3. курун̇гавагго

[21] 1. курун̇гамигаджа̄такаван̣н̣ана̄

н̃а̄таметам̣ курун̇гасса̄ти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто девадаттам̣ а̄раббха катхеси. екасмин̃хи самайе дхаммасабха̄йам̣ саннипатита̄ бхиккхӯ ‘‘а̄вусо девадатто татха̄гатасса гха̄танаттха̄йа дхануггахе пайоджеси, силам̣ павиджджхи, дханапа̄лам̣ виссаджджеси, саббатха̄пи дасабаласса вадха̄йа парисаккатӣ’’ти девадаттасса аван̣н̣ам̣ катхента̄ нисӣдим̣су. саттха̄ а̄гантва̄ пан̃н̃атта̄сане нисинно ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхи. бханте, девадатто тумха̄кам̣ вадха̄йа парисаккатӣти тасса агун̣акатха̄йа саннисинна̄мха̄ти. саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, девадатто ида̄нева мама вадха̄йа парисаккати, пуббепи мама вадха̄йа парисаккийева, на ча пана мам̣ вадхитум̣ асаккхӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто курун̇гамиго хутва̄ екасмим̣ аран̃н̃а̄йатане пхала̄ни кха̄данто васати. со екасмим̣ ка̄ле пхаласампанне сепан̣н̣ируккхе сепан̣н̣ипхала̄ни кха̄дати. атхеко га̄мава̄сӣ ат̣т̣акалуддако пхаларуккхамӯлесу мига̄нам̣ пада̄ни упадха̄ретва̄ упарируккхе ат̣т̣акам̣ бандхитва̄ таттха нисӣдитва̄ пхала̄ни кха̄дитум̣ а̄гата̄гате миге саттийа̄ виджджхитва̄ тесам̣ мам̣сам̣ виккин̣анто джӣвикам̣ каппети. со екадивасам̣ тасмим̣ руккхамӯле бодхисаттасса падавал̣ан̃джам̣ дисва̄ тасмим̣ сепан̣н̣ируккхе ат̣т̣акам̣ бандхитва̄ па̄това бхун̃джитва̄ саттим̣ а̄да̄йа ванам̣ пависитва̄ там̣ руккхам̣ а̄рухитва̄ ат̣т̣аке нисӣди. бодхисаттопи па̄това васанат̣т̣ха̄на̄ никкхамитва̄ ‘‘сепан̣н̣ипхала̄ни кха̄дисса̄мӣ’’ти а̄гамма там̣ руккхамӯлам̣ сахаса̄ва апависитва̄ ‘‘када̄чи ат̣т̣акалуддака̄ руккхесу ат̣т̣акам̣ бандханти, аттхи ну кхо еварӯпо упаддаво’’ти паригган̣ханто ба̄хиратова ат̣т̣ха̄си.

луддакопи бодхисаттасса ана̄гаманабха̄вам̣ н̃атва̄ ат̣т̣аке нисиннова сепан̣н̣ипхала̄ни кхипитва̄ кхипитва̄ тасса пурато па̄теси. бодхисатто ‘‘има̄ни пхала̄ни а̄гантва̄ майхам̣ пурато патанти, аттхи ну кхо упари луддако’’ти пунаппунам̣ уллокенто луддакам̣ дисва̄ апассанто вийа хутва̄ ‘‘амбхо, руккха-пуббе твам̣ оламбакам̣ ча̄ренто вийа уджукамева пхала̄ни па̄теси, аджджа пана те руккхадхаммо париччатто, евам̣ тайа̄ руккхадхамме париччатте ахампи ан̃н̃ам̣ руккхамӯлам̣ упасан̇камитва̄ майхам̣ а̄ха̄рам̣ парийесисса̄мӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

21. ‘‘н̃а̄таметам̣ курун̇гасса, йам̣ твам̣ сепан̣н̣и сеййаси;

ан̃н̃ам̣ сепан̣н̣и гаччха̄ми, на ме те руччате пхала’’нти.

таттха н̃а̄танти па̄кат̣ам̣ джа̄там̣. етанти идам̣. курун̇гасса̄ти курун̇гамигасса. йам̣ твам̣ сепан̣н̣и сеййасӣти йам̣ твам̣ амбхо сепан̣н̣ируккха пурато пхала̄ни па̄тайама̄но сеййаси висеййаси висин̣н̣апхало хоси, там̣ саббам̣ курун̇гамигасса па̄кат̣ам̣ джа̄там̣. на ме те руччате пхаланти евам̣ пхалам̣ дадама̄на̄йа на ме тава пхалам̣ руччати, тит̣т̣ха твам̣, ахам̣ ан̃н̃аттха гаччхисса̄мӣти агама̄си.

атхасса луддако ат̣т̣аке нисиннова саттим̣ кхипитва̄ ‘‘гаччха, вираддхо да̄нимхи та’’нти а̄ха. бодхисатто ниваттитва̄ т̣хито а̄ха ‘‘амбхо пуриса, ида̄нӣси кин̃ча̄пи мам̣ вираддхо, ат̣т̣ха пана маха̄нирайе сол̣асауссаданирайе пан̃чавидхабандхана̄дӣни ча каммака̄ран̣а̄ни авираддхойева̄сӣ’’ти. еван̃ча пана ватва̄ пала̄йитва̄ йатха̄ручим̣ гато, луддопи отаритва̄ йатха̄ручим̣ гато.

саттха̄пи ‘‘на, бхиккхаве, девадатто ида̄нева мама вадха̄йа парисаккати, пуббепи парисаккийева, на ча пана мам̣ вадхитум̣ асаккхӣ’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ат̣т̣акалуддако девадатто ахоси, курун̇гамиго пана ахамева ахоси’’нти.

курун̇гамигаджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.

[22] 2. куккураджа̄такаван̣н̣ана̄

йе куккура̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто н̃а̄таттхачарийам̣ а̄раббха катхеси. са̄ два̄дасаканипа̄те бхаддаса̄ладжа̄таке а̄вибхависсати. идам̣ пана ваттхум̣ патит̣т̣хапетва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто татха̄рӯпам̣ каммам̣ пат̣ичча куккурайонийам̣ ниббаттитва̄ анекасатакуккурапаривуто маха̄суса̄не васати. атхекадивасам̣ ра̄джа̄ сетасиндхавайуттам̣ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣итам̣ ратхам̣ а̄руйха уййа̄нам̣ гантва̄ таттха дивасабха̄гам̣ кӣл̣итва̄ аттхан̇гате сӯрийе нагарам̣ па̄виси. тасса там̣ ратхавараттам̣ йатха̄наддхамева ра̄джан̇ган̣е т̣хапайим̣су, со раттибха̄ге деве вассанте тинто. упарипа̄са̄дато колеййакасунакха̄ отаритва̄ тасса чамман̃ча наддхин̃ча кха̄дим̣су. пунадивасе ран̃н̃о а̄рочесум̣ ‘‘дева, ниддхаманамукхена сунакха̄ пависитва̄ ратхасса чамман̃ча наддхин̃ча кха̄дим̣сӯ’’ти. ра̄джа̄ сунакха̄нам̣ куджджхитва̄ ‘‘дит̣т̣хадит̣т̣хат̣т̣ха̄не сунакхе гха̄тетха̄’’ти а̄ха. тато пат̣т̣ха̄йа сунакха̄нам̣ маха̄бйасанам̣ удапа̄ди. те дит̣т̣хидит̣т̣хат̣т̣ха̄не гха̄тийама̄на̄ пала̄йитва̄ суса̄нам̣ гантва̄ бодхисаттасса сантикам̣ агамам̣су.

бодхисатто ‘тумхе бахӯ саннипатита̄, ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти пуччхи. те ‘‘антепуре кира ратхасса чамман̃ча наддхи ча сунакхехи кха̄дита̄’ти куддхо ра̄джа̄ сунакхавадхам̣ а̄н̣а̄песи, бахӯ сунакха̄ винассанти, маха̄бхайам̣ уппанна’’нти а̄хам̣су. бодхисатто чинтеси ‘‘а̄раккхат̣т̣ха̄не бахи сунакха̄нам̣ ока̄со наттхи, антора̄джанивесане колеййакасунакха̄намева там̣ каммам̣ бхависсати. ида̄ни пана чора̄нам̣ кин̃чи бхайам̣ наттхи, ачора̄ маран̣ам̣ лабханти, йам̣нӯна̄хам̣ чоре ран̃н̃о дассетва̄ н̃а̄тисан̇гхасса джӣвитада̄нам̣ дадеййа’’нти. со н̃а̄таке самасса̄сетва̄ ‘‘тумхе ма̄ бха̄йиттха, ахам̣ во абхайам̣ а̄харисса̄ми, йа̄ва ра̄джа̄нам̣ пасса̄ми, та̄ва идхева хотха̄’’ти па̄рамийо а̄ваджджетва̄ метта̄бха̄ванам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄ ‘‘майхам̣ упари лед̣д̣ум̣ ва̄ муггарам̣ ва̄ ма̄ кочи кхипитум̣ уссахӣ’’ти адхит̣т̣ха̄йа екакова антонагарам̣ па̄виси. атха нам̣ дисва̄ екасаттопи куджджхитва̄ олокенто на̄ма на̄хоси. ра̄джа̄пи сунакхавадхам̣ а̄н̣а̄петва̄ сайам̣ виниччхайе нисинно хоти. бодхисатто таттхева гантва̄ паккхандитва̄ ран̃н̃о а̄санасса хет̣т̣ха̄ па̄виси. атха нам̣ ра̄джапуриса̄ нӣхаритум̣ а̄раддха̄, ра̄джа̄ пана ва̄реси.

со тхокам̣ виссамитва̄ хет̣т̣ха̄сана̄ никкхамитва̄ ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ ‘‘дева, тумхе куккуре ма̄ра̄петха̄’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, ма̄ра̄пемаха’’нти. ‘‘ко несам̣ апара̄дхо наринда̄’’ти? ‘‘ратхасса ме парива̄рачамман̃ча наддхин̃ча кха̄дим̣сӯ’’ти. ‘‘йе кха̄дим̣су, те джа̄на̄тха̄’’ти? ‘‘на джа̄на̄ма̄’’ти. ‘‘‘име на̄ма чаммакха̄дакачора̄’ти татхато аджа̄нитва̄ дит̣т̣хадит̣т̣хат̣т̣ха̄нейева ма̄ра̄панам̣ на йуттам̣, дева̄’’ти. ‘‘ратхачаммасса куккурехи кха̄дитатта̄ ‘дит̣т̣хадит̣т̣хе саббева ма̄ретха̄’ти сунакхавадхам̣ а̄н̣а̄песи’’нти. ‘‘ким̣ пана во манусса̄ саббева куккуре ма̄ренти, уда̄ху маран̣ам̣ алабханта̄пи аттхӣ’’ти? ‘‘аттхи, амха̄кам̣ гхаре колеййака̄ маран̣ам̣ на лабхантӣ’’ти. маха̄ра̄джа ида̄нева тумхе ‘‘ратхачаммасса куккурехи кха̄дитатта̄ ‘дит̣т̣хадит̣т̣хе саббева ма̄ретха̄’ти сунакхавадхам̣ а̄н̣а̄песи’’нти авочуттха, ида̄ни пана ‘‘амха̄кам̣ гхаре колеййака̄ маран̣ам̣ на лабхантӣ’’ти вадетха. ‘‘нану евам̣ санте тумхе чханда̄дивасена агатигаманам̣ гаччхатха, агатигаманан̃ча на̄ма на йуттам̣, на ча ра̄джадхаммо, ран̃н̃а̄ на̄ма ка̄ран̣агавесакена тула̄садисена бхавитум̣ ват̣т̣ати, ида̄ни ча колеййака̄ маран̣ам̣ на лабханти, дуббаласунакха̄ва лабханти, евам̣ санте на̄йам̣ саббасунакхагхачча̄, дуббалагха̄тика̄ на̄меса̄’’ти. еван̃ча пана ватва̄ маха̄сатто мадхурассарам̣ ниччха̄ретва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, йам̣ тумхе каротха, на̄йам̣ дхаммо’’ти ран̃н̃о дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

22. ‘‘йе куккура̄ ра̄джакуламхи ваддха̄, колеййака̄ ван̣н̣абалӯпапанна̄;

теме на ваджджха̄ майамасма ваджджха̄, на̄йам̣ сагхачча̄ дуббалагха̄тика̄йа’’нти.

таттха йе куккура̄ти йе сунакха̄. йатха̄ хи дха̄рун̣хопи пасса̄во ‘‘пӯтимутта’’нти, тадахуджа̄топи син̇га̄ло ‘‘джарасин̇га̄ло’’ти, комала̄пи галочилата̄ ‘‘пӯтилата̄’’ти, суван̣н̣аван̣н̣опи ка̄йо ‘‘пӯтика̄йо’’ти вуччати, евамевам̣ вассасатикопи сунакхо ‘‘куккуро’’ти вуччати. тасма̄ махаллака̄ ка̄йабалӯпапанна̄пи те ‘‘куккура̄’’твева вутта̄. ваддха̄ти вад̣д̣хита̄. колеййака̄ти ра̄джакуле джа̄та̄ самбхӯта̄ сам̣вад̣д̣ха̄. ван̣н̣абалӯпапанна̄ти сарӣраван̣н̣ена чева ка̄йабалена ча сампанна̄. теме на ваджджха̄ти те име сасса̄мика̄ са̄раккха̄ на ваджджха̄. майамасма ваджджха̄ти асса̄мика̄ ана̄раккха̄ майам̣ ваджджха̄ на̄ма джа̄та̄. на̄йам̣ сагхачча̄ти евам̣ санте айам̣ ависесена сагхачча̄ на̄ма на хоти. дуббалагха̄тика̄йанти айам̣ пана дуббала̄нам̣йева гха̄танато дуббалагха̄тика̄ на̄ма хоти. ра̄джӯхи на̄ма чора̄ нигган̣хитабба̄, но ачора̄. идха пана чора̄нам̣ кин̃чи бхайам̣ наттхи, ачора̄ маран̣ам̣ лабханти. ахо имасмим̣ локе айуттам̣ ваттати, ахо адхаммо ваттатӣти.

ра̄джа̄ бодхисаттасса вачарам̣ сутва̄ а̄ха – ‘‘джа̄на̄си твам̣, пан̣д̣ита, асукехи на̄ма ратхачаммам̣ кха̄дита’’нти? ‘‘а̄ма, джа̄на̄мӣ’’ти. ‘‘кехи кха̄дита’’нти? ‘‘тумха̄кам̣ гехе васанакехи колеййакасунакхехӣ’’ти. ‘‘катхам̣ техи кха̄дитабха̄во джа̄нитаббо’’ти? ‘‘ахам̣ техи кха̄дитабха̄вам̣ дассеса̄мӣ’’ти. ‘‘дассехи пан̣д̣ита̄’’ти. ‘‘тумха̄кам̣ гхаре колеййакасунакхе а̄хара̄петва̄ тхокам̣ таккан̃ча даббатин̣а̄ни ча а̄хара̄петха̄’’ти. ра̄джа̄ татха̄ ака̄си. атха нам̣ маха̄сатто ‘‘има̄ни тин̣а̄ни таккена мадда̄петва̄ ете сунакхе па̄йетха̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ татха̄ катва̄ па̄йа̄песи, пӣта̄ пӣта̄ сунакха̄ саддхим̣ чаммехи вамим̣су. ра̄джа̄ ‘‘саббан̃н̃убуддхасса бйа̄каран̣ам̣ вийа̄’’ти тут̣т̣хо бодхисаттасса сетаччхаттена пӯджам̣ ака̄си. бодхисатто ‘‘дхаммам̣ чара, маха̄ра̄джа, ма̄та̄питӯсу кхаттийа̄’’тиа̄дӣхи (джа̄. 2.17.39) тесакун̣аджа̄таке а̄гата̄хи дасахи дхаммачарийага̄тха̄хи ран̃н̃о дхаммам̣ десетва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, ито пат̣т̣ха̄йа аппаматто хохӣ’’ти ра̄джа̄нам̣ пан̃часу сӣлесу патит̣т̣ха̄петва̄ сетаччхаттам̣ ран̃н̃ова пат̣иада̄си.

ра̄джа̄ маха̄саттасса дхаммакатхам̣ сутва̄ саббасатта̄нам̣ абхайам̣ датва̄ бодхисаттам̣ а̄дим̣ катва̄ саббасунакха̄нам̣ аттано бходжанасадисамева ниччабхаттам̣ пат̣т̣хапетва̄ бодхисаттасса ова̄де т̣хито йа̄вата̄йукам̣ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ ка̄лам̣ катва̄ девалоке уппаджджи. куккурова̄до даса вассасахасса̄ни паватти. бодхисаттопи йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йатха̄каммам̣ гато.

саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, татха̄гато ида̄нева н̃а̄така̄нам̣ аттхам̣ чарати, пуббепи чарийева̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, авасеса̄ париса̄ буддхапариса̄, куккурапан̣д̣ито пана ахамева ахоси’’нти.

куккураджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.

[23] 3. бходжа̄джа̄нӣйаджа̄такаван̣н̣ана̄

апи пассена сема̄ноти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ оссат̣т̣хавӣрийам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. тасмин̃хи самайе саттха̄ там̣ бхиккхум̣ а̄мантетва̄ ‘‘бхиккху, пуббе пан̣д̣ита̄ ана̄йатанепи вӣрийам̣ акам̣су, паха̄рам̣ ладдха̄пи нева оссаджим̣сӯ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто бходжа̄джа̄нӣйасиндхавакуле ниббатто сабба̄лан̇ка̄расампанно ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о ман̇галассо ахоси. со сатасахассаггханика̄йа суван̣н̣апа̄тийам̣йева на̄наггарасасампаннам̣ тивассикагандхаса̄либходжанам̣ бхун̃джати, ча̄туджджа̄тикагандхӯпалитта̄йамева бхӯмийам̣ тит̣т̣хати, там̣ т̣ха̄нам̣ раттакамбаласа̄н̣ипариккхиттам̣ упари суван̣н̣ата̄ракакхачитачелавита̄нам̣ самосаритагандхада̄мама̄ла̄да̄мам̣ авиджахитагандхателападӣпам̣ хоти. ба̄ра̄н̣асираджджам̣ пана апаттхента̄ ра̄джа̄но на̄ма наттхи. екам̣ самайам̣ сатта ра̄джа̄но ба̄ра̄н̣асим̣ париккхипитва̄ ‘‘амха̄кам̣ раджджам̣ ва̄ дету, йуддхам̣ ва̄’’ти ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о пан̣н̣ам̣ песесум̣. ра̄джа̄ амачче саннипа̄тетва̄ там̣ паваттим̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘ида̄ни ким̣ карома, та̄та̄’’ти пуччхи. ‘‘дева, тумхехи та̄ва а̄дитова йуддха̄йа на гантаббам̣, асукам̣ на̄ма асса̄рохам̣ песетва̄ йуддхам̣ ка̄ретха, тасмим̣ асакконте паччха̄ джа̄нисса̄ма̄’’ти. ра̄джа̄ там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘саккхиссаси, та̄та, саттахи ра̄джӯхи саддхим̣ йуддхам̣ ка̄ту’’нти а̄ха. ‘‘дева, саче бходжа̄джа̄нӣйасиндхавам̣ лабха̄ми, тит̣т̣ханту сатта ра̄джа̄но, сакаладжамбудӣпе ра̄джӯхипи саддхим̣ йуджджхитум̣ саккхисса̄мӣ’’ти. ‘‘та̄та, бходжа̄джа̄нӣйасиндхаво ва̄ хоту ан̃н̃о ва̄, йам̣ иччхаси, там̣ гахетва̄ йуддхам̣ карохӣ’’ти.

со ‘‘са̄дху, дева̄’’ти ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ па̄са̄да̄ оруйха бходжа̄джа̄нӣйасиндхавам̣ а̄хара̄петва̄ суваммитам̣ катва̄ аттана̄пи саббасанна̄хасаннаддхо кхаггам̣ бандхитва̄ синдхавапит̣т̣хиварагато нагара̄ никкхамма виджджулата̄ вийа чарама̄но пат̣хамам̣ балакот̣т̣хакам̣ бхиндитва̄ екам̣ ра̄джа̄нам̣ джӣвагга̄хамева гахетва̄ а̄гантва̄ нагаре баласса ниййа̄детва̄ пуна гантва̄ дутийам̣ балакот̣т̣хакам̣ бхиндитва̄ татха̄ татийанти евам̣ пан̃ча ра̄джа̄но джӣвагга̄хам̣ гахетва̄ чхат̣т̣хам̣ балакот̣т̣хакам̣ бхиндитва̄ чхат̣т̣хасса ран̃н̃о гахитака̄ле бходжа̄джа̄нӣйо паха̄рам̣ лабхати, лохитам̣ паггхарати, ведана̄ балаватийо ваттанти. асса̄рохо тасса пахат̣абха̄вам̣ н̃атва̄ бходжа̄джа̄нӣйасиндхавам̣ ра̄джадва̄ре нипаджджа̄петва̄ санна̄хам̣ ситхилам̣ катва̄ ан̃н̃ам̣ ассам̣ саннайхитум̣ а̄раддхо. бодхисатто маха̄пха̄сукапассена нипаннова аккхӣни уммилетва̄ асса̄рохам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ ан̃н̃ам̣ ассам̣ саннайхати, айан̃ча ассо саттамам̣ балакот̣т̣хакам̣ бхиндитва̄ саттамам̣ ра̄джа̄нам̣ ган̣хитум̣ на саккхиссати, майа̄ катакамман̃ча нассиссати, аппат̣исамо асса̄рохопи нассиссати, ра̄джа̄пи парахаттхам̣ гамиссати, т̣хапетва̄ мам̣ ан̃н̃о ассо саттамам̣ балакот̣т̣хакам̣ бхиндитва̄ саттамам̣ ра̄джа̄нам̣ гахетум̣ саматтхо на̄ма наттхӣ’’ти нипаннакова асса̄рохам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘самма асса̄роха, саттамам̣ балакот̣т̣хакам̣ бхиндитва̄ саттамам̣ ра̄джа̄нам̣ гахетум̣ саматтхо т̣хапетва̄ мам̣ ан̃н̃о ассо на̄ма наттхи, на̄хам̣ майа̄ катакаммам̣ на̄сесса̄ми, маман̃н̃ева ут̣т̣ха̄петва̄ саннайха̄хӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

23. ‘‘апи пассена сема̄но, саллебхи саллалӣкато;

сеййова вал̣ава̄ бходжджхо, йун̃джа ман̃н̃ева са̄ратхӣ’’ти.

таттха апи пассена сема̄ноти екена пассена сайама̄накопи. саллебхи саллалӣкатоти саллехи виддхопи сама̄но. сеййова вал̣ава̄ бходжджхоти вал̣ава̄ти синдхавакулесу аджа̄то кхалун̇кассо. бходжджхоти бходжа̄джа̄нӣйасиндхаво. ити етасма̄ вал̣ава̄ саллехи виддхопи бходжа̄джа̄нӣйасиндхавова сеййо варо уттамо. йун̃джа ман̃н̃ева са̄ратхӣти йасма̄ ева гатопи ахамева сеййо, тасма̄ маман̃н̃ева йоджехи, мам̣ ваммехӣти вадати.

асса̄рохо бодхисаттам̣ ут̣т̣ха̄петва̄ ван̣ам̣ бандхитва̄ сусаннаддхам̣ саннайхитва̄ тасса пит̣т̣хийам̣ нисӣдитва̄ саттамам̣ балакот̣т̣хакам̣ бхиндитва̄ саттамам̣ ра̄джа̄нам̣ джӣвагга̄хам̣ гахетва̄ ра̄джабаласса ниййа̄деси, бодхисаттампи ра̄джадва̄рам̣ а̄найим̣су. ра̄джа̄ тасса дассанаттха̄йа никкхами. маха̄сатто ра̄джа̄нам̣ а̄ха – ‘‘маха̄ра̄джа, сатта ра̄джа̄но ма̄ гха̄тайиттха, сапатхам̣ ка̄ретва̄ виссаджджетха, майхан̃ча асса̄рохасса ча да̄таббам̣ йасам̣ асса̄рохассева детха, сатта ра̄джа̄но гахетва̄ диннайодхам̣ на̄ма на̄сетум̣ на ват̣т̣ати. тумхепи да̄нам̣ детха, сӣлам̣ раккхатха, дхаммена самена раджджам̣ ка̄ретха̄’’ти. евам̣ бодхисаттена ран̃н̃о ова̄де динне бодхисаттасса санна̄хам̣ мочайим̣су, со санна̄хе муттаматтейева нируджджхи. ра̄джа̄ тасса сарӣракиччам̣ ка̄ретва̄ асса̄рохасса махантам̣ йасам̣ датва̄ сатта ра̄джа̄но пуна аттанно адуббха̄йа сапатхам̣ ка̄ретва̄ сакасакат̣т̣ха̄на̄ни песетва̄ дхаммена самена раджджам̣ ка̄ретва̄ джӣвитапарийоса̄не йатха̄каммам̣ гато.

саттха̄ ‘‘евам̣ бхиккху пуббе пан̣д̣ита̄ ана̄йатанепи вӣрийам̣ акам̣су, еварӯпам̣ паха̄рам̣ ладдха̄пи на оссаджим̣су, твам̣ пана еварӯпе ниййа̄никаса̄сане паббаджитва̄ касма̄ вӣрийам̣ оссаджасӣ’’ти ватва̄ чатта̄ри сачча̄ни пака̄сеси, саччапарийоса̄не оссат̣т̣хавӣрийо бхиккху арахаттапхале патит̣т̣ха̄си.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, асса̄рохо са̄рипутто, бходжа̄джа̄нӣйасиндхаво пана ахамева ахоси’’нти.

бходжа̄джа̄нӣйаджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.

[24] 4. а̄джан̃н̃аджа̄такаван̣н̣ана̄

йада̄ йада̄ти идампи саттха̄ джетаване вихаранто оссат̣т̣хавӣрийамева бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. там̣ пана бхиккхум̣ саттха̄ а̄мантетва̄ ‘‘бхиккху пуббе пан̣д̣ита̄ ана̄йатанепи ладдхаппаха̄ра̄пи хутва̄ вӣрийам̣ акам̣сӯ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте пуриманайенева сатта ра̄джа̄но нагарам̣ парива̄райим̣су. атхеко ратхикайодхо две бха̄тикасиндхаве ратхе йоджетва̄ нагара̄ никкхамма чха балакот̣т̣хаке бхиндитва̄ чха ра̄джа̄но аггахеси. тасмим̣ кхан̣е джет̣т̣хакаассо паха̄рам̣ лабхи. ратхико ратхам̣ песенто ра̄джадва̄рам̣ а̄гантва̄ джет̣т̣хабха̄тикам̣ ратха̄ мочетва̄ санна̄хам̣ ситхилам̣ катва̄ екенева пассена нипаджджа̄петва̄ ан̃н̃ам̣ ассам̣ саннайхитум̣ а̄раддхо. бодхисатто там̣ дисва̄ пуриманайенева чинтетва̄ ратхикам̣ паккоса̄петва̄ нипаннакова имам̣ га̄тхама̄ха –

24. ‘‘йада̄ йада̄ йаттха йада̄, йаттха йаттха йада̄ йада̄;

а̄джан̃н̃о куруте вегам̣, ха̄йанти таттха ва̄л̣ава̄’’ти.

таттха йада̄ йада̄ти пуббан̣ха̄дӣсу йасмим̣ йасмим̣ ка̄ле. йаттха̄ти йасмим̣ т̣ха̄не магге ва̄ сан̇га̄масӣсе ва̄. йада̄ти йасмим̣ кхан̣е. йаттха йаттха̄ти саттаннам̣ балакот̣т̣хака̄нам̣ васена бахӯсу йуддхаман̣д̣алесу. йада̄ йада̄ти йасмим̣ йасмим̣ ка̄ле паха̄рам̣ ладдхака̄ле ва̄ аладдхака̄ле ва̄. а̄джан̃н̃о куруте веганти са̄ратхисса читтаручитам̣ ка̄ран̣ам̣ а̄джа̄нанасабха̄во а̄джан̃н̃о варасиндхаво вегам̣ кароти ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати. ха̄йанти таттха ва̄л̣ава̄ти тасмим̣ веге карийама̄не итаре вал̣авасан̇кха̄та̄ кхал̣ун̇касса̄ ха̄йанти париха̄йанти, тасма̄ имасмим̣ ратхе мам̣йева йоджехӣти а̄ха.

са̄ратхи бодхисаттам̣ ут̣т̣ха̄петва̄ ратхе йоджетва̄ саттамам̣ балакот̣т̣хакам̣ бхиндитва̄ саттамам̣ ра̄джа̄нам̣ а̄да̄йа ратхам̣ песенто ра̄джадва̄рам̣ а̄гантва̄ синдхавам̣ мочеси. бодхисатто екена пассена нипанно пуриманайенева ран̃н̃о ова̄дам̣ датва̄ нируджджхи. ра̄джа̄ тасса сарӣракиччам̣ ка̄ретва̄ са̄ратхисса самма̄нам̣ катва̄ дхаммена раджджам̣ ка̄ретва̄ йатха̄каммам̣ гато.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сеси, саччапарийоса̄не со бхиккху арахатте патит̣т̣ха̄си. саттха̄ джа̄такам̣ самодха̄неси ‘‘тада̄ ра̄джа̄ а̄нандаттхеро ахоси, ассо самма̄самбуддхо’’ти.

а̄джан̃н̃аджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.

[25] 5. титтхаджа̄такаван̣н̣ана̄

ан̃н̃аман̃н̃ехи титтхехӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто дхаммасена̄патисса саддхивиха̄рикам̣ екам̣ суван̣н̣ака̄рапуббакам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ан̃хи буддха̄нам̣йева хоти, на ан̃н̃есам̣. тасма̄ дхаммасена̄пати аттано а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣асса наттхита̄йа саддхивиха̄рикасса а̄сайа̄нусайам̣ аджа̄нанто асубхакаммат̣т̣ха̄намева катхеси, тасса там̣ на саппа̄йамахоси. касма̄? со кира пат̣ипа̄т̣ийа̄ пан̃ча джа̄тисата̄ни суван̣н̣ака̄рагехейева пат̣исандхим̣ ган̣хи, атхасса дӣгхараттам̣ парисуддхасуван̣н̣адассанавасена паричитатта̄ асубхам̣ на саппа̄йамахоси. со таттха нимиттаматтампи уппа̄детум̣ асакконто чатта̄ро ма̄се кхепеси.

дхаммасена̄пати аттано саддхивиха̄рикасса арахаттам̣ да̄тум̣ асакконто ‘‘аддха̄ айам̣ буддхавенеййо бхависсати, татха̄гатасса сантикам̣ несса̄мӣ’’ти чинтетва̄ па̄това там̣ а̄да̄йа саттху сантикам̣ агама̄си. саттха̄ ‘‘ким̣ ну кхо, са̄рипутта, екам̣ бхиккхум̣ а̄да̄йа а̄гатосӣ’’ти пуччхи. ‘‘ахам̣, бханте, имасса каммат̣т̣ха̄нам̣ ада̄сим̣, айам̣ пана чатӯхи ма̄сехи нимиттаматтампи на уппа̄деси, сва̄хам̣ ‘буддхавенеййо есо бхависсатӣ’ти чинтетва̄ тумха̄кам̣ сантикам̣ а̄да̄йа а̄гато’’ти. ‘‘са̄рипутта, катарам̣ пана те каммат̣т̣ха̄нам̣ саддхивиха̄рикасса динна’’нти? ‘‘асубхакаммат̣т̣ха̄нам̣ бхагава̄’’ти. ‘‘са̄рипутта, наттхи тава санта̄не а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ам̣, гаччха, твам̣ са̄йанхасамайе а̄гантва̄ тава саддхивиха̄рикам̣ а̄да̄йа гаччхеййа̄сӣ’’ти. евам̣ саттха̄ тхерам̣ уййоджетва̄ тасса бхиккхусса мана̄пам̣ чӣваран̃ча нива̄санан̃ча да̄петва̄ там̣ а̄да̄йа га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйабходжанӣйам̣ да̄петва̄ маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро пуна виха̄рам̣ а̄гантва̄ гандхакут̣ийам̣ дивасабха̄гам̣ кхепетва̄ са̄йанхасамайе там̣ бхиккхум̣ гахетва̄ виха̄рача̄рикам̣ чарама̄но амбаване екам̣ поккхаран̣им̣ ма̄петва̄ таттха махантам̣ падуминигаччхам̣, татра̄пи ча махантам̣ екам̣ падумапуппхам̣ ма̄петва̄ ‘‘бхиккху имам̣ пуппхам̣ олокенто нисӣда̄’’ти нисӣда̄петва̄ гандхакут̣им̣ па̄виси.

со бхиккху там̣ пуппхам̣ пунаппунам̣ олокети. бхагава̄ там̣ пуппхам̣ джарам̣ па̄песи, там̣ тасса пассантассева джарам̣ патва̄ виван̣н̣ам̣ ахоси. атхасса парийантато пат̣т̣ха̄йа патта̄ни патанта̄ни мухуттена сабба̄ни патим̣су. тато кин̃джаккхам̣ пати, кан̣н̣ика̄ва авасисси. со бхиккху там̣ пассанто чинтеси ‘‘идам̣ падумапуппхам̣ ида̄нева абхирӯпам̣ ахоси дассанӣйам̣, атхасса ван̣н̣о парин̣ато, патта̄ни ча кин̃чаккхан̃ча патитам̣, кан̣н̣ика̄маттамева авасит̣т̣хам̣, еварӯпасса на̄ма падумасса джара̄ патта̄, майхам̣ сарӣрасса ким̣ на па̄пун̣иссати, саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’ти випассанам̣ пат̣т̣хапеси. саттха̄ ‘‘тасса читтам̣ випассанам̣ а̄рул̣ха’’нти н̃атва̄ гандхакут̣ийам̣ нисиннова обха̄сам̣ пхаритва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘уччхинда синехаматтано, кумудам̣ са̄радикам̣ва па̄н̣ина̄;

сантимаггамева брӯхайа, нибба̄нам̣ сугатена десита’’нти. (дха. па. 285);

со бхиккху га̄тха̄парийоса̄не арахаттам̣ патва̄ ‘‘мутто ватамхи саббабхавехӣ’’ти чинтетва̄ –

‘‘со вуттхава̄со парипун̣н̣ама̄насо, кхӣн̣а̄саво антимадехадха̄рӣ;

висуддхасӣло сусама̄хитиндрийо, чандо йатха̄ ра̄хумукха̄ памутто.

‘‘самотатам̣ мохамахандхака̄рам̣, винодайим̣ саббамалам̣ асесам̣;

а̄локападжджотакаро пабхан̇каро, сахассарам̣сӣ вийа бха̄н̣ума̄ набхе’’ти. –

а̄дӣхи га̄тха̄хи уда̄нам̣ уда̄неси. уда̄нетва̄ ча пана гантва̄ бхагавантам̣ ванди. тхеропи а̄гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ аттано саддхивиха̄рикам̣ гахетва̄ агама̄си. айам̣ паватти бхиккхӯнам̣ антаре па̄кат̣а̄ джа̄та̄. бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ дасабаласса гун̣е ван̣н̣айама̄на̄ нисӣдим̣су – ‘‘а̄вусо, са̄рипуттаттхеро а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣асса абха̄вена аттано саддхивиха̄рикасса а̄сайам̣ на джа̄на̄ти, саттха̄ пана н̃атва̄ екадивасенева тасса саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ ада̄си, ахо буддха̄ на̄ма маха̄нубха̄ва̄’’ти.

саттха̄ а̄гантва̄ пан̃н̃атта̄сане нисӣдитва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхи. ‘‘на бхагава̄ ан̃н̃а̄йа катха̄йа, тумха̄кан̃н̃ева пана дхаммасена̄патино саддхивиха̄рикасса а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣акатха̄йа̄’’ти. саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, етам̣ аччхарийам̣, сва̄хам̣ етарахи буддхо хутва̄ тасса а̄сайам̣ джа̄на̄ми, пуббепа̄хам̣ тасса а̄сайам̣ джа̄на̄мийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатто раджджам̣ ка̄реси. тада̄ бодхисатто там̣ ра̄джа̄нам̣ аттхе ча дхамме ча ануса̄сати. тада̄ ран̃н̃о ман̇галаассанха̄натиттхе ан̃н̃атарам̣ вал̣авам̣ кхал̣ун̇кассам̣ нха̄песум̣. ман̇галассо вал̣авена нха̄натиттхам̣ ота̄рийама̄но джигуччхитва̄ отаритум̣ на иччхи. ассагопако гантва̄ ран̃н̃о а̄рочеси ‘‘дева, ман̇галассо титтхам̣ отаритум̣ на иччхатӣ’’ти. ра̄джа̄ бодхисаттам̣ песеси – ‘‘гаччха, пан̣д̣ита, джа̄на̄хи кена ка̄ран̣ена ассо титтхам̣ ота̄рийама̄но на отаратӣ’’ти. бодхисатто ‘‘са̄дху, дева̄’’ти надӣтӣрам̣ гантва̄ ассам̣ олокетва̄ нирогабха̄вамасса н̃атва̄ ‘‘кена ну кхо ка̄ран̣ена айам̣ имам̣ титтхам̣ на отаратӣ’’ти упадха̄ренто ‘‘пат̣хаматарам̣ еттха ан̃н̃о нха̄пито бхависсати, тенеса джигуччхама̄но титтхам̣ на отарати ман̃н̃е’’ти чинтетва̄ ассагопаке пуччхи ‘‘амбхо, имасмим̣ титтхе кам̣ пат̣хамам̣ нха̄пайиттха̄’’ти? ‘‘ан̃н̃атарам̣ вал̣авассам̣, са̄мӣ’’ти.

бодхисатто ‘‘еса аттано синдхавата̄йа джигуччханто еттха нха̄йитум̣ на иччхати, имам̣ ан̃н̃атиттхе нха̄петум̣ ват̣т̣атӣ’’ти тасса а̄сайам̣ н̃атва̄ ‘‘бхо ассагопака, саппимадхупха̄н̣ита̄дибхисан̇кхатапа̄йа̄сампи та̄ва пунаппунам̣ бхун̃джантасса титти хоти. айам̣ ассо бахӯ ва̄ре идха титтхе нха̄то, ан̃н̃ампи та̄ва нам̣ титтхам̣ ота̄ретва̄ нха̄петха ча па̄йетха ча̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

25. ‘‘ан̃н̃аман̃н̃ехи титтхехи, ассам̣ па̄йехи са̄ратхи;

ачча̄санасса пурисо, па̄йа̄сассапи таппатӣ’’ти.

таттха ан̃н̃аман̃н̃ехӣти ан̃н̃ехи ан̃н̃ехи. па̄йехӣти десана̄сӣсаметам̣, нха̄пехи ча па̄йехи ча̄ти аттхо. ачча̄санасса̄ти каран̣аттхе са̄мивачанам̣, атиасанена атибхуттена̄ти аттхо. па̄йа̄сассапи таппатӣти саппиа̄дӣхи абхисан̇кхатена мадхурапа̄йа̄сена таппати титто хоти, дха̄то сухито на пуна бхун̃джитука̄матам̣ а̄паджджати. тасма̄ айампи ассо имасмим̣ титтхе нибаддхам̣ нха̄нена парийаттим̣ а̄панно бхависсати, ан̃н̃аттха нам̣ нха̄петха̄ти.

те тасса вачанам̣ сутва̄ ассам̣ ан̃н̃атиттхам̣ ота̄ретва̄ па̄йим̣су чева нха̄пайим̣су ча. бодхисатто ассасса па̄нӣйам̣ пивитва̄ нха̄нака̄ле ран̃н̃о сантикам̣ агама̄си. ра̄джа̄ ‘‘ким̣, та̄та, ассо нха̄то ча пӣто ча̄’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘пат̣хамам̣ ким̣ ка̄ран̣а̄ на иччхатӣ’’ти? ‘‘имина̄ на̄ма ка̄ран̣ена̄’’ти саббам̣ а̄чиккхи. ра̄джа̄ ‘‘еварӯпасса тираччха̄насса̄пи на̄ма а̄сайам̣ джа̄на̄ти, ахо пан̣д̣ито’’ти бодхисаттасса махантам̣ йасам̣ датва̄ джӣвитапарийоса̄не йатха̄каммам̣ гато. бодхисаттопи йатха̄каммамева гато.

саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, ахам̣ етасса ида̄нева а̄сайам̣ джа̄на̄ми, пуббепи джа̄на̄мийева̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ман̇галаассо айам̣ бхиккху ахоси, ра̄джа̄ а̄нандо, пан̣д̣ита̄маччо пана ахамева ахоси’’нти.

титтхаджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.

[26] 6. махил̣а̄мукхаджа̄такаван̣н̣ана̄

пура̄н̣ачора̄на вачо нисамма̄ти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто девадаттам̣ а̄раббха катхеси. девадатто аджа̄тасаттукума̄рам̣ паса̄детва̄ ла̄бхасакка̄рам̣ ниппха̄деси. аджа̄тасаттукума̄ро девадаттасса гайа̄сӣсе виха̄рам̣ ка̄ретва̄ на̄наггарасехи тивассикагандхаса̄либходжанасса дивасе дивасе пан̃ча тха̄липа̄касата̄ни абхихари. ла̄бхасакка̄рам̣ нисса̄йа девадаттасса парива̄ро маханто джа̄то, девадатто парива̄рена саддхим̣ виха̄рейева хоти. тена самайена ра̄джагахава̄сика̄ две саха̄йа̄. тесу еко саттху сантике паббаджито, еко девадаттасса. те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄непи пассанти, виха̄рам̣ гантва̄пи пассантийева.

атхекадивасам̣ девадаттасса нисситако итарам̣ а̄ха – ‘‘а̄вусо, ким̣ твам̣ девасикам̣ седехи муччама̄нехи пин̣д̣а̄йа чараси, девадатто гайа̄сӣсавиха̄ре нисӣдитва̄ва на̄наггарасехи субходжанам̣ бхун̃джати, еварӯпо упа̄йо наттхи, ким̣ твам̣ дуккхам̣ анубхоси, ким̣ те па̄това гайа̄сӣсам̣ а̄гантва̄ сауттарибхан̇гам̣ йа̄гум̣ пивитва̄ ат̣т̣ха̄расавидхам̣ кхаджджакам̣ кха̄дитва̄ на̄наггарасехи субходжанам̣ бхун̃джитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти? со пунаппунам̣ вуччама̄но гантука̄мо хутва̄ тато пат̣т̣ха̄йа гайа̄сӣсам̣ гантва̄ бхун̃джитва̄ ка̄лассева вел̣уванам̣ а̄гаччхати. со саббака̄лам̣ пат̣иччха̄детум̣ на̄саккхи, ‘‘гайа̄сӣсам̣ гантва̄ девадаттасса пат̣т̣хапитам̣ бхаттам̣ бхун̃джатӣ’’ти на чирассева па̄кат̣о джа̄то. атха нам̣ саха̄йа̄ пуччхим̣су ‘‘саччам̣ кира, твам̣ а̄вусо, девадаттасса пат̣т̣хапитам̣ бхаттам̣ бхун̃джасӣ’’ти. ‘‘ко евама̄ха̄’’ти? ‘‘асуко ча асуко ча̄’’ти. ‘‘саччам̣ ахам̣ а̄вусо гайа̄сӣсам̣ гантва̄ бхун̃джа̄ми, на пана ме девадатто бхаттам̣ дети, ан̃н̃е манусса̄ дентӣ’’ти. ‘‘а̄вусо, девадатто буддха̄нам̣ пат̣икан̣т̣ако дуссӣло аджа̄тасаттум̣ паса̄детва̄ адхаммена аттано ла̄бхасакка̄рам̣ уппа̄деси, твам̣ еварӯпе ниййа̄нике буддхаса̄сане паббаджитва̄ девадаттасса адхаммена уппаннам̣ бходжанам̣ бхун̃джаси, ехи там̣ саттху сантикам̣ несса̄ма̄’’ти там̣ бхиккхум̣ а̄да̄йа дхаммасабхам̣ а̄гамим̣су.

саттха̄ дисва̄ва ‘‘ким̣, бхиккхаве, етам̣ бхиккхум̣ аниччхантан̃н̃ева а̄да̄йа а̄гататтха̄’’ти? ‘‘а̄ма бханте, айам̣ бхиккху тумха̄кам̣ сантике паббаджитва̄ девадаттасса адхаммена уппаннам̣ бходжанам̣ бхун̃джатӣ’’ти. ‘‘саччам̣ кира твам̣ бхиккху девадаттасса адхаммена уппаннам̣ бходжанам̣ бхун̃джасӣ’’ти? ‘‘на бханте, девадатто майхам̣ дети, ан̃н̃е манусса̄ денти, тамахам̣ бхун̃джа̄мӣ’’ти. саттха̄ ‘‘ма̄ бхиккху еттха париха̄рам̣ кари, девадатто ана̄ча̄ро дуссӣло, катхан̃хи на̄ма твам̣ идха паббаджитва̄ мама са̄санам̣ бхаджантойева девадаттасса бхаттам̣ бхун̃джаси, ниччака̄лампи бхаджанасӣлакова твам̣ дит̣т̣хадит̣т̣хейева бхаджасӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса амаччо ахоси. тада̄ ран̃н̃о махил̣а̄мукхо на̄ма ман̇галахаттхӣ ахоси сӣлава̄ а̄ча̄расампанно, на кан̃чи вихет̣хети. атхекадивасам̣ тасса са̄ла̄йа самӣпе раттибха̄гасаманантаре чора̄ а̄гантва̄ тасса авидӯре нисинна̄ чорамантам̣ мантайим̣су ‘‘евам̣ умман̇го бхиндитаббо, евам̣ сандхиччхедакаммам̣ каттаббам̣, умман̇ган̃ча сандхиччхедан̃ча маггасадисам̣ титтхасадисам̣ ниджджат̣ам̣ ниггумбам̣ катва̄ бхан̣д̣ам̣ харитум̣ ват̣т̣ати, харантена ма̄ретва̄ва харитаббам̣, евам̣ ут̣т̣ха̄тум̣ саматтхо на̄ма на бхависсати, чорена ча на̄ма сӣла̄ча̄райуттена на бхавитаббам̣, каккхал̣ена пхарусена са̄хасикена бхавитабба’’нти. евам̣ мантетва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ угган̣ха̄петва̄ агамам̣су. етенева упа̄йена пунадивасепи пунадивасепӣти бахӯ дивасе таттха а̄гантва̄ мантайим̣су. со тесам̣ вачанам̣ сутва̄ ‘‘те мам̣ сиккха̄пентӣ’’ти сан̃н̃а̄йа ‘‘ида̄ни майа̄ каккхал̣ена пхарусена са̄хасикена бхавитабба’’нти татха̄рӯпова ахоси. па̄това а̄гатам̣ хаттхигопакам̣ сон̣д̣а̄йа гахетва̄ бхӯмийам̣ потхетва̄ ма̄реси. апарампи татха̄ апарампи татха̄ти а̄гата̄гатам̣ ма̄ретийева.

‘‘махил̣а̄мукхо умматтако джа̄то дит̣т̣хадит̣т̣хе ма̄ретӣ’’ти ран̃н̃о а̄рочайим̣су. ра̄джа̄ бодхисаттам̣ пахин̣и ‘‘гаччха пан̣д̣ита, джа̄на̄хи кена ка̄ран̣ена со дут̣т̣хо джа̄то’’ти. бодхисатто гантва̄ тасса сарӣре арогабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘кена ну кхо ка̄ран̣ена еса дут̣т̣хо джа̄то’’ти упадха̄ренто ‘‘аддха̄ авидӯре кесан̃чи вачанам̣ сутва̄ ‘мам̣ ете сиккха̄пентӣ’ти сан̃н̃а̄йа дут̣т̣хо джа̄то’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ хаттхигопаке пуччхи ‘‘аттхи ну кхо хаттхиса̄ла̄йа самӣпе раттибха̄ге кехичи кин̃чи катхитапубба’’нти? ‘‘а̄ма, са̄ми, чора̄ а̄гантва̄ катхайим̣сӯ’’ти. бодхисатто гантва̄ ран̃н̃о а̄рочеси ‘‘дева, ан̃н̃о хаттхисса сарӣре вика̄ро наттхи, чора̄нам̣ катхам̣ сутва̄ дут̣т̣хо джа̄то’’ти. ‘‘ида̄ни ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘сӣлаванте саман̣абра̄хман̣е хаттхиса̄ла̄йам̣ нисӣда̄петва̄ сӣла̄ча̄ракатхам̣ катха̄петум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. ‘‘евам̣ ка̄рехи, та̄та̄’’ти.

бодхисатто гантва̄ сӣлаванте саман̣абра̄хман̣е хаттхиса̄ла̄йам̣ нисӣда̄петва̄ ‘‘сӣлакатхам̣ катхетха, бханте’’ти а̄ха. те хаттхисса авидӯре нисинна̄ ‘‘на кочи пара̄маситаббо на ма̄ретаббо, сӣла̄ча̄расампаннена кхантиметта̄нуддайайуттена бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти сӣлакатхам̣ катхайим̣су. со там̣ сутва̄ ‘‘мам̣ име сиккха̄пенти, ито да̄ни пат̣т̣ха̄йа сӣлавантена бхавитабба’’нти сӣлава̄ ахоси. ра̄джа̄ бодхисаттам̣ пуччхи ‘‘ким̣, та̄та, сӣлава̄ джа̄то’’ти? бодхисатто ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘еварӯпо дут̣т̣хахаттхӣ пан̣д̣ите нисса̄йа пора̄н̣акадхаммейева патит̣т̣хито’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

26. ‘‘пура̄н̣ачора̄на вачо нисамма, махил̣а̄мукхо потхайаманвача̄рӣ;

сусан̃н̃ата̄нан̃хи вачо нисамма, гаджуттамо саббагун̣есу ат̣т̣ха̄’’ти.

таттха пура̄н̣ачора̄нанти пора̄н̣ачора̄нам̣. нисамма̄ти сутва̄, пат̣хамам̣ чора̄нам̣ вачанам̣ сутва̄ти аттхо. махил̣а̄мукхоти хаттхинимукхена садисамукхо. йатха̄ махил̣а̄ пурато олокийама̄на̄ собхати, на паччхато, татха̄ сопи пурато олокийама̄но собхати. тасма̄ ‘‘махил̣а̄мукхо’’тисса на̄мам̣ акам̣су. потхайаманвача̄рӣти потхайанто ма̄ренто ануча̄рӣ. айамева ва̄ па̄т̣хо. сусан̃н̃ата̄нанти сут̣т̣ху сан̃н̃ата̄нам̣ сӣлаванта̄нам̣. гаджуттамоти уттамагаджо ман̇галахаттхӣ. саббагун̣есу ат̣т̣ха̄ти саббесу пора̄н̣агун̣есу патит̣т̣хито. ра̄джа̄ ‘‘тираччха̄нагатасса̄пи а̄сайам̣ джа̄на̄тӣ’’ти бодхисаттасса махантам̣ йасам̣ ада̄си. со йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ саддхим̣ бодхисаттена йатха̄каммам̣ гато.

саттха̄ ‘‘пуббепи твам̣ бхиккху дит̣т̣хадит̣т̣хейева бхаджи, чора̄нам̣ вачанам̣ сутва̄ чоре бхаджи, дхаммика̄нам̣ вачанам̣ сутва̄ дхаммике бхаджӣ’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ махил̣а̄мукхо випаккхасевакабхиккху ахоси, ра̄джа̄ а̄нандо, амаччо пана ахамева ахоси’’нти.

махил̣а̄мукхаджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.

[27] 7. абхин̣хаджа̄такаван̣н̣ана̄

на̄лам̣ кабал̣ам̣ пада̄тавети идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ упа̄сакан̃ча махаллакаттхеран̃ча а̄раббха катхеси. са̄ваттхийам̣ кира две саха̄йака̄. тесу еко паббаджитва̄ девасикам̣ итарасса гхарам̣ гаччхати. со тасса бхиккхам̣ датва̄ сайампи бхун̃джитва̄ тенева саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄ йа̄ва сӯрийаттхан̇гамана̄ а̄ла̄пасалла̄пена нисӣдитва̄ нагарам̣ пависати, итаропи нам̣ йа̄ва нагарадва̄ра̄ анугантва̄ ниваттати. со тесам̣ висса̄со бхиккхӯнам̣ антаре па̄кат̣о джа̄то. атхекадивасам̣ бхиккхӯ тесам̣ висса̄сакатхам̣ катхента̄ дхаммасабха̄йам̣ нисӣдим̣су. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхи, те ‘‘има̄йа на̄ма, бханте’’ти катхайим̣су. саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева име висса̄сика̄, пуббепи висса̄сика̄йева ахесу’’нти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто тасса амаччо ахоси. тада̄ еко куккуро ман̇галахаттхиса̄лам̣ гантва̄ ман̇галахаттхисса бхун̃джанат̣т̣ха̄не патита̄ни бхаттаситтха̄ни кха̄дати. со тенева бходжанена сам̣ваддхама̄но ман̇галахаттхисса висса̄сико джа̄то хаттхиссева сантике бхун̃джати, убхопи вина̄ ваттитум̣ на сакконти. со хаттхӣ нам̣ сон̣д̣а̄йа гахетва̄ апара̄парам̣ каронто кӣл̣ати, уккхипитва̄ кумбхе патит̣т̣ха̄пети. атхекадивасам̣ еко га̄микамануссо хаттхигопакасса мӯлам̣ датва̄ там̣ куккурам̣ а̄да̄йа аттано га̄мам̣ агама̄си. тато пат̣т̣ха̄йа со хаттхӣ куккурам̣ апассанто нева кха̄дати на пивати на нха̄йати. таматтхам̣ ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ бодхисаттам̣ пахин̣и ‘‘гаччха пан̣д̣ита, джа̄на̄хи ким̣ка̄ран̣а̄ хаттхӣ евам̣ каротӣ’’ти.

бодхисатто хаттхиса̄лам̣ гантва̄ хаттхисса думманабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘имасса сарӣре рого на пан̃н̃а̄йати, кеначи панасса саддхим̣ миттасантхавена бхавитаббам̣, там̣ апассанто еса ман̃н̃е сока̄бхибхӯто’’ти хаттхигопаке пуччхи ‘‘аттхи ну кхо имасса кеначи саддхим̣ висса̄со’’ти? ‘‘а̄ма, аттхи са̄ми екена сунакхена саддхим̣ балава̄ меттӣ’’ти. ‘‘кахам̣ со етарахӣ’’ти? ‘‘екена мануссена нӣто’’ти. ‘‘джа̄на̄тха панасса нива̄санат̣т̣ха̄на’’нти? ‘‘на джа̄на̄ма, са̄мӣ’’ти. бодхисатто ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ ‘‘наттхи, дева, хаттхисса кочи а̄ба̄дхо, екена панасса сунакхена саддхим̣ балавависса̄со, там̣ апассанто на бхун̃джати ман̃н̃е’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

27. ‘‘на̄лам̣ кабал̣ам̣ пада̄таве, на ча пин̣д̣ам̣ на кусе на гхам̣ситум̣;

ман̃н̃а̄ми абхин̣хадассана̄, на̄го снехамака̄си куккуре’’ти.

таттха на̄ланти на саматтхо. кабал̣анти бходжанака̄ле пат̣хамамева диннам̣ кат̣укакабал̣ам̣. пада̄тавети паа̄да̄таве, сандхивасена а̄ка̄ралопо ведитаббо, гахетунти аттхо. на ча пин̣д̣анти вад̣д̣хетва̄ дӣйама̄нам̣ бхаттапин̣д̣ампи на̄лам̣ гахетум̣. на кусети кха̄данаттха̄йа динна̄ни тин̣а̄нипи на̄лам̣ гахетум̣. на гхам̣ситунти нха̄пийама̄но сарӣрампи гхам̣ситум̣ на̄лам̣. евам̣ йам̣ йам̣ со хаттхӣ ка̄тум̣ на саматтхо, там̣ там̣ саббам̣ ран̃н̃о а̄рочетва̄ тасса асаматтхабха̄ве аттана̄ саллаккхитака̄ран̣ам̣ а̄роченто ‘‘ман̃н̃а̄мӣ’’тиа̄дима̄ха.

ра̄джа̄ тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘ида̄ни ким̣ ка̄таббам̣ пан̣д̣ита̄’’ти пуччхи. ‘‘‘амха̄кам̣ кира ман̇галахаттхисса саха̄йам̣ сунакхам̣ еко мануссо гахетва̄ гато, йасса гхаре там̣ сунакхам̣ пассанти, тасса айам̣ на̄ма дан̣д̣о’ти бхерим̣ чара̄петха дева̄’’ти. ра̄джа̄ татха̄ ка̄реси. там̣ паваттим̣ сутва̄ со пурисо сунакхам̣ виссаджджеси, сунакхо вегена̄гантва̄ хаттхисса сантикамева агама̄си. хаттхӣ там̣ сон̣д̣а̄йа гахетва̄ кумбхе т̣хапетва̄ родитва̄ паридевитва̄ кумбха̄ ота̄ретва̄ тена бхутте паччха̄ аттана̄пи бхун̃джи. ‘‘тираччха̄нагатасса а̄сайам̣ джа̄на̄тӣ’’ти ра̄джа̄ бодхисаттасса махантам̣ йасам̣ ада̄си.

саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, име ида̄нева висса̄сика̄, пуббепи висса̄сика̄йева̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ чатусаччакатха̄йа виниват̣т̣етва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси. идам̣ чатусаччакатха̄йа виниват̣т̣анам̣ на̄ма саббаджа̄такесупи аттхийева. майам̣ пана йаттхасса а̄нисам̣со пан̃н̃а̄йати, таттхева дассайисса̄ма.

тада̄ сунакхо упа̄сако ахоси, хаттхӣ махаллакаттхеро, ра̄джа̄ а̄нандо, амаччапан̣д̣ито пана ахамева ахосинти.

абхин̣хаджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.

[28] 8. нандивиса̄ладжа̄такаван̣н̣ана̄

манун̃н̃амева бха̄сеййа̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто чхаббаггийа̄нам̣ бхиккхӯнам̣ омасава̄дам̣ а̄раббха катхеси. тасмин̃хи самайе чхаббаггийа̄ калахам̣ каронта̄ песале бхиккхӯ кхум̣сенти вамбхенти овиджджханти, дасахи аккосаваттхӯхи аккосанти. бхиккхӯ бхагавато а̄рочесум̣. бхагава̄ чхаббаггийе паккоса̄петва̄ ‘‘саччам̣ кира бхиккхаво’’ти пуччхитва̄ ‘‘сачча’’нти вутте вигарахитва̄ ‘‘бхиккхаве, пхарусава̄ча̄ на̄ма тираччха̄нагата̄нампи амана̄па̄, пуббепи еко тираччха̄нагато атта̄нам̣ пхарусена самуда̄чарантам̣ сахассам̣ пара̄джесӣ’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте гандха̄рарат̣т̣хе таккасила̄йам̣ гандха̄рара̄джа̄ раджджам̣ ка̄реси. тада̄ бодхисатто гойонийам̣ ниббатти. атха нам̣ тарун̣аваччхакака̄лейева еко бра̄хман̣о годаккхин̣а̄да̄йака̄нам̣ сантика̄ лабхитва̄ ‘‘нандивиса̄ло’’ти на̄мам̣ катва̄ путтат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ сампийа̄йама̄но йа̄губхатта̄дӣни датва̄ посеси. бодхисатто вайаппатто чинтеси ‘‘ахам̣ имина̄ бра̄хман̣ена киччхена пат̣иджаггито, майа̄ ча саддхим̣ сакаладжамбудӣпе ан̃н̃о самадхуро гон̣о на̄ма наттхи, йам̣нӯна̄хам̣ аттано балам̣ дассетва̄ бра̄хман̣асса поса̄ванийам̣ дадеййа’’нти со екадивасам̣ бра̄хман̣ам̣ а̄ха ‘‘гаччха, бра̄хман̣а, екам̣ говиттакасет̣т̣хим̣ упасан̇камитва̄ ‘майхам̣ балибаддо атибаддхам̣ сакат̣асатам̣ пават̣т̣етӣ’ти ватва̄ сахассена аббхутам̣ карохӣ’’ти. со бра̄хман̣о сет̣т̣хисса сантикам̣ гантва̄ катхам̣ самут̣т̣ха̄песи ‘‘имасмим̣ нагаре касса гон̣о тха̄масампанно’’ти. атха нам̣ сет̣т̣хи ‘‘асукасса ча асукасса ча̄’’ти ватва̄ ‘‘сакаланагаре пана амха̄кам̣ гон̣ехи садисо на̄ма наттхӣ’’ти а̄ха. бра̄хман̣о ‘‘майхам̣ еко гон̣о атибаддхам̣ сакат̣асатам̣ пават̣т̣етум̣ саматтхо аттхӣ’’ти а̄ха. сет̣т̣хи гахапати ‘‘куто еварӯпо гон̣о’’ти а̄ха. бра̄хман̣о ‘‘майхам̣ гехе аттхӣ’’ти. ‘‘тена хи аббхутам̣ карохӣ’’ти. ‘‘са̄дху каромӣ’’ти сахассена аббхутам̣ ака̄си.

со сакат̣асатам̣ ва̄лука̄саккхарапа̄са̄н̣а̄нам̣йева пӯретва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапетва̄ сабба̄ни аккхабандханайоттена екато бандхитва̄ нандивиса̄лам̣ нха̄петва̄ гандхапан̃чан̇гуликам̣ катва̄ кан̣т̣хе ма̄лам̣ пил̣андхитва̄ пуримасакат̣адхуре екакамева йоджетва̄ сайам̣ дхуре нисӣдитва̄ патодам̣ уккхипитва̄ ‘‘гаччха кӯт̣а, вахассу кӯт̣а̄’’ти а̄ха. бодхисатто ‘‘айам̣ мам̣ акӯт̣ам̣ кӯт̣ава̄дена самуда̄чаратӣ’’ти чатта̄ро па̄де тхамбхе вийа ниччале катва̄ ат̣т̣ха̄си. сет̣т̣хи тан̇кхан̣ан̃н̃ева бра̄хман̣ам̣ сахассам̣ а̄хара̄песи. бра̄хман̣о сахассапара̄джито гон̣ам̣ мун̃читва̄ гхарам̣ гантва̄ сока̄бхибхӯто нипаджджи. нандивиса̄ло чаритва̄ а̄гато бра̄хман̣ам̣ сока̄бхибхӯтам̣ дисва̄ упасан̇камитва̄ ‘‘ким̣, бра̄хман̣а, нидда̄йасӣ’’ти а̄ха. ‘‘куто ме, нидда̄, сахассапара̄джитасса̄ти, бра̄хман̣а, майа̄ еттакам̣ ка̄лам̣ тава гехе васантена аттхи кин̃чи бха̄джанам̣ ва̄ бхиндитапуббам̣, кочи ва̄ маддитапуббо, ат̣т̣ха̄не ва̄ пана учча̄рапасса̄во катапуббо’’ти? ‘‘наттхи та̄та̄’’ти. атха твам̣ мам̣ касма̄ кӯт̣ава̄дена самуда̄чараси, тавевесо досо, майхам̣ досо наттхи, гаччха, тена саддхим̣ двӣхи сахассехи аббхутам̣ карохи, кевалам̣ мам̣ акӯт̣ам̣ кӯт̣ава̄дена ма̄ самуда̄чарасӣти.

бра̄хман̣о тасса вачанам̣ сутва̄ гантва̄ двӣхи сахассехи аббхутам̣ катва̄ пуриманайенева сакат̣асатам̣ атибандхитва̄ нандивиса̄лам̣ ман̣д̣етва̄ пуримасакат̣адхуре йоджеси. катхам̣ йоджесӣти? йугам̣ дхуре ниччалам̣ бандхитва̄ ека̄йа кот̣ийа̄ нандивиса̄лам̣ йоджетва̄ екам̣ кот̣им̣ дхурайоттена паливет̣хетва̄ йугакот̣ин̃ча аккхапа̄дан̃ча нисса̄йа мун̣д̣аруккхадан̣д̣акам̣ датва̄ тена йоттена ниччалам̣ бандхитва̄ т̣хапеси. еван̃хи кате йугам̣ етто ва̄ ито ва̄ на гаччхати, сакка̄ хоти екенева гон̣ена а̄кад̣д̣хитум̣. атхасса бра̄хман̣о дхуре нисӣдитва̄ нандивиса̄ласса пит̣т̣хим̣ паримаджджитва̄ ‘‘гаччха бхадра, вахассу, бхандра̄’’ти а̄ха. бодхисатто атибаддхам̣ сакат̣асатам̣ екавегенева а̄кад̣д̣хитва̄ паччха̄ т̣хитам̣ сакат̣ам̣ пурато т̣хитасса сакат̣асса т̣ха̄не т̣хапеси. говиттакасет̣т̣хи пара̄джито бра̄хман̣асса две сахасса̄ни ада̄си. ан̃н̃епи манусса̄ бодхисаттасса бахум̣ дханам̣ адам̣су, саббам̣ бра̄хман̣ассева ахоси. евам̣ со бодхисаттам̣ нисса̄йа бахум̣ дханам̣ лабхи.

саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, пхарусавачанам̣ на̄ма кассачи мана̄па’’нти чхаббаггийе бхиккхӯ гарахитва̄ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апетва̄ абхисамбуддхо хутва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

28. ‘‘манун̃н̃амева бха̄сеййа, на̄манун̃н̃ам̣ куда̄чанам̣;

манун̃н̃ам̣ бха̄сама̄насса, гарум̣ бха̄рам̣ удаддхари;

дханан̃ча нам̣ ала̄бхеси, тена чаттамано ахӯ’’ти.

таттха манун̃н̃амева бха̄сеййа̄ти парена саддхим̣ бха̄сама̄но чатудосавирахитам̣ мадхурам̣ мана̄пам̣ сан̣хам̣ мудукам̣ пийавачанамева бха̄сеййа. гарум̣ бха̄рам̣ удаддхарӣти нандивиса̄ло балибаддо амана̄пам̣ бха̄сама̄насса бха̄рам̣ ануддхаритва̄ паччха̄ мана̄пам̣ пийавачанам̣ бха̄сама̄насса бра̄хман̣асса гарум̣ бха̄рам̣ уддхари, уддхаритва̄ кад̣д̣хитва̄ пават̣т̣есӣти аттхо, да-ка̄ро панеттха бйан̃джанасандхивасена падасандхикаро.

ити саттха̄ ‘‘манун̃н̃амева бха̄сеййа̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ бра̄хман̣о а̄нандо ахоси, нандивиса̄ло пана ахамева ахоси’’нти.

нандивиса̄ладжа̄такаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хама̄.

[29] 9. кан̣хаджа̄такаван̣н̣ана̄

йато йато гару дхуранти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ а̄раббха катхеси. там̣ саддхим̣ деворохан̣ена терасаканипа̄те сарабхамигаджа̄таке (джа̄. 1.13.134 а̄дайо) а̄ви бхависсати. самма̄самбуддхе пана йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ катва̄ девалоке тема̄сам̣ васитва̄ маха̄пава̄ран̣а̄йа сан̇кассанагарадва̄ре оруйха махантена парива̄рена джетаванам̣ павит̣т̣хе бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ саннипатитва̄ ‘‘а̄вусо, татха̄гато на̄ма асамадхуро, татха̄гатена вул̣хадхурам̣ ан̃н̃о вахитум̣ саматтхо на̄ма наттхи, чха саттха̄ро ‘майамева па̄т̣иха̄рийам̣ карисса̄ма, майамева па̄т̣иха̄рийам̣ карисса̄ма̄’ти ватва̄ екампи па̄т̣иха̄рийам̣ на акам̣су, ахо саттха̄ асамадхуро’’ти саттху гун̣акатхам̣ катхента̄ нисӣдим̣су. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхи. ‘‘майам̣, бханте, на ан̃н̃а̄йа катха̄йа, еварӯпа̄йа на̄ма тумха̄камева гун̣акатха̄йа̄’’ти. саттха̄ ‘‘бхиккхаве, ида̄ни майа̄ вул̣хадхурам̣ ко вахиссати, пуббе тираччха̄найонийам̣ ниббаттопи ахам̣ аттана̄ самадхурам̣ кан̃чи на̄латтха’’нти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто гойонийам̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. атха нам̣ са̄мика̄ тарун̣аваччхакака̄лейева екисса̄ махаллика̄йа гхаре васитва̄ тасса̄ нива̄саветанато париччхиндитва̄ адам̣су. са̄ там̣ йа̄губхатта̄дӣхи пат̣иджаггама̄на̄ путтат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ вад̣д̣хеси. со ‘‘аййика̄ка̄л̣ако’’ твева на̄мам̣ пан̃н̃а̄йиттха. вайаппатто ча ан̃джанаван̣н̣о хутва̄ га̄магон̣ехи саддхим̣ чарати, сӣла̄ча̄расампанно ахоси. га̄мада̄рака̄ син̇гесупи кан̣н̣есупи галепи гахетва̄ оламбанти, нан̇гут̣т̣хепи гахетва̄ кӣл̣анти, пит̣т̣хийампи нисӣданти. со екадивасам̣ чинтеси ‘‘майхам̣ ма̄та̄ дуггата̄, мам̣ путтат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ дуккхена посеси, йам̣нӯна̄хам̣ бхатим̣ катва̄ имам̣ дуггатабха̄вато мочеййа’’нти. со тато пат̣т̣ха̄йа бхатим̣ упадха̄ренто чарати.

атхекадивасам̣ еко саттхава̄хапутто пан̃чахи сакат̣асатехи висаматиттхам̣ сампатто, тасса гон̣а̄ сакат̣а̄ни утта̄ретум̣ на сакконти, пан̃часу сакат̣асатесу гон̣а̄ йугапарампара̄йа йоджита̄ екампи сакат̣ам̣ утта̄ретум̣ на̄саккхим̣су. бодхисаттопи га̄магон̣ехи саддхим̣ таттха самӣпе чарати. саттхава̄хапуттопи госуттавиттако, со ‘‘аттхи ну кхо етесам̣ гуннам̣ антаре има̄ни сакат̣а̄ни утта̄ретум̣ саматтхо усабха̄джа̄нӣйо’’ти упадха̄райама̄но бодхисаттам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ а̄джа̄нӣйо саккхиссати майхам̣ сакат̣а̄ни утта̄ретум̣, ко ну кхо асса са̄мико’’ти гопа̄лаке пуччхи ‘‘ко ну кхо бхо имасса са̄мико, ахам̣ имам̣ сакат̣е йоджетва̄ сакат̣есу утта̄ритесу ветанам̣ дасса̄мӣ’’ти. те а̄хам̣су ‘‘гахетва̄ нам̣ йоджетха, наттхи имасса имасмим̣ т̣ха̄не са̄мико’’ти. со нам̣ на̄са̄йа раджджукена бандхитва̄ а̄кад̣д̣хенто ча̄летумпи на̄саккхи. бодхисатто кира ‘‘бхатийа̄ катхита̄йа гамисса̄мӣ’’ти на агама̄си. саттхава̄хапутто тасса̄дхиппа̄йам̣ н̃атва̄ ‘‘са̄ми, тайа̄ пан̃часу сакат̣асатесу утта̄ритесу екекасса сакат̣асса две две каха̄пан̣е бхатим̣ катва̄ сахассам̣ дасса̄мӣ’’ти а̄ха. тада̄ бодхисатто сайамева агама̄си. атха нам̣ пуриса̄ пуримасакат̣есу йоджесум̣. атха нам̣ екавегенева уккхипитва̄ тхале патит̣т̣ха̄песи. етенупа̄йена саббасакат̣а̄ни утта̄реси.

саттхава̄хапутто екекасса сакат̣асса екекам̣ катва̄ пан̃часата̄ни бхан̣д̣икам̣ катва̄ тасса гале бандхи. со ‘‘айам̣ майхам̣ йатха̄париччхиннам̣ бхатим̣ на дети, на да̄нисса гантум̣ дасса̄мӣ’’ти гантва̄ саббапуримасакат̣асса пурато маггам̣ нива̄ретва̄ ат̣т̣ха̄си. апанетум̣ ва̄йаманта̄пи нам̣ апанетум̣ на̄саккхим̣су. саттхава̄хапутто ‘‘джа̄на̄ти ман̃н̃е еса аттано бхатийа̄ ӯнабха̄ва’’нти екекасмим̣ сакат̣е две две катва̄ сахассабхан̣д̣икам̣ бандхитва̄ ‘‘айам̣ те сакат̣уттаран̣абхатӣ’’ти гӣва̄йам̣ лаггеси. со сахассабхан̣д̣икам̣ а̄да̄йа ма̄ту сантикам̣ агама̄си. га̄мада̄рака̄ ‘‘ким̣ на̄метам̣ аййика̄ка̄л̣акасса гале’’ти бодхисаттасса сантикам̣ а̄гаччханти. со те анубандхитва̄ дӯратова пала̄пенто ма̄ту сантикам̣ гато. пан̃чаннам̣ пана сакат̣асата̄нам̣ утта̄ритатта̄ раттехи аккхӣхи килантарӯпо пан̃н̃а̄йиттха. аййика̄ тасса гӣва̄йа сахассаттхавикам̣ дисва̄ ‘‘та̄та, айам̣ те кахам̣ ладдха̄’’ти гопа̄лакада̄раке пуччхитва̄ таматтхам̣ сутва̄ ‘‘та̄та, ким̣ ахам̣ тайа̄ ладдхабхатийа̄ джӣвитука̄ма̄, ким̣ка̄ран̣а̄ еварӯпам̣ дуккхам̣ анубхосӣ’’ти ватва̄ бодхисаттам̣ ун̣ходакена нха̄петва̄ сакаласарӣрам̣ телена маккхетва̄ па̄нӣйам̣ па̄йетва̄ саппа̄йам̣ бходжанам̣ бходжетва̄ джӣвитапарийоса̄не саддхим̣ бодхисаттена йатха̄каммам̣ гата̄.

саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, татха̄гато ида̄нева асамадхуро, пуббепи асамадхуройева̄’’ти ватва̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ абхисамбуддхо хутва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

29. ‘‘йато йато гару дхурам̣, йато гамбхӣраваттанӣ;

тада̄ссу кан̣хам̣ йун̃джанти, сва̄ссу там̣ вахате дхура’’нти.

таттха йато йато гару дхуранти йасмим̣ йасмим̣ т̣ха̄не дхурам̣ гару бха̄рийам̣ хоти, ан̃н̃е балибадда̄ уккхипитум̣ на сакконти. йато гамбхӣраваттанӣти ваттанти еттха̄ти ваттанӣ, маггассетам̣ на̄мам̣, йасмим̣ т̣ха̄не удакачиккхалламахантата̄йа ва̄ висамаччхиннатат̣абха̄вена ва̄ магго гамбхӣро хотӣти аттхо. тада̄ссу кан̣хам̣ йун̃джантӣти еттха ассӯти нипа̄таматтам̣, тада̄ кан̣хам̣ йун̃джантӣти аттхо. йада̄ дхуран̃ча гару хоти магго ча гамбхӣро, тада̄ ан̃н̃е балибадде апанетва̄ кан̣хамева йоджентӣти вуттам̣ хоти. сва̄ссу там̣ вахате дхуранти еттха̄пи ассӯти нипа̄таматтамева, со там̣ дхурам̣ вахатӣти аттхо.

евам̣ бхагава̄ ‘‘тада̄, бхиккхаве, кан̣хова там̣ дхурам̣ вахатӣ’’ти дассетва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ махаллика̄ уппалаван̣н̣а̄ ахоси, аййика̄ка̄л̣ако пана ахамева ахоси’’нти.

кан̣хаджа̄такаван̣н̣ана̄ навама̄.

[30] 10. муникаджа̄такаван̣н̣ана̄

ма̄ муникасса пихайӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто тхуллакума̄рика̄палобханам̣ а̄раббха катхеси. там̣ терасаканипа̄те чӯл̣ана̄радакассападжа̄таке (джа̄. 1.13.40 а̄дайо) а̄ви бхависсати. саттха̄ пана там̣ бхиккхум̣ ‘‘саччам̣ кира твам̣ бхиккху уккан̣т̣хитосӣ’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘ким̣ нисса̄йа̄’’ти? ‘‘тхуллакума̄рика̄палобханам̣ бханте’’ти. саттха̄ ‘‘бхиккху еса̄ тава анаттхака̄рика̄, пуббепи твам̣ имисса̄ вива̄хадивасе джӣвитаккхайам̣ патва̄ маха̄джанасса уттарибхан̇габха̄вам̣ патто’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто екасмим̣ га̄маке екасса кут̣умбикасса гехе гойонийам̣ ниббатти ‘‘маха̄лохито’’ти на̄мена, канит̣т̣хабха̄та̄писса чӯл̣алохито на̄ма ахоси. тейева две бха̄тике нисса̄йа тасмим̣ куле каммадхурам̣ ваттати. тасмим̣ пана куле ека̄ кума̄рика̄ аттхи, там̣ еко нагарава̄сӣ кулапутто аттано путтасса ва̄реси. тасса̄ ма̄та̄питаро ‘‘кума̄рика̄йа вива̄хака̄ле а̄гата̄нам̣ па̄хунака̄нам̣ уттарибхан̇го бхависсатӣ’’ти йа̄губхаттам̣ датва̄ муникам̣ на̄ма сӯкарам̣ посесум̣. там̣ дисва̄ чӯл̣алохито бха̄тарам̣ пуччхи ‘‘имасмим̣ куле каммадхурам̣ ваттама̄нам̣ амхе две бха̄тике нисса̄йа ваттати, име пана амха̄кам̣ тин̣апала̄ла̄дӣнева денти, сӯкарам̣ йа̄губхаттена посенти, кена ну кхо ка̄ран̣ена еса етам̣ лабхатӣ’’ти. атхасса бха̄та̄ ‘‘та̄та чӯл̣алохита, ма̄ твам̣ етасса бходжанам̣ пихайи, айам̣ сӯкаро маран̣абхаттам̣ бхун̃джати. етисса̄ хи кума̄рика̄йа вива̄хака̄ле а̄гата̄нам̣ па̄хунака̄нам̣ уттарибхан̇го бхависсатӣти име етам̣ сӯкарам̣ посенти, ито катипа̄хаччайена те манусса̄ а̄гамиссанти, атха нам̣ сӯкарам̣ па̄десу гахетва̄ кад̣д̣хента̄ хет̣т̣ха̄ман̃чато нӣхаритва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄петва̄ па̄хунака̄нам̣ сӯпабйан̃джанам̣ карийама̄нам̣ пассиссасӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

30. ‘‘ма̄ муникасса пихайи, а̄туранна̄ни бхун̃джати;

аппоссукко бхусам̣ кха̄да, етам̣ дӣгха̄йулаккхан̣а’’нти.

таттха ма̄ муникасса пихайӣти муникасса бходжане пихам̣ ма̄ уппа̄дайи, ‘‘еса мунико субходжанам̣ бхун̃джатӣ’’ти ма̄ муникасса пихайи, ‘‘када̄ ну кхо ахампи евам̣ сукхито бхавеййа’’нти ма̄ муникабха̄вам̣ паттхайи. айан̃хи а̄туранна̄ни бхун̃джати. а̄туранна̄нӣти маран̣абходжана̄ни. аппоссукко бхусам̣ кха̄да̄ти тасса бходжане нируссукко хутва̄ аттана̄ ладдхам̣ бхусам̣ кха̄да. етам̣ дӣгха̄йулаккхан̣анти етам̣ дӣгха̄йубха̄васса ка̄ран̣ам̣. тато на чирассева те манусса̄ а̄гамим̣су, муникам̣ гха̄тетва̄ на̄наппака̄рехи пачим̣су. бодхисатто чӯл̣алохитам̣ а̄ха ‘‘дит̣т̣хо те, та̄та, мунико’’ти. дит̣т̣хам̣ ме, бха̄тика, муникасса бходжанапхалам̣, етасса бходжанато сатагун̣ена сахассагун̣ена амха̄кам̣ тин̣апала̄лабхусаматтамева уттаман̃ча анаваджджан̃ча дӣгха̄йулаккхан̣ан̃ча̄ти.

саттха̄ ‘‘евам̣ кхо твам̣ бхиккху пуббепи имам̣ кума̄рикам̣ нисса̄йа джӣвитаккхайам̣ патва̄ маха̄джанасса уттарибхан̇габха̄вам̣ гато’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сеси, саччапарийоса̄не уккан̣т̣хито бхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си. саттха̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ муникасӯкаро уккан̣т̣хитабхиккху ахоси, тхуллакума̄рика̄ еса̄ ева, чӯл̣алохито а̄нандо, маха̄лохито пана ахамева ахоси’’нти.

муникаджа̄такаван̣н̣ана̄ дасама̄.

курун̇гавагго татийо.

тассудда̄нам̣ –

курун̇гам̣ куккуран̃чева, бходжа̄джа̄нӣйан̃ча а̄джан̃н̃ам̣;

титтхам̣ махил̣а̄мукха̄бхин̣хам̣, нандикан̣хан̃ча муниканти.