икам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. ваттху хет̣т̣ха̄ девадхаммаджа̄таке (джа̄. 1.1.6) вуттасадисамева. саттха̄ там̣ бхиккхум̣ ‘‘саччам̣ кира твам̣ бхиккху бахубхан̣д̣о’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄ твам̣ бхиккху бахубхан̣д̣о джа̄тосӣ’’ти? со еттакам̣ сутва̄ва куддхо нива̄санапа̄рупанам̣ чхад̣д̣етва̄ ‘‘имина̄ да̄ни нӣха̄рена вичара̄мӣ’’ти саттху пурато нагго ат̣т̣ха̄си. манусса̄ ‘‘дхӣ дхӣ’’ти а̄хам̣су. со тато пала̄йитва̄ хӣна̄йа̄ватто. бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ саннисинна̄ ‘‘саттху на̄ма пурато еварӯпам̣ кариссатӣ’’ти тасса агун̣акатхам̣ катхесум̣. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти бхиккхӯ пуччхи. бханте, ‘‘со хи на̄ма бхиккху тумха̄кам̣ пурато чатупарисамаджджхе хироттаппам̣ паха̄йа га̄мада̄рако вийа нагго т̣хатва̄ мануссехи джигуччхийама̄но хӣна̄йа̄ваттитва̄ са̄сана̄ парихӣно’’ти тасса агун̣акатха̄йа нисинна̄мха̄ти. саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева со бхиккху хироттаппа̄бха̄вена ратанаса̄сана̄ парихӣно, пуббе иттхиратанапат̣ила̄бхатопи парихӣнойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте пат̣хамакаппе чатуппада̄ сӣхам̣ ра̄джа̄нам̣ акам̣су, маччха̄ а̄нандамаччхам̣, сакун̣а̄ суван̣н̣ахам̣сам̣. тасса пана суван̣н̣ахам̣сара̄джасса дхӣта̄ хам̣сапотика̄ абхирӯпа̄ ахоси. со тасса̄ варам̣ ада̄си, са̄ аттано читтаручитам̣ са̄микам̣ ва̄реси. хам̣сара̄джа̄ тасса̄ варам̣ датва̄ химаванте саббе сакун̣е саннипа̄та̄песи, на̄наппака̄ра̄ хам̣самора̄дайо сакун̣аган̣а̄ сама̄гантва̄ екасмим̣ маханте па̄са̄н̣атале саннипатим̣су. хам̣сара̄джа̄ ‘‘аттано читтаручитам̣ са̄микам̣ а̄гантва̄ ган̣ха̄тӯ’’ти дхӣтарам̣ паккоса̄песи. са̄ сакун̣асан̇гхам̣ олокентӣ ман̣иван̣н̣агӣвам̣ читрапекхун̣ам̣ морам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ ме са̄мико хотӯ’’ти а̄рочеси. сакун̣асан̇гха̄ морам̣ упасан̇камитва̄ а̄хам̣су ‘‘самма мора, айам̣ ра̄джадхӣта̄ еттака̄нам̣ сакун̣а̄нам̣ маджджхе са̄микам̣ рочентӣ тайи ручим̣ уппа̄десӣ’’ти. моро ‘‘аджджа̄пи та̄ва ме балам̣ на пассатӣ’’ти атитут̣т̣хийа̄ хироттаппам̣ бхиндитва̄ та̄ва махато сакун̣асан̇гхасса маджджхе паккхе паса̄ретва̄ наччитум̣ а̄рабхи, наччанто аппат̣иччханно ахоси.
суван̣н̣ахам̣сара̄джа̄ ладжджито ‘‘имасса нева аджджхаттасамут̣т̣ха̄на̄ хирӣ аттхи, на бахиддха̄самут̣т̣ха̄нам̣ оттаппам̣, на̄сса бхиннахироттаппасса мама дхӣтарам̣ дасса̄мӣ’’ти сакун̣асан̇гхамаджджхе имам̣ га̄тхама̄ха –
32. ‘‘рудам̣ манун̃н̃ам̣ ручира̄ ча пит̣т̣хи, вел̣урийаван̣н̣ӯпанибха̄ ча гӣва̄;
бйа̄маматта̄ни ча пекхун̣а̄ни, наччена те дхӣтарам̣ но дада̄мӣ’’ти.
таттха рудам̣ манун̃н̃анти та-ка̄расса да-ка̄ро като, рутам̣ мана̄пам̣, васситасаддо мадхуроти аттхо. ручира̄ ча пит̣т̣хӣти пит̣т̣хипи те читра̄ чева собхана̄ ча. вел̣урийаван̣н̣ӯпанибха̄ти вел̣урийаман̣иван̣н̣асадиса̄. бйа̄маматта̄нӣти екабйа̄маппама̄н̣а̄ни. пекхун̣а̄нӣти пин̃чха̄ни. наччена те дхӣтарам̣ но дада̄мӣти хироттаппам̣ бхиндитва̄ наччитабха̄венева те еварӯпасса нилладжджасса дхӣтарам̣ но дада̄мӣти ватва̄ хам̣сара̄джа̄ тасмим̣йева парисамаджджхе аттано бха̄гинеййасса хам̣сапотакасса дхӣтарам̣ ада̄си. моро хам̣сапотикам̣ алабхитва̄ ладжджитва̄ татова уппатитва̄ пала̄йи. хам̣сара̄джа̄пи аттано васанат̣т̣ха̄намева гато.
саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева еса хироттаппам̣ бхиндитва̄ ратанаса̄сана̄ парихӣно, пуббепи иттхиратанапат̣ила̄бхато парихӣнойева̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ моро бахубхан̣д̣ико ахоси, хам̣сара̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
наччаджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.
[33] 3. саммодама̄наджа̄такаван̣н̣ана̄
саммодама̄на̄ти идам̣ саттха̄ капилаваттхум̣ упанисса̄йа нигродха̄ра̄ме вихаранто чумбат̣акакалахам̣ а̄раббха катхеси. со кун̣а̄ладжа̄таке (джа̄. 2.21.кун̣а̄ладжа̄така) а̄ви бхависсати. тада̄ пана саттха̄ н̃а̄таке а̄мантетва̄ ‘‘маха̄ра̄джа̄ н̃а̄така̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ виггахо на̄ма на йутто, тираччха̄нагата̄пи хи пуббе самаггака̄ле пачча̄митте абхибхавитва̄ соттхим̣ патта̄ йада̄ вива̄дама̄панна̄, тада̄ маха̄вина̄сам̣ патта̄’’ти ватва̄ н̃а̄тира̄джакулехи а̄йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ват̣т̣акайонийам̣ ниббаттитва̄ анекават̣т̣акасахассапарива̄ро аран̃н̃е пат̣ивасати. тада̄ еко ват̣т̣акалуддако тесам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ват̣т̣акавасситам̣ катва̄ тесам̣ саннипатитабха̄вам̣ н̃атва̄ тесам̣ упари джа̄лам̣ кхипитва̄ парийантесу мадданто саббе екато катва̄ паччхим̣ пӯретва̄ гхарам̣ гантва̄ те виккин̣итва̄ тена мӯлена джӣвикам̣ каппети. атхекадивасам̣ бодхисатто те ват̣т̣аке а̄ха – ‘‘айам̣ са̄кун̣ико амха̄кам̣ н̃а̄таке вина̄сам̣ па̄пети, ахам̣ екам̣ упа̄йам̣ джа̄на̄ми, енеса амхе ган̣хитум̣ на саккхиссати, ито да̄ни пат̣т̣ха̄йа етена тумха̄кам̣ упари джа̄ле кхиттаматте екеко екекасмим̣ джа̄лаккхике сӣсам̣ т̣хапетва̄ джа̄лам̣ уккхипитва̄ иччхитат̣т̣ха̄нам̣ харитва̄ екасмим̣ кан̣т̣акагумбе паккхипатха, евам̣ санте хет̣т̣ха̄ тена тена т̣ха̄нена пала̄йисса̄ма̄’’ти. те саббе ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣им̣су. дутийадивасе упари джа̄ле кхитте те бодхисаттена вуттанайенева джа̄лам̣ уккхипитва̄ екасмим̣ кан̣т̣акагумбе кхипитва̄ сайам̣ хет̣т̣ха̄бха̄гена тато тато пала̄йим̣су. са̄кун̣икасса гумбато джа̄лам̣ мочентассева вика̄ло джа̄то, со туччхахаттхова агама̄си.
пунадивасато пат̣т̣ха̄йапи ват̣т̣ака̄ татхева каронти. сопи йа̄ва сӯрийаттхан̇гамана̄ джа̄ламева моченто кин̃чи алабхитва̄ туччхахаттхова гехам̣ гаччхати. атхасса бхарийа̄ куджджхитва̄ ‘‘твам̣ дивасе дивасе туччхахаттхо а̄гаччхаси, ан̃н̃ампи те бахи поситаббат̣т̣ха̄нам̣ аттхи ман̃н̃е’’ти а̄ха. са̄кун̣ико ‘‘бхадде, мама ан̃н̃ам̣ поситаббат̣т̣ха̄нам̣ наттхи, апича кхо пана те ват̣т̣ака̄ самагга̄ хутва̄ чаранти, майа̄ кхиттаматте джа̄лам̣ а̄да̄йа кан̣т̣акагумбе кхипитва̄ гаччханти, на кхо панете саббака̄ламева саммодама̄на̄ вихариссанти, твам̣ ма̄ чинтайи, йада̄ те вива̄дама̄паджджиссанти, тада̄ те саббева а̄да̄йа тава мукхам̣ ха̄сайама̄но а̄гаччхисса̄мӣ’’ти ватва̄ бхарийа̄йа имам̣ га̄тхама̄ха –
33. ‘‘саммодама̄на̄ гаччханти, джа̄лама̄да̄йа паккхино;
йада̄ те вивадиссанти, тада̄ ехинти ме васа’’нти.
таттха йада̄ те вивадиссантӣти йасмим̣ ка̄ле те ват̣т̣ака̄ на̄на̄ладдхика̄ на̄на̄га̄ха̄ хутва̄ вивадиссанти, калахам̣ кариссантӣти аттхо. тада̄ ехинти ме васанти тасмим̣ ка̄ле саббепи те мама васам̣ а̄гаччхиссанти. атха̄хам̣ те гахетва̄ тава мукхам̣ ха̄сенто а̄гаччхисса̄мӣти бхарийам̣ самасса̄сеси.
катипа̄хассева пана аччайена еко ват̣т̣ако гочарабхӯмим̣ отаранто асаллаккхетва̄ ан̃н̃асса сӣсам̣ акками, итаро ‘‘ко мам̣ сӣсе аккамӣ’’ти куджджхим̣. ‘‘ахам̣ асаллаккхетва̄ аккамим̣, ма̄ куджджхӣ’’ти вуттепи куджджхийева. те пунаппунам̣ катхента̄ ‘‘твамева ман̃н̃е джа̄лам̣ уккхипасӣ’’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вива̄дам̣ карим̣су. тесу вивадантесу бодхисатто чинтеси ‘‘вива̄даке соттхибха̄во на̄ма наттхи, ида̄нева те джа̄лам̣ на уккхиписсанти, тато махантам̣ вина̄сам̣ па̄пун̣иссанти, са̄кун̣ико ока̄сам̣ лабхиссати, майа̄ имасмим̣ т̣ха̄не на сакка̄ васиту’’нти. со аттано парисам̣ а̄да̄йа ан̃н̃аттха гато. са̄кун̣икопи кхо катипа̄хаччайена а̄гантва̄ ват̣т̣акавасситам̣ васситва̄ тесам̣ саннипатита̄нам̣ упари джа̄лам̣ кхипи. атхеко ват̣т̣ако ‘‘туйхам̣ кира джа̄лам̣ уккхипантассева маттхаке лома̄ни патита̄ни, ида̄ни уккхипа̄’’ти а̄ха. апаро ‘‘туйхам̣ кира джа̄лам̣ уккхипантассева двӣсу паккхесу патта̄ни патита̄ни, ида̄ни уккхипа̄’’ти а̄ха. ити тесам̣ ‘‘твам̣ уккхипа, твам̣ уккхипа̄’’ти ваданта̄нан̃н̃ева са̄кун̣ико джа̄лам̣ уккхипитва̄ саббева те екато катва̄ паччхим̣ пӯретва̄ бхарийам̣ ха̄сайама̄но гехам̣ агама̄си.
саттха̄ ‘‘евам̣ маха̄ра̄джа̄ н̃а̄така̄нам̣ калахо на̄ма на йутто, калахо вина̄самӯламева хотӣ’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ апан̣д̣итават̣т̣ако девадатто ахоси, пан̣д̣итават̣т̣ако пана ахамева ахоси’’нти.
саммодама̄наджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.
[34] 4. маччхаджа̄такаван̣н̣ана̄
на мам̣ сӣтам̣ на мам̣ ун̣ханти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пура̄н̣адутийика̄палобханам̣ а̄раббха катхеси. тада̄ хи саттха̄ там̣ бхиккхум̣ ‘‘саччам̣ кира твам̣ бхиккху уккан̣т̣хитосӣ’’ти пуччхи. ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти. ‘‘кена̄си уккан̣т̣ха̄пито’’ти? ‘‘пура̄н̣адутийика̄ ме, бханте мадхурахаттхараса̄, там̣ джахитум̣ на саккомӣ’’ти. атха нам̣ саттха̄ ‘‘бхиккху еса̄ иттхӣ тава анаттхака̄рика̄, пуббепи твам̣ етам̣ нисса̄йа маран̣ам̣ па̄пун̣анто мам̣ а̄гамма маран̣а̄ мутто’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса пурохито ахоси. тада̄ кеват̣т̣а̄ надийам̣ джа̄лам̣ кхипим̣су. атхеко маха̄маччхо ративасена аттано маччхийа̄ саддхим̣ кӣл̣ама̄но а̄гаччхати. тасса са̄ маччхӣ пурато гаччхама̄на̄ джа̄лагандхам̣ гха̄йитва̄ джа̄лам̣ парихарама̄на̄ гата̄. со пана ка̄магиддхо лоламаччхо джа̄лакуччхимева павит̣т̣хо. кеват̣т̣а̄ тасса джа̄лам̣ павит̣т̣хабха̄вам̣ н̃атва̄ джа̄лам̣ уккхипитва̄ маччхам̣ гахетва̄ ама̄ретва̄ва ва̄лика̄пит̣т̣хе кхипитва̄ ‘‘имам̣ ан̇га̄ресу пачитва̄ кха̄дисса̄ма̄’’ти ан̇га̄ре каронти, сӯлам̣ таччхенти. маччхо ‘‘етам̣ ан̇га̄рата̄панам̣ ва̄ сӯлавиджджханам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ пана дуккхам̣ на мам̣ киламети, йам̣ панеса̄ маччхӣ ‘ан̃н̃ам̣ со нӯна ратийа̄ гато’ти майи доманассам̣ а̄паджджати, тамева мам̣ ба̄дхатӣ’’ти паридевама̄но имам̣ га̄тхама̄ха –
34. ‘‘на мам̣ сӣтам̣ на мам̣ ун̣хам̣, на мам̣ джа̄ласми ба̄дханам̣;
йан̃ча мам̣ ман̃н̃ате маччхӣ, ан̃н̃ам̣ со ратийа̄ гато’’ти.
таттха на мам̣ сӣтам̣ на мам̣ ун̣ханти маччха̄нам̣ удака̄ нӣхат̣ака̄ле сӣтам̣ хоти, тасмим̣ вигате ун̣хам̣ хоти, тадубхайампи сандха̄йа ‘‘на мам̣ сӣтам̣ на мам̣ ун̣хам̣ ба̄дхатӣ’’ти паридевати. йампи ан̇га̄ресу паччанамӯлакам̣ дуккхам̣ бхависсати, тампи сандха̄йа ‘‘на мам̣ ун̣ха’’нти паридеватева. на мам̣ джа̄ласми ба̄дхананти йампи ме джа̄ласмим̣ ба̄дханам̣ ахоси, тампи мам̣ на ба̄дхетӣти паридевати. ‘‘йан̃ча ма’’нтиа̄дӣсу айам̣ пин̣д̣аттхо – са̄ маччхӣ мама джа̄ле патитасса имехи кеват̣т̣ехи гахитабха̄вам̣ аджа̄нантӣ мам̣ апассама̄на̄ ‘‘со маччхо ида̄ни ан̃н̃ам̣ маччхим̣ ка̄маратийа̄ гато бхависсатӣ’’ти чинтети, там̣ тасса̄ доманассаппатта̄йа чинтанам̣ мам̣ ба̄дхатӣти ва̄лика̄пит̣т̣хе нипанно паридевати.
тасмим̣ самайе пурохито да̄сапаривуто нха̄наттха̄йа надӣтӣрам̣ а̄гато. со пана саббарутан̃н̃ӯ хоти. тенасса маччхапаридеванам̣ сутва̄ етадахоси ‘‘айам̣ маччхо килесавасена паридевати, евам̣ а̄турачитто кхо панеса мӣйама̄но нирайейева ниббаттиссати, ахамасса авассайо бхависса̄мӣ’’ти кеват̣т̣а̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ ‘‘амбхо тумхе амха̄кам̣ екадивасампи бйан̃джанаттха̄йа маччхам̣ на детха̄’’ти а̄ха. кеват̣т̣а̄ ‘‘ким̣ вадетха, са̄ми, тумха̄кам̣ руччанакамаччхам̣ ган̣хитва̄ гаччхатха̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘амха̄кам̣ ан̃н̃ена каммам̣ наттхи, иман̃н̃ева детха̄’’ти. ‘‘ган̣хатха са̄мӣ’’ти. бодхисатто там̣ убхохи хаттхехи гахетва̄ надӣтӣре нисӣдитва̄ ‘‘амбхо маччха, саче та̄хам̣ аджджа на пассеййам̣, джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣еййа̄си, ида̄ни ито пат̣т̣ха̄йа ма̄ килесавасико ахосӣ’’ти овадитва̄ удаке виссаджджетва̄ нхатва̄ нагарам̣ па̄виси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сеси, саччапарийоса̄не уккан̣т̣хитабхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си. саттха̄пи анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ маччхӣ пура̄н̣адутийика̄ ахоси, маччхо уккан̣т̣хитабхиккху пурохито пана ахамева ахоси’’нти.
маччхаджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.
[35] 5. ват̣т̣акаджа̄такаван̣н̣ана̄
санти паккха̄ апатана̄ти идам̣ саттха̄ магадхесу ча̄рикам̣ чарама̄но да̄ваггинибба̄нам̣ а̄раббха катхеси. екасмин̃хи самайе саттха̄ магадхесу ча̄рикам̣ чарама̄но ан̃н̃атарасмим̣ магадхага̄маке пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто бхиккхуган̣апаривуто маггам̣ пат̣ипаджджи. тасмим̣ самайе маха̄д̣а̄хо ут̣т̣хахи, пурато ча паччхато ча бахӯ бхиккхӯ диссанти, сопи кхо агги екадхӯмо екаджа̄ло хутва̄ аваттхарама̄но а̄гаччхатева. таттхеке путхуджджанабхиккхӯ маран̣абхайабхӣта̄ ‘‘пат̣аггим̣ дасса̄ма, тена дад̣д̣хат̣т̣ха̄нам̣ итаро агги на оттхариссатӣ’’ти аран̣исахитам̣ нӣхаритва̄ аггим̣ каронти. апаре а̄хам̣су ‘‘а̄вусо, тумхе ким̣ на̄ма каротха, гаганамаджджхе т̣хитам̣ чандаман̣д̣алам̣, па̄чӣналокадха̄туто уггаччхантам̣ сахассарам̣сипат̣иман̣д̣итам̣ сӯрийаман̣д̣алам̣, вела̄йа тӣре т̣хита̄ самуддам̣, синерум̣ нисса̄йа т̣хита̄ синерум̣ апассанта̄ вийа садеваке локе аггапуггалам̣ аттана̄ саддхим̣ гаччхантамева самма̄самбуддхам̣ анолокетва̄ ‘пат̣аггим̣ дема̄’ти вадатха, буддхабалам̣ на̄ма на джа̄на̄тха, етха саттху сантикам̣ гамисса̄ма̄’’ти. те пурато ча паччхато ча гаччханта̄ саббепи екато хутва̄ дасабаласса сантикам̣ агамам̣су. саттха̄ маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро ан̃н̃атарасмим̣ падесе ат̣т̣ха̄си. да̄вагги абхибхаванто вийа вираванто а̄гаччхати. а̄гантва̄ татха̄гатасса т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ патва̄ тасса падесасса саманта̄ сол̣асакарӣсаматтат̣т̣ха̄нам̣ патто удаке опила̄питатин̣укка̄ вийа нибба̄йи, виниббедхато дваттим̣сакарӣсаматтат̣т̣ха̄нам̣ аваттхаритум̣ на̄саккхи.
бхиккхӯ саттху гун̣акатхам̣ а̄рабхим̣су – ‘‘ахо буддха̄нам̣ гун̣а̄ на̄ма, айан̃хи на̄ма ачетано агги буддха̄нам̣ т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ аваттхаритум̣ на саккоти, удаке тин̣укка̄ вийа нибба̄йати, ахо буддха̄нам̣ а̄нубха̄во на̄ма̄’’ти. саттха̄ тесам̣ катхам̣ сутва̄ ‘‘на, бхиккхаве, етам̣ етарахи майхам̣ балам̣, йам̣ имам̣ бхӯмиппадесам̣ патва̄ еса агги нибба̄йати. идам̣ пана майхам̣ пора̄н̣акасаччабалам̣. имасмин̃хи падесе сакалампи имам̣ каппам̣ агги на джалиссати, каппат̣т̣хийапа̄т̣иха̄рийам̣ на̄мета’’нти а̄ха. атха̄йасма̄ а̄нандо саттху нисӣданаттха̄йа чатуггун̣ам̣ сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃апеси, нисӣди саттха̄ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄. бхиккхусан̇гхопи татха̄гатам̣ вандитва̄ парива̄ретва̄ нисӣди. атха саттха̄ ‘‘идам̣ та̄ва, бханте, амха̄кам̣ па̄кат̣ам̣, атӣтам̣ пат̣иччханнам̣, там̣ но па̄кат̣ам̣ каротха̄’’ти бхиккхӯхи а̄йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте магадхарат̣т̣хе тасмим̣йева падесе бодхисатто ват̣т̣акайонийам̣ пат̣исандхим̣ гахетва̄ ма̄тукуччхито джа̄то ан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ никкхантака̄ле маха̄ген̣д̣укаппама̄н̣о ват̣т̣акапотако ахоси. атха нам̣ ма̄та̄питаро кула̄ваке нипаджджа̄петва̄ мукхатун̣д̣акена гочарам̣ а̄харитва̄ посенти. тасса паккхе паса̄ретва̄ а̄ка̄се гаманабалам̣ ва̄ па̄де уккхипитва̄ тхале гаманабалам̣ ва̄ наттхи. тан̃ча падесам̣ сам̣ваччхаре сам̣ваччхаре да̄вагги ган̣ха̄ти, со тасмимпи самайе маха̄равам̣ раванто там̣ падесам̣ ган̣хи, сакун̣асан̇гха̄ аттано аттано кула̄вакехи никкхамитва̄ маран̣абхайабхӣта̄ вираванта̄ пала̄йанти, бодхисаттассапи ма̄та̄питаро маран̣абхайабхӣта̄ бодхисаттам̣ чхад̣д̣етва̄ пала̄йим̣су. бодхисатто кула̄ваке нипаннакова гӣвам̣ уккхипитва̄ аваттхаритва̄ а̄гаччхантам̣ аггим̣ дисва̄ чинтеси ‘‘саче майхам̣ паккхе паса̄ретва̄ а̄ка̄сена гаманабалам̣ бхавеййа, уппатитва̄ ан̃н̃аттха гаччхеййам̣. саче па̄де уккхипитва̄ гаманабалам̣ бхавеййа, падава̄рена ан̃н̃аттха гаччхеййам̣. ма̄та̄питаропи кхо ме маран̣абхайабхӣта̄ мам̣ екакам̣ паха̄йа атта̄нам̣ паритта̄йанта̄ пала̄та̄. ида̄ни ме ан̃н̃ам̣ пат̣исаран̣ам̣ наттхи, ата̄н̣омхи асаран̣о, ким̣ ну кхо аджджа майа̄ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти.
атхасса етадахоси ‘‘имасмим̣ локе сӣлагун̣о на̄ма аттхи, саччагун̣о на̄ма аттхи, атӣте па̄рамийо пӯретва̄ бодхимӯле нисӣдитва̄ абхисамбуддха̄ сӣласама̄дхипан̃н̃а̄вимуттивимуттин̃а̄н̣адассанасампанна̄ сачча̄нуддайака̄рун̃н̃акхантисаманна̄гата̄ саббасаттесу самаппаваттаметта̄бха̄вана̄ саббан̃н̃убуддха̄ на̄ма аттхи, техи ча пат̣ивиддха̄ дхаммагун̣а̄ на̄ма аттхи, майи ча̄пи екам̣ саччам̣ аттхи, сам̣виджджама̄но еко сабха̄вадхаммо пан̃н̃а̄йати, тасма̄ атӣте буддхе чева техи пат̣ивиддхагун̣е ча а̄ваджджетва̄ майи виджджама̄нам̣ саччасабха̄вадхаммам̣ гахетва̄ саччакирийам̣ катва̄ аггим̣ пат̣иккама̄петва̄ аджджа майа̄ аттано чева сесасакун̣а̄нан̃ча соттхибха̄вам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. тена вуттам̣ –
‘‘аттхи локе сӣлагун̣о, саччам̣ сочеййануддайа̄;
тена саччена ка̄ха̄ми, саччакирийамануттарам̣.
‘‘а̄ваджджетва̄ дхаммабалам̣, саритва̄ пуббаке джине;
саччабаламавасса̄йа, саччакирийамака̄саха’’нти. (чарийа̄. 3.79-80);
атха бодхисатто атӣте париниббута̄нам̣ буддха̄нам̣ гун̣е а̄ваджджетва̄ аттани виджджама̄нам̣ саччасабха̄вам̣ а̄раббха саччакирийам̣ каронто имам̣ га̄тхама̄ха –
35. ‘‘санти паккха̄ апатана̄, санти па̄да̄ аван̃чана̄;
ма̄та̄пита̄ ча никкханта̄, джа̄таведа пат̣иккама̄’’ти.
таттха санти паккха̄ апатана̄ти майхам̣ паккха̄ на̄ма аттхи упалаббханти, но ча кхо сакка̄ етехи уппатитум̣ а̄ка̄сена гантунти апатана̄. санти па̄да̄ аван̃чана̄ти па̄да̄пи ме аттхи, техи пана ван̃читум̣ падава̄рагаманена гантум̣ на сакка̄ти аван̃чана̄. ма̄та̄пита̄ ча никкханта̄ти йе ча мам̣ ан̃н̃аттха неййум̣, тепи маран̣абхайена ма̄та̄питаро никкханта̄. джа̄таведа̄ти аггим̣ а̄лапати. со хи джа̄това ведайати пан̃н̃а̄йати, тасма̄ ‘‘джа̄таведо’’ти вуччати. пат̣иккама̄ти пат̣игаччха ниватта̄ти джа̄таведам̣ а̄н̣а̄пети.
ити маха̄сатто ‘‘саче майхам̣ паккха̄нам̣ аттхибха̄во, те ча паса̄ретва̄ а̄ка̄се апатанабха̄во, па̄да̄нам̣ аттхибха̄во, те ча уккхипитва̄ аван̃чанабха̄во, ма̄та̄питӯнам̣ мам̣ кула̄вакейева чхад̣д̣етва̄ пала̄табха̄во ча саччо сабха̄вабхӯтойева, джа̄таведа, етена саччена твам̣ ито пат̣иккама̄’’ти кула̄ваке нипаннакова саччакирийам̣ ака̄си. тасса саха саччакирийа̄йа сол̣асакарӣсаматте т̣ха̄не джа̄таведо пат̣икками. пат̣иккаманто ча на джха̄йама̄нова ан̃н̃ам̣ гато, удаке пана опила̄пита̄ укка̄ вийа таттхева нибба̄йи. тена вуттам̣ –
‘‘саха сачче кате майхам̣, маха̄паджджалито сикхӣ;
ваджджеси сол̣аса карӣса̄ни, удакам̣ патва̄ йатха̄ сикхӣ’’ти. (чарийа̄. 3.82);
там̣ пана т̣ха̄нам̣ сакалепи имасмим̣ каппе аггина̄ анабхибхаванӣйатта̄ каппат̣т̣хийапа̄т̣иха̄рийам̣ на̄ма джа̄там̣. евам̣ бодхисатто саччакирийам̣ катва̄ джӣвитапарийоса̄не йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, имасса ванасса аггина̄ анаджджхоттхаран̣ам̣ етарахи майхам̣ балам̣, пора̄н̣ам̣ панетам̣ ват̣т̣апотакака̄ле майхамева саччабала’’нти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сеси. саччапарийоса̄не кечи сота̄панна̄ ахесум̣, кечи сакада̄га̄мино, кечи ана̄га̄мино, кечи арахаттам̣ патта̄ти. саттха̄пи анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ма̄та̄питаро етарахи ма̄та̄питарова ахесум̣, ват̣т̣акара̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
ват̣т̣акаджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.
[36] 6. сакун̣аджа̄такаван̣н̣ана̄
йам̣ ниссита̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто дад̣д̣хапан̣н̣аса̄лам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. еко кира бхиккху саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ джетаванато никкхамма косалесу екам̣ паччантага̄мам̣ нисса̄йа екасмим̣ аран̃н̃асена̄сане васати. атхасса пат̣хамама̄сейева пан̣н̣аса̄ла̄ д̣айхиттха. со ‘‘пан̣н̣аса̄ла̄ ме дад̣д̣ха̄, дуккхам̣ васа̄мӣ’’ти манусса̄нам̣ а̄чиккхи. манусса̄ ‘‘ида̄ни но кхеттам̣ парисуккхам̣, кеда̄ре па̄йетва̄ карисса̄ма’’, тасмим̣ па̄йите ‘‘бӣджам̣ вапитва̄’’, бӣдже вутте ‘‘ватим̣ катва̄’’, ватийа̄ ката̄йа ‘‘нидда̄йитва̄, ла̄йитва̄, маддитва̄’’ти евам̣ там̣ там̣ каммам̣ ападисанта̄йева тема̄сам̣ вӣтина̄месум̣. со бхиккху тема̄сам̣ аджджхока̄се дуккхам̣ васанто каммат̣т̣ха̄нам̣ вад̣д̣хетва̄ висесам̣ ниббаттетум̣ на̄саккхи. пава̄ретва̄ пана саттху сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. саттха̄ тена саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ ‘‘ким̣ бхиккху сукхена вассам̣вуттхоси, каммат̣т̣ха̄нам̣ те маттхакам̣ патта’’нти пуччхи. со там̣ паваттим̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘сена̄санасаппа̄йасса ме абха̄вена каммат̣т̣ха̄нам̣ маттхакам̣ на патта’’нти а̄ха. саттха̄ ‘‘пуббе бхиккху тираччха̄нагата̄пи аттано саппа̄йа̄саппа̄йам̣ джа̄ним̣су, твам̣ касма̄ на ан̃н̃а̄сӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто сакун̣айонийам̣ ниббаттитва̄ сакун̣асан̇гхапаривуто аран̃н̃а̄йатане са̄кха̄вит̣апасампаннам̣ маха̄руккхам̣ нисса̄йа васати. атхекадивасам̣ тасса руккхасса са̄кха̄су ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гхам̣сантӣсу чун̣н̣ам̣ патати, дхӯмо ут̣т̣ха̄ти. там̣ дисва̄ бодхисатто чинтеси ‘‘има̄ две са̄кха̄ евам̣ гхам̣сама̄на̄ аггим̣ виссаджджессанти, со патитва̄ пура̄н̣апан̣н̣а̄ни ган̣хиссати, тато пат̣т̣ха̄йа имампи руккхам̣ джха̄пессати, на сакка̄ идха амхехи васитум̣, ито пала̄йитва̄ ан̃н̃аттха гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со сакун̣асан̇гхасса имам̣ га̄тхама̄ха –
36. ‘‘йам̣ ниссита̄ джагатирухам̣ вихан̇гама̄, сва̄йам̣ аггим̣ памун̃чати;
диса̄ бхаджатха ваккан̇га̄, джа̄там̣ саран̣ато бхайа’’нти.
таттха джагатируханти джагати вуччати патхавӣ, таттха джа̄татта̄ руккхо ‘‘джагатирухо’’ти вуччати. вихан̇гама̄ти вихам̣ вуччати а̄ка̄сам̣, таттха гаманато паккхӣ ‘‘вихан̇гама̄’’ти вуччанти. диса̄ бхаджатха̄ти имам̣ руккхам̣ мун̃читва̄ ито пала̄йанта̄ чатассо диса̄ бхаджатха. ваккан̇га̄ти сакун̣е а̄лапати. те хи уттаман̇гам̣ галам̣ када̄чи када̄чи ван̇кам̣ каронти, тасма̄ ‘‘ваккан̇га̄’’ти вуччанти. ван̇ка̄ ва̄ тесам̣ убхосу пассесу паккха̄ джа̄та̄ти ваккан̇га̄. джа̄там̣ саран̣ато бхайанти амха̄кам̣ авассайаруккхатойева бхайам̣ ниббаттам̣, етха ан̃н̃аттха гаччха̄ма̄ти.
бодхисаттасса вачанакара̄ пан̣д̣итасакун̣а̄ тена саддхим̣ екаппаха̄ренева уппатитва̄ ан̃н̃аттха гата̄. йе пана апан̣д̣ита̄, те ‘‘евамева еса биндуматте удаке кумбхӣле пассатӣ’’ти тасса вачанам̣ аггахетва̄ таттхева васим̣су. тато на чирассева бодхисаттена чинтита̄ка̄ренева агги ниббаттитва̄ там̣ руккхам̣ аггахеси. дхӯмесу ча джа̄ла̄су ча ут̣т̣хита̄су дхӯмандха̄ сакун̣а̄ ан̃н̃аттха гантум̣ на̄саккхим̣су, аггимхи патитва̄ патитва̄ вина̄сам̣ па̄пун̣им̣су.
саттха̄ ‘‘евам̣ бхиккху пуббе тираччха̄нагата̄пи руккхагге васанта̄ аттано саппа̄йа̄саппа̄йам̣ джа̄нанти, твам̣ касма̄ на ан̃н̃а̄сӣ’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сеси. саччапарийоса̄не со бхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хито. саттха̄пи анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ бодхисаттасса вачанакара̄ сакун̣а̄ буддхапариса̄ ахесум̣, пан̣д̣итасакун̣о пана ахамева ахоси’’нти.
сакун̣аджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.
[37] 7. титтираджа̄такаван̣н̣ана̄
йе вуд̣д̣хамапача̄йантӣти идам̣ саттха̄ са̄ваттхим̣ гаччханто са̄рипуттаттхерасса сена̄санапат̣иба̄ханам̣ а̄раббха катхеси. ана̄тхапин̣д̣икена хи виха̄рам̣ ка̄ретва̄ дӯте песите саттха̄ ра̄джагаха̄ никкхамма веса̄лим̣ патва̄ таттха йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ ‘‘са̄ваттхим̣ гамисса̄мӣ’’ти маггам̣ пат̣ипаджджи. тена ча самайена чхаббаггийа̄нам̣ антева̄сика̄ пурато пурато гантва̄ тхера̄нам̣ сена̄санесу аггахитесвева ‘‘идам̣ сена̄санам̣ амха̄кам̣ упаджджха̄йасса, идам̣ а̄чарийасса, идам̣ амха̄камева бхависсатӣ’’ти сена̄сана̄ни палибундхенти. паччха̄ а̄гата̄ тхера̄ сена̄сана̄ни на лабханти. са̄рипуттаттхерасса̄пи антева̄сика̄ тхерасса сена̄санам̣ парийесанта̄ на лабхим̣су. тхеро сена̄санам̣ алабханто саттху сена̄санасса авидӯре екасмим̣ руккхамӯле нисаджджа̄йа ча чан̇камена ча раттим̣ вӣтина̄меси. саттха̄ паччӯсасамайе никкхамитва̄ укка̄си, тхеропи укка̄си. ‘‘ко есо’’ти? ‘‘ахам̣, бханте, са̄рипутто’’ти. ‘‘са̄рипутта, има̄йа вела̄йа идха ким̣ каросӣ’’ти? ‘‘со там̣ паваттим̣ а̄рочеси’’. саттха̄ тхерасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘ида̄ни та̄ва майи джӣвантейева бхиккхӯ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ага̄рава̄ апатисса̄ вихаранти, париниббуте ким̣ ну кхо кариссантӣ’’ти а̄ваджджентасса дхаммасам̣вего удапа̄ди.
со пабха̄та̄йа раттийа̄ бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄та̄петва̄ бхиккхӯ пуччхи ‘‘саччам̣ кира, бхиккхаве, чхаббаггийа̄ бхиккхӯ пурато пурато гантва̄ тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ сена̄санам̣ пат̣иба̄хантӣ’’ти. ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти? тато чхаббаггийе гарахитва̄ дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси ‘‘ко ну кхо, бхиккхаве, агга̄санам̣ аггодакам̣ аггапин̣д̣ам̣ арахатӣ’’ти? екачче ‘‘кхаттийакула̄ паббаджито’’ти а̄хам̣су, екачче ‘‘бра̄хман̣акула̄, гахапатикула̄ паббаджито’’ти, апаре ‘‘винайадхаро, дхаммакатхико, пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхӣ, дутийасса, татийасса, чатуттхасса джха̄насса ла̄бхӣ’’ти. апаре ‘‘сота̄панно, сакада̄га̄мӣ, ана̄га̄мӣ, араха̄, тевиджджо, чхал̣абхин̃н̃о’’ти а̄хам̣су. евам̣ техи бхиккхӯхи аттано аттано ручивасена агга̄сана̄дираха̄нам̣ катхитака̄ле саттха̄ а̄ха – ‘‘на, бхиккхаве, майхам̣ са̄сане агга̄сана̄дӣни патва̄ кхаттийакула̄ паббаджито пама̄н̣ам̣, на бра̄хман̣акула̄ паббаджито, на гахапатикула̄ паббаджито, на винайадхаро, на суттантико, на а̄бхидхаммико, на пат̣хамаджджха̄на̄дила̄бхино, на сота̄панна̄дайо пама̄н̣ам̣, атха кхо, бхиккхаве, имасмим̣ са̄сане йатха̄вуд̣д̣хам̣ абхива̄данам̣ паччут̣т̣ха̄нам̣ ан̃джаликаммам̣ са̄мӣчикаммам̣ ка̄таббам̣, агга̄санам̣ аггодакам̣ аггапин̣д̣о ладдхаббо. идаметтха пама̄н̣ам̣. тасма̄ вуд̣д̣хатаро бхиккху етесам̣ ануччхавико. ида̄ни кхо пана, бхиккхаве, са̄рипутто майхам̣ аггаса̄вако анудхаммачаккаппаваттако мама̄нантарам̣ сена̄санам̣ ладдхум̣ арахати, со имам̣ раттим̣ сена̄санам̣ алабханто руккхамӯле вӣтина̄меси, тумхе ида̄нева евам̣ ага̄рава̄ апатисса̄, гаччханте гаччханте ка̄ле кинти катва̄ вихариссатха̄’’ти. атха несам̣ ова̄дада̄наттха̄йа ‘‘пуббе, бхиккхаве, тираччха̄нагата̄пи ‘на кхо панетам̣ амха̄кам̣ патирӯпам̣, йам̣ майам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ага̄рава̄ апатисса̄ асабха̄гавуттино вихареййа̄ма, амхесу махаллакатарам̣ джа̄нитва̄ тасса абхива̄дана̄дӣни карисса̄ма̄’ти са̄дхукам̣ вӣмам̣ситва̄ ‘айам̣ но махаллако’ти н̃атва̄ тасса абхива̄дана̄дӣни катва̄ девапатхам̣ пӯрайама̄на̄ гата̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте химавантаппадесе екам̣ маха̄нигродхам̣ упанисса̄йа тайо саха̄йа̄ вихарим̣су – титтиро, маккат̣о, хаттхӣти. те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ага̄рава̄ апатисса̄ асабха̄гавуттино ахесум̣. атха несам̣ етадахоси ‘‘на йуттам̣ амха̄кам̣ евам̣ вихаритум̣, йам̣нӯна майам̣ йо но махаллакатаро, тасса абхива̄дана̄дӣни каронта̄ вихареййа̄ма̄’’ти. ‘‘ко пана но махаллакатаро’’ти чинтента̄ екадивасам̣ ‘‘аттхесо упа̄йо’’ти тайопи джана̄ нигродхамӯле нисӣдитва̄ титтиро ча маккат̣о ча хаттхим̣ пуччхим̣су ‘‘самма хаттхи, твам̣ имам̣ нигродхаруккхам̣ кӣваппама̄н̣ака̄лато пат̣т̣ха̄йа джа̄на̄сӣ’’ти? со а̄ха ‘‘самма̄, ахам̣ тарун̣апотакака̄ле имам̣ нигродхагаччхам̣ антарасаттхӣсу катва̄ гаччха̄ми, аваттхаритва̄ т̣хитака̄ле ча пана ме етасса аггаса̄кха̄ на̄бхим̣ гхат̣т̣ети, ева̄хам̣ имам̣ гаччхака̄лато пат̣т̣ха̄йа джа̄на̄мӣ’’ти пуна убхопи джана̄ пуриманайенева маккат̣ам̣ пуччхим̣су. со а̄ха ‘‘ахам̣ самма̄ маккат̣аччха̄пако сама̄но бхӯмийам̣ нисӣдитва̄ гӣвам̣ ануккхипитва̄ва имасса нигродхапотакасса агган̇куре кха̄да̄ми, ева̄хам̣ имам̣ кхуддакака̄лато пат̣т̣ха̄йа джа̄на̄мӣ’’ти. атха итаре убхопи пуриманайенева титтирам̣ пуччхим̣су. со а̄ха ‘‘самма̄, пуббе асукасмим̣ на̄ма т̣ха̄не маха̄нигродхаруккхо ахоси, ахам̣ тасса пхала̄ни кха̄дитва̄ имасмим̣ т̣ха̄не ваччам̣ па̄тесим̣, тато еса руккхо джа̄то, ева̄хам̣ имам̣ аджа̄така̄лато пат̣т̣ха̄йа джа̄на̄ми, тасма̄ ахам̣ тумхехи джа̄тийа̄ махаллакатаро’’ти.
евам̣ вутте маккат̣о ча хаттхӣ ча титтирапан̣д̣итам̣ а̄хам̣су ‘‘самма, твам̣ амхехи махаллакатаро, ито пат̣т̣ха̄йа майам̣ тава сакка̄рагарука̄рама̄нанаванданапӯджана̄ни чева абхива̄данапаччут̣т̣ха̄наан̃джаликаммаса̄мӣчикамма̄ни ча карисса̄ма, ова̄де ча те т̣хасса̄ма, твам̣ пана ито пат̣т̣ха̄йа амха̄кам̣ ова̄да̄нуса̄саним̣ дадеййа̄сӣ’’ти. тато пат̣т̣ха̄йа титтиро тесам̣ ова̄дам̣ ада̄си, сӣлесу патит̣т̣ха̄песи, сайампи сӣла̄ни сама̄дийи. те тайопи джана̄ пан̃часу сӣлесу патит̣т̣ха̄йа ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сага̄рава̄ саппатисса̄ сабха̄гавуттино хутва̄ джӣвитапарийоса̄не девалокапара̄йан̣а̄ ахесум̣. тесам̣ тин̣н̣ам̣ сама̄да̄нам̣ титтирийам̣ брахмачарийам̣ на̄ма ахоси.
те хи на̄ма, бхиккхаве, тираччха̄нагата̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сага̄рава̄ саппатисса̄ вихарим̣су, тумхе евам̣ сва̄кха̄те дхаммавинайе паббаджитва̄ касма̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ага̄рава̄ апатисса̄ вихаратха. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, ито пат̣т̣ха̄йа тумха̄кам̣ йатха̄вуд̣д̣хам̣ абхива̄данам̣ паччут̣т̣ха̄нам̣ ан̃джаликаммам̣ са̄мӣчикаммам̣, йатха̄вуд̣д̣хам̣ агга̄санам̣ аггодакам̣ аггапин̣д̣ам̣, на ито пат̣т̣ха̄йа ча навакатарена вуд̣д̣хатаро сена̄санена пат̣иба̄хитаббо, йо пат̣иба̄хеййа, а̄паттидуккат̣асса̄ти евам̣ саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ абхисамбуддхо хутва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
37. ‘‘йе вуд̣д̣хамапача̄йанти, нара̄ дхаммасса ковида̄;
дит̣т̣хева дхамме па̄сам̣са̄, сампара̄йе ча суггатӣ’’ти.
таттха йе вуд̣д̣хамапача̄йантӣти джа̄тивуд̣д̣хо, вайовуд̣д̣хо, гун̣авуд̣д̣хоти тайо вуд̣д̣ха̄. тесу джа̄тисампанно джа̄тивуд̣д̣хо на̄ма, вайе т̣хито вайовуд̣д̣хо на̄ма, гун̣асампанно гун̣авуд̣д̣хо на̄ма. тесу гун̣асампанно вайовуд̣д̣хо имасмим̣ т̣ха̄не ‘‘вуд̣д̣хо’’ти адхиппето. апача̄йантӣти джет̣т̣ха̄пача̄йикакаммена пӯдженти. дхаммасса ковида̄ти джет̣т̣ха̄пача̄йанадхаммасса ковида̄ кусала̄. дит̣т̣хева дхаммети имасмим̣йева аттабха̄ве. па̄сам̣са̄ти пасам̣са̄раха̄. сампара̄йе ча суггатӣти сампаретаббе имам̣ локам̣ хитва̄ гантаббе паралокепи тесам̣ сугатийева хотӣти. айам̣ панеттха пин̣д̣аттхо – бхиккхаве, кхаттийа̄ ва̄ хонту бра̄хман̣а̄ ва̄ весса̄ ва̄ судда̄ ва̄ гахат̣т̣ха̄ ва̄ паббаджита̄ ва̄ тираччха̄нагата̄ ва̄, йе кечи сатта̄ джет̣т̣ха̄пачитикамме чхека̄ кусала̄ гун̣асампанна̄нам̣ вайовуд̣д̣ха̄нам̣ апачитим̣ каронти, те имасмин̃ча аттабха̄ве джет̣т̣ха̄пачитика̄рака̄ти пасам̣сам̣ ван̣н̣анам̣ тхоманам̣ лабханти, ка̄йасса ча бхеда̄ сагге ниббаттантӣти.
евам̣ саттха̄ джет̣т̣ха̄пачитикаммасса гун̣ам̣ катхетва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ хаттхина̄го моггалла̄но ахоси, маккат̣о са̄рипутто, титтирапан̣д̣ито пана ахамева ахоси’’нти.
титтираджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.
[38] 8. бакаджа̄такаван̣н̣ана̄
на̄ччантам̣ никатиппан̃н̃оти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто чӣваравад̣д̣хакам̣ бхиккху а̄раббха катхеси. еко кира джетаванава̄сико бхиккху йам̣кин̃чи чӣваре каттаббам̣ чхеданагхат̣т̣анавича̄ран̣асиббана̄дикам̣ каммам̣, таттха сукусало. со та̄йа кусалата̄йа чӣварам̣ вад̣д̣хети, тасма̄ ‘‘чӣваравад̣д̣хако’’ твева пан̃н̃а̄йиттха. ким̣ панеса каротӣти? джин̣н̣апилотика̄су хаттхакаммам̣ дассетва̄ супхассикам̣ мана̄пам̣ чӣварам̣ катва̄ раджанапарийоса̄не пит̣т̣ходакена раджитва̄ сан̇кхена гхам̣ситва̄ уджджалам̣ манун̃н̃ам̣ катва̄ никкхипати. чӣваракаммам̣ ка̄тум̣ аджа̄нанта̄ бхиккхӯ ахате са̄т̣аке гахетва̄ тасса сантикам̣ а̄гантва̄ ‘‘майам̣ чӣварам̣ ка̄тум̣ на джа̄на̄ма, чӣварам̣ но катва̄ детха̄’’ти ваданти. со ‘‘чӣварам̣ а̄вусо карийама̄нам̣ чирена нит̣т̣ха̄ти, майа̄ катачӣварамева аттхи, име са̄т̣аке т̣хапетва̄ там̣ ган̣хитва̄ гаччхатха̄’’ти нӣхаритва̄ дассети. те тасса ван̣н̣асампаттимева дисва̄ антарам̣ аджа̄нанта̄ ‘‘тхира’’нти сан̃н̃а̄йа ахатаса̄т̣аке чӣваравад̣д̣хакасса датва̄ там̣ ган̣хитва̄ гаччханти. там̣ техи тхокам̣ килит̣т̣хака̄ле ун̣ходакена дховийама̄нам̣ аттано пакатим̣ дассети, таттха таттха джин̣н̣ат̣т̣ха̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, те виппат̣иса̄рино хонти. евам̣ а̄гата̄гате пилотика̄хи ван̃ченто со бхиккху саббаттха па̄кат̣о джа̄то.
йатха̄ чеса джетаване, татха̄ ан̃н̃атарасмим̣ га̄макепи еко чӣваравад̣д̣хако локам̣ ван̃чети. тасса самбхатта̄ бхиккхӯ ‘‘бханте, джетаване кира еко чӣваравад̣д̣хако евам̣ локам̣ ван̃четӣ’’ти а̄рочесум̣. атхасса етадахоси ‘‘ханда̄хам̣, там̣ нагарава̄сикам̣ ван̃чемӣ’’ти пилотикачӣварам̣ атимана̄пам̣ катва̄ сураттам̣ раджитва̄ там̣ па̄рупитва̄ джетаванам̣ агама̄си. итаро там̣ дисва̄ва лобхам̣ уппа̄детва̄ ‘‘бханте, имам̣ чӣварам̣ тумхехи ката’’нти пуччхи. ‘‘а̄ма̄вусо’’ти. ‘‘бханте, имам̣ чӣварам̣ майхам̣ детха, тумхе ан̃н̃ам̣ лабхиссатха̄’’ти? ‘‘а̄вусо, майам̣ га̄мава̄сика̄ дуллабхапаччайа̄, има̄хам̣ туйхам̣ датва̄ аттана̄ ким̣ па̄руписса̄мӣ’’ти? ‘‘бханте, мама сантике ахатаса̄т̣ака̄ аттхи, те гахетва̄ тумха̄кам̣ чӣварам̣ каротха̄’’ти. ‘‘а̄вусо, майа̄ еттха хаттхакаммам̣ дасситам̣, тайи пана евам̣ ваданте ким̣ сакка̄ ка̄тум̣, ган̣ха̄хи на’’нти тасса пилотикачӣварам̣ датва̄ ахатаса̄т̣аке а̄да̄йа там̣ ван̃четва̄ пакка̄ми. джетаванава̄сикопи там̣ чӣварам̣ па̄рупитва̄ катипа̄хаччайена ун̣ходакена дхованто джин̣н̣апилотикабха̄вам̣ дисва̄ ладжджито ‘‘га̄мава̄сичӣваравад̣д̣хакена кира джетаванава̄сико ван̃чито’’ти тасса ван̃читабха̄во сан̇гхамаджджхе па̄кат̣о джа̄то.
атхекадивасам̣ бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ там̣ катхам̣ катхента̄ нисӣдим̣су. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхи. те таматтхам̣ а̄рочесум̣. саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, джетаванава̄сӣ чӣваравад̣д̣хако ида̄нева ан̃н̃е ван̃чети, пуббепи ван̃чесийева. на га̄мава̄сикена̄пи ида̄нева еса джетаванава̄сӣ чӣваравад̣д̣хако ван̃чито, пуббепи ван̃читойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте екасмим̣ аран̃н̃а̄йатане бодхисатто ан̃н̃атарам̣ падумасарам̣ нисса̄йа т̣хите варан̣аруккхе руккхадевата̄ хутва̄ ниббатти. тада̄ ан̃н̃атарасмим̣ на̄тимаханте саре нида̄гхасамайе удакам̣ мандам̣ ахоси, бахӯ четтха маччха̄ хонти. атхеко бако те маччхе дисва̄ ‘‘екена упа̄йена име маччхе ван̃четва̄ кха̄дисса̄мӣ’’ти гантва̄ удакапарийанте чинтенто нисӣди. атха нам̣ маччха̄ дисва̄ ‘‘ким̣, аййа, чинтенто нисинносӣ’’ти пуччхим̣су. ‘‘тумха̄кам̣ чинтенто нисинномхӣ’’ти. ‘‘ким̣ амха̄кам̣ чинтеси, аййа̄’’ти? ‘‘‘имасмим̣ саре удакам̣ париттам̣, гочаро мандо, нида̄гхо ча маханто, ида̄ниме маччха̄ ким̣ на̄ма кариссантӣ’ти тумха̄кам̣ чинтенто нисинномхӣ’’ти. ‘‘атха ким̣ карома, аййа̄’’ти? ‘‘тумхе саче майхам̣ вачанам̣ кареййа̄тха, ахам̣ во екекам̣ мукхатун̣д̣акена гахетва̄ екам̣ пан̃чаван̣н̣ападумасан̃чханнам̣ маха̄сарам̣ нетва̄ виссаджджеййа’’нти. ‘‘аййа, пат̣хамакаппикато пат̣т̣ха̄йа маччха̄нам̣ чинтанакабако на̄ма наттхи, твам̣ амхесу екекам̣ кха̄дитука̄мосӣ’’ти. ‘‘на̄хам̣ тумхе майхам̣ саддаханте кха̄дисса̄ми’’. ‘‘саче пана сарасса аттхибха̄вам̣ майхам̣ на саддахатха, екам̣ маччхам̣ майа̄ саддхим̣ сарам̣ пасситум̣ песетха̄’’ти. маччха̄ тасса саддахитва̄ ‘‘айам̣ джалепи тхалепи саматтхо’’ти екам̣ ка̄л̣амаха̄маччхам̣ адам̣су ‘‘имам̣ гахетва̄ гаччхатха̄’’ти. со там̣ гахетва̄ нетва̄ саре виссаджджетва̄ саббам̣ сарам̣ дассетва̄ пуна а̄нетва̄ тесам̣ маччха̄нам̣ сантике виссаджджеси. со тесам̣ маччха̄нам̣ сарасса сампаттим̣ ван̣н̣еси. те тасса катхам̣ сутва̄ гантука̄ма̄ хутва̄ ‘‘са̄дху, аййа, амхе ган̣хитва̄ гаччха̄хӣ’’ти а̄хам̣су.
бако пат̣хамам̣ там̣ ка̄л̣амаха̄маччхамева гахетва̄ саратӣрам̣ нетва̄ сарам̣ дассетва̄ саратӣре джа̄те варан̣аруккхе нилӣйитва̄ там̣ вит̣апантаре паккхипитва̄ тун̣д̣ена виджджханто джӣвитаккхайам̣ па̄петва̄ мам̣сам̣ кха̄дитва̄ кан̣т̣аке руккхамӯле па̄тетва̄ пуна гантва̄ ‘‘виссат̣т̣хо, ме со маччхо, ан̃н̃о а̄гаччхатӯ’’ти етенупа̄йена екекам̣ гахетва̄ саббе маччхе кха̄дитва̄ пуна а̄гато екам̣ маччхампи на̄ддаса. еко панеттха каккат̣ако авасит̣т̣хо. бако тампи кха̄дитука̄мо хутва̄ ‘‘бхо, каккат̣ака, майа̄ саббете маччха̄ нетва̄ падумасан̃чханне маха̄саре виссаджджита̄, ехи тампи несса̄мӣ’’ти. ‘‘мам̣ гахетва̄ гаччханто катхам̣ ган̣хиссасӣ’’ти? ‘‘д̣ам̣ситва̄ ган̣хисса̄мӣ’’ти. ‘‘твам̣ евам̣ гахетва̄ гаччханто мам̣ па̄тессаси, на̄хам̣ тайа̄ саддхим̣ гамисса̄мӣ’’ти. ‘‘ма̄ бха̄йи, ахам̣ там̣ суггахитам̣ гахетва̄ гамисса̄мӣ’’ти. каккат̣ако чинтеси ‘‘имасса маччхе нетва̄ саре виссаджджанам̣ на̄ма наттхи. саче пана мам̣ саре виссаджджессати, иччетам̣ кусалам̣. но че виссаджджессати, гӣвамасса чхиндитва̄ джӣвитам̣ харисса̄мӣ’’ти.
атха нам̣ евама̄ха ‘‘самма бака, на кхо твам̣ суггахитам̣ гахетум̣ саккхиссаси, амха̄кам̣ пана гахан̣ам̣ суггахан̣ам̣, сача̄хам̣ ал̣ехи тава гӣвам̣ гахетум̣ лабхисса̄ми, тава гӣвам̣ суггахитам̣ катва̄ тайа̄ саддхим̣ гамисса̄мӣ’’ти. со там̣ ‘‘ван̃четука̄мо еса ма’’нти аджа̄нанто ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи. каккат̣ако аттано ал̣ехи камма̄расан̣д̣а̄сена вийа тасса гӣвам̣ суггахитам̣ катва̄ ‘‘ида̄ни гаччха̄’’ти а̄ха. со там̣ нетва̄ сарам̣ дассетва̄ варан̣аруккха̄бхимукхо па̄йа̄си. каккат̣ако а̄ха ‘‘ма̄тула, айам̣ саро етто, твам̣ пана ито ким̣ несӣ’’ти? бако ‘‘на те ма̄туло ахам̣, на бхагинипуттоси вата ме тва’’нти ватва̄ ‘‘твам̣ ‘еса мам̣ уккхипитва̄ вичаранто майхам̣ да̄со’ти сан̃н̃ам̣ кароси ман̃н̃е, пассетам̣ варан̣аруккхасса мӯле кан̣т̣акара̄сим̣, йатха̄ ме те саббе маччха̄ кха̄дита̄, тампи татхева кха̄дисса̄мӣ’’ти а̄ха. каккат̣ако ‘‘ете маччха̄ аттано ба̄лата̄йа тайа̄ кха̄дита̄, ахам̣ пана те мам̣ кха̄дитум̣ на дасса̄ми, тан̃н̃ева пана вина̄сам̣ па̄песса̄ми. тван̃хи ба̄лата̄йа майа̄ ван̃читабха̄вам̣ на джа̄на̄си, маранта̄ убхопи марисса̄ма, ахам̣ те сӣсам̣ чхиндитва̄ бхӯмийам̣ кхиписса̄мӣ’’ти ватва̄ камма̄расан̣д̣а̄сена вийа ал̣ехи тасса гӣвам̣ ниппӣл̣еси. со виват̣ена мукхена аккхӣхи ассуна̄ паггхарантена маран̣абхайатаджджито ‘‘са̄ми, ахам̣ там̣ на кха̄дисса̄ми, джӣвитам̣ ме дехӣ’’ти а̄ха. ‘‘йади евам̣ отаритва̄ мам̣ сарасмим̣ виссаджджехӣ’’ти. со ниваттитва̄ сарамева отаритва̄ каккат̣акам̣ сарапарийанте пан̇капит̣т̣хе т̣хапеси, каккат̣ако каттарика̄йа кумудана̄л̣ам̣ каппенто вийа тасса гӣвам̣ каппетва̄ удакам̣ па̄виси.
там̣ аччхарийам̣ дисва̄ варан̣аруккхе адхиваттха̄ девата̄ са̄дхука̄рам̣ дадама̄на̄ ванам̣ унна̄дайама̄на̄ мадхурассарена имам̣ га̄тхама̄ха –
38. ‘‘на̄ччантам̣ никатиппан̃н̃о, никатйа̄ сукхамедхати;
а̄ра̄дхети никатиппан̃н̃о, бако каккат̣ака̄мива̄’’ти.
таттха на̄ччантам̣ никатиппан̃н̃о, никатйа̄ сукхамедхатӣти никати вуччати ван̃чана̄, никатиппан̃н̃о ван̃чанапан̃н̃о пуггало та̄йа никатйа̄ никатийа̄ ван̃чана̄йа на аччантам̣ сукхамедхати, ниччака̄ле сукхасмим̣йева патит̣т̣ха̄тум̣ на саккоти, екам̣сена пана вина̄сам̣ па̄пун̣а̄тийева̄ти аттхо. а̄ра̄дхетӣти пат̣илабхати. никатиппан̃н̃оти кера̄т̣икабха̄вам̣ сиккхитапан̃н̃о па̄папуггало аттана̄ катасса па̄пасса пхалам̣ а̄ра̄дхети пат̣илабхати виндатӣти аттхо. катхам̣? бако каккат̣ака̄мива, йатха̄ бако каккат̣ака̄ гӣваччхедам̣ па̄пун̣а̄ти, евам̣ па̄папуггало аттана̄ катапа̄пато дит̣т̣хадхамме ва̄ сампара̄йе ва̄ бхайам̣ а̄ра̄дхети пат̣илабхатӣти имаматтхам̣ пака̄сенто маха̄сатто ванам̣ унна̄денто дхаммам̣ десеси.
саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева га̄мава̄сичӣваравад̣д̣хакенеса ван̃чито, атӣтепи ван̃читойева̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ со бако джетаванава̄сӣ чӣваравад̣д̣хако ахоси, каккат̣ако га̄мава̄сӣ чӣваравад̣д̣хако, руккхадевата̄ пана ахамева ахоси’’нти.
бакаджа̄такаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хама̄.
[39] 9. нандаджа̄такаван̣н̣ана̄
ман̃н̃е сован̣н̣айо ра̄сӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто са̄рипуттаттхерасса саддхивиха̄рикам̣ а̄раббха катхеси. со кира бхиккху суббачо ахоси вачанаккхамо, тхерасса махантенусса̄хена упака̄рам̣ кароти. атхекам̣ самайам̣ тхеро саттха̄рам̣ а̄пуччхитва̄ ча̄рикам̣ чаранто даккхин̣а̄гириджанападам̣ агама̄си. со бхиккху таттха гатака̄ле ма̄наттхаддхо хутва̄ тхерасса вачанам̣ на кароти ‘‘а̄вусо, идам̣ на̄ма карохӣ’’ти вутте пана тхерасса пат̣ипаккхо хоти. тхеро тасса а̄сайам̣ на джа̄на̄ти. со таттха ча̄рикам̣ чаритва̄ пуна джетаванам̣ а̄гато. со бхиккху тхерасса джетаванавиха̄рам̣ а̄гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа пуна та̄дисова джа̄то. тхеро татха̄гатасса а̄рочеси ‘‘бханте, майхам̣ еко саддхивиха̄рико екасмим̣ т̣ха̄не сатена кӣтада̄со вийа хоти, екасмим̣ т̣ха̄не ма̄наттхаддхо хутва̄ ‘идам̣ на̄ма карохӣ’ти вутте пат̣ипаккхо хотӣ’’ти. саттха̄ ‘‘на̄йам̣, са̄рипутта, бхиккху ида̄нева евам̣сӣло, пуббепеса екам̣ т̣ха̄нам̣ гато сатена кӣтада̄со вийа хоти. екам̣ т̣ха̄нам̣ гато пат̣ипаккхо пат̣исатту хотӣ’’ти ватва̄ тхерена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто екасмим̣ кут̣умбийакуле пат̣исандхим̣ ган̣хи. тассеко саха̄йако кут̣умбико сайам̣ махаллако, бхарийа̄ панасса тарун̣ӣ. са̄ там̣ нисса̄йа путтам̣ пат̣илабхи. со чинтеси ‘‘айам̣ иттхӣ тарун̣атта̄ мамаччайена кан̃чидева пурисам̣ гахетва̄ имам̣ дханам̣ вина̄сеййа, путтасса ме на дадеййа, йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ дханам̣ патхавигатам̣ кареййа’’нти гхаре нандам̣ на̄ма да̄сам̣ гахетва̄ аран̃н̃ам̣ гантва̄ екасмим̣ т̣ха̄не там̣ дханам̣ нидахитва̄ тасса а̄чиккхитва̄ ‘‘та̄та, нанда, имам̣ дханам̣ мамаччайена майхам̣ путтасса а̄чиккхеййа̄си, ма̄ ча нам̣ париччаджасӣ’’ти овадитва̄ ка̄ламака̄си.
путтописса ануккамена вайаппатто джа̄то. атха нам̣ ма̄та̄ а̄ха – ‘‘та̄та, тава пита̄ нандам̣ да̄сам̣ гахетва̄ дханам̣ нидхеси, там̣ а̄хара̄петва̄ кут̣умбам̣ сан̣т̣хапехӣ’’ти. со екадивасам̣ нандам̣ а̄ха – ‘‘ма̄тула, аттхи кин̃чи майхам̣ питара̄ дханам̣ нидахита’’нти. ‘‘а̄ма, са̄мӣ’’ти. ‘‘кухим̣ там̣ нидахита’’нти. ‘‘аран̃н̃е, са̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи гаччха̄ма̄’’ти кудда̄лапит̣акам̣ а̄да̄йа нидхит̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ‘‘кахам̣ ма̄тула, дхана’’нти а̄ха. нандо а̄руйха дханаматтхаке т̣хатва̄ дханам̣ нисса̄йа ма̄нам̣ уппа̄детва̄ ‘‘аре да̄сипутта чет̣ака, куто те имасмим̣ т̣ха̄не дхана’’нти кума̄рам̣ аккосати. кума̄ро тасса пхарусавачанам̣ сутва̄ асун̣анто вийа ‘‘тена хи гаччха̄ма̄’’ти там̣ гахетва̄ пат̣иниваттитва̄ пуна две тайо дивасе атиккамитва̄ агама̄си, нандо татхева аккосати. кума̄ро тена саддхим̣ пхарусавачанам̣ аватва̄ва ниваттитва̄ ‘‘айам̣ да̄со ито пат̣т̣ха̄йа ‘дханам̣ а̄чиккхисса̄мӣ’ти гаччхати, гантва̄ пана мам̣ аккосати, таттха ка̄ран̣ам̣ на джа̄на̄ми, аттхи кхо пана ме питу саха̄йо кут̣умбико, там̣ пат̣ипуччхитва̄ джа̄нисса̄мӣ’’ти бодхисаттасса сантикам̣ гантва̄ саббам̣ там̣ паваттим̣ а̄рочетва̄ ‘‘ким̣ ну кхо, та̄та, ка̄ран̣а’’нти пуччхи.
бодхисатто ‘‘йасмим̣ те, та̄та, т̣ха̄не т̣хито нандо аккосати, таттхева те питу сантакам̣ дханам̣, тасма̄ йада̄ те нандо аккосати, тада̄ нам̣ ‘ехи ре да̄са, ким̣ аккосасӣ’ти а̄кад̣д̣хитва̄ там̣ т̣ха̄нам̣ бхиндитва̄ куласантакам̣ дханам̣ нӣхаритва̄ да̄сам̣ уккхипа̄петва̄ дханам̣ а̄хара̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
39. ‘‘ман̃н̃е сован̣н̣айо ра̄си, сован̣н̣ама̄ла̄ ча нандако;
йаттха да̄со а̄маджа̄то, т̣хито тхулла̄ни гаджджатӣ’’ти.
таттха ман̃н̃ети евам̣ ахам̣ джа̄на̄ми. сован̣н̣айоти сундаро ван̣н̣о етесанти сован̣н̣а̄ни. ка̄ни та̄ни? раджатаман̣икан̃чанапава̄л̣а̄дӣни ратана̄ни. имасмин̃хи т̣ха̄не сабба̄нета̄ни ‘‘суван̣н̣а̄нӣ’’ти адхиппета̄ни, тесам̣ ра̄си сован̣н̣айо ра̄си. сован̣н̣ама̄ла̄ ча̄ти туйхам̣ питусантака̄ суван̣н̣ама̄ла̄ ча еттхева̄ти ман̃н̃а̄ми. нандако йаттха да̄соти йасмим̣ т̣ха̄не т̣хито нандако да̄со. а̄маджа̄тоти ‘‘а̄ма, ахам̣ во да̄сӣ’’ти евам̣ да̄сабйам̣ упагата̄йа а̄мада̄сисан̇кха̄та̄йа да̄сийа̄ путто. т̣хито тхулла̄ни гаджджатӣти ‘‘со йасмим̣ т̣ха̄не т̣хито тхулла̄ни пхарусавачана̄ни вадати, таттхева те куласантакам̣ дханам̣, евам̣ ахам̣ там̣ ман̃н̃а̄мӣ’’ти бодхисатто кума̄расса дханаггахан̣ӯпа̄йам̣ а̄чиккхи.
кума̄ро бодхисаттам̣ вандитва̄ гхарам̣ гантва̄ нандам̣ а̄да̄йа нидхит̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджитва̄ там̣ дханам̣ а̄харитва̄ кут̣умбам̣ сан̣т̣хапетва̄ бодхисаттасса ова̄де т̣хито да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ джӣвитапарийоса̄не йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ ‘‘пуббепеса евам̣сӣлойева̄’’ти ватва̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ нандо са̄рипуттасса саддхивиха̄рико ахоси, пан̣д̣итакут̣умбико пана ахамева ахоси’’нти.
нандаджа̄такаван̣н̣ана̄ навама̄.
[40] 10. кхадиран̇га̄раджа̄такаван̣н̣ана̄
ка̄мам̣ пата̄ми нирайанти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ана̄тхапин̣д̣икам̣ а̄раббха катхеси. ана̄тхапин̣д̣ико хи виха̄рамева а̄раббха чатупан̃н̃а̄сакот̣идханам̣ буддхаса̄сане париччаджитва̄ викиритва̄ т̣хапетва̄ тӣн̣и ратана̄ни ан̃н̃аттха ратанасан̃н̃амева ануппа̄детва̄ саттхари джетаване вихаранте девасикам̣ тӣн̣и маха̄упат̣т̣ха̄на̄ни гаччхати. па̄това екава̄рам̣ гаччхати, катапа̄тара̄со екава̄рам̣, са̄йанхе екава̄рам̣. ан̃н̃а̄нипи антарантарупат̣т̣ха̄на̄ни хонтийева. гаччханто ча ‘‘ким̣ ну кхо а̄да̄йа а̄гатоти са̄ман̣ера̄ ва̄ дахара̄ ва̄ хаттхампи ме олокеййу’’нти туччхахаттхо на̄ма на гатапуббо. па̄това гаччханто йа̄гум̣ га̄ха̄петва̄ гаччхати, катапа̄тара̄со саппинаванӣтамадхупха̄н̣ита̄дӣнипи, са̄йанхасамайе гандхама̄ла̄ваттха̄дихаттхоти. евам̣ дивасе дивасе париччаджантасса панасса паричча̄ге пама̄н̣ам̣ наттхи.
бахӯ воха̄рӯпаджӣвинописса хаттхато пан̣н̣е а̄ропетва̄ ат̣т̣ха̄расакот̣исан̇кхйам̣ дханам̣ ин̣ам̣ ган̣хим̣су, те маха̄сет̣т̣хи на а̄хара̄пети. ан̃н̃а̄ панасса куласантака̄ ат̣т̣ха̄раса кот̣ийо надӣтӣре нидахитва̄ т̣хапита̄ ачираватодакена надӣкӯле бхинне маха̄самуддам̣ павит̣т̣ха̄, та̄ йатха̄пихиталан̃чхи та̄ва лохача̄т̣ийо ан̣д̣авакуччхийам̣ пават̣т̣анта̄ вичаранти. гехе панасса пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ ниччабхаттам̣ нибаддхамева хоти. сет̣т̣хино хи гехам̣ бхиккхусан̇гхасса чатумаха̄патхе кхатапоккхаран̣исадисам̣, саббабхиккхӯнам̣ ма̄та̄питут̣т̣ха̄не т̣хитам̣. тенасса гхарам̣ самма̄самбуддхопи гаччхати, асӣтимаха̄тхера̄пи гаччхантийева. сесабхиккхӯнам̣ пана гаччханта̄нан̃ча а̄гаччханта̄нан̃ча пама̄н̣ам̣ наттхи. там̣ пана гхарам̣ саттабхӯмакам̣ саттадва̄ракот̣т̣хакапат̣иман̣д̣итам̣, тасса чатуттхе два̄ракот̣т̣хаке ека̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ девата̄ васати, са̄ самма̄самбуддхе гехам̣ пависанте аттано вима̄не т̣ха̄тум̣ на саккоти, да̄раке гахетва̄ отаритва̄ бхӯмийам̣ тит̣т̣хати. асӣтимаха̄тхересупи авасесаттхересупи пависантесу ча никкхамантесу ча татхева кароти. са̄ чинтеси ‘‘саман̣е готаме ча са̄вакесу часса имам̣ гехам̣ пависантесу майхам̣ сукхам̣ на̄ма наттхи, ниччака̄лам̣ отаритва̄ отаритва̄ бхӯмийам̣ т̣ха̄тум̣ на саккхисса̄ми. йатха̄ име етам̣ гхарам̣ на пависанти, татха̄ майа̄ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. атхекадивасам̣ сайанӯпагатассева маха̄каммантикасса сантикам̣ гантва̄ обха̄сам̣ пхаритва̄ ат̣т̣ха̄си. ‘‘ко еттха̄’’ти ча вутте ‘‘ахам̣ чатуттхадва̄ракот̣т̣хаке ниббаттадевата̄’’ти а̄ха. ‘‘касма̄ а̄гата̄сӣ’’ти? ‘‘ким̣ тумхе сет̣т̣хисса кирийам̣ на пассатха, аттано паччхимака̄лам̣ анолокетва̄ дханам̣ нӣхаритва̄ саман̣ам̣ готамам̣йева пӯджети, нева ван̣иджджам̣ пайоджети, на камманте пат̣т̣хапети, тумхе сет̣т̣хим̣ татха̄ овадатха, йатха̄ аттано каммантам̣ кароти. йатха̄ ча саман̣о готамо саса̄вако имам̣ гхарам̣ на пависати, татха̄ каротха̄’’ти. атха нам̣ со а̄ха ‘‘ба̄ладевате, сет̣т̣хи дханам̣ виссадждженто ниййа̄нике буддхаса̄сане виссаджджети, со саче мам̣ чӯл̣а̄йам̣ гахетва̄ виккин̣иссати, нева̄хам̣ кин̃чи катхесса̄ми, гаччха твам̣’’нти. са̄ пунекадивасам̣ сет̣т̣хино джет̣т̣хапуттам̣ упасан̇камитва̄ татхева овади, сопи там̣ пуриманайенева таджджеси. сет̣т̣хина̄ пана саддхим̣ катхетум̣йева на саккоти.
сет̣т̣хинопи нирантарам̣ да̄нам̣ дентасса воха̄ре акаронтасса а̄йе мандӣбхӯте дханам̣ париккхайам̣ агама̄си. атхасса ануккамена да̄лиддийаппаттасса парибхогаса̄т̣акасайанабходжана̄нипи пура̄н̣асадиса̄ни на бхавим̣су. евам̣бхӯтопи бхиккхусан̇гхасса да̄нам̣ дети, пан̣ӣтам̣ пана катва̄ да̄тум̣ на саккоти. атха нам̣ екадивасам̣ вандитва̄ нисиннам̣ саттха̄ ‘‘дӣйати пана те, гахапати, куле да̄на’’нти пуччхи. со ‘‘дӣйати, бханте, тан̃ча кхо кан̣а̄джакам̣ билан̇гадутийа’’нти а̄ха. атха нам̣ саттха̄ ‘‘гахапати, ‘лӯкхам̣ да̄нам̣ демӣ’ти ма̄ читтам̣ сан̇кочайиттха. читтасмин̃хи пан̣ӣте буддхапаччекабуддхабуддхаса̄вака̄нам̣ диннада̄нам̣ лӯкхам̣ на̄ма на хоти. касма̄? випа̄камахантатта̄’’ти а̄ха. читтан̃хи пан̣ӣтам̣ ка̄тум̣ сакконтасса да̄нам̣ лӯкхам̣ на̄ма наттхӣти четам̣ евам̣ ведитаббам̣ –
‘‘наттхи читте пасаннамхи, аппака̄ на̄ма даккхин̣а̄;
татха̄гате ва̄ самбуддхе, атха ва̄ тасса са̄ваке. (ви. ва. 804);
‘‘на кираттхи аномадассису, па̄ричарийа̄ буддхесу аппака̄;
суккха̄йа алон̣ика̄йа ча, пасса пхалам̣ кумма̄сапин̣д̣ийа̄’’ти.
апарампи нам̣ а̄ха ‘‘гахапати, твам̣ та̄ва лӯкхам̣ да̄нам̣ дадама̄но ат̣т̣ханнам̣ арийапуггала̄нам̣ деси, ахам̣ вела̄мака̄ле сакаладжамбудӣпам̣ уннан̇галам̣ катва̄ сатта ратана̄ни дадама̄но пан̃ча маха̄надийо екогхапун̣н̣ам̣ катва̄ вийа ча маха̄да̄нам̣ паваттайама̄но тисаран̣агатам̣ ва̄ пан̃часӣлараккханакам̣ ва̄ кан̃чи на̄латтхам̣, даккхин̣еййапуггала̄ на̄ма евам̣ дуллабха̄. тасма̄ ‘лӯкхам̣ ме да̄на’нти ма̄ читтам̣ сан̇кочайиттха̄’’ти еван̃ча пана ватва̄ вела̄масуттам̣ (а. ни. 9.20) катхеси.
атха кхо са̄ девата̄ иссарака̄ле сет̣т̣хина̄ саддхим̣ катхетумпи асакконтӣ ‘‘ида̄на̄йам̣ дуггататта̄ мама вачанам̣ ган̣хиссатӣ’’ти ман̃н̃ама̄на̄ ад̣д̣хараттасамайе сиригаббхам̣ пависитва̄ обха̄сам̣ пхаритва̄ а̄ка̄се ат̣т̣ха̄си. сет̣т̣хи там̣ дисва̄ ‘‘ко есо’’ти а̄ха. ‘‘ахам̣ маха̄сет̣т̣хи чатуттхадва̄ракот̣т̣хаке адхиваттха̄, девата̄’’ти. ‘‘киматтхама̄гата̄сӣ’’ти? ‘‘туйхам̣ ова̄дам̣ катхетука̄ма̄ хутва̄ а̄гаччха̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи катхехӣ’’ти. маха̄сет̣т̣хи твам̣ паччхимака̄лам̣ на чинтеси, путтадхӣтаро на олокеси, саман̣асса те готамасса са̄сане бахум̣ дханам̣ виппакин̣н̣ам̣, со твам̣ ативелам̣ дханависсаджджанена ва̄ ван̣иджджа̄дикамма̄нам̣ акаран̣ена ва̄ саман̣ам̣ готамам̣ нисса̄йа дуггато джа̄то, евам̣бхӯтопи саман̣ам̣ готамам̣ на мун̃часи, аджджапи те саман̣а̄ гхарам̣ пависантийева. йам̣ та̄ва техи нӣтам̣, там̣ на сакка̄ пачча̄хара̄петум̣, гахитам̣ гахитамева хоту, ито пат̣т̣ха̄йа пана сайан̃ча саман̣асса готамасса сантикам̣ ма̄ гамиттха, са̄вака̄нан̃часса имам̣ гхарам̣ пависитум̣ ма̄ ада̄си, саман̣ам̣ готамам̣ ниваттитва̄пи анолокенто аттано воха̄ре ча ван̣иджджан̃ча катва̄ кут̣умбам̣ сан̣т̣хапехӣ’’ти. атха нам̣ со евама̄ха ‘‘айам̣ тайа̄ майхам̣ да̄таббаова̄до’’ти. ‘‘а̄ма, аййа̄’’ти. та̄диса̄нам̣ девата̄нам̣ сатенапи сахассенапи сатасахассенапи акампанӣйо ахам̣ дасабалена като. мама хи саддха̄ синеру вийа ачала̄ суппатит̣т̣хита̄, майа̄ ниййа̄нике ратанаса̄сане дханам̣ виссаджджитам̣, айуттам̣ те катхитам̣, буддхаса̄сане паха̄ро динно, еварӯпа̄йа ана̄ча̄ра̄йа дуссӣла̄йа ка̄л̣акан̣н̣ийа̄ саддхим̣ тайа̄ мама екагехе васанакиччам̣ наттхи, сӣгхам̣ мама геха̄ никкхамитва̄ ан̃н̃аттха гаччха̄ти.
са̄ сота̄паннасса арийаса̄вакасса вачанам̣ сутва̄ т̣ха̄тум̣ асакконтӣ аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ да̄раке хаттхена гахетва̄ никкхами. никкхамитва̄ ча пана ан̃н̃аттха васанат̣т̣ха̄нам̣ алабхама̄на̄ ‘‘сет̣т̣хим̣ кхама̄петва̄ таттхева васисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ нагарапаригга̄хакадевапуттасса сантикам̣ гантва̄ там̣ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. ‘‘кенат̣т̣хена а̄гата̄сӣ’’ти ча вутте ‘‘ахам̣ са̄ми, аттано ба̄лата̄йа анупадха̄ретва̄ ана̄тхапин̣д̣икена сет̣т̣хина̄ саддхим̣ катхесим̣, со мам̣ куджджхитва̄ васанат̣т̣ха̄на̄ никкад̣д̣хи, мам̣ сет̣т̣хисса сантикам̣ нетва̄ кхама̄петва̄ васанат̣т̣ха̄нам̣ ме детха̄’’ти. ‘‘ким̣ пана тайа̄ сет̣т̣хи вутто’’ти ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа буддхупат̣т̣ха̄нам̣ сан̇гхупат̣т̣ха̄нам̣ ма̄ кари, саман̣асса готамасса гхараппавесанам̣ ма̄ ада̄сӣ’’ти ‘‘евам̣ ме вутто, са̄мӣ’’ти. айуттам̣ тайа̄ вуттам̣, са̄сане паха̄ро динно, ‘‘ахам̣ там̣ а̄да̄йа сет̣т̣хино сантикам̣ гантум̣ на уссаха̄мӣ’’ти. са̄ тасса сантика̄ сан̇гахам̣ алабхитва̄ чатуннам̣ маха̄ра̄джа̄нам̣ сантикам̣ агама̄си.
техипи татхева пат̣иккхитта̄ саккам̣ девара̄джам̣ упасан̇камитва̄ там̣ паваттим̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘ахам̣, дева, васанат̣т̣ха̄нам̣ алабхама̄на̄ да̄раке хаттхена гахетва̄ ана̄тха̄ вичара̄ми, тумха̄кам̣ сирийа̄ майхам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ да̄петха̄’’ти сут̣т̣хутарам̣ йа̄чи. сопи нам̣ а̄ха ‘‘тайа̄ айуттам̣ катам̣, джинаса̄сане паха̄ро динно, ахампи там̣ нисса̄йа сет̣т̣хина̄ саддхим̣ катхетум̣ на саккоми, екам̣ пана те сет̣т̣хисса кхаманӯпа̄йам̣ катхесса̄мӣ’’ти. ‘‘са̄дху, дева, катхехӣ’’ти. маха̄сет̣т̣хисса хаттхато мануссехи пан̣н̣е а̄ропетва̄ ат̣т̣ха̄расакот̣исан̇кхйам̣ дханам̣ гахитам̣ аттхи, твам̣ тасса а̄йуттакавесам̣ гахетва̄ кан̃чи аджа̄на̄петва̄ та̄ни пан̣н̣а̄ни а̄да̄йа катипайехи йаккхатарун̣ехи парива̄рита̄ екена хаттхена пан̣н̣ам̣, екена лекханим̣ гахетва̄ тесам̣ гехам̣ гантва̄ гехамаджджхе т̣хита̄ аттано йаккха̄нубха̄вена те утта̄сетва̄ ‘‘идам̣ тумха̄кам̣ ин̣апан̣н̣ам̣, амха̄кам̣ сет̣т̣хи аттано иссарака̄ле тумхе на кин̃чи а̄ха, ида̄ни дуггато джа̄то, тумхехи гахитакаха̄пан̣а̄ни детха̄’’ти аттано йаккха̄нубха̄вам̣ дассетва̄ сабба̄пи та̄ ат̣т̣ха̄раса хиран̃н̃акот̣ийо са̄дхетва̄ сет̣т̣хисса туччхакот̣т̣хаке пӯретва̄ ан̃н̃ам̣ ачираватинадӣтӣре нидахитам̣ дханам̣ надӣкӯле бхинне самуддам̣ павит̣т̣хам̣ аттхи, тампи аттано а̄нубха̄вена а̄харитва̄ туччхакот̣т̣хаке пӯретва̄, ан̃н̃ампи асукат̣т̣ха̄не на̄ма асса̄микам̣ ат̣т̣ха̄расакот̣иматтамева дханам̣ аттхи, тампи а̄харитва̄ туччхакот̣т̣хаке пӯрехи, има̄хи чатупан̃н̃а̄сакот̣ӣхи имам̣ туччхакот̣т̣хакапӯракам̣ дан̣д̣акаммам̣ катва̄ маха̄сет̣т̣хим̣ кхама̄пехӣти.
са̄ ‘‘са̄дху, дева̄’’ти тасса вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ вуттанайенева саббам̣ дханам̣ а̄харитва̄ кот̣т̣хаке пӯретва̄ ад̣д̣хараттасамайе сет̣т̣хисса сиригаббхам̣ пависитва̄ обха̄сам̣ пхаритва̄ а̄ка̄се ат̣т̣ха̄си. ‘‘ко есо’’ти вутте ‘‘ахам̣ те маха̄сет̣т̣хи чатуттхадва̄ракот̣т̣хаке адхиваттха̄ андхаба̄ладевата̄, майа̄ маха̄мохамӯл̣ха̄йа буддхагун̣е аджа̄нитва̄ пуримесу дивасесу тумхехи саддхим̣ кин̃чи катхитам̣ аттхи, там̣ ме досам̣ кхаматха. саккасса хи ме девара̄джасса вачанена тумха̄кам̣ ин̣ам̣ содхетва̄ ат̣т̣ха̄раса кот̣ийо, самуддам̣ гата̄ ат̣т̣ха̄раса кот̣ийо, тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не асса̄микадханасса ат̣т̣ха̄раса кот̣ийоти чатупан̣н̣а̄са кот̣ийо а̄харитва̄ туччхакот̣т̣хакапӯран̣ена дан̣д̣акаммам̣ катам̣, джетаванавиха̄рам̣ а̄раббха париккхайам̣ гатадханам̣ саббам̣ сампин̣д̣итам̣, васанат̣т̣ха̄нам̣ алабхама̄на̄ килама̄ми, майа̄ ан̃н̃а̄н̣ата̄йа катхитам̣ манаси акатва̄ кхаматха маха̄сет̣т̣хӣ’’ти а̄ха.
ана̄тхапин̣д̣ико тасса̄ вачанам̣ сутва̄ чинтеси ‘‘айам̣ девата̄ ‘дан̣д̣акамман̃ча ме ката’нти вадати, аттано ча досам̣ пат̣иджа̄на̄ти, саттха̄ имам̣ винетва̄ аттано гун̣е джа̄на̄пессати, самма̄самбуддхасса нам̣ дассесса̄мӣ’’ти. атха нам̣ а̄ха ‘‘амма, девате, сачеси мам̣ кхама̄петука̄ма̄, саттху сантике мам̣ кхама̄пехӣ’’ти. са̄дху евам̣ карисса̄ми, ‘‘саттху пана мам̣ сантикам̣ гахетва̄ гаччха̄хӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти ватва̄ вибха̄та̄йа раттийа̄ па̄това там̣ гахетва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ та̄йа катакаммам̣ саббам̣ татха̄гатасса а̄рочеси. саттха̄ тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘идха, гахапати, па̄папуггалопи йа̄ва па̄пам̣ на паччати, та̄ва бхадра̄ни пассати. йада̄ панасса па̄пам̣ паччати, тада̄ па̄памева пассати. бхадрапуггалопи йа̄ва бхадрам̣ на паччати, та̄ва па̄па̄ни пассати. йада̄ панасса бхадрам̣ паччати, тада̄ бхадрамева пассатӣ’’ти ватва̄ има̄ дхаммападе две га̄тха̄ абха̄си –
‘‘па̄попи пассатӣ бхадрам̣, йа̄ва па̄пам̣ на паччати;
йада̄ ча паччатӣ па̄пам̣, атха па̄по па̄па̄ни пассати.
‘‘бхадропи пассатӣ па̄пам̣, йа̄ва бхадрам̣ на паччати;
йада̄ ча паччатӣ бхадрам̣, атха бхадро бхадра̄ни пассатӣ’’ти. (дха. па. 119-120);
има̄сан̃ча пана га̄тха̄нам̣ парийоса̄не са̄ девата̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си. са̄ чаккан̇китесу саттху па̄десу нипатитва̄ ‘‘майа̄, бханте, ра̄гаратта̄йа досападут̣т̣ха̄йа мохамӯл̣ха̄йа авиджджандха̄йа тумха̄кам̣ гун̣е аджа̄нантийа̄ па̄пакам̣ вачанам̣ вуттам̣, там̣ ме кхаматха̄’’ти саттха̄рам̣ кхама̄петва̄ маха̄сет̣т̣химпи кхама̄песи.
тасмим̣ самайе ана̄тхапин̣д̣ико саттху пурато аттано гун̣ам̣ катхеси ‘‘бханте, айам̣ девата̄ ‘буддхупат̣т̣ха̄на̄дӣни ма̄ карохӣ’ти ва̄райама̄на̄пи мам̣ ва̄ретум̣ на̄саккхи, ‘да̄нам̣ на да̄табба’нти има̄йа ва̄рийама̄нопахам̣ да̄нам̣ ада̄симева, нӯна еса, бханте, майхам̣ гун̣о’’ти. саттха̄ ‘‘твам̣ кхоси гахапати сота̄панно арийаса̄вако ачаласаддхо висуддхадассано, туйхам̣ има̄йа аппесаккхадевата̄йа ва̄рентийа̄ ава̄ритабха̄во на аччхарийо. йам̣ пана пуббе пан̣д̣ита̄ ануппанне буддхе апарипаккан̃а̄н̣е т̣хита̄ ка̄ма̄вачариссарена ма̄рена а̄ка̄се т̣хатва̄ ‘саче да̄нам̣ дассаси, имасмим̣ нирайе паччиссасӣ’ти асӣтихаттхагамбхӣрам̣ ан̇га̄рака̄сум̣ дассетва̄ ‘ма̄ да̄нам̣ ада̄сӣ’ти ва̄рита̄пи падумакан̣н̣ика̄маджджхе т̣хатва̄ да̄нам̣ адам̣су, идам̣ аччхарийа’’нти ватва̄ ана̄тхапин̣д̣икена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хисса куле ниббаттитва̄ на̄наппака̄рехи сукхӯпакаран̣ехи девакума̄ро вийа сам̣вад̣д̣хийама̄но ануккамена вин̃н̃утам̣ патва̄ сол̣асавассака̄лейева саббасиппесу ниппхаттим̣ патто. со питу аччайена сет̣т̣хит̣т̣ха̄не т̣хатва̄ чатӯсу нагарадва̄ресу чатассо да̄наса̄ла̄йо, маджджхе нагарасса екам̣, аттано нивесанадва̄ре еканти чха да̄наса̄ла̄йо ка̄ретва̄ маха̄да̄нам̣ дети, сӣлам̣ раккхати, упосатхакаммам̣ кароти.
атхекадивасам̣ па̄тара̄савела̄йа бодхисаттасса на̄наггарасе манун̃н̃абходжане упанӣйама̄не еко паччекабуддхо сатта̄хаччайена ниродха̄ вут̣т̣ха̄йа бхиккха̄ча̄равелам̣ саллаккхетва̄ ‘‘аджджа майа̄ ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хисса гехадва̄рам̣ гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти на̄галата̄дантакат̣т̣хам̣ кха̄дитва̄ анотаттадахе мукхадхованам̣ катва̄ маносила̄тале т̣хито нива̄сетва̄ виджджулата̄садисам̣ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ чӣварам̣ па̄рупитва̄ иддхимайаматтика̄паттам̣ а̄да̄йа а̄ка̄сена̄гантва̄ бодхисаттасса бхатте упанӣтаматте гехадва̄ре ат̣т̣ха̄си. бодхисатто там̣ дисва̄ва а̄сана̄ вут̣т̣ха̄йа нипаччака̄рам̣ дассетва̄ парикаммака̄ракам̣ олокеси. ‘‘ким̣ кароми, са̄мӣ’’ти ча вутте ‘‘аййасса паттам̣ а̄харатха̄’’ти а̄ха. тан̇кхан̣ан̃н̃ева ма̄ро па̄пима̄ викампама̄но ут̣т̣ха̄йа ‘‘айам̣ паччекабуддхо ито саттаме дивасе а̄ха̄рам̣ лабхи, аджджа алабхама̄но винассиссати, иман̃ча вина̄сесса̄ми, сет̣т̣хино ча да̄нантара̄йам̣ карисса̄мӣ’’ти тан̇кхан̣ан̃н̃ева а̄гантва̄ антараваттхумхи асӣтихаттхаматтам̣ ан̇га̄рака̄сум̣ ниммини. са̄ кхадиран̇га̄рапун̣н̣а̄ сампаджджалита̄ саджотибхӯта̄ авӣчимаха̄нирайо вийа кха̄йиттха. там̣ пана ма̄петва̄ сайам̣ а̄ка̄се ат̣т̣ха̄си. патта̄харан̣аттха̄йа гаччхама̄но пурисо там̣ дисва̄ маха̄бхайаппатто ниватти. бодхисатто ‘‘ким̣, та̄та, ниваттосӣ’’ти пуччхи. айам̣ са̄ми антараваттхумхи махатӣ ан̇га̄рака̄су сампаджджалита̄ саджотибхӯта̄ти. атхан̃н̃о атхан̃н̃оти евам̣ а̄гата̄гата̄ саббепи бхайаппатта̄ вегена пала̄йим̣су.
бодхисатто чинтеси ‘‘аджджа майхам̣ да̄нантара̄йам̣ ка̄тука̄мо васаваттӣ ма̄ро уййутто бхависсати, на кхо пана джа̄на̄ти ма̄расатена ма̄расахассенапи майхам̣ акампийабха̄вам̣, аджджа да̄ни майхам̣ ва̄ ма̄расса ва̄ баламахантатам̣, а̄нубха̄вамахантатам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти там̣ йатха̄саджджитамева бхаттапа̄тим̣ сайам̣ а̄да̄йа геха̄ никкхамма ан̇га̄рака̄сутат̣е т̣хатва̄ а̄ка̄сам̣ уллокетва̄ ма̄рам̣ дисва̄ ‘‘коси тва’’нти а̄ха. ‘‘ахам̣, ма̄ро’’ти. ‘‘айам̣ ан̇га̄рака̄су тайа̄ ниммита̄’’ти? ‘‘а̄ма, майа̄’’ти. ‘‘киматтха̄йа̄’’ти. ‘‘тава да̄насса антара̄йакаран̣аттха̄йа ча паччекабуддхасса ча джӣвитана̄санаттха̄йа̄’’ти. бодхисатто ‘‘нева те ахам̣ аттано да̄насса антара̄йам̣, на паччекабуддхасса джӣвитантара̄йам̣ ка̄тум̣ дасса̄ми, аджджа да̄ни майхам̣ ва̄ туйхам̣ ва̄ баламахантатам̣, а̄нубха̄вамахантатам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти ан̇га̄рака̄сутат̣е т̣хатва̄ ‘‘бханте, паччекабуддха ахам̣ имисса̄ ан̇га̄рака̄суйа̄ адхосӣсо патама̄нопи на ниваттисса̄ми, кевалам̣ тумхе майа̄ диннам̣ бходжанам̣ пат̣игган̣хатха̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
40. ‘‘ка̄мам̣ пата̄ми нирайам̣, уддхам̣па̄до авам̣сиро;
на̄нарийам̣ карисса̄ми, ханда пин̣д̣ам̣ пат̣иггаха̄’’ти.
таттха̄йам̣ пин̣д̣аттхо – бханте, паччекаварабуддха сачепахам̣ тумха̄кам̣ пин̣д̣апа̄там̣ денто екам̣сенева имам̣ нирайам̣ уддхам̣па̄до авам̣сиро хутва̄ пата̄ми, татха̄пи йадидам̣ ада̄нан̃ча асӣлан̃ча арийехи акаттаббатта̄ анарийехи ча каттаббатта̄ ‘‘анарийа’’нти вуччати, ‘‘на там̣ анарийам̣ карисса̄ми, ханда имам̣ майа̄ дӣйама̄нам̣ пин̣д̣ам̣ пат̣иггаха пат̣игган̣ха̄хӣ’’ти. еттха ча ханда̄ти воссаггаттхе нипа̄то.
евам̣ ватва̄ бодхисатто дал̣хасама̄да̄нена бхаттапа̄тим̣ гахетва̄ ан̇га̄рака̄суматтхакена паккханто, та̄вадева асӣтихаттхагамбхӣра̄йа ан̇га̄рака̄суйа̄ талато упарӯпариджа̄там̣ сатапаттапуппхитам̣ екам̣ маха̄падумам̣ уггантва̄ бодхисаттасса па̄де сампат̣иччхи. тато маха̄тумбаматта̄ рен̣у уггантва̄ маха̄саттасса муддхани т̣хатва̄ сакаласарӣрам̣ суван̣н̣ачун̣н̣асамокин̣н̣амива ака̄си. со падумакан̣н̣ика̄йа т̣хатва̄ на̄наггарасабходжанам̣ паччекабуддхасса патте патит̣т̣ха̄песи. со там̣ пат̣иггахетва̄ анумоданам̣ катва̄ паттам̣ а̄ка̄се кхипитва̄ пассантассева маха̄джанасса сайампи веха̄сам̣ аббхуггантва̄ на̄наппака̄рам̣ вала̄хакапантим̣ маддама̄но вийа химавантамева гато. ма̄ропи пара̄джито доманассам̣ патва̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева гато. бодхисатто пана падумакан̣н̣ика̄йа т̣хитакова маха̄джанасса да̄насӣласам̣ван̣н̣анена дхаммам̣ десетва̄ маха̄джанена паривуто аттано нивесанамева пависитва̄ йа̄ваджӣвам̣ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ ‘‘найидам̣, гахапати, аччхарийам̣, йам̣ твам̣ евам̣ дассанасампанно етарахи девата̄йа на кампито, пуббе пан̣д̣итехи катамева аччхарийа’’нти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси ‘‘тада̄ паччекабуддхо таттхева паринибба̄йи, ма̄рам̣ пара̄джетва̄ падумакан̣н̣ика̄йа т̣хатва̄ паччекабуддхасса пин̣д̣апа̄тада̄йако ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи пана ахамева ахоси’’нти.
кхадиран̇га̄раджа̄такаван̣н̣ана̄ дасама̄.