2. сӣлавагго

[11] 1. лаккхан̣амигаджа̄такаван̣н̣ана̄

хоти сӣлаватам̣ аттхоти идам̣ саттха̄ ра̄джагахам̣ упанисса̄йа вел̣уване вихаранто девадаттам̣ а̄раббха катхеси. девадаттасса ваттху йа̄ва абхима̄раппайоджана̄ кхан̣д̣аха̄ладжа̄таке а̄вибхависсати, йа̄ва дханапа̄лакависсаджджана̄ пана чӯл̣ахам̣саджа̄таке а̄вибхависсати, йа̄ва патхавиппавесана̄ два̄дасанипа̄те самуддава̄н̣иджаджа̄таке а̄вибхависсати.

екасмин̃хи самайе девадатто пан̃ча ваттхӯни йа̄читва̄ алабханто сан̇гхам̣ бхиндитва̄ пан̃ча бхиккхусата̄ни а̄да̄йа гайа̄сӣсе вихарати. атха тесам̣ бхиккхӯнам̣ н̃а̄н̣ам̣ парипа̄кам̣ агама̄си. там̣ н̃атва̄ саттха̄ две аггаса̄ваке а̄мантеси ‘‘са̄рипутта̄, тумха̄кам̣ нисситака̄ пан̃часата̄ бхиккхӯ девадаттасса ладдхим̣ рочетва̄ тена саддхим̣ гата̄, ида̄ни пана тесам̣ н̃а̄н̣ам̣ парипа̄кам̣ гатам̣, тумхе бахӯхи бхиккхӯхи саддхим̣ таттха гантва̄ тесам̣ дхаммам̣ десетва̄ те бхиккхӯ маггапхалехи пабодхетва̄ гахетва̄ а̄гаччхатха̄’’ти. те татхева гантва̄ тесам̣ дхаммам̣ десетва̄ маггапхалехи пабодхетва̄ пунадивасе арун̣уггаманавела̄йа те бхиккхӯ а̄да̄йа вел̣уванамева а̄гамам̣су. а̄гантва̄ ча пана са̄рипуттаттхерасса бхагавантам̣ вандитва̄ т̣хитака̄ле бхиккхӯ тхерам̣ пасам̣ситва̄ бхагавантам̣ а̄хам̣су – ‘‘бханте, амха̄кам̣ джет̣т̣хабха̄тико дхаммасена̄пати пан̃чахи бхиккхусатехи паривуто а̄гаччханто ативийа собхати, девадатто пана парихӣнапарива̄ро джа̄то’’ти. на, бхиккхаве, са̄рипутто ида̄нева н̃а̄тисан̇гхапаривуто а̄гаччханто собхати, пуббепи собхийева. девадаттопи на ида̄нева ган̣ато парихӣно, пуббепи парихӣнойева̄ти. бхиккхӯ тассаттхасса̄вибха̄ваттха̄йа бхагавантам̣ йа̄чим̣су, бхагава̄ бхавантарена пат̣иччханнам̣ ка̄ран̣ам̣ па̄кат̣ам̣ ака̄си.

атӣте магадхарат̣т̣хе ра̄джагаханагаре еко магадхара̄джа̄ раджджам̣ ка̄реси. тада̄ бодхисатто мигайонийам̣ пат̣исандхим̣ гахетва̄ вуддхиппатто мигасахассапарива̄ро аран̃н̃е васати. тасса лаккхан̣о ча ка̄л̣о ча̄ти две путта̄ ахесум̣. со аттано махаллакака̄ле ‘‘та̄та̄, ахам̣ ида̄ни махаллако, тумхе имам̣ ган̣ам̣ парихаратха̄’’ти пан̃ча пан̃ча мигасата̄ни екекам̣ путтам̣ пат̣иччха̄песи. тато пат̣т̣ха̄йа те две джана̄ мигаган̣ам̣ парихаранти. магадхарат̣т̣хасмин̃ча сассапа̄касамайе кит̣т̣хасамба̄дхе аран̃н̃е мига̄нам̣ парипантхо хоти. манусса̄ сассакха̄дака̄нам̣ мига̄нам̣ ма̄ран̣аттха̄йа таттха таттха опа̄там̣ кхан̣анти, сӯла̄ни ропенти, па̄са̄н̣айанта̄ни садждженти, кӯт̣апа̄са̄дайо па̄се од̣д̣енти, бахӯ мига̄ вина̄сам̣ а̄паджджанти. бодхисатто кит̣т̣хасамба̄дхасамайам̣ н̃атва̄ две путте паккоса̄петва̄ а̄ха – ‘‘та̄та̄, айам̣ кит̣т̣хасамба̄дхасамайо, бахӯ мига̄ вина̄сам̣ па̄пун̣анти, майам̣ махаллака̄ йена кеначи упа̄йена екасмим̣ т̣ха̄не вӣтина̄месса̄ма, тумхе тумха̄кам̣ мигаган̣е гахетва̄ аран̃н̃е паббатапа̄дам̣ пависитва̄ сасса̄нам̣ уддхат̣ака̄ле а̄гаччхеййа̄тха̄’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти питу вачанам̣ сутва̄ сапарива̄ра̄ никкхамим̣су. тесам̣ пана гаманамаггам̣ манусса̄ джа̄нанти ‘‘имасмим̣ ка̄ле мига̄ паббатама̄роханти, имасмим̣ ка̄ле орохантӣ’’ти. те таттха таттха пат̣иччханнат̣т̣ха̄не нилӣна̄ бахӯ миге виджджхитва̄ ма̄ренти.

ка̄л̣амиго аттано дандхата̄йа ‘‘има̄йа на̄ма вела̄йа гантаббам̣, има̄йа вела̄йа на гантабба’’нти аджа̄нанто мигаган̣ам̣ а̄да̄йа пуббан̣хепи са̄йанхепи падосепи паччӯсепи га̄мадва̄рена гаччхати. манусса̄ таттха таттха пакатийа̄ т̣хита̄ ча нилӣна̄ ча бахӯ миге вина̄сам̣ па̄пенти. евам̣ со аттано дандхата̄йа бахӯ миге вина̄сам̣ па̄петва̄ аппакехева мигехи аран̃н̃ам̣ па̄виси. лаккхан̣амиго пана пан̣д̣ито бйатто упа̄йакусало ‘‘има̄йа вела̄йа гантаббам̣, има̄йа вела̄йа на гантабба’’нти джа̄на̄ти. со га̄мадва̄ренапи на гаччхати, дива̄пи на гаччхати, падосепи на гаччхати, паччӯсепи на гаччхати, мигаган̣ам̣ а̄да̄йа ад̣д̣хараттасамайейева гаччхати. тасма̄ екампи мигам̣ авина̄сетва̄ аран̃н̃ам̣ па̄виси. те таттха чатта̄ро ма̄се васитва̄ сассесу уддхат̣есу паббата̄ отарим̣су.

ка̄л̣о пачча̄гаччхантопи пуриманайенева авасесамиге вина̄сам̣ па̄пенто екакова а̄гами. лаккхан̣о пана екамигампи авина̄сетва̄ пан̃чахи мигасатехи паривуто ма̄та̄питӯнам̣ сантикам̣ а̄гами. бодхисатто двепи путте а̄гаччханте дисва̄ мигаган̣ена саддхим̣ мантенто имам̣ га̄тхам̣ самут̣т̣ха̄песи –

11. ‘‘хоти сӣлаватам̣ аттхо, пат̣исантха̄равуттинам̣;

лаккхан̣ам̣ пасса а̄йантам̣, н̃а̄тисан̇гхапураккхатам̣;

атха пассасимам̣ ка̄л̣ам̣, сувихӣнам̣ва н̃а̄тибхӣ’’ти.

таттха сӣлаватанти сукхасӣлата̄йа сӣлаванта̄нам̣ а̄ча̄расампанна̄нам̣. аттхоти вуд̣д̣хи. пат̣исантха̄равуттинанти дхаммапат̣исантха̄ро ча а̄мисапат̣исантха̄ро ча етесам̣ вуттӣти пат̣исантха̄равуттино, тесам̣ пат̣исантха̄равуттинам̣. еттха ча па̄панива̄ран̣аова̄да̄нуса̄санивасена дхаммапат̣исантха̄ро ча, гочарала̄бха̄панагила̄нупат̣т̣ха̄надхаммикараккха̄васена а̄мисапат̣исантха̄ро ча ведитаббо. идам̣ вуттам̣ хоти – имесу двӣсу пат̣исантха̄ресу т̣хита̄нам̣ а̄ча̄расампанна̄нам̣ пан̣д̣ита̄нам̣ вуд̣д̣хи на̄ма хотӣти. ида̄ни там̣ вуд̣д̣хим̣ дассетум̣ путтама̄тарам̣ а̄лапанто вийа ‘‘лаккхан̣ам̣ пасса̄’’тиа̄дима̄ха. татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – а̄ча̄рапат̣исантха̄расампаннам̣ аттано путтам̣ екамигампи авина̄сетва̄ н̃а̄тисан̇гхена пураккхатам̣ парива̄ритам̣ а̄гаччхантам̣ пасса. та̄йа пана а̄ча̄рапат̣исантха̄расампада̄йа вихӣнам̣ дандхапан̃н̃ам̣ атха пассасимам̣ ка̄л̣ам̣ екампи н̃а̄тим̣ анавасесетва̄ сувихӣнамева н̃а̄тӣхи екакам̣ а̄гаччхантанти. евам̣ путтам̣ абхинандитва̄ пана бодхисатто йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йатха̄каммам̣ гато.

саттха̄пи ‘‘на, бхиккхаве, са̄рипутто ида̄нева н̃а̄тисан̇гхапарива̄рито собхати, пуббепи собхатийева. на ча девадатто етарахийева ган̣амха̄ парихӣно, пуббепи парихӣнойева̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ дассетва̄ две ваттхӯни катхетва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ка̄л̣о девадатто ахоси, париса̄писса девадаттапариса̄ва, лаккхан̣о са̄рипутто, париса̄ панасса буддхапариса̄, ма̄та̄ ра̄хулама̄та̄, пита̄ пана ахамева ахоси’’нти.

лаккхан̣амигаджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.

[12] 2. нигродхамигаджа̄такаван̣н̣ана̄

нигродхамева севеййа̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто кума̄ракассапаттхерасса ма̄тарам̣ а̄раббха катхеси. са̄ кира ра̄джагаханагаре маха̄вибхавасса сет̣т̣хино дхӣта̄ ахоси уссаннакусаламӯла̄ паримаддитасан̇кха̄ра̄ паччхимабхавика̄, антогхат̣е падӣпо вийа тасса̄ хадайе арахаттӯпаниссайо джалати. са̄ атта̄нам̣ джа̄нанака̄лато пат̣т̣ха̄йа гехе анабхирата̄ паббаджитука̄ма̄ хутва̄ ма̄та̄питаро а̄ха – ‘‘аммата̄та̄, майхам̣ гхара̄ва̄се читтам̣ на̄бхирамати, ахам̣ ниййа̄нике буддхаса̄сане паббаджитука̄ма̄, пабба̄джетха ма’’нти. амма, ким̣ вадеси, идам̣ кулам̣ бахувибхавам̣, тван̃ча амха̄кам̣ екадхӣта̄, на лаббха̄ тайа̄ паббаджитунти. са̄ пунаппунам̣ йа̄читва̄пи ма̄та̄питӯнам̣ сантика̄ паббаджджам̣ алабхама̄на̄ чинтеси ‘‘хоту, патикулам̣ гата̄ са̄микам̣ а̄ра̄дхетва̄ паббаджисса̄мӣ’’ти. са̄ вайаппатта̄ патикулам̣ гантва̄ патидевата̄ хутва̄ сӣлаватӣ калйа̄н̣адхамма̄ ага̄рам̣ аджджха̄васи.

атхасса̄ сам̣ва̄саманва̄йа куччхийам̣ габбхо патит̣т̣хахи. са̄ габбхасса патит̣т̣хитабха̄вам̣ на ан̃н̃а̄си. атха тасмим̣ нагаре наккхаттам̣ гхосайим̣су, сакаланагарава̄сино наккхаттам̣ кӣл̣им̣су, нагарам̣ деванагарам̣ вийа алан̇катапат̣ийаттам̣ ахоси. са̄ пана та̄ва ул̣а̄ра̄йапи наккхаттакӣл̣а̄йа ваттама̄на̄йа аттано сарӣрам̣ на вилимпати на̄лан̇кароти, пакативесенева вичарати.

атха нам̣ са̄мико а̄ха – ‘‘бхадде, сакаланагарам̣ наккхаттанисситам̣, твам̣ пана сарӣрам̣ наппат̣иджаггасӣ’’ти. аййапутта, дваттим̣са̄йа ме кун̣апехи пӯритам̣ сарӣрам̣, ким̣ имина̄ алан̇катена, айан̃хи ка̄йо нева деваниммито, на брахманиммито, на суван̣н̣амайо, на ман̣имайо, на харичанданамайо, на пун̣д̣арӣкакумудуппалагаббхасамбхӯто, на аматосадхапӯрито, атха кхо кун̣апе джа̄то, ма̄та̄петтикасамбхаво, аниччуччха̄данапаримадданабхеданавиддхам̣санадхаммо, кат̣асивад̣д̣хано, тан̣хӯпа̄динно, сока̄нам̣ нида̄нам̣, паридева̄нам̣ ваттху, саббарога̄нам̣ а̄лайо, каммакаран̣а̄нам̣ пат̣иггахо, антопӯти, бахи ниччапаггхаран̣о, кимикула̄нам̣ а̄ва̄со, сиватхикапайа̄то, маран̣апарийоса̄но, саббалокасса чаккхупатхе ваттама̄нопи –

‘‘ат̣т̣хинаха̄русам̣йутто, тачамам̣са̄валепано;

чхавийа̄ ка̄йо пат̣иччханно, йатха̄бхӯтам̣ на диссати.

‘‘антапӯро ударапӯро, йаканапел̣асса ваттхино;

хадайасса паппха̄сасса, ваккасса пихакасса ча.

‘‘син̇гха̄н̣ика̄йа кхел̣асса, седасса ча медасса ча;

лохитасса ласика̄йа, питтасса ча васа̄йа ча.

‘‘атхасса навахи сотехи, асучӣ савати саббада̄;

аккхимха̄ аккхигӯтхако, кан̣н̣амха̄ кан̣н̣агӯтхако.

‘‘син̇гха̄н̣ика̄ ча на̄сато, мукхена ваматекада̄;

питтам̣ семхан̃ча вамати, ка̄йамха̄ седаджаллика̄.

‘‘атхасса сусирам̣ сӣсам̣, маттхалун̇гасса пӯритам̣;

субхато нам̣ ман̃н̃ати ба̄ло, авиджджа̄йа пураккхато. (су. ни. 196-201);

‘‘ананта̄дӣнаво ка̄йо, висаруккхасамӯпамо;

а̄ва̄со саббарога̄нам̣, пун̃джо дуккхасса кевало. (апа. тхера 2.54.55);

‘‘саче имасса ка̄йасса, анто ба̄хирако сийа̄;

дан̣д̣ам̣ нӯна гахетва̄на, ка̄ке сон̣е ча ва̄райе.

‘‘дуггандхо асучи ка̄йо, кун̣апо уккарӯпамо;

ниндито чаккхубхӯтехи, ка̄йо ба̄ла̄бхинандито.

‘‘аллачаммапат̣иччханно, навадва̄ро маха̄ван̣о;

самантато паггхарати, асучӣ пӯтигандхийо’’ти. (висуддхи. 1.122);

аййапутта, имам̣ ка̄йам̣ алан̇каритва̄ ким̣ карисса̄ми? нану имасса алан̇катакаран̣ам̣ гӯтхапун̣н̣агхат̣асса бахи читтакаммакаран̣ам̣ вийа хотӣти? сет̣т̣хипутто тасса̄ вачанам̣ сутва̄ а̄ха ‘‘бхадде, твам̣ имасса сарӣрасса име досе пассама̄на̄ касма̄ на паббаджасӣ’’ти? ‘‘аййапутта, ахам̣ паббаджджам̣ лабхама̄на̄ аджджева паббаджеййа’’нти. сет̣т̣хипутто ‘‘са̄дху, ахам̣ там̣ пабба̄джесса̄мӣ’’ти ватва̄ маха̄да̄нам̣ паваттетва̄ маха̄сакка̄рам̣ катва̄ махантена парива̄рена бхиккхунупассайам̣ нетва̄ там̣ пабба̄дженто девадаттапаккхийа̄нам̣ бхиккхунӣнам̣ сантике пабба̄джеси. са̄ паббаджджам̣ лабхитва̄ парипун̣н̣асан̇каппа̄ аттамана̄ ахоси.

атхасса̄ габбхе парипа̄кам̣ гаччханте индрийа̄нам̣ ан̃н̃атхаттам̣ хаттхапа̄дапит̣т̣хӣнам̣ бахалаттам̣ ударапат̣аласса ча махантатам̣ дисва̄ бхиккхунийо там̣ пуччхим̣су ‘‘аййе, твам̣ габбхинӣ вийа пан̃н̃а̄йаси, ким̣ ета’’нти? аййе, ‘‘идам̣ на̄ма ка̄ран̣а’’нти на джа̄на̄ми, сӣлам̣ пана ме парипун̣н̣анти. атха нам̣ та̄ бхиккхунийо девадаттасса сантикам̣ нетва̄ девадаттам̣ пуччхим̣су ‘‘аййа, айам̣ куладхӣта̄ киччхена са̄микам̣ а̄ра̄дхетва̄ паббаджджам̣ лабхи, ида̄ни панасса̄ габбхо пан̃н̃а̄йати, майам̣ имасса габбхасса гихика̄ле ва̄ паббаджитака̄ле ва̄ ладдхабха̄вам̣ на джа̄на̄ма, ким̣да̄ни карома̄’’ти? девадатто аттано абуддхабха̄вена ча кхантиметта̄нуддайа̄нан̃ча наттхита̄йа евам̣ чинтеси ‘‘девадаттапаккхика̄ бхиккхунӣ куччхина̄ габбхам̣ парихарати, девадатто ча там̣ аджджхупеккхатийева̄ти майхам̣ гараха̄ уппаджджиссати, майа̄ имам̣ уппабба̄джетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со авӣмам̣ситва̄ва селагул̣ам̣ пават̣т̣айама̄но вийа паккхандитва̄ ‘‘гаччхатха, имам̣ уппабба̄джетха̄’’ти а̄ха. та̄ тасса вачанам̣ сутва̄ ут̣т̣ха̄йа вандитва̄ упассайам̣ гата̄.

атха са̄ дахара̄ та̄ бхиккхунийо а̄ха – ‘‘аййе, на девадаттаттхеро буддхо, на̄пи майхам̣ тасса сантике паббаджджа̄, локе пана аггапуггаласса самма̄самбуддхасса сантике майхам̣ паббаджджа̄, са̄ ча пана ме дуккхена ладдха̄, ма̄ нам̣ антарадха̄петха, етха мам̣ гахетва̄ саттху сантикам̣ джетаванам̣ гаччхатха̄’’ти. та̄ там̣ а̄да̄йа ра̄джагаха̄ пан̃чачатта̄лӣсайоджаникам̣ маггам̣ атиккамма анупуббена джетаванам̣ патва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ таматтхам̣ а̄рочесум̣. саттха̄ чинтеси – ‘‘кин̃ча̄пи гихика̄ле етисса̄ габбхо патит̣т̣хито, евам̣ сантепи ‘саман̣о готамо девадаттена джахитам̣ а̄да̄йа чаратӣ’ти титтхийа̄нам̣ ока̄со бхависсати. тасма̄ имам̣ катхам̣ паччхиндитум̣ сара̄джика̄йа париса̄йа маджджхе имам̣ адхикаран̣ам̣ виниччхитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. пунадивасе ра̄джа̄нам̣ пасенадикосалам̣ маха̄ана̄тхапин̣д̣икам̣ чӯл̣аана̄тхапин̣д̣икам̣ виса̄кхам̣ маха̄упа̄сикам̣ ан̃н̃а̄ни ча абхин̃н̃а̄та̄ни маха̄кула̄ни паккоса̄петва̄ са̄йанхасамайе чатӯсу париса̄су саннипатита̄су упа̄литтхерам̣ а̄мантеси ‘‘гаччха, твам̣ чатупарисамаджджхе имисса̄ дахарабхиккхунийа̄ каммам̣ содхехӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти тхеро парисамаджджхам̣ гантва̄ аттано пан̃н̃атта̄сане нисӣдитва̄ ран̃н̃о пурато виса̄кхам̣ упа̄сикам̣ паккоса̄петва̄ имам̣ адхикаран̣ам̣ пат̣иччха̄песи ‘‘гаччха виса̄кхе, ‘айам̣ дахара̄ асукама̄се асукадивасе паббаджита̄’ти татхато н̃атва̄ имасса габбхасса пуре ва̄ паччха̄ ва̄ ладдхабха̄вам̣ джа̄на̄хӣ’’ти. упа̄сика̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ са̄н̣им̣ париккхипа̄петва̄ антоса̄н̣ийам̣ дахарабхиккхунийа̄ хаттхапа̄дана̄бхиударапарийоса̄на̄дӣни олокетва̄ ма̄садивасе сама̄нетва̄ гихибха̄ве габбхасса ладдхабха̄вам̣ татхато н̃атва̄ тхерасса сантикам̣ гантва̄ таматтхам̣ а̄рочеси. тхеро чатупарисамаджджхе там̣ бхиккхуним̣ суддхам̣ ака̄си. са̄ суддха̄ хутва̄ бхиккхусан̇гхан̃ча саттха̄ран̃ча вандитва̄ бхиккхунӣхи саддхим̣ упассайамева гата̄. са̄ габбхапарипа̄каманва̄йа падумуттарапа̄дамӯле паттхитапаттханам̣ маха̄нубха̄вам̣ путтам̣ виджа̄йи.

атхекадивасам̣ ра̄джа̄ бхиккхунупассайасамӣпена гаччханто да̄ракасаддам̣ сутва̄ амачче пуччхи. амачча̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ ‘‘дева, дахарабхиккхунӣ путтам̣ виджа̄та̄, тассесо саддо’’ти а̄хам̣су. ‘‘бхиккхунӣнам̣, бхан̣е, да̄ракапат̣иджагганам̣ на̄ма палибодхо, майам̣ нам̣ пат̣иджаггисса̄ма̄’’ти ра̄джа̄ там̣ да̄ракам̣ на̄т̣акиттхӣнам̣ да̄петва̄ кума̄рапариха̄рена вад̣д̣ха̄песи. на̄маггахан̣адивасе часса ‘‘кассапо’’ти на̄мам̣ акам̣су. атха нам̣ кума̄рапариха̄рена вад̣д̣хитатта̄ ‘‘кума̄ракассапо’’ти сан̃джа̄ним̣су. со саттавассикака̄ле саттху сантике паббаджитва̄ парипун̣н̣авассо упасампадам̣ лабхитва̄ гаччханте гаччханте ка̄ле дхаммакатхикесу читракатхӣ ахоси. атха нам̣ саттха̄ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ читтакатхика̄нам̣ йадидам̣ кума̄ракассапо’’ти (а. ни. 1.209, 217) етадагге т̣хапеси. со паччха̄ ваммикасутте (ма. ни. 1.249 а̄дайо) арахаттам̣ па̄пун̣и. ма̄та̄писса бхиккхунӣ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ аггапхалам̣ патта̄. кума̄ракассапаттхеро буддхаса̄сане гаганамаджджхе пун̣н̣ачандо вийа па̄кат̣о джа̄то.

атхекадивасам̣ татха̄гато паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто бхиккхӯнам̣ ова̄дам̣ датва̄ гандхакут̣им̣ па̄виси. бхиккхӯ ова̄дам̣ гахетва̄ аттано аттано раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄несу дивасабха̄гам̣ кхепетва̄ са̄йанхасамайе дхаммасабха̄йам̣ саннипатитва̄ ‘‘а̄вусо, девадаттена аттано абуддхабха̄вена чева кхантиметта̄дӣнан̃ча абха̄вена кума̄ракассапаттхеро ча тхерӣ ча убхо на̄сита̄, самма̄самбуддхо пана аттано дхаммара̄джата̄йа чева кхантиметта̄нуддайасампаттийа̄ ча убхиннампи тесам̣ паччайо джа̄то’’ти буддхагун̣е ван̣н̣айама̄на̄ нисӣдим̣су. саттха̄ буддхалӣла̄йа дхаммасабхам̣ а̄гантва̄ пан̃н̃атта̄сане нисӣдитва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхи. ‘‘бханте, тумха̄камева гун̣акатха̄йа̄’’ти саббам̣ а̄рочайим̣су. на, бхиккхаве, татха̄гато ида̄нева имесам̣ убхиннам̣ паччайо ча патит̣т̣ха̄ ча джа̄то, пуббепи ахосийева̄ти. бхиккхӯ тассаттхасса̄вибха̄ваттха̄йа бхагавантам̣ йа̄чим̣су. бхагава̄ бхавантарена пат̣иччханнам̣ ка̄ран̣ам̣ па̄кат̣ам̣ ака̄си.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄райама̄не бодхисатто мигайонийам̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. со ма̄тукуччхито никкханто суван̣н̣аван̣н̣о ахоси, аккхӣни панасса ман̣игул̣асадиса̄ни ахесум̣, син̇га̄ни раджатаван̣н̣а̄ни, мукхам̣ раттакамбалапун̃джаван̣н̣ам̣, хаттхапа̄дапарийанта̄ ла̄кха̄расапарикаммаката̄ вийа, ва̄ладхи чамарасса вийа ахоси, сарӣрам̣ панасса махантам̣ ассапотакаппама̄н̣ам̣ ахоси. со пан̃часатамигапарива̄ро аран̃н̃е ва̄сам̣ каппеси на̄мена нигродхамигара̄джа̄ на̄ма. авидӯре панасса ан̃н̃опи пан̃часатамигапарива̄ро са̄кхамиго на̄ма васати, сопи суван̣н̣аван̣н̣ова ахоси.

тена самайена ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ мигавадхаппасуто хоти, вина̄ мам̣сена на бхун̃джати, манусса̄нам̣ каммаччхедам̣ катва̄ саббе негамаджа̄нападе саннипа̄тетва̄ девасикам̣ мигавам̣ гаччхати. манусса̄ чинтесум̣ – ‘‘айам̣ ра̄джа̄ амха̄кам̣ каммаччхедам̣ кароти, йам̣нӯна майам̣ уййа̄не мига̄нам̣ нива̄пам̣ вапитва̄ па̄нӣйам̣ сампа̄детва̄ бахӯ миге уййа̄нам̣ павесетва̄ два̄рам̣ бандхитва̄ ран̃н̃о ниййа̄деййа̄ма̄’’ти. те саббе уййа̄не мига̄нам̣ нива̄патин̣а̄ни ропетва̄ удакам̣ сампа̄детва̄ два̄рам̣ йоджетва̄ ва̄гура̄ни а̄да̄йа муггара̄дина̄на̄вудхахаттха̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ миге парийесама̄на̄ ‘‘маджджхе т̣хите миге ган̣хисса̄ма̄’’ти йоджанаматтам̣ т̣ха̄нам̣ париккхипитва̄ сан̇кхипама̄на̄ нигродхамигаса̄кхамига̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ маджджхе катва̄ париккхипим̣су. атха нам̣ мигаган̣ам̣ дисва̄ руккхагумба̄дайо ча бхӯмин̃ча муггарехи пахаранта̄ мигаган̣ам̣ гаханат̣т̣ха̄нато нӣхаритва̄ асисаттидхануа̄дӣни а̄вудха̄ни уггиритва̄ маха̄на̄дам̣ наданта̄ там̣ мигаган̣ам̣ уййа̄нам̣ павесетва̄ два̄рам̣ пидха̄йа ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘дева, нибаддхам̣ мигавам̣ гаччханта̄ амха̄кам̣ каммам̣ на̄сетха, амхехи аран̃н̃ато миге а̄нетва̄ тумха̄кам̣ уййа̄нам̣ пӯритам̣, ито пат̣т̣ха̄йа тесам̣ мам̣са̄ни кха̄датха̄’’ти ра̄джа̄нам̣ а̄пуччхитва̄ паккамим̣су.

ра̄джа̄ тесам̣ вачанам̣ сутва̄ уййа̄нам̣ гантва̄ миге олокенто две суван̣н̣амиге дисва̄ тесам̣ абхайам̣ ада̄си. тато пат̣т̣ха̄йа пана када̄чи сайам̣ гантва̄ екам̣ мигам̣ виджджхитва̄ а̄нети, када̄чисса бхаттака̄рако гантва̄ виджджхитва̄ а̄харати. мига̄ дханум̣ дисва̄ва маран̣абхайена таджджита̄ пала̄йанти, две тайо паха̄ре лабхитва̄ киламантипи, гила̄на̄пи хонти, маран̣ампи па̄пун̣анти. мигаган̣о там̣ паваттим̣ бодхисаттасса а̄рочеси. со са̄кхам̣ паккоса̄петва̄ а̄ха – ‘‘самма, бахӯ мига̄ нассанти, екам̣сена маритаббе сати ито пат̣т̣ха̄йа ма̄ кан̣д̣ена миге виджджханту, дхаммаган̣д̣икат̣т̣ха̄не мига̄нам̣ ва̄ро хоту. екадивасам̣ мама париса̄йа ва̄ро па̄пун̣а̄ту, екадивасам̣ тава париса̄йа, ва̄раппатто миго гантва̄ дхаммаган̣д̣ика̄йа гӣвам̣ т̣хапетва̄ нипаджджату, евам̣ санте мига̄ киланта̄ на бхависсантӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи. тато пат̣т̣ха̄йа ва̄раппаттова миго гантва̄ дхаммаган̣д̣ика̄йа гӣвам̣ т̣хапетва̄ нипаджджати, бхаттака̄рако а̄гантва̄ таттха нипаннакамева гахетва̄ гаччхати.

атхекадивасам̣ са̄кхамигасса париса̄йа екисса̄ габбхинимигийа̄ ва̄ро па̄пун̣и. са̄ са̄кхам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘са̄ми, ахам̣ габбхинӣ, путтам̣ виджа̄йитва̄ две джана̄ ва̄рам̣ гамисса̄ма, майхам̣ ва̄рам̣ атикка̄мехӣ’’ти а̄ха. со ‘‘на сакка̄ тава ва̄рам̣ ан̃н̃есам̣ па̄петум̣, твамева туйхам̣ ва̄рам̣ джа̄ниссаси, гаччха̄хӣ’’ти а̄ха. са̄ тасса сантика̄ ануггахам̣ алабхама̄на̄ бодхисаттам̣ упасан̇камитва̄ таматтхам̣ а̄рочеси. со тасса̄ вачанам̣ сутва̄ ‘‘хоту гаччха твам̣, ахам̣ те ва̄рам̣ атикка̄месса̄мӣ’’ти сайам̣ гантва̄ дхаммаган̣д̣ика̄йа сӣсам̣ катва̄ нипаджджи. бхаттака̄рако там̣ дисва̄ ‘‘ладдха̄бхайо мигара̄джа̄ дхаммаган̣д̣ика̄йа нипанно, ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти вегена гантва̄ ран̃н̃о а̄рочеси.

ра̄джа̄ та̄вадева ратхам̣ а̄руйха махантена парива̄рена а̄гантва̄ бодхисаттам̣ дисва̄ а̄ха ‘‘самма мигара̄джа, нану майа̄ туйхам̣ абхайам̣ диннам̣, касма̄ твам̣ идха нипанно’’ти. маха̄ра̄джа, габбхинӣ мигӣ а̄гантва̄ ‘‘мама ва̄рам̣ ан̃н̃асса па̄пехӣ’’ти а̄ха, на сакка̄ кхо пана майа̄ екасса маран̣адуккхам̣ ан̃н̃асса упари никкхипитум̣, сва̄хам̣ аттано джӣвитам̣ тасса̄ датва̄ тасса̄ сантакам̣ маран̣ам̣ гахетва̄ идха нипанно, ма̄ ан̃н̃ам̣ кин̃чи а̄сан̇киттха, маха̄ра̄джа̄ти. ра̄джа̄ а̄ха – ‘‘са̄ми, суван̣н̣аван̣н̣амигара̄джа, майа̄ на та̄дисо кхантиметта̄нуддайасампанно мануссесупи дит̣т̣хапуббо, тена те пасанносми, ут̣т̣хехи, туйхан̃ча тасса̄ ча абхайам̣ даммӣ’’ти. ‘‘двӣхи абхайе ладдхе авасеса̄ ким̣ кариссанти, наринда̄’’ти? ‘‘авасеса̄нампи абхайам̣ дамми, са̄мӣ’’ти. ‘‘маха̄ра̄джа, евампи уййа̄нейева мига̄ абхайам̣ лабхиссанти, сеса̄ ким̣ кариссантӣ’’ти? ‘‘етесампи абхайам̣ дамми, са̄мӣ’’ти. ‘‘маха̄ра̄джа, мига̄ та̄ва абхайам̣ лабханту, сеса̄ чатуппада̄ ким̣ кариссантӣ’’ти? ‘‘етесампи абхайам̣ дамми, са̄мӣ’’ти. ‘‘маха̄ра̄джа, чатуппада̄ та̄ва абхайам̣ лабханту, диджаган̣а̄ ким̣ кариссантӣ’’ти? ‘‘етесампи абхайам̣ дамми, са̄мӣ’’ти. ‘‘маха̄ра̄джа, диджаган̣а̄ та̄ва абхайам̣ лабханту, удаке васанта̄ маччха̄ ким̣ кариссантӣ’’ти? ‘‘етесампи абхайам̣ дамми, са̄мӣ’’ти. евам̣ маха̄сатто ра̄джа̄нам̣ саббасатта̄нам̣ абхайам̣ йа̄читва̄ ут̣т̣ха̄йа ра̄джа̄нам̣ пан̃часу сӣлесу патит̣т̣ха̄петва̄ ‘‘дхаммам̣ чара, маха̄ра̄джа, ма̄та̄питӯсу путтадхӣта̄су бра̄хман̣агахапатикесу негамаджа̄нападесу дхаммам̣ чаранто самам̣ чаранто ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ гамиссасӣ’’ти ран̃н̃о буддхалӣла̄йа дхаммам̣ десетва̄ катипа̄хам̣ уййа̄не васитва̄ ран̃н̃о ова̄дам̣ датва̄ мигаган̣апаривуто аран̃н̃ам̣ па̄виси. са̄пи кхо мигадхену пуппхакан̣н̣икасадисам̣ путтам̣ виджа̄йи. со кӣл̣ама̄но са̄кхамигасса сантикам̣ гаччхати. атха нам̣ ма̄та̄ тасса сантикам̣ гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘путта, ито пат̣т̣ха̄йа ма̄ етасса сантикам̣ гаччха, нигродхассева сантикам̣ гаччхеййа̄сӣ’’ти овадантӣ имам̣ га̄тхама̄ха –

12. ‘‘нигродхамева севеййа, на са̄кхамупасам̣васе;

нигродхасмим̣ матам̣ сеййо, йан̃че са̄кхасми джӣвита’’нти.

таттха нигродхамева севеййа̄ти та̄та твам̣ ва̄ ан̃н̃о ва̄ аттано хитака̄мо нигродхамева севеййа бхаджеййа упасан̇камеййа, на са̄кхамупасам̣васети са̄кхамигам̣ пана на упасам̣васе упагамма на сам̣васеййа, етам̣ нисса̄йа джӣвикам̣ на каппеййа. нигродхасмим̣ матам̣ сеййоти нигродхаран̃н̃о па̄дамӯле маран̣ампи сеййо варам̣ уттамам̣. йан̃че са̄кхасми джӣвитанти йам̣ пана са̄кхасса сантике джӣвитам̣, там̣ нева сеййо на варам̣ на уттаманти аттхо.

тато пат̣т̣ха̄йа ча пана абхайаладдхака̄ мига̄ манусса̄нам̣ сасса̄ни кха̄данти, манусса̄ ‘‘ладдха̄бхайа̄ име мига̄’’ти миге пахаритум̣ ва̄ пала̄петум̣ ва̄ на висаханти, те ра̄джан̇ган̣е саннипатитва̄ ран̃н̃о таматтхам̣ а̄рочесум̣. ра̄джа̄ ‘‘майа̄ пасаннена нигродхамигара̄джасса варо динно, ахам̣ раджджам̣ джахеййам̣, на ча там̣ пат̣ин̃н̃ам̣ бхинда̄ми, гаччхатха на кочи мама виджите миге пахаритум̣ лабхатӣ’’ти а̄ха. нигродхамиго там̣ паваттим̣ сутва̄ мигаган̣ам̣ саннипа̄та̄петва̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа паресам̣ сассам̣ кха̄дитум̣ на лабхиссатха̄’’ти миге овадитва̄ манусса̄нам̣ а̄роча̄песи ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа сассака̄рака̄ манусса̄ сассараккхан̣аттхам̣ ватим̣ ма̄ каронту, кхеттам̣ пана а̄виджджхитва̄ пан̣н̣асан̃н̃ам̣ бандхантӯ’’ти. тато пат̣т̣ха̄йа кира кхеттесу пан̣н̣абандханасан̃н̃а̄ удапа̄ди. тато пат̣т̣ха̄йа пан̣н̣асан̃н̃ам̣ атиккаманамиго на̄ма наттхи. айам̣ кира несам̣ бодхисаттато ладдхаова̄до. евам̣ мигаган̣ам̣ овадитва̄ бодхисатто йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ саддхим̣ мигехи йатха̄каммам̣ гато, ра̄джа̄пи бодхисаттасса ова̄де т̣хатва̄ пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато.

саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева̄хам̣ тхерийа̄ ча кума̄ракассапасса ча авассайо, пуббепи авассайо ева̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ чатусаччадхаммадесанам̣ виниват̣т̣етва̄ две ваттхӯни катхетва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси ‘‘тада̄ са̄кхамиго девадатто ахоси, париса̄писса девадаттапариса̄ва, мигадхену тхерӣ ахоси, путто кума̄ракассапо, ра̄джа̄ а̄нандо, нигродхамигара̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.

нигродхамигаджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.

[13] 3. кан̣д̣иджа̄такаван̣н̣ана̄

дхираттху кан̣д̣инам̣ салланти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто пура̄н̣адутийика̄палобханам̣ а̄раббха катхеси. там̣ ат̣т̣хаканипа̄те индрийаджа̄таке а̄вибхависсати. бхагава̄ пана там̣ бхиккхум̣ етадавоча ‘‘бхиккху, пуббепи твам̣ етам̣ ма̄туга̄мам̣ нисса̄йа джӣвитаккхайам̣ патва̄ вӣтаччитесу ан̇га̄ресу пакко’’ти. бхиккхӯ тассаттхасса̄вибха̄ваттха̄йа бхагавантам̣ йа̄чим̣су, бхагава̄ бхавантарена пат̣иччханнака̄ран̣ам̣ па̄кат̣ам̣ ака̄си. ито парам̣ пана бхиккхӯнам̣ йа̄чанам̣ бхавантарапат̣иччханнатан̃ча аватва̄ ‘‘атӣтам̣ а̄харӣ’’ти еттакамева ваккха̄ма, еттаке вуттепи йа̄чанан̃ча вала̄хакагаббхато чанданӣхаран̣ӯпама̄йа бхавантарапат̣иччханнака̄ран̣абха̄во ча̄ти саббаметам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева йоджетва̄ ведитаббам̣.

атӣте магадхарат̣т̣хе ра̄джагахе магадхара̄джа̄ раджджам̣ ка̄реси. магадхава̄сика̄нам̣ сассасамайе мига̄нам̣ маха̄парипантхо хоти. те аран̃н̃е паббатапа̄дам̣ пависанти. таттха еко аран̃н̃ава̄сӣ паббатеййамиго ека̄йа га̄мантава̄синийа̄ мигапотика̄йа саддхим̣ сантхавам̣ катва̄ тесам̣ мига̄нам̣ паббатапа̄дато оруйха пуна га̄мантам̣ отаран̣ака̄ле мигапотика̄йа пат̣ибаддхачиттатта̄ техи саддхим̣йева отари. атха нам̣ са̄ а̄ха – ‘‘твам̣ кхоси, аййа, паббатеййо ба̄ламиго, га̄манто ча на̄ма са̄сан̇ко саппат̣ибхайо, ма̄ амхехи саддхим̣ отарӣ’’ти. со тасса̄ пат̣ибаддхачиттатта̄ аниваттитва̄ саддхим̣йева агама̄си. магадхава̄сино ‘‘ида̄ни мига̄нам̣ паббатапа̄да̄ отаран̣ака̄ло’’ти н̃атва̄ магге пат̣иччханнакот̣т̣хакесу тит̣т̣ханти. тесампи двиннам̣ а̄гаманамагге еко луддако пат̣иччханнакот̣т̣хаке т̣хито хоти. мигапотика̄ мануссагандхам̣ гха̄йитва̄ ‘‘еко луддако т̣хито бхависсатӣ’’ти там̣ ба̄ламигам̣ пурато катва̄ сайам̣ паччхато ахоси. луддако екенева сараппаха̄рена мигам̣ таттхева па̄тети. мигапотика̄ тасса виддхабха̄вам̣ н̃атва̄ уппатитва̄ ва̄тагатийа̄ва пала̄йи. луддако кот̣т̣хакато никкхамитва̄ мигам̣ оккантитва̄ аггим̣ катва̄ вӣтаччитесу ан̇га̄ресу мадхурамам̣сам̣ пачитва̄ кха̄дитва̄ па̄нӣйам̣ пивитва̄ авасесам̣ лохитабиндӯхи паггхарантехи ка̄джена̄да̄йа да̄раке тосенто гхарам̣ агама̄си.

тада̄ бодхисатто тасмим̣ ванасан̣д̣е руккхадевата̄ хутва̄ ниббатто хоти. со там̣ ка̄ран̣ам̣ дисва̄ ‘‘имасса ба̄ламигасса маран̣ам̣ нева ма̄тарам̣ нисса̄йа, на питарам̣ нисса̄йа, атха кхо ка̄мам̣ нисса̄йа. ка̄манимиттан̃хи сатта̄ сугатийам̣ хаттхаччхеда̄дикам̣, дуггатийан̃ча пан̃чавидхабандхана̄дина̄наппака̄ракам̣ дуккхам̣ па̄пун̣анти, паресам̣ маран̣адуккхуппа̄данампи на̄ма имасмим̣ локе гарахитамева. йам̣ джанападам̣ ма̄туга̄мо вича̄рети ануса̄сати, со иттхипарин̣а̄йако джанападопи гарахитойева. йе сатта̄ ма̄туга̄масса васам̣ гаччханти, тепи гарахита̄йева̄’’ти ека̄йа га̄тха̄йа тӣн̣и гарахаваттхӯни дассетва̄ ванадевата̄су са̄дхука̄рам̣ датва̄ гандхапуппха̄дӣхи пӯджайама̄на̄су мадхурена сарена там̣ ванасан̣д̣ам̣ унна̄денто има̄йа га̄тха̄йа дхаммам̣ десеси –

13. ‘‘дхираттху кан̣д̣инам̣ саллам̣, пурисам̣ га̄л̣хаведхинам̣;

дхираттху там̣ джанападам̣, йаттхиттхӣ парин̣а̄йика̄;

те ча̄пи дхиккита̄ сатта̄, йе иттхӣнам̣ васам̣ гата̄’’ти.

таттха дхираттхӯти гарахан̣аттхе нипа̄то, сва̄йамидха утта̄суббегавасена гарахан̣е дат̣т̣хаббо. уттаситуббигго хи хонто бодхисатто евама̄ха. кан̣д̣амасса аттхӣти кан̣д̣ӣ, там̣ кан̣д̣инам̣. там̣ пана кан̣д̣ам̣ анупависанат̣т̣хена ‘‘салла’’нти вуччати, тасма̄ кан̣д̣инам̣ салланти еттха саллакан̣д̣инанти аттхо. саллам̣ ва̄ ассаттхӣтипи салло, там̣ саллам̣. махантам̣ ван̣амукхам̣ катва̄ балаваппаха̄рам̣ денто га̄л̣хам̣ виджджхатӣти га̄л̣хаведхӣ, там̣ га̄л̣хаведхинам̣. на̄наппака̄рена кан̣д̣ена, кумудапаттасан̣т̣ха̄натхалена уджукагаманенева саллена ча саманна̄гатам̣ га̄л̣хаведхинам̣ пурисам̣ дхираттхӯти айаметтха аттхо. парин̣а̄йика̄ти иссара̄ сам̣видха̄йика̄. дхиккита̄ти гарахита̄. сесаметтха утта̄наттхамева. ито парам̣ пана еттакампи аватва̄ йам̣ йам̣ анутта̄нам̣, там̣ тадева ван̣н̣айисса̄ма. евам̣ ека̄йа га̄тха̄йа тӣн̣и гарахаваттхӯни дассетва̄ бодхисатто ванам̣ унна̄детва̄ буддхалӣла̄йа дхаммам̣ десеси.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сеси, саччапарийоса̄не уккан̣т̣хитабхиккху сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. саттха̄ две ваттхӯни катхетва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси. ито парам̣ пана ‘‘две ваттхӯни катхетва̄’’ти идам̣ аватва̄ ‘‘анусандхим̣ гхат̣етва̄’’ти еттакамева ваккха̄ма, авуттампи пана хет̣т̣ха̄ вуттанайенева йоджетва̄ гахетаббам̣.

тада̄ паббатеййамиго уккан̣т̣хитабхиккху ахоси, мигапотика̄ пура̄н̣адутийика̄, ка̄месу досам̣ дассетва̄ дхаммадесакадевата̄ пана ахамева ахосинти.

кан̣д̣иджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.

[14] 4. ва̄тамигаджа̄такаван̣н̣ана̄

на кираттхи расехи па̄пийоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто чӯл̣апин̣д̣апа̄тикатиссаттхерам̣ а̄раббха катхеси. саттхари кира ра̄джагахам̣ упанисса̄йа вел̣уване вихаранте тиссакума̄ро на̄ма маха̄вибхавасса сет̣т̣хикуласса путто екадивасам̣ вел̣уванам̣ гантва̄ саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ паббаджитука̄мо паббаджджам̣ йа̄читва̄ ма̄та̄питӯхи ананун̃н̃а̄татта̄ пат̣иккхитто сатта̄хам̣ бхаттаччхедам̣ катва̄ рат̣т̣хапа̄латтхеро вийа ма̄та̄питаро ануджа̄на̄петва̄ саттху сантике паббаджи. саттха̄ там̣ пабба̄джетва̄ ад̣д̣хама̄саматтам̣ вел̣уване вихаритва̄ джетаванам̣ агама̄си. татра̄йам̣ кулапутто тераса дхутан̇га̄ни сама̄да̄йа са̄ваттхийам̣ сапада̄нам̣ пин̣д̣а̄йа чарама̄но ка̄лам̣ вӣтина̄мети, ‘‘чӯл̣апин̣д̣апа̄тикатиссаттхеро на̄ма̄’’ти вутте гаганатале пун̣н̣ачандо вийа буддхаса̄сане па̄кат̣о пан̃н̃а̄то ахоси.

тасмим̣ ка̄ле ра̄джагахе наккхаттакӣл̣а̄йа ваттама̄на̄йа тхерасса ма̄та̄питаро йам̣ тасса гихика̄ле ахоси а̄бхаран̣абхан̣д̣акам̣, там̣ ратаначан̇кот̣аке никкхипитва̄ уре т̣хапетва̄ ‘‘ан̃н̃а̄су наккхаттакӣл̣а̄су амха̄кам̣ путто имина̄ алан̇ка̄рена алан̇като наккхаттам̣ кӣл̣ати, там̣ но екапуттам̣ гахетва̄ саман̣о готамо са̄ваттхинагарам̣ гато, кахам̣ ну кхо со етарахи нисинно, кахам̣ т̣хито’’ти ватва̄ роданти.

атхека̄ ван̣н̣ада̄сӣ там̣ кулам̣ гантва̄ сет̣т̣хибхарийам̣ родантим̣ дисва̄ пуччхи ‘‘ким̣ пана, аййе, родасӣ’’ти? ‘‘са̄ таматтхам̣ а̄рочеси’’. ‘‘ким̣ пана, аййе, аййапутто пийа̄йатӣ’’ти? ‘‘асукан̃ча асукан̃ча̄’’ти. ‘‘саче тумхе имасмим̣ гехе саббам̣ иссарийам̣ майхам̣ детха, ахам̣ во путтам̣ а̄несса̄мӣ’’ти. сет̣т̣хибхарийа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ париббайам̣ датва̄ махантена парива̄рена там̣ уййоджеси ‘‘гаччха, аттано балена мама путтам̣ а̄нехӣ’’ти. са̄ пат̣иччханнайа̄не нисинна̄ са̄ваттхим̣ гантва̄ тхерасса бхиккха̄ча̄равӣтхийам̣ нива̄сам̣ гахетва̄ сет̣т̣хикула̄ а̄гате мануссе тхерасса адассетва̄ аттано парива̄ренева паривута̄ тхерасса пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хасса а̄дитова ул̣ун̇кайа̄гун̃ча расакабхиккхан̃ча датва̄ расатан̣ха̄йа бандхитва̄ ануккамена гехе нисӣда̄петва̄ бхиккхам̣ дадама̄на̄ ча аттано васам̣ упагатабха̄вам̣ н̃атва̄ гила̄на̄лайам̣ дассетва̄ антогаббхе нипаджджи. тхеропи бхиккха̄ча̄равела̄йа сапада̄нам̣ чаранто гехадва̄рам̣ агама̄си. париджано тхерасса паттам̣ гахетва̄ тхерам̣ гхаре нисӣда̄песи. тхеро нисӣдитва̄ва ‘‘кахам̣ упа̄сика̄’’ти пуччхи. ‘‘гила̄на̄, бханте, тумха̄кам̣ дассанам̣ иччхатӣ’’ти. со расатан̣ха̄йа баддхо аттано ватасама̄да̄нам̣ бхиндитва̄ тасса̄ нипаннат̣т̣ха̄нам̣ па̄виси. са̄ аттано а̄гатака̄ран̣ам̣ катхетва̄ там̣ палобхетва̄ расатан̣ха̄йа бандхитва̄ уппабба̄джетва̄ аттано васе т̣хапетва̄ йа̄не нисӣда̄петва̄ махантена парива̄рена ра̄джагахамева агама̄си. са̄ паватти па̄кат̣а̄ джа̄та̄.

бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ саннисинна̄ ‘‘чӯл̣апин̣д̣апа̄тикатиссаттхерам̣ кира ека̄ ван̣н̣ада̄сӣ расатан̣ха̄йа бандхитва̄ а̄да̄йа гата̄’’ти катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣. саттха̄ дхаммасабхам̣ упагантва̄ алан̇катадхамма̄сане нисӣдитва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти а̄ха. те там̣ паваттим̣ катхайим̣су. ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева есо бхиккху расатан̣ха̄йа баджджхитва̄ тасса̄ васам̣ гато, пуббепи тасса̄ васам̣ гатойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ ран̃н̃о брахмадаттасса сан̃джайо на̄ма уййа̄напа̄ло ахоси. атхеко ва̄тамиго там̣ уййа̄нам̣ а̄гантва̄ сан̃джайам̣ дисва̄ пала̄йати, сан̃джайопи на там̣ таджджетва̄ нӣхарати. со пунаппунам̣ а̄гантва̄ уййа̄нейева чарати. уййа̄напа̄ло уййа̄не на̄наппака̄ра̄ни пуппхапхала̄ни гахетва̄ дивасе дивасе ран̃н̃о абхихарати. атха нам̣ екадивасам̣ ра̄джа̄ пуччхи ‘‘самма уййа̄напа̄ла, уййа̄не кин̃чи аччхарийам̣ пассасӣ’’ти? ‘‘дева, ан̃н̃ам̣ на пасса̄ми, еко пана ва̄тамиго а̄гантва̄ уййа̄не чарати, етам̣ пасса̄мӣ’’ти. ‘‘саккхиссати пана там̣ гахету’’нти. ‘‘тхокам̣ мадхум̣ лабханто анто ра̄джанивесанампи нам̣ а̄нетум̣ саккхисса̄ми, дева̄’’ти. ра̄джа̄ тасса мадхум̣ да̄песи. со там̣ гахетва̄ уййа̄нам̣ гантва̄ ва̄тамигасса чаран̣ат̣т̣ха̄не тин̣а̄ни мадхуна̄ маккхетва̄ нилӣйи. миго а̄гантва̄ мадхумаккхита̄ни тин̣а̄ни кха̄дитва̄ расатан̣ха̄йа баддхо ан̃н̃атра агантва̄ уййа̄намева а̄гаччхати. уййа̄напа̄ло тасса мадхумаккхитатин̣есу палуддхабха̄вам̣ н̃атва̄ ануккамена атта̄нам̣ дассеси. со там̣ дисва̄ катипа̄хам̣ пала̄йитва̄ пунаппунам̣ пассанто висса̄сам̣ а̄паджджитва̄ ануккамена уййа̄напа̄ласса хаттхе т̣хитатин̣а̄ни кха̄дитум̣ а̄рабхи.

со тасса висса̄сам̣ а̄паннабха̄вам̣ н̃атва̄ йа̄ва ра̄джанивесана̄ вӣтхим̣ килан̃джехи париккхипитва̄ тахим̣ тахим̣ са̄кха̄бхан̇гам̣ па̄тетва̄ мадхула̄букам̣ ам̣се лаггетва̄ тин̣акала̄пам̣ упакаччхаке т̣хапетва̄ мадхумаккхита̄ни тин̣а̄ни мигасса пурато пурато викиранто антора̄джанивесанам̣йева агама̄си. миге анто павит̣т̣хе два̄рам̣ пидахим̣су. миго мануссе дисва̄ кампама̄но маран̣абхайатаджджито антонивесанан̇ган̣е а̄дха̄вати паридха̄вати. ра̄джа̄ па̄са̄да̄ оруйха там̣ кампама̄нам̣ дисва̄ ‘‘ва̄тамиго на̄ма манусса̄нам̣ дит̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ сатта̄хам̣ на гаччхати, таджджитат̣т̣ха̄нам̣ йа̄ваджӣвам̣ на гаччхати, со еварӯпо гахананиссито ва̄тамиго расатан̣ха̄йа баддхо ида̄ни еварӯпам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гато, наттхи вата бхо локе расатан̣ха̄йа па̄патарам̣ на̄ма̄’’ти има̄йа га̄тха̄йа дхаммадесанам̣ пат̣т̣хапеси –

14. ‘‘на кираттхи расехи па̄пийо, а̄ва̄сехива сантхавехи ва̄;

ва̄тамигам̣ гахананисситам̣, васама̄неси расехи сан̃джайо’’ти.

таттха кира̄ти ануссаванаттхе нипа̄то. расехӣти дживха̄вин̃н̃еййехи мадхурамбила̄дӣхи. па̄пийоти па̄патаро. а̄ва̄сехива сантхавехи ва̄ти нибаддхавасанат̣т̣ха̄насан̇кха̄тесу хи а̄ва̄сесупи миттасантхавесупи чхандара̄го па̄пакова, техи пана саччхандара̄гапарибхогехи а̄ва̄сехи ва̄ миттасантхавехи ва̄ сатагун̣ена ча сахассагун̣ена ча сатасахассагун̣ена ча дхувапат̣исеванат̣т̣хена а̄ха̄рам̣ вина̄ джӣвитиндрийапа̄лана̄йа абха̄вена ча саччхандара̄гапарибхогараса̄ва па̄патара̄ти. бодхисатто пана ануссава̄гатам̣ вийа имаматтхам̣ катва̄ ‘‘на кираттхи расехи па̄пийо, а̄ва̄сехива сантхавехи ва̄’’ти а̄ха. ида̄ни тесам̣ па̄пийабха̄вам̣ дассенто ‘‘ва̄тамига’’нтиа̄дима̄ха. таттха гахананисситанти гаханат̣т̣ха̄нанисситам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – пассатха раса̄нам̣ па̄пийабха̄вам̣, идам̣ на̄ма аран̃н̃а̄йатане гахананисситам̣ ва̄тамигам̣ сан̃джайо уййа̄напа̄ло мадхурасехи аттано васам̣ а̄неси, саббатха̄пи саччхандара̄гапарибхогехи расехи на̄ма ан̃н̃ам̣ па̄патарам̣ ла̄макатарам̣ наттхӣти расатан̣ха̄йа а̄дӣнавам̣ катхеси. катхетва̄ ча пана там̣ мигам̣ аран̃н̃амева песеси.

саттха̄пи ‘‘на, бхиккхаве, са̄ ван̣н̣ада̄сӣ ида̄нева етам̣ расатан̣ха̄йа бандхитва̄ аттано васе кароти, пуббепи ака̄сийева̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси. ‘‘тада̄ сан̃джайо айам̣ ван̣н̣ада̄сӣ ахоси, ва̄тамиго чӯл̣апин̣д̣апа̄тико, ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.

ва̄тамигаджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.

[15] 5. кхара̄дийаджа̄такаван̣н̣ана̄

ат̣т̣хаккхурам̣ кхара̄дийети идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ дуббачабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. со кира бхиккху дуббачо ова̄дам̣ на ган̣ха̄ти. атха нам̣ саттха̄ пуччхи ‘‘саччам̣ кира твам̣ бхиккху дуббачо ова̄дам̣ на ган̣ха̄сӣ’’ти? ‘‘саччам̣ бхагава̄’’ти. саттха̄ ‘‘пуббепи твам̣ дуббачата̄йа пан̣д̣ита̄нам̣ ова̄дам̣ аггахетва̄ па̄сена баддхо джӣвитаккхайам̣ патто’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто миго хутва̄ мигаган̣апаривуто аран̃н̃е васати. атхасса бхагинимигӣ путтакам̣ дассетва̄ ‘‘бха̄тика, айам̣ те бха̄гинеййо, етам̣ мигама̄йам̣ угган̣ха̄пехӣ’’ти пат̣иччха̄песи. со там̣ бха̄гинеййам̣ ‘‘асукавела̄йа на̄ма а̄гантва̄ угган̣ха̄хӣ’’ти а̄ха. со вуттавела̄йа на̄гаччхати. йатха̄ ча екадивасам̣, евам̣ сатта дивасе саттова̄де атикканто со мигама̄йам̣ анугган̣хитва̄ва вичаранто па̄се баджджхи. ма̄та̄писса бха̄тарам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘ким̣ те, бха̄тика, бха̄гинеййо мигама̄йам̣ угган̣ха̄пито’’ти пуччхи. бодхисатто ча ‘‘тасса анова̄дакасса ма̄ чинтайи, на те путтена мигама̄йа̄ уггахита̄’’ти ватва̄ ида̄нипи там̣ ановадитука̄мова хутва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

15. ‘‘ат̣т̣хаккхурам̣ кхара̄дийе, мигам̣ ван̇ка̄тиван̇кинам̣;

саттахи ка̄ла̄тиккантам̣, на нам̣ овадитуссахе’’ти.

таттха ат̣т̣хаккхуранти екекасмим̣ па̄де двиннам̣ двиннам̣ васена ат̣т̣хаккхурам̣. кхара̄дийети там̣ на̄мена а̄лапати. миганти саббасан̇га̄хикавачанам̣. ван̇ка̄тиван̇кинанти мӯле ван̇ка̄ни, агге ативан̇ка̄нӣти ван̇ка̄тиван̇ка̄ни, та̄диса̄ни син̇га̄ни асса аттхӣти ван̇ка̄тиван̇кӣ, там̣ ван̇ка̄тиван̇кинам̣. саттахи ка̄ла̄тиккантанти саттахи ова̄дака̄лехи ова̄дам̣ атиккантам̣. на нам̣ овадитуссахети етам̣ дуббачамигам̣ ахам̣ овадитум̣ на уссаха̄ми, етасса ме ова̄даттха̄йа читтампи на уппаджджатӣти дассети. атха нам̣ дуббачамигам̣ па̄се баддхам̣ луддо ма̄ретва̄ мам̣сам̣ а̄да̄йа пакка̄ми.

саттха̄пи ‘‘на твам̣ бхиккху ида̄нева дуббачо, пуббепи дуббачойева̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси. ‘‘тада̄ бха̄гинеййо миго дуббачабхиккху ахоси, бхагинӣ уппалаван̣н̣а̄, ова̄дамиго пана ахамева ахоси’’нти.

кхара̄дийаджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.

[16] 6. типаллаттхамигаджа̄такаван̣н̣ана̄

мигам̣ типаллаттханти идам̣ саттха̄ косамбийам̣ бадарика̄ра̄ме вихаранто сиккха̄ка̄мам̣ ра̄хулаттхерам̣ а̄раббха катхеси. екасмин̃хи ка̄ле саттхари а̄л̣авинагарам̣ упанисса̄йа агга̄л̣аве четийе вихаранте бахӯ упа̄сака̄ упа̄сика̄ бхиккхӯ бхиккхунийо ча виха̄рам̣ дхаммассаванаттха̄йа гаччханти, дива̄ дхаммассаванам̣ хоти. гаччханте пана ка̄ле упа̄сика̄йо бхиккхунийо ча на гаччхим̣су, бхиккхӯ чева упа̄сака̄ ча ахесум̣. тато пат̣т̣ха̄йа раттим̣ дхаммассаванам̣ джа̄там̣. дхаммассаванапарийоса̄не тхера̄ бхиккхӯ аттано аттано васанат̣т̣ха̄на̄ни гаччханти. дахара̄ са̄ман̣ера̄ ча упа̄сакехи саддхим̣ упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣ сайанти. тесу ниддам̣ упагатесу екачче гхуругхурупасса̄са̄ ка̄каччхама̄на̄ данте кха̄данта̄ нипаджджим̣су, екачче мухуттам̣ нидда̄йитва̄ ут̣т̣хахим̣су. те там̣ виппака̄рам̣ дисва̄ бхагавато а̄рочесум̣. бхагава̄ ‘‘йо пана бхиккху анупасампаннена сахасеййам̣ каппеййа па̄читтийа’’нти (па̄чи. 49) сиккха̄падам̣ пан̃н̃апетва̄ косамбим̣ агама̄си.

таттха бхиккхӯ а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ а̄хам̣су – ‘‘а̄вусо ра̄хула, бхагавата̄ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣, ида̄ни твам̣ аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ джа̄на̄хӣ’’ти. пуббе пана те бхиккхӯ бхагавати ча га̄равам̣ тасса ча̄йасмато сиккха̄ка̄матам̣ пат̣ичча там̣ аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатам̣ ативийа сан̇ган̣ханти, кхуддакаман̃чакам̣ пан̃н̃апетва̄ уссӣсакакаран̣аттха̄йа чӣварам̣ денти. там̣ дивасам̣ пана сиккха̄падабхайена васанат̣т̣ха̄нампи на адам̣су. ра̄хулабхаддопи ‘‘пита̄ ме’’ти дасабаласса ва̄, ‘‘упаджджха̄йо ме’’ти дхаммасена̄патино ва̄, ‘‘а̄чарийо ме’’ти маха̄моггалла̄насса ва̄, ‘‘чӯл̣апита̄ ме’’ти а̄нандаттхерасса ва̄ сантикам̣ агантва̄ дасабаласса вал̣ан̃джанаваччакут̣им̣ брахмавима̄нам̣ пависанто вийа пависитва̄ ва̄сам̣ каппеси. буддха̄нан̃хи вал̣ан̃джанакут̣ийам̣ два̄рам̣ супихитам̣ хоти, гандхапарибхан̣д̣аката̄ бхӯми, гандхада̄мама̄ла̄да̄ма̄ни оса̄рита̄нева хонти, саббараттим̣ дӣпо джха̄йати. ра̄хулабхаддо пана на тасса̄ кут̣ийа̄ имам̣ сампаттим̣ пат̣ичча таттха ва̄сам̣ упагато, бхиккхӯхи пана ‘‘васанат̣т̣ха̄нам̣ джа̄на̄хӣ’’ти вуттатта̄ ова̄дага̄равена сиккха̄ка̄мата̄йа таттха ва̄сам̣ упагато. антарантара̄ хи бхиккхӯ там̣ а̄йасмантам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣ дисва̄ тасса вӣмам̣санаттха̄йа мут̣т̣хисаммаджджаним̣ ва̄ качаварачхад̣д̣анакам̣ ва̄ бахи кхипитва̄ тасмим̣ а̄гате ‘‘а̄вусо, имам̣ кена чхад̣д̣ита’’нти ваданти. таттха кехичи ‘‘ра̄хуло имина̄ маггена гато’’ти вутте со а̄йасма̄ ‘‘на̄хам̣, бханте, етам̣ джа̄на̄мӣ’’ти аватва̄ва там̣ пат̣иса̄метва̄ ‘‘кхаматха ме, бханте’’ти кхама̄петва̄ гаччхати. евамеса сиккха̄ка̄мо.

со там̣ сиккха̄ка̄матам̣йева пат̣ичча таттха ва̄сам̣ упагато. атха саттха̄ пуреарун̣ам̣йева ваччакут̣идва̄ре т̣хатва̄ укка̄си, сопа̄йасма̄ укка̄си. ‘‘ко есо’’ти? ‘‘ахам̣ ра̄хуло’’ти никкхамитва̄ ванди. ‘‘касма̄ твам̣ ра̄хула идха нипанносӣ’’ти? ‘‘васанат̣т̣ха̄насса абха̄вато’’. ‘‘пуббе хи, бханте, бхиккхӯ мама сан̇гахам̣ каронти, ида̄ни аттано а̄паттибхайена васанат̣т̣ха̄нам̣ на денти, сва̄хам̣ ‘идам̣ ан̃н̃есам̣ асан̇гхат̣т̣анат̣т̣ха̄на’нти имина̄ ка̄ран̣ена идха нипанносмӣти. атха бхагавато ‘‘ра̄хулам̣ та̄ва бхиккхӯ евам̣ париччаджанти, ан̃н̃е кулада̄раке пабба̄джетва̄ ким̣ кариссантӣ’’ти дхаммасам̣вего удапа̄ди.

атха бхагава̄ па̄това бхиккхӯ саннипа̄та̄петва̄ дхаммасена̄патим̣ пуччхи ‘‘джа̄на̄си пана твам̣, са̄рипутта, аджджа каттхачи ра̄хуласса вуттхабха̄ва’’нти? ‘‘на джа̄на̄ми, бханте’’ти. ‘‘са̄рипутта, аджджа ра̄хуло ваччакут̣ийам̣ васи, са̄рипутта, тумхе ра̄хулам̣ евам̣ париччаджанта̄ ан̃н̃е кулада̄раке пабба̄джетва̄ ким̣ кариссатха? еван̃хи санте имасмим̣ са̄сане паббаджита̄ на патит̣т̣ха̄ бхависсанти, ито да̄ни пат̣т̣ха̄йа анупасампаннена екам̣ две дивасе аттано сантике васа̄петва̄ татийадивасе тесам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ н̃атва̄ бахи ва̄сетха̄’’ти имам̣ анупан̃н̃аттим̣ катва̄ пуна сиккха̄падам̣ пан̃н̃апеси.

тасмим̣ самайе дхаммасабха̄йам̣ саннисинна̄ бхиккхӯ ра̄хуласса гун̣акатхам̣ катхенти ‘‘пассатха̄вусо, йа̄ва сиккха̄ка̄мо вата̄йам̣ ра̄хуло, ‘тава васанат̣т̣ха̄нам̣ джа̄на̄хӣ’ти вутто на̄ма ‘ахам̣ дасабаласса путто, тумха̄кам̣ сена̄санасма̄ тумхейева никкхаматха̄’ти екам̣ бхиккхумпи аппат̣иппхаритва̄ ваччакут̣ийам̣ ва̄сам̣ каппесӣ’’ти. евам̣ тесу катхайама̄несу саттха̄ дхаммасабхам̣ гантва̄ алан̇ката̄сане нисӣдитва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти а̄ха. ‘‘бханте, ра̄хуласса сиккха̄ка̄макатха̄йа, на ан̃н̃а̄йа катха̄йа̄’’ти. саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, ра̄хуло ида̄нева сиккха̄ка̄мо, пуббе тираччха̄найонийам̣ ниббаттопи сиккха̄ка̄мойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ра̄джагахе еко магадхара̄джа̄ раджджам̣ ка̄реси. тада̄ бодхисатто мигайонийам̣ ниббаттитва̄ мигаган̣апаривуто аран̃н̃е васати. атхасса бхагинӣ аттано путтакам̣ упанетва̄ ‘‘бха̄тика, имам̣ те бха̄гинеййам̣ мигама̄йам̣ сиккха̄пехӣ’’ти а̄ха. бодхисатто ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ ‘‘гаччха, та̄та, асукавела̄йа на̄ма а̄гантва̄ сиккхеййа̄сӣ’’ти а̄ха. со ма̄тулена вуттавелам̣ анатиккамитва̄ там̣ упасан̇камитва̄ мигама̄йам̣ сиккхи. со екадивасам̣ ване вичаранто па̄сена баддхо баддхаравам̣ рави, мигаган̣о пала̄йитва̄ ‘‘путто те па̄сена баддхо’’ти тасса ма̄туйа̄ а̄рочеси. са̄ бха̄ту сантикам̣ гантва̄ ‘‘бха̄тика, бха̄гинеййо те мигама̄йам̣ сиккха̄пито’’ти пуччхи. бодхисатто ‘‘ма̄ твам̣ путтасса кин̃чи па̄пакам̣ а̄сан̇ки, суггахита̄ тена мигама̄йа̄, ида̄ни там̣ ха̄сайама̄но а̄гаччхиссатӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

16. ‘‘мигам̣ типаллаттхаманекама̄йам̣, ат̣т̣хаккхурам̣ ад̣д̣харатта̄папа̄йим̣;

екена сотена чхама̄ссасанто, чхахи кала̄хитибхоти бха̄гинеййо’’ти.

таттха миганти бха̄гинеййамигам̣. типаллаттханти паллаттхам̣ вуччати сайанам̣, убхохи пассехи уджукамева ча нипаннакавасена̄ти тӣха̄ка̄рехи паллаттхам̣ асса, тӣн̣и ва̄ паллаттха̄ни асса̄ти типаллаттхо, там̣ типаллаттхам̣. анекама̄йанти бахума̄йам̣ бахуван̃чанам̣. ат̣т̣хаккхуранти екекасмим̣ па̄де двиннам̣ двиннам̣ васена ат̣т̣хахи кхурехи саманна̄гатам̣. ад̣д̣харатта̄папа̄йинти пуримайа̄мам̣ атиккамитва̄ маджджхимайа̄ме аран̃н̃ато а̄гамма па̄нӣйасса пиванато ад̣д̣харатте а̄пам̣ пиватӣти ад̣д̣харатта̄папа̄йӣ. там̣ ад̣д̣харатте апа̄йинти аттхо. мама бха̄гинеййам̣ мигам̣ ахам̣ са̄дхукам̣ мигама̄йам̣ угган̣ха̄песим̣. катхам̣? йатха̄ екена сотена чхама̄ссасанто, чхахи кала̄хитибхоти бха̄гинеййоти. идам̣ вуттам̣ хоти – ахан̃хи тава путтам̣ татха̄ угган̣ха̄песим̣, йатха̄ екасмим̣ упаримана̄сика̄соте ва̄там̣ саннирумбхитва̄ патхавийа̄ аллӣнена екена хет̣т̣химасотена таттхева чхама̄йам̣ ассасанто чхахи кала̄хи луддакам̣ атибхоти, чхахи кот̣т̣ха̄сехи аджджхоттхарати ван̃четӣти аттхо. катама̄хи чхахи? чатта̄ро па̄де паса̄ретва̄ екена пассена сеййа̄йа, кхурехи тин̣апам̣сукхан̣анена, дживха̄нинна̄манена ударасса уддхума̄табха̄вакаран̣ена, учча̄рапасса̄вависсаджджанена, ва̄тасаннирумбханена̄ти.

апаро найо – па̄дена пам̣сум̣ гахетва̄ абхимукха̄кад̣д̣ханена, пат̣ипан̣а̄манена, убхосу пассесу сан̃чаран̣ена, ударам̣ уддхам̣ паккхипанена, адхо аваккхипанена̄ти има̄хи чхахи кала̄хи йатха̄ атибхоти, ‘‘мато айа’’нти сан̃н̃ам̣ уппа̄детва̄ ван̃чети, евам̣ там̣ мигама̄йам̣ угган̣ха̄песинти дӣпети.

апаро найо – татха̄ нам̣ угган̣ха̄песим̣, йатха̄ екена сотена чхама̄ссасанто чхахи кала̄хити двӣсупи найесу дасситехи чхахи ка̄ран̣ехи кала̄хити кала̄йиссати, луддам̣ ван̃чессатӣти аттхо. бхотӣти бхагиним̣ а̄лапати. бха̄гинеййоти евам̣ чхахи ка̄ран̣ехи ван̃чанакам̣ бха̄гинеййам̣ ниддисати. евам̣ бодхисатто бха̄гинеййасса мигама̄йа̄йа са̄дхукам̣ уггахитабха̄вам̣ дассенто бхагиним̣ самасса̄сети.

сопи мигапотако па̄се баддхо авиппхандитва̄йева бхӯмийам̣ маха̄пха̄сукапассена па̄де паса̄ретва̄ нипанно па̄да̄нам̣ а̄саннат̣т̣ха̄не кхурехева пахаритва̄ пам̣сун̃ча тин̣а̄ни ча уппа̄т̣етва̄ учча̄рапасса̄вам̣ виссаджджетва̄ сӣсам̣ па̄тетва̄ дживхам̣ нинна̄метва̄ сарӣрам̣ кхел̣акилиннам̣ катва̄ ва̄таггахан̣ена ударам̣ уддхума̄такам̣ катва̄ аккхӣни париваттетва̄ хет̣т̣ха̄ на̄сика̄сотена ва̄там̣ сан̃чара̄пенто упаримана̄сика̄сотена ва̄там̣ саннирумбхитва̄ сакаласарӣрам̣ тхаддхабха̄вам̣ га̄ха̄петва̄ мата̄ка̄рам̣ дассеси. нӣламаккхика̄пи нам̣ сампарива̄ресум̣, тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не ка̄ка̄ нилӣйим̣су. луддо а̄гантва̄ ударам̣ хаттхена пахаритва̄ ‘‘атипа̄това баддхо бхависсати, пӯтико джа̄то’’ти тасса бандханараджджукам̣ мочетва̄ ‘‘еттхевада̄ни нам̣ уккантитва̄ мам̣сам̣ а̄да̄йа гамисса̄мӣ’’ти нира̄сан̇ко хутва̄ са̄кха̄пала̄сам̣ гахетум̣ а̄раддхо. мигапотакопи ут̣т̣ха̄йа чатӯхи па̄дехи т̣хатва̄ ка̄йам̣ видхунитва̄ гӣвам̣ паса̄ретва̄ маха̄ва̄тена чхиннавала̄хако вийа вегена ма̄ту сантикам̣ агама̄си.

саттха̄пи ‘‘на, бхиккхаве, ра̄хуло ида̄нева сиккха̄ка̄мо, пуббепи сиккха̄ка̄мойева̄’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ бха̄гинеййамигапотако ра̄хуло ахоси, ма̄та̄ уппалаван̣н̣а̄, ма̄туламиго пана ахамева ахоси’’нти.

типаллаттхамигаджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.

[17] 7. ма̄лутаджа̄такаван̣н̣ана̄

ка̄л̣е ва̄ йади ва̄ джун̣хети идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто две вуд̣д̣хапаббаджите а̄раббха катхеси. те кира косаладжанападе екасмим̣ аран̃н̃а̄ва̄се васанти. еко ка̄л̣аттхеро на̄ма, еко джун̣хаттхеро на̄ма. атхекадивасам̣ джун̣хо ка̄л̣ам̣ пуччхи ‘‘бханте ка̄л̣а, сӣтам̣ на̄ма касмим̣ ка̄ле хотӣ’’ти. со ‘‘ка̄л̣е хотӣ’’ти а̄ха. атхекадивасам̣ ка̄л̣о джун̣хам̣ пуччхи – ‘‘бханте джун̣ха, сӣтам̣ на̄ма касмим̣ ка̄ле хотӣ’’ти. со ‘‘джун̣хе хотӣ’’ти а̄ха. те убхопи аттано кан̇кхам̣ чхиндитум̣ асакконта̄ саттху сантикам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ ‘‘бханте, сӣтам̣ на̄ма касмим̣ ка̄ле хотӣ’’ти пуччхим̣су. саттха̄ тесам̣ катхам̣ сутва̄ ‘‘пуббепи ахам̣, бхиккхаве, тумха̄кам̣ имам̣ пан̃хам̣ катхесим̣, бхавасан̇кхепагататта̄ пана на саллаккхайиттха̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте екасмим̣ паббатапа̄де сӣхо ча бйаггхо ча две саха̄йа̄ екисса̄йева гуха̄йа васанти. тада̄ бодхисаттопи исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ тасмим̣йева паббатапа̄де васати. атхекадивасам̣ тесам̣ саха̄йака̄нам̣ сӣтам̣ нисса̄йа вива̄до удапа̄ди. бйаггхо ‘‘ка̄л̣ейева сӣтам̣ хотӣ’’ти а̄ха. сӣхо ‘‘джун̣хейева сӣтам̣ хотӣ’’ти а̄ха. те убхопи аттано кан̇кхам̣ чхиндитум̣ асакконта̄ бодхисаттам̣ пуччхим̣су. бодхисатто имам̣ га̄тхама̄ха –

17. ‘‘ка̄л̣е ва̄ йади ва̄ джун̣хе, йада̄ ва̄йати ма̄луто;

ва̄таджа̄ни хи сӣта̄ни, убхоттхамапара̄джита̄’’ти.

таттха ка̄л̣е ва̄ йади ва̄ джун̣хети ка̄л̣апаккхе ва̄ джун̣хапаккхе ва̄. йада̄ ва̄йати ма̄лутоти йасмим̣ самайе пураттхима̄дибхедо ва̄то ва̄йати, тасмим̣ самайе сӣтам̣ хоти. ким̣ка̄ран̣а̄? ва̄таджа̄ни хи сӣта̄ни, йасма̄ ва̄те виджджантейева сӣта̄ни хонти, ка̄л̣апаккхо ва̄ джун̣хапаккхо ва̄ еттха апама̄н̣анти вуттам̣ хоти. убхоттхамапара̄джита̄ти убхопи тумхе имасмим̣ пан̃хе апара̄джита̄ти. евам̣ бодхисатто те саха̄йаке сан̃н̃а̄песи.

саттха̄пи ‘‘бхиккхаве, пуббепи майа̄ тумха̄кам̣ айам̣ пан̃хо катхито’’ти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ сачча̄ни пака̄сеси, саччапарийоса̄не двепи тхера̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су. саттха̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси ‘‘тада̄ бйаггхо ка̄л̣о ахоси, сӣхо джун̣хо, пан̃хависсаджджанаката̄пасо пана ахамева ахоси’’нти.

ма̄лутаджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.

[18] 8. матакабхаттаджа̄такаван̣н̣ана̄

евам̣ че сатта̄ джа̄неййунти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто матакабхаттам̣ а̄раббха катхеси. тасмин̃хи ка̄ле манусса̄ бахӯ аджел̣ака̄дайо ма̄ретва̄ ка̄лакате н̃а̄таке уддисса матакабхаттам̣ на̄ма денти. бхиккхӯ те мануссе татха̄ каронте дисва̄ саттха̄рам̣ пуччхим̣су ‘‘етарахи, бханте, манусса̄ бахӯ па̄н̣е джӣвитаккхайам̣ па̄петва̄ матакабхаттам̣ на̄ма денти. аттхи ну кхо, бханте, еттха вуд̣д̣хӣ’’ти? саттха̄ ‘‘на, бхиккхаве, ‘матакабхаттам̣ дасса̄ма̄’ти катепи па̄н̣а̄типа̄те ка̄чи вуд̣д̣хи на̄ма аттхи, пуббе пан̣д̣ита̄ а̄ка̄се нисаджджа дхаммам̣ десетва̄ еттха а̄дӣнавам̣ катхетва̄ сакаладжамбудӣпава̄сике етам̣ каммам̣ джаха̄песум̣. ида̄ни пана бхавасан̇кхепагататта̄ пуна па̄тубхӯта’’нти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте еко тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ диса̄па̄моккхо а̄чарийабра̄хман̣о ‘‘матакабхаттам̣ дасса̄мӣ’’ти екам̣ ел̣акам̣ га̄ха̄петва̄ антева̄сике а̄ха – ‘‘та̄та̄, имам̣ ел̣акам̣ надим̣ нетва̄ нха̄петва̄ кан̣т̣хе ма̄лам̣ париккхипитва̄ пан̃чан̇гуликам̣ датва̄ ман̣д̣етва̄ а̄нетха̄’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ там̣ а̄да̄йа надим̣ гантва̄ нха̄петва̄ ман̣д̣етва̄ надӣтӣре т̣хапесум̣. со ел̣ако аттано пуббакаммам̣ дисва̄ ‘‘еварӯпа̄ на̄ма дуккха̄ аджджа муччисса̄мӣ’’ти соманассаджа̄то маттика̄гхат̣ам̣ бхинданто вийа маха̄хаситам̣ хаситва̄ пуна ‘‘айам̣ бра̄хман̣о мам̣ гха̄тетва̄ майа̄ ладдхадуккхам̣ лабхиссатӣ’’ти бра̄хман̣е ка̄рун̃н̃ам̣ уппа̄детва̄ махантена саддена пароди.

атха нам̣ те ма̄н̣ава̄ пуччхим̣су ‘‘самма ел̣ака, твам̣ маха̄саддена хаси чева роди ча, кена ну кхо ка̄ран̣ена хаси, кена ка̄ран̣ена пародӣ’’ти? ‘‘тумхе мам̣ имам̣ ка̄ран̣ам̣ аттано а̄чарийасса сантике пуччхеййа̄тха̄’’ти. те там̣ а̄да̄йа гантва̄ идам̣ ка̄ран̣ам̣ а̄чарийасса а̄рочесум̣. а̄чарийо тесам̣ вачанам̣ сутва̄ ел̣акам̣ пуччхи ‘‘касма̄ твам̣ ел̣ака, хаси, касма̄ родӣ’’ти? ел̣ако аттана̄ катакаммам̣ джа̄тиссаран̃а̄н̣ена ануссаритва̄ бра̄хман̣асса катхеси ‘‘ахам̣, бра̄хман̣а, пуббе та̄дисова мантаджджха̄йакабра̄хман̣о хутва̄ ‘матакабхаттам̣ дасса̄мӣ’ти екам̣ ел̣акам̣ ма̄ретва̄ матакабхаттам̣ ада̄сим̣, сва̄хам̣ екасса ел̣акасса гха̄титатта̄ екенӯнесу пан̃часу аттабха̄васатесу сӣсаччхедам̣ па̄пун̣им̣, айам̣ ме кот̣ийам̣ т̣хито пан̃часатимо аттабха̄во, сва̄хам̣ ‘аджджа еварӯпа̄ дуккха̄ муччисса̄мӣ’ти соманассаджа̄то имина̄ ка̄ран̣ена хасим̣. роданто пана ‘ахам̣ та̄ва екам̣ ел̣акам̣ ма̄ретва̄ пан̃ча джа̄тисата̄ни сӣсаччхедадуккхам̣ патва̄ аджджа тамха̄ дуккха̄ муччисса̄ми, айам̣ пана бра̄хман̣о мам̣ ма̄ретва̄ ахам̣ вийа пан̃ча джа̄тисата̄ни сӣсаччхедадуккхам̣ лабхиссатӣ’ти тайи ка̄рун̃н̃ена роди’’нти. ‘‘ел̣ака, ма̄ бха̄йи, на̄хам̣ там̣ ма̄ресса̄мӣ’’ти. ‘‘бра̄хман̣а, ким̣ вадеси, тайи ма̄рентепи ама̄рентепи на сакка̄ аджджа майа̄ маран̣а̄ муччиту’’нти. ‘‘ел̣ака, ма̄ бха̄йи, ахам̣ те а̄раккхам̣ гахетва̄ тайа̄ саддхим̣йева вичарисса̄мӣ’’ти. ‘‘бра̄хман̣а, аппаматтако тава а̄раккхо, майа̄ катапа̄пам̣ пана махантам̣ балава’’нти.

бра̄хман̣о ел̣акам̣ мун̃читва̄ ‘‘имам̣ ел̣акам̣ кассачипи ма̄ретум̣ на дасса̄мӣ’’ти антева̄сике а̄да̄йа ел̣акенева саддхим̣ вичари. ел̣ако виссат̣т̣хаматтова екам̣ па̄са̄н̣апит̣т̣хим̣ нисса̄йа джа̄тагумбе гӣвам̣ уккхипитва̄ пан̣н̣а̄ни кха̄дитум̣ а̄раддхо. тан̇кхан̣ан̃н̃ева тасмим̣ па̄са̄н̣апит̣т̣хе асани пати, тато ека̄ па̄са̄н̣асакалика̄ чхиджджитва̄ ел̣акасса паса̄ритагӣва̄йа патитва̄ сӣсам̣ чхинди, маха̄джано саннипати. тада̄ бодхисатто тасмим̣ т̣ха̄не руккхадевата̄ хутва̄ ниббатто. со пассантассева тасса маха̄джанасса девата̄нубха̄вена а̄ка̄се паллан̇кена нисӣдитва̄ ‘‘име сатта̄ евам̣ па̄пасса пхалам̣ джа̄нама̄на̄ аппевана̄ма па̄н̣а̄типа̄там̣ на кареййу’’нти мадхурассарена дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

18. ‘‘евам̣ че сатта̄ джа̄неййум̣, дуккха̄йам̣ джа̄тисамбхаво;

на па̄н̣о па̄н̣инам̣ хан̃н̃е, па̄н̣агха̄тӣ хи сочатӣ’’ти.

таттха евам̣ че сатта̄ джа̄неййунти име сатта̄ евам̣ че джа̄неййум̣. катхам̣? дуккха̄йам̣ джа̄тисамбхавоти айам̣ таттха таттха джа̄ти ча джа̄тасса ануккамена вад̣д̣хисан̇кха̄то самбхаво ча джара̄бйа̄дхимаран̣ааппийасампайогапийавиппайогахаттхапа̄даччхеда̄дӣнам̣ дуккха̄нам̣ ваттхубхӯтатта̄ ‘‘дуккхо’’ти йади джа̄неййум̣. на па̄н̣о па̄н̣инам̣ хан̃н̃ети ‘‘парам̣ вадханто джа̄тисамбхаве вадхам̣ лабхати, пӣл̣енто пӣл̣ам̣ лабхатӣ’’ти джа̄тисамбхавасса дуккхаваттхута̄йа дуккхабха̄вам̣ джа̄нанто кочи па̄н̣о ан̃н̃ам̣ па̄н̣инам̣ на хан̃н̃е, сатто саттам̣ на ханеййа̄ти аттхо. ким̣ка̄ран̣а̄? па̄н̣агха̄тӣ хи сочатӣти, йасма̄ са̄хаттхика̄дӣсу чхасу пайогесу йена кеначи пайогена парасса джӣвитиндрийупаччхеданена па̄н̣агха̄тӣ пуггало ат̣т̣хасу маха̄нирайесу сол̣асасу уссаданирайесу на̄наппака̄ра̄йа тираччха̄найонийа̄ петтивисайе асурака̄йети имесу чатӯсу апа̄йесу маха̄дуккхам̣ анубхавама̄но дӣгхараттам̣ антониджджха̄йаналаккхан̣ена сокена сочати. йатха̄ ва̄йам̣ ел̣ако маран̣абхайена сочати, евам̣ дӣгхараттам̣ сочатӣтипи н̃атва̄ на па̄н̣о па̄н̣инам̣ хан̃н̃е, кочи па̄н̣а̄типа̄такаммам̣ на̄ма на кареййа. мохена пана мӯл̣ха̄ авиджджа̄йа андхӣката̄ имам̣ а̄дӣнавам̣ апассанта̄ па̄н̣а̄типа̄там̣ каронтӣти.

евам̣ маха̄сатто нирайабхайена таджджетва̄ дхаммам̣ десеси. манусса̄ там̣ дхаммадесанам̣ сутва̄ нирайабхайабхӣта̄ па̄н̣а̄типа̄та̄ вирамим̣су. бодхисаттопи дхаммам̣ десетва̄ маха̄джанам̣ сӣле патит̣т̣ха̄петва̄ йатха̄каммам̣ гато, маха̄джанопи бодхисаттасса ова̄де т̣хатва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ деванагарам̣ пӯреси. саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси ‘‘ахам̣ тена самайена руккхадевата̄ ахоси’’нти.

матакабхаттаджа̄такаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хама̄.

[19] 9. а̄йа̄читабхаттаджа̄такаван̣н̣ана̄

саче мучче печча муччети идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто девата̄нам̣ а̄йа̄чанабаликаммам̣ а̄раббха катхеси. тада̄ кира манусса̄ ван̣иджджа̄йа гаччханта̄ па̄н̣е вадхитва̄ девата̄нам̣ баликаммам̣ катва̄ ‘‘майам̣ анантара̄йена аттхасиддхим̣ патва̄ а̄гантва̄ пуна тумха̄кам̣ баликаммам̣ карисса̄ма̄’’ти а̄йа̄читва̄ гаччханти. таттха̄нантара̄йена аттхасиддхим̣ патва̄ а̄гата̄ ‘‘девата̄нубха̄вена идам̣ джа̄та’’нти ман̃н̃ама̄на̄ бахӯ па̄н̣е вадхитва̄ а̄йа̄чанато муччитум̣ баликаммам̣ каронти, там̣ дисва̄ бхиккхӯ ‘‘аттхи ну кхо, бханте, еттха аттхо’’ти бхагавантам̣ пуччхим̣су. бхагава̄ атӣтам̣ а̄хари.

атӣте ка̄сират̣т̣хе екасмим̣ га̄маке кут̣умбико га̄мадва̄ре т̣хитанигродхаруккхе девата̄йа баликаммам̣ пат̣иджа̄нитва̄ анантара̄йена а̄гантва̄ бахӯ па̄н̣е вадхитва̄ ‘‘а̄йа̄чанато муччисса̄мӣ’’ти руккхамӯлам̣ гато. руккхадевата̄ кхандхавит̣апе т̣хатва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

19. ‘‘саче мучче печча мучче, муччама̄но хи баджджхати;

на хевам̣ дхӣра̄ муччанти, мутти ба̄ласса бандхана’’нти.

таттха саче мучче печча муччети бхо пуриса, твам̣ саче мучче йади муччитука̄моси. печча муччети йатха̄ паралоке на баджджхаси, евам̣ мучча̄хи. муччама̄но хи баджджхатӣти йатха̄ пана твам̣ па̄н̣ам̣ вадхитва̄ муччитум̣ иччхаси, евам̣ муччама̄но хи па̄пакаммена баджджхати. тасма̄ на хевам̣ дхӣра̄ муччантӣти йе пан̣д̣итапуриса̄, те евам̣ пат̣иссавато на муччанти. ким̣ка̄ран̣а̄? еварӯпа̄ хи мутти ба̄ласса бандханам̣, еса̄ па̄н̣а̄типа̄там̣ катва̄ мутти на̄ма ба̄ласса бандханамева хотӣти дхаммам̣ десеси. тато пат̣т̣ха̄йа манусса̄ еварӯпа̄ па̄н̣а̄типа̄такамма̄ вирата̄ дхаммам̣ чаритва̄ деванагарам̣ пӯрайим̣су.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси ‘‘ахам̣ тена самайена руккхадевата̄ ахоси’’нти.

а̄йа̄читабхаттаджа̄такаван̣н̣ана̄ навама̄.

[20] 10. нал̣апа̄наджа̄такаван̣н̣ана̄

дисва̄ падамануттин̣н̣анти идам̣ саттха̄ косалесу ча̄рикам̣ чарама̄но нал̣акапа̄нага̄мам̣ патва̄ нал̣акапа̄напоккхаран̣ийам̣ кетакаване вихаранто нал̣адан̣д̣аке а̄раббха катхеси. тада̄ кира бхиккхӯ нал̣акапа̄напоккхаран̣ийам̣ нхатва̄ сӯчигхараттха̄йа са̄ман̣ерехи нал̣адан̣д̣аке га̄ха̄петва̄ те саббаттхакамева чхидде дисва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘бханте, майам̣ сӯчигхараттха̄йа нал̣адан̣д̣аке ган̣ха̄пема, те мӯлато йа̄ва агга̄ саббаттхакамева чхидда̄, ким̣ ну кхо ета’’нти пуччхим̣су. саттха̄ ‘‘идам̣, бхиккхаве, майхам̣ пора̄н̣акаадхит̣т̣ха̄на’’нти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.

пуббе кира со ванасан̣д̣о аран̃н̃о ахоси. тасса̄пи поккхаран̣ийа̄ еко дакараккхасо отин̣н̣отин̣н̣е кха̄дати. тада̄ бодхисатто рохитамигапотакаппама̄н̣о капира̄джа̄ хутва̄ асӣтисахассаматтава̄нарапаривуто йӯтхам̣ парихаранто тасмим̣ аран̃н̃е васати. со ва̄нараган̣асса ова̄дам̣ ада̄си ‘‘та̄та̄, имасмим̣ аран̃н̃е висаруккха̄пи амануссапариггахитапоккхаран̣ийопи хонти, тумхе акха̄дитапуббам̣ пхала̄пхалам̣ кха̄данта̄ ва̄ апӣтапуббам̣ па̄нӣйам̣ пиванта̄ ва̄ мам̣ пат̣ипуччхеййа̄тха̄’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ екадивасам̣ агатапуббат̣т̣ха̄нам̣ гата̄ таттха бахудева дивасам̣ чаритва̄ па̄нӣйам̣ гавесама̄на̄ екам̣ поккхаран̣им̣ дисва̄ па̄нӣйам̣ апивитва̄ва бодхисаттасса̄гаманам̣ олокайама̄на̄ нисӣдим̣су. бодхисатто а̄гантва̄ ‘‘ким̣ та̄та̄, па̄нӣйам̣ на пиватха̄’’ти а̄ха. ‘‘тумха̄кам̣ а̄гаманам̣ олокема̄’’ти. ‘‘сут̣т̣ху, та̄та̄’’ти бодхисатто поккхаран̣им̣ а̄виджджхитва̄ падам̣ париччхинданто отин̣н̣амева пасси, на уттин̣н̣ам̣. со ‘‘ниссам̣сайам̣ еса̄ амануссапариггахита̄’’ти н̃атва̄ ‘‘сут̣т̣ху во катам̣, та̄та̄, па̄нӣйам̣ апивантехи, амануссапариггахита̄ айа’’нти а̄ха.

дакараккхасопи тесам̣ анотаран̣абха̄вам̣ н̃атва̄ нӣлодаро пан̣д̣арамукхо сураттахаттхапа̄до бӣбхаччхадассано хутва̄ удакам̣ двидха̄ катва̄ никкхамитва̄ ‘‘касма̄ нисинна̄ттха, отаритва̄ па̄нӣйам̣ пиватха̄’’ти а̄ха. атха нам̣ бодхисатто пуччхи ‘‘твам̣ идха ниббаттадакараккхасосӣ’’ти? ‘‘а̄ма, аха’’нти. ‘‘твам̣ поккхаран̣им̣ отин̣н̣аке лабхасӣ’’ти? ‘‘а̄ма, лабха̄ми, ахам̣ идхотин̣н̣ам̣ антамасо сакун̣икам̣ упа̄да̄йа на кин̃чи мун̃ча̄ми, тумхепи саббе кха̄дисса̄мӣ’’ти. ‘‘на майам̣ атта̄нам̣ туйхам̣ кха̄дитум̣ дасса̄ма̄’’ти. ‘‘па̄нӣйам̣ пана пивиссатха̄’’ти. ‘‘а̄ма, па̄нӣйам̣ пивисса̄ма, на ча те васам̣ гамисса̄ма̄’’ти. ‘‘атха катхам̣ па̄нӣйам̣ пивиссатха̄’’ти? ким̣ пана твам̣ ман̃н̃аси ‘‘отаритва̄ пивиссантӣ’’ти. ‘‘майан̃хи анотаритва̄ асӣтисахасса̄нипи екамекам̣ нал̣адан̣д̣акам̣ гахетва̄ уппалана̄л̣ена удакам̣ пиванта̄ вийа тава поккхаран̣ийа̄ па̄нӣйам̣ пивисса̄ма, евам̣ но твам̣ кха̄дитум̣ на саккхиссасӣ’’ти. етаматтхам̣ видитва̄ саттха̄ абхисамбуддхо хутва̄ имисса̄ га̄тха̄йа пуримапададвайам̣ абха̄си –

20. ‘‘дисва̄ падамануттин̣н̣ам̣, дисва̄нотаритам̣ пада’’нти.

тассаттхо – бхиккхаве, со капира̄джа̄ тасса̄ поккхаран̣ийа̄ екампи уттин̣н̣ападам̣ на̄ддаса, отаритам̣ пана отин̣н̣ападамева аддаса. евам̣ дисва̄ падам̣ ануттин̣н̣ам̣ дисва̄на отаритам̣ падам̣ ‘‘аддха̄йам̣ поккхаран̣ӣ амануссапариггахита̄’’ти н̃атва̄ тена саддхим̣ саллапанто сапарисо а̄ха –

‘‘нал̣ена ва̄рим̣ писса̄ма̄’’ти;

тассаттхо – майам̣ тава поккхаран̣ийам̣ нал̣ена па̄нӣйам̣ пивисса̄ма̄ти. пуна маха̄сатто а̄ха –

‘‘нева мам̣ твам̣ вадхиссасӣ’’ти;

евам̣ нал̣ена па̄нӣйам̣ пивантам̣ сапарисампи мам̣ твам̣ нева вадхиссасӣти аттхо.

еван̃ча пана ватва̄ бодхисатто екам̣ нал̣адан̣д̣акам̣ а̄хара̄петва̄ па̄рамийо а̄ваджджетва̄ саччакирийам̣ катва̄ мукхена дхами, нал̣о анто кин̃чи ган̣т̣хим̣ асесетва̄ саббаттхакамева сусиро ахоси. имина̄ нийа̄мена апарампи апарампи а̄хара̄петва̄ мукхена дхамитва̄ ада̄си. евам̣ сантепи на сакка̄ нит̣т̣ха̄петум̣, тасма̄ евам̣ на гахетаббам̣. бодхисатто пана ‘‘имам̣ поккхаран̣им̣ парива̄ретва̄ джа̄та̄ саббепи нал̣а̄ екаччхидда̄ хонтӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си. бодхисатта̄нан̃хи хитӯпача̄расса махантата̄йа адхит̣т̣ха̄нам̣ самиджджхати. тато пат̣т̣ха̄йа саббепи там̣ поккхаран̣им̣ парива̄ретва̄ ут̣т̣хитанал̣а̄ екаччхидда̄ джа̄та̄. имасмин̃хи каппе чатта̄ри каппат̣т̣хийапа̄т̣иха̄рийа̄ни на̄ма. катама̄ни чатта̄ри? чанде сасалаккхан̣ам̣ сакалампи имам̣ каппам̣ т̣хассати, ват̣т̣акаджа̄таке аггино ниббутат̣т̣ха̄нам̣ сакалампи имам̣ каппам̣ агги на джха̄йиссати, гхат̣ӣка̄ранивесанат̣т̣ха̄нам̣ сакалампи имам̣ каппам̣ ановассакам̣ т̣хассати, имам̣ поккхаран̣им̣ парива̄ретва̄ ут̣т̣хитанал̣а̄ сакалампи имам̣ каппам̣ екаччхидда̄ бхависсантӣти има̄ни чатта̄ри каппат̣т̣хийапа̄т̣иха̄рийа̄ни на̄ма.

бодхисатто евам̣ адхит̣т̣хахитва̄ екам̣ нал̣ам̣ а̄да̄йа нисӣди. тепи асӣтисахассава̄нара̄ екекам̣ а̄да̄йа поккхаран̣им̣ парива̄ретва̄ нисӣдим̣су. тепи бодхисаттасса нал̣ена а̄кад̣д̣хитва̄ па̄нӣйам̣ пиванака̄ле саббе тӣре нисинна̄ва пивим̣су. евам̣ техи па̄нӣйе пивите дакараккхасо кин̃чи алабхитва̄ анаттамано саканивесанамева гато. бодхисаттопи сапарива̄ро аран̃н̃амева па̄виси.

саттха̄ пана ‘‘имесам̣, бхиккхаве, нал̣а̄нам̣ екаччхиддабха̄во на̄ма майхамеветам̣ пора̄н̣акаадхит̣т̣ха̄на’’нти имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ дакараккхасо девадатто ахоси, асӣтисахассава̄нара̄ буддхапариса̄, упа̄йакусало пана капира̄джа̄ ахамева ахоси’’нти.

нал̣апа̄наджа̄такаван̣н̣ана̄ дасама̄.

сӣлавагго дутийо.

тассудда̄нам̣ –

нигродхам̣ лаккхан̣ам̣ кан̣д̣и, ва̄тамигам̣ кхара̄дийам̣;

типаллаттхам̣ ма̄лутан̃ча, матабхатта айа̄читам̣;

нал̣апа̄нанти те даса̄ти.