13. кусана̄л̣ивагго
[121] 1. кусана̄л̣иджа̄такаван̣н̣ана̄
каре сариккхоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ана̄тхапин̣д̣икасса миттам̣ а̄раббха катхеси. ана̄тхапин̣д̣икасса хи миттасухаджджан̃а̄тибандхава̄ екато хутва̄ ‘‘маха̄сет̣т̣хи айам̣ тайа̄ джа̄тиготтадханадхан̃н̃а̄дӣхи нева садисо, на уттаритаро, касма̄ етена саддхим̣ сантхавам̣ кароси, ма̄ карохӣ’’ти пунаппунам̣ нива̄ресум̣. ана̄тхапин̣д̣ико пана ‘‘миттасантхаво на̄ма хӣнехипи самехипи атирекехипи каттаббойева̄’’ти тесам̣ вачанам̣ аггахетва̄ бхогага̄мам̣ гаччханто там̣ кут̣умбараккхакам̣ катва̄ агама̄сӣти саббам̣ ка̄л̣акан̣н̣иваттхусмим̣ вуттанайенева ведитаббам̣. идха пана ана̄тхапин̣д̣икена аттано гхаре паваттийа̄ а̄рочита̄йа саттха̄ ‘‘гахапати, митто на̄ма кхуддако наттхи, миттадхаммам̣ раккхитум̣ саматтхабха̄воветтха пама̄н̣ам̣, митто на̄ма аттана̄ самопи хӣнопи сет̣т̣хопи гахетаббо. саббепи хете аттано паттабха̄рам̣ ниттхарантийева, ида̄ни та̄ва твам̣ аттано нӣчамиттам̣ нисса̄йа кут̣умбасса са̄мико джа̄то, пора̄н̣а̄ пана нӣчамиттам̣ нисса̄йа вима̄наса̄мика̄ джа̄та̄’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто ран̃н̃о уййа̄не кусана̄л̣игаччхе девата̄ хутва̄ ниббатти. тасмим̣йева ча уййа̄не ман̇галасилам̣ нисса̄йа уджугатаккхандхо париман̣д̣аласа̄кха̄вит̣апасампанно ран̃н̃о сантика̄ ладдхасамма̄но ручаман̇галаруккхо аттхи, ‘‘мукхако’’типи вуччати. тасмим̣ еко махесаккхо девара̄джа̄ ниббатти. бодхисаттасса тена саддхим̣ миттасантхаво ахоси. тада̄ ра̄джа̄ екасмим̣ екаттхамбхаке па̄са̄де васати, тасса со тхамбхо чали. атхасса чалитабха̄вам̣ ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ вад̣д̣хакӣ паккоса̄петва̄ ‘‘та̄та̄, мама екаттхамбхакасса ман̇галапа̄са̄дасса тхамбхо чалито, екам̣ са̄раттхамбхам̣ а̄харитва̄ там̣ ниччалам̣ каротха̄’’ти а̄ха. те ‘‘са̄дху, дева̄’’ти ран̃н̃о вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ тадануччхавикам̣ руккхам̣ парийесама̄на̄ ан̃н̃аттха адисва̄ уййа̄нам̣ пависитва̄ там̣ мукхакаруккхам̣ дисва̄ ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ ‘‘ким̣, та̄та̄, дит̣т̣хо во тадануччхавико руккхо’’ти вутте ‘‘дит̣т̣хо, дева, апича там̣ чхиндитум̣ на висаха̄ма̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄’’ти? майан̃хи ан̃н̃аттха руккхам̣ апассанта̄ уййа̄нам̣ пависимха, татрапи т̣хапетва̄ ман̇галаруккхам̣ ан̃н̃ам̣ на пасса̄ма. ити нам̣ ман̇галаруккхата̄йа чхиндитум̣ на висаха̄ма̄ти. гаччхатха, там̣ чхиндитва̄ па̄са̄дам̣ тхирам̣ каротха, майам̣ ан̃н̃ам̣ ман̇галаруккхам̣ карисса̄ма̄ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти баликаммам̣ гахетва̄ уййа̄нам̣ гантва̄ ‘‘све чхиндисса̄ма̄’’ти руккхасса баликаммам̣ катва̄ никкхамим̣су.
руккхадевата̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ ‘‘све майхам̣ вима̄нам̣ на̄сессанти, да̄раке гахетва̄ кухим̣ гамисса̄мӣ’’ти гантаббат̣т̣ха̄нам̣ апассантӣ путтаке гӣва̄йа гахетва̄ пароди. тасса̄ сандит̣т̣хасамбхатта̄ руккхадевата̄ а̄гантва̄ ‘‘ким̣ ета’’нти пуччхитва̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ сутва̄ сайампи вад̣д̣хакӣнам̣ пат̣иккаманӯпа̄йам̣ апассантийо там̣ париссаджитва̄ родитум̣ а̄рабхим̣су. тасмим̣ самайе бодхисатто ‘‘руккхадеватам̣ пассисса̄мӣ’’ти таттха гантва̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ сутва̄ ‘‘хоту, ма̄ чинтайиттха, ахам̣ руккхам̣ чхиндитум̣ на дасса̄ми, све вад̣д̣хакӣнам̣ а̄гатака̄ле мама ка̄ран̣ам̣ пассатха̄’’ти та̄ девата̄ самасса̄сетва̄ пунадивасе вад̣д̣хакӣнам̣ а̄гатавела̄йа какан̣т̣акавесам̣ гахетва̄ вад̣д̣хакӣнам̣ пурато гантва̄ ман̇галаруккхасса мӯлантарам̣ пависитва̄ там̣ руккхам̣ сусирам̣ вийа катва̄ руккхамаджджхена абхирухитва̄ кхандхаматтхакена никкхамитва̄ сӣсам̣ кампайама̄но нипаджджи. маха̄вад̣д̣хакӣ там̣ какан̣т̣акам̣ дисва̄ руккхам̣ хаттхена пахаритва̄ ‘‘сусираруккхо есо нисса̄ро, хиййо анупадха̄ретва̄ва баликаммам̣ каримха̄’’ти екагханам̣ маха̄руккхам̣ гарахитва̄ пакка̄ми. руккхадевата̄ бодхисаттам̣ нисса̄йа вима̄насса са̄минӣ джа̄та̄.
тасса̄ пат̣исантха̄раттха̄йа сандит̣т̣хасамбхатта̄ бахӯ девата̄ саннипатим̣су. руккхадевата̄ ‘‘вима̄нам̣ ме ладдха’’нти тут̣т̣хачитта̄ та̄сам̣ девата̄нам̣ маджджхе бодхисаттасса гун̣ам̣ катхайама̄на̄ ‘‘бхо, девата̄, майам̣ махесаккха̄ хутва̄пи дандхапан̃н̃ата̄йа имам̣ упа̄йам̣ на джа̄нимха, кусана̄л̣идевата̄ пана аттано н̃а̄н̣асампаттийа̄ амхе вима̄наса̄мике ака̄си, митто на̄ма садисопи адхикопи хӣнопи каттаббова. саббепи хи аттано тха̄мена саха̄йака̄нам̣ уппаннам̣ дуккхам̣ ниттхаритва̄ сукхе патит̣т̣ха̄пентийева̄’’ти миттадхаммам̣ ван̣н̣етва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
121. ‘‘каре сариккхо атха ва̄пи сет̣т̣хо, нихӣнако ва̄пи кареййа еко;
кареййумете бйасане уттаматтхам̣, йатха̄ ахам̣ кусана̄л̣и руча̄йа’’нти.
таттха каре сариккхоти джа̄тиа̄дӣхи садисопи миттадхаммам̣ кареййа. атха ва̄пи сет̣т̣хоти джа̄тиа̄дӣхи адхикопи кареййа. нихӣнако ва̄пи кареййа екоти еко джа̄тиа̄дӣхи хӣнопи миттадхаммам̣ кареййа. тасма̄ саббепи ете митта̄ ка̄табба̄йева̄ти дӣпети. ким̣ка̄ран̣а̄? кареййумете бйасане уттаматтханти саббепете саха̄йасса бйасане уппанне аттано аттано паттабха̄рам̣ вахама̄на̄ уттаматтхам̣ кареййум̣, ка̄йикачетасикадуккхато там̣ саха̄йакам̣ мочеййумева̄ти аттхо. тасма̄ хӣнопи митто ка̄таббойева, пагева итаре. татридам̣ опаммам̣ – йатха̄ ахам̣ кусана̄л̣и руча̄йанти, йатха̄ ахам̣ руча̄йам̣ ниббаттадевата̄ айан̃ча кусана̄л̣идевата̄, аппесаккха̄пи миттасантхавам̣ каримха, татрапа̄хам̣ махесаккха̄пи сама̄на̄ аттано уппаннадуккхам̣ ба̄лата̄йа анупа̄йакусалата̄йа харитум̣ на̄саккхим̣, имам̣ пана аппесаккхампи сама̄нам̣ пан̣д̣итадеватам̣ нисса̄йа дуккхато муттомхи. тасма̄ ан̃н̃ехипи дуккха̄ муччитука̄мехи самависит̣т̣хабха̄вам̣ анолокетва̄ хӣнопи пан̣д̣ито митто ка̄табботи.
руча̄девата̄ има̄йа га̄тха̄йа девасан̇гхасса дхаммам̣ десетва̄ йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ саддхим̣ кусана̄л̣идевата̄йа йатха̄каммам̣ гата̄.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ руча̄девата̄ а̄нандо ахоси, кусана̄л̣идевата̄ пана ахамева ахоси’’нти.
кусана̄л̣иджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.
[122] 2. думмедхаджа̄такаван̣н̣ана̄
йасам̣ ладдха̄на думмедхоти идам̣ саттха̄ вел̣уване вихаранто девадаттам̣ а̄раббха катхеси. дхаммасабха̄йан̃хи бхиккхӯ ‘‘а̄вусо девадатто, татха̄гатасса пун̣н̣ачандасассирикамукхам̣ асӣта̄нубйан̃джанадваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣апат̣иман̣д̣итам̣ бйа̄маппабха̄париккхиттам̣ а̄вел̣а̄вел̣а̄бхӯта̄ йамакайамакабхӯта̄ гханабуддхарасмийо виссаджджентам̣ парамасобхаггаппаттам̣ аттабха̄ван̃ча олокетва̄ читтам̣ паса̄детум̣ на саккоти, усӯйамева кароти. ‘буддха̄ на̄ма еварӯпена сӣлена сама̄дхина̄ пан̃н̃а̄йа вимуттийа̄ вимуттин̃а̄н̣адассанена саманна̄гата̄’ти вуччама̄не ван̣н̣ам̣ сахитум̣ на саккоти, усӯйамева каротӣ’’ти девадаттасса агун̣акатхам̣ катхайим̣су. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева девадатто мама ван̣н̣е бхан̃н̃ама̄не усӯйам̣ кароти, пуббепи ака̄сийева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте магадхарат̣т̣хе ра̄джагаханагаре екасмим̣ магадхара̄дже раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто хаттхийонийам̣ ниббаттитва̄ саббасето ахоси хет̣т̣ха̄ ван̣н̣итасадиса̄йа рӯпасампаттийа̄ саманна̄гато. атха нам̣ ‘‘лаккхан̣асампанно айа’’нти со ра̄джа̄ ман̇галахаттхим̣ ака̄си. атхекасмим̣ чхан̣адивасе сакаланагарам̣ деванагарам̣ вийа алан̇ка̄ра̄петва̄ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣итам̣ ман̇галахаттхим̣ абхирухитва̄ махантена ра̄джа̄нубха̄вена нагарам̣ падаккхин̣ам̣ ака̄си. маха̄джано таттха таттха т̣хатва̄ ман̇галахаттхино рӯпасобхаггаппаттам̣ сарӣрам̣ дисва̄ ‘‘ахо рӯпам̣, ахо гати, ахо лӣл̣а̄, ахо лаккхан̣асампатти, еварӯпо на̄ма саббасетаварава̄ран̣о чаккаваттиран̃н̃о ануччхавико’’ти ман̇галахаттхимева ван̣н̣еси.
ра̄джа̄ ман̇галахаттхисса ван̣н̣ам̣ сутва̄ сахитум̣ асакконто усӯйам̣ уппа̄детва̄ ‘‘аджджева там̣ паббатапа̄де па̄тетва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄песса̄мӣ’’ти хаттха̄чарийам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘кинти катва̄ тайа̄ айам̣ на̄го сиккха̄пито’’ти а̄ха. ‘‘сусиккха̄пито, дева̄’’ти. ‘‘на сусиккхито, дусиккхито’’ти. ‘‘сусиккхито, дева̄’’ти. ‘‘йади сусиккхито, саккхиссаси нам̣ вепуллапаббатаматтхакам̣ а̄ропету’’нти. ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘тена хи ехӣ’’ти сайам̣ отаритва̄ хаттха̄чарийам̣ а̄ропетва̄ паббатапа̄дам̣ гантва̄ хаттха̄чарийена хаттхипит̣т̣хийам̣ нисӣдитва̄ва хаттхимхи вепуллапаббатаматтхакам̣ а̄ропите сайампи амаччаган̣апаривуто паббатаматтхакам̣ абхирухитва̄ хаттхим̣ папа̄та̄бхимукхам̣ ка̄ретва̄ ‘‘твам̣ ‘майа̄ еса сусиккха̄пито’ти вадеси, тӣхийева та̄ва нам̣ па̄дехи т̣хапехӣ’’ти а̄ха. хаттха̄чарийо пит̣т̣хийам̣ нисӣдитва̄ва ‘‘бхо тӣхи па̄дехи тит̣т̣ха̄’’ти хаттхисса пан̣хика̄йа сан̃н̃ам̣ ада̄си, маха̄сатто татха̄ ака̄си. пуна ра̄джа̄ ‘‘двӣхи пуримапа̄дехийева т̣хапехӣ’’ти а̄ха, маха̄сатто две паччхимапа̄де уккхипитва̄ пуримапа̄дехи ат̣т̣ха̄си. ‘‘паччхимапа̄дехийева̄’’ти вуттепи две пуримапа̄де уккхипитва̄ паччхимапа̄дехи ат̣т̣ха̄си, ‘‘екена̄’’ти вуттепи тайо па̄де уккхипитва̄ екенева ат̣т̣ха̄си. атхасса апатанабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘саче пахоси, а̄ка̄се нам̣ т̣хапехӣ’’ти а̄ха.
а̄чарийо чинтеси – ‘‘сакаладжамбудӣпе имина̄ садисо сусиккхито хаттхӣ на̄ма наттхи, ниссам̣сайам̣ панетам̣ еса папа̄те па̄тетва̄ ма̄ретука̄мо бхависсатӣ’’ти. со тасса кан̣н̣амӯле мантеси ‘‘та̄та, айам̣ ра̄джа̄ там̣ папа̄те па̄тетва̄ ма̄ретука̄мо, на твам̣ етасса ануччхавико. саче те а̄ка̄сена гантум̣ балам̣ аттхи, мам̣ йатха̄нисиннам̣йева а̄да̄йа веха̄сам̣ аббхуггантва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ гаччха̄’’ти. пун̃н̃иддхийа̄ саманна̄гато маха̄сатто тан̇кхан̣ан̃н̃ева а̄ка̄се ат̣т̣ха̄си. хаттха̄чарийо ‘‘маха̄ра̄джа, айам̣ хаттхӣ пун̃н̃иддхийа̄ саманна̄гато, на та̄дисасса мандапун̃н̃асса дуббуддхино ануччхавико, пан̣д̣итасса пун̃н̃асампаннасса ран̃н̃о ануччхавико, та̄диса̄ на̄ма мандапун̃н̃а̄ еварӯпам̣ ва̄ханам̣ лабхитва̄ тасса гун̣ам̣ аджа̄нанта̄ тан̃чева ва̄ханам̣ авасесан̃ча йасасампаттим̣ на̄сентийева̄’’ти ватва̄ хаттхиккхандхе нисиннова имам̣ га̄тхама̄ха –
122. ‘‘йасам̣ ладдха̄на думмедхо, анаттхам̣ чарати аттано;
аттано ча паресан̃ча, хим̣са̄йа пат̣ипаджджатӣ’’ти.
татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – маха̄ра̄джа, та̄дисо думмедхо ниппан̃н̃о пуггало парива̄расампаттим̣ лабхитва̄ аттано анаттхам̣ чарати. ким̣ка̄ран̣а̄? со хи йасамадаматто каттабба̄каттаббам̣ аджа̄нанто аттано ча паресан̃ча хим̣са̄йа пат̣ипаджджати. хим̣са̄ вуччати киламанам̣ дуккхуппа̄данам̣, тадаттха̄йа ева пат̣ипаджджатӣти.
евам̣ има̄йа га̄тха̄йа ран̃н̃о дхаммам̣ десетва̄ ‘‘тит̣т̣ха да̄ни тва’’нти ватва̄ а̄ка̄се уппатитва̄ ба̄ра̄н̣асинагарам̣ гантва̄ ра̄джан̇ган̣е а̄ка̄се ат̣т̣ха̄си. сакаланагарам̣ сан̇кхубхитва̄ ‘‘амха̄кам̣ ран̃н̃о а̄ка̄сена сетаварава̄ран̣о а̄гантва̄ ра̄джан̇ган̣е т̣хито’’ти екакола̄халам̣ ахоси. вегена ран̃н̃опи а̄рочесум̣. ра̄джа̄ никкхамитва̄ ‘‘саче майхам̣ упабхогаттха̄йа а̄гатоси, бхӯмийам̣ патит̣т̣ха̄хӣ’’ти а̄ха. бодхисатто бхӯмийам̣ патит̣т̣ха̄си, а̄чарийо отаритва̄ ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ ‘‘куто а̄гатоси, та̄та̄’’ти вутте ‘‘ра̄джагахато’’ти ватва̄ саббам̣ паваттим̣ а̄рочеси. ра̄джа̄ ‘‘мана̄пам̣ те, та̄та, катам̣ идха̄гаччхантена̄’’ти тут̣т̣хахат̣т̣хо нагарам̣ саджджа̄петва̄ ва̄ран̣ам̣ ман̇галахаттхит̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ сакалараджджам̣ тайо кот̣т̣ха̄се катва̄ екам̣ бодхисаттасса ада̄си, екам̣ а̄чарийасса, екам̣ аттана̄ аггахеси. бодхисаттасса а̄гатака̄лато пат̣т̣ха̄йева пана ран̃н̃о сакаладжамбудӣпе раджджам̣ хаттхагатамева джа̄там̣. со джамбудӣпе аггара̄джа̄ хутва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ агама̄си.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ магадхара̄джа̄ девадатто ахоси, ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ са̄рипутто, хаттха̄чарийо а̄нандо, хаттхӣ пана ахамева ахоси’’нти.
думмедхаджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.
[123] 3. нан̇галӣсаджа̄такаван̣н̣ана̄
асаббаттхага̄мим̣ ва̄чанти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ла̄л̣уда̄йиттхерам̣ а̄раббха катхеси. со кира дхаммам̣ катхенто ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не идам̣ катхетаббам̣, имасмим̣ т̣ха̄не идам̣ на катхетабба’’нти йутта̄йуттам̣ на джа̄на̄ти, ман̇гале аваман̇галам̣ ваданто ‘‘тирокут̣т̣есу тит̣т̣ханти, сандхисин̇гха̄т̣акесу ча̄’’ти идам̣ аваман̇галам̣ ман̇галам̣ катва̄ анумоданам̣ катхети. аваман̇галесу анумоданам̣ каронто ‘‘бахӯ дева̄ манусса̄ ча, ман̇гала̄ни ачинтайу’’нти ватва̄ ‘‘еварӯпа̄нам̣ ман̇гала̄нам̣ сатампи сахассампи ка̄тум̣ саматтха̄ хотха̄’’ти вадати. атхекадивасам̣ дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ ‘‘а̄вусо, ла̄л̣уда̄йӣ йутта̄йуттам̣ на джа̄на̄ти, саббаттха абха̄ситаббава̄чам̣ бха̄сатӣ’’ти катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ла̄л̣уда̄йӣ ида̄нева дандхапарисаккано йутта̄йуттам̣ на джа̄на̄ти, пуббепи еварӯпо ахоси, ниччам̣ ла̄л̣акойева есо’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ диса̄па̄моккхо а̄чарийо хутва̄ пан̃ча ма̄н̣авакасата̄ни сиппам̣ ва̄чеси. тада̄ тесу ма̄н̣авесу еко дандхапарисаккано ла̄л̣ако ма̄н̣аво дхаммантева̄сико хутва̄ сиппам̣ угган̣ха̄ти, дандхабха̄вена пана угган̣хитум̣ на саккоти. бодхисаттасса пана упака̄ро хоти, да̄со вийа саббакичча̄ни кароти. атхекадивасам̣ бодхисатто са̄йама̄сам̣ бхун̃джитва̄ сайане нипанно там̣ ма̄н̣авам̣ хаттхапа̄дапит̣т̣хипарикамма̄ни катва̄ гаччхантам̣ а̄ха ‘‘та̄та, ман̃чапа̄де упаттхамбхетва̄ йа̄хӣ’’ти. ма̄н̣аво екам̣ па̄дам̣ упаттхамбхетва̄ екасса упаттхамбхакам̣ алабханто аттано ӯрумхи т̣хапетва̄ раттим̣ кхепеси.
бодхисатто паччӯсасамайе ут̣т̣ха̄йа там̣ дисва̄ ‘‘ким̣, та̄та, нисинносӣ’’ти пуччхи. ‘‘а̄чарийа, екасса ман̃чапа̄дасса упаттхамбхакам̣ алабханто ӯрумхи т̣хапетва̄ нисинномхӣ’’ти. бодхисатто сам̣виггама̄насо хутва̄ ‘‘айам̣ ати вийа майхам̣ упака̄ро, еттака̄нам̣ пана ма̄н̣авака̄нам̣ антаре айамева дандхо сиппам̣ сиккхитум̣ на саккоти, катхам̣ ну кхо ахам̣ имам̣ пан̣д̣итам̣ кареййа’’нти чинтеси. атхасса етадахоси ‘‘аттхеко упа̄йо, ахам̣ имам̣ ма̄н̣авам̣ да̄руаттха̄йа пан̣н̣аттха̄йа ча ванам̣ гантва̄ а̄гатам̣ ‘аджджа те ким̣ дит̣т̣хам̣, ким̣ ката’нти пуччхисса̄ми. атха ме ‘идам̣ на̄ма аджджа майа̄ дит̣т̣хам̣, идам̣ ката’нти а̄чиккхиссати. атха нам̣ ‘тайа̄ дит̣т̣хан̃ча катан̃ча кӣдиса’нти пуччхисса̄ми, со ‘еварӯпам̣ на̄ма̄’ти упама̄йа ча ка̄ран̣ена ча катхессати. ити нам̣ навам̣ навам̣ упаман̃ча ка̄ран̣ан̃ча катха̄петва̄ имина̄ упа̄йена пан̣д̣итам̣ карисса̄мӣ’’ти. со там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘та̄та ма̄н̣ава, ито пат̣т̣ха̄йа да̄руаттха̄йа ва̄ пан̣н̣аттха̄йа ва̄ гатат̣т̣ха̄не йам̣ те таттха дит̣т̣хам̣ ва̄ сутам̣ ва̄ бхуттам̣ ва̄ пӣтам̣ ва̄ кха̄дитам̣ ва̄ хоти, там̣ а̄гантва̄ майхам̣ а̄рочеййа̄сӣ’’ти а̄ха.
со ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ екадивасам̣ ма̄н̣авехи саддхим̣ да̄руаттха̄йа аран̃н̃ам̣ гато таттха саппам̣ дисва̄ а̄гантва̄ ‘‘а̄чарийа, саппо ме дит̣т̣хо’’ти а̄рочеси. ‘‘саппо на̄ма, та̄та, кӣдисо хотӣ’’ти? ‘‘сеййатха̄пи нан̇галӣса̄’’ти. ‘‘са̄дху, та̄та, мана̄па̄ те упама̄ а̄хат̣а̄, саппа̄ на̄ма нан̇галӣсасадиса̄ва хонтӣ’’ти. атха бодхисатто ‘‘ма̄н̣авакена мана̄па̄ упама̄ а̄хат̣а̄, саккхисса̄ми нам̣ пан̣д̣итам̣ ка̄ту’’нти чинтеси. ма̄н̣аво пуна екадивасам̣ аран̃н̃е хаттхим̣ дисва̄ ‘‘хаттхӣ ме а̄чарийа дит̣т̣хо’’ти а̄ха. ‘‘хаттхӣ на̄ма, та̄та, кӣдисо’’ти? ‘‘сеййатха̄пи, нан̇галӣса̄’’ти. бодхисатто ‘‘хаттхисса сон̣д̣а̄ нан̇галӣсасадиса̄ хонти, данта̄дайо еварӯпа̄ ча еварӯпа̄ ча. айам̣ пана ба̄лата̄йа вибхаджитва̄ катхетум̣ асакконто сон̣д̣ам̣ сандха̄йа катхеси ман̃н̃е’’ти тун̣хӣ ахоси. атхекадивасам̣ нимантане уччхум̣ лабхитва̄ ‘‘а̄чарийа, аджджа майам̣ уччху кха̄димха̄’’ти а̄ха. ‘‘уччху на̄ма кӣдисо’’ти вутте ‘‘сеййатха̄пи нан̇галӣса̄’’ти а̄ха. а̄чарийо ‘‘тхокам̣ патирӯпам̣ ка̄ран̣ам̣ катхесӣ’’ти тун̣хӣ джа̄то.
пунекадивасам̣ нимантане екачче ма̄н̣ава̄ гул̣ам̣ дадхина̄ бхун̃джим̣су, екачче кхӣрена. со а̄гантва̄ ‘‘а̄чарийа, аджджа майам̣ дадхина̄ кхӣрена ча бхун̃джимха̄’’ти ватва̄ ‘‘дадхикхӣрам̣ на̄ма кӣдисам̣ хотӣ’’ти вутте ‘‘сеййатха̄пи нан̇галӣса̄’’ти а̄ха. а̄чарийо ‘‘айам̣ ма̄н̣аво ‘саппо нан̇галӣсасадисо’ти катхенто та̄ва сукатхитам̣ катхеси, ‘хаттхӣ нан̇галӣсасадисо’ти катхентена̄пи сон̣д̣ам̣ сандха̄йа лесена катхитам̣. ‘уччху нан̇галӣсасадиса’нти катханепи лесо аттхи, ‘дадхикхӣра̄ни пана ниччам̣ пан̣д̣ара̄ни паккхиттабха̄джанасан̣т̣ха̄на̄нӣ’ти идха саббена саббам̣ упамам̣ на катхеси, на сакка̄ имам̣ ла̄л̣акам̣ сиккха̄пету’’нти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
123. ‘‘асаббаттхага̄мим̣ ва̄чам̣, ба̄ло саббаттха бха̄сати;
на̄йам̣ дадхим̣ веди на нан̇галӣсам̣, дадхиппайам̣ ман̃н̃ати нан̇галӣса’’нти.
татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – йа̄ ва̄ча̄ опаммавасена саббаттха на гаччхати, там̣ асаббаттхага̄мим̣ ва̄чам̣ ба̄ло дандхапуггало саббаттха бха̄сати, ‘‘дадхи на̄ма кӣдиса’’нти пут̣т̣хопи ‘‘сеййатха̄пи, нан̇галӣса̄’’ти вадатева. евам̣ ваданто на̄йам̣ дадхим̣ веди на нан̇галӣсам̣. ким̣ка̄ран̣а̄? дадхиппайам̣ ман̃н̃ати нан̇галӣсам̣, йасма̄ айам̣ дадхимпи нан̇галӣсамева ман̃н̃ати. атха ва̄ дадхӣти дадхимева, пайанти кхӣрам̣, дадхи ча пайан̃ча дадхиппайам̣. йасма̄ дадхикхӣра̄нипи айам̣ нан̇галӣсамева ман̃н̃ати, едисо ча̄йам̣ ба̄ло, ким̣ имина̄ти антева̄сика̄нам̣ дхаммакатхам̣ катхетва̄ париббайам̣ датва̄ там̣ уййоджеси.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ла̄л̣акама̄н̣аво ла̄л̣уда̄йӣ ахоси, диса̄па̄моккхо а̄чарийо пана ахамева ахоси’’нти.
нан̇галӣсаджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.
[124] 4. амбаджа̄такаван̣н̣ана̄
ва̄йаметхева пурисоти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ ваттасампаннам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. со кира са̄ваттхива̄сӣ кулапутто са̄сане урам̣ датва̄ паббаджито ваттасампанно ахоси, а̄чарийупаджджха̄йаватта̄ни па̄нӣйапарибходжанӣйаупосатха̄га̄раджанта̄гхара̄диватта̄ни ча са̄дхукам̣ кароти, чуддасасу маха̄ваттесу асӣтикхандхакаваттесу ча парипӯрака̄рӣйева хоти, виха̄рам̣ саммаджджати, паривен̣ам̣ витаккама̄л̣акам̣ виха̄рамаггам̣ саммаджджати, манусса̄нам̣ па̄нӣйам̣ дети. манусса̄ тасса ваттасампаттийам̣ пасӣдитва̄ пан̃часатаматта̄ни дхувабхатта̄ни адам̣су, маха̄ла̄бхасакка̄ро уппаджджи. там̣ нисса̄йа бахӯнам̣ пха̄сувиха̄ро джа̄то. атхекадивасам̣ дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, асуко на̄ма бхиккху аттано ваттасампаттийа̄ махантам̣ ла̄бхасакка̄рам̣ ниббаттеси, етам̣ екам̣ нисса̄йа бахӯнам̣ пха̄сувиха̄ро джа̄то’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепа̄йам̣ бхиккху ваттасампанно, пуббепетам̣ екам̣ нисса̄йа пан̃ча исисата̄ни пхала̄пхалаттха̄йа аран̃н̃ам̣ агантва̄ етенева а̄нӣтапхала̄пхалехи йа̄песу’’нти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто удиччабра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ пан̃часатаисипарива̄ро паббатапа̄де виха̄си. тада̄ химаванте чан̣д̣о нида̄гхо ахоси, таттха таттха па̄нӣйа̄ни чхиджджим̣су, тираччха̄на̄ па̄нӣйам̣ алабхама̄на̄ киламанти. атха тесу та̄пасесу еко та̄пасо тесам̣ пипа̄садуккхам̣ дисва̄ екам̣ руккхам̣ чхиндитва̄ дон̣им̣ катва̄ па̄нӣйам̣ уссин̃читва̄ дон̣им̣ пӯретва̄ тесам̣ па̄нӣйам̣ ада̄си. бахӯсу саннипатитва̄ па̄нӣйам̣ пивантесу та̄пасасса пхала̄пхалаттха̄йа гаманока̄со на̄хоси. со нира̄ха̄ропи па̄нӣйам̣ детийева. мигаган̣а̄ чинтесум̣ ‘‘айам̣ амха̄кам̣ па̄нӣйам̣ денто пхала̄пхалаттха̄йа гантум̣ ока̄сам̣ на лабхати, нира̄ха̄рата̄йа ативийа киламати, хандамайам̣ катикам̣ карома̄’’ти. те катикам̣ акам̣су ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа па̄нӣйам̣ пиванаттха̄йа а̄гаччхантена аттано бала̄нурӯпена пхала̄пхалам̣ гахетва̄ва а̄гантабба’’нти. те тато пат̣т̣ха̄йа екеко тираччха̄но аттано аттано бала̄нурӯпена мадхурамадхура̄ни амбаджамбупанаса̄дӣнигахетва̄ва а̄гаччхати. екасса аттха̄йа а̄бхатам̣ пхала̄пхалам̣ ад̣д̣хатеййасакат̣абха̄раппама̄н̣ам̣ ахоси. пан̃часатата̄паса̄ тадева парибхун̃джанти. атирекам̣ чхад̣д̣ийиттха.
бодхисатто там̣ дисва̄ ‘‘екам̣ на̄ма ваттасампаннам̣ нисса̄йа еттака̄нам̣ та̄паса̄нам̣ пхала̄пхалаттха̄йа агантва̄ йа̄панам̣ уппаннам̣, вӣрийам̣ на̄ма ка̄таббамева̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
124. ‘‘ва̄йаметхева пурисо, на ниббиндеййа пан̣д̣ито;
ва̄йа̄масса пхалам̣ пасса, бхутта̄ амба̄ анӣтиха’’нти.
татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – пан̣д̣ито аттано ваттапӯран̣а̄дике каммасмим̣ ва̄йаметхева, на уккан̣т̣хеййа. ким̣ка̄ран̣а̄? ва̄йа̄масса ниппхалата̄йа абха̄вато. ити маха̄сатто ‘‘ва̄йа̄мо на̄меса сапхалова хотӣ’’ти исиган̣ам̣ а̄лапанто ‘‘ва̄йа̄масса пхалам̣ пасса̄’’ти а̄ха. кӣдисам̣? бхутта̄ амба̄ анӣтихам̣. таттха амба̄ти десана̄маттам̣, техи пана на̄наппака̄ра̄ни пхала̄пхала̄ни а̄бхата̄ни. тесу сампаннатара̄нам̣ уссаннатара̄нам̣ ва̄ васена ‘‘амба̄’’ти вуттам̣. йе имехи пан̃чахи исисатехи сайам̣ аран̃н̃ам̣ агантва̄ екасса аттха̄йа а̄нӣта̄ амба̄ бхутта̄, идам̣ ва̄йа̄масса пхалам̣. тан̃ча кхо пана анӣтихам̣, ‘‘ити а̄ха ити а̄ха̄’’ти евам̣ итихӣтихена гахетаббам̣ на хоти, паччаккхамева там̣ пхалам̣ пасса̄ти. евам̣ маха̄сатто исиган̣асса ова̄дам̣ ада̄си.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ ваттасампанно та̄пасо айам̣ бхиккху ахоси, ган̣асаттха̄ пана ахамева ахоси’’нти.
амбаджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.
[125] 5. кат̣а̄хакаджа̄такаван̣н̣ана̄
бахумпи со викаттхеййа̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ викаттхакабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. тасса ваттху хет̣т̣ха̄ катхитасадисамева.
атӣте пана ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто маха̄вибхаво сет̣т̣хи ахоси. тасса бхарийа̄ путтам̣ виджа̄йи, да̄сӣписса там̣ дивасан̃н̃ева путтам̣ виджа̄йи. те екатова вад̣д̣хим̣су. сет̣т̣хипутте лекхам̣ сиккханте да̄сописса пхалакам̣ вахама̄но гантва̄ тенева саддхим̣ лекхам̣ сиккхи, ган̣анам̣ сиккхи, две тайо воха̄ре ака̄си. со ануккамена вачанакусало воха̄ракусало йува̄ абхирӯпо ахоси, на̄мена кат̣а̄хеко на̄ма. со сет̣т̣хигхаре бхан̣д̣а̄га̄рикакаммам̣ каронто чинтеси ‘‘на мам̣ име саббака̄лам̣ бхан̣д̣а̄га̄рикакаммам̣ ка̄рессанти, кин̃чидева досам̣ дисва̄ та̄л̣етва̄ бандхитва̄ лаккхан̣ена ан̇кетва̄ да̄сапарибхогенапи парибхун̃джиссанти. паччанте кхо пана сет̣т̣хисса саха̄йако сет̣т̣хи аттхи, йам̣нӯна̄хам̣ сет̣т̣хисса вачанена лекхам̣ а̄да̄йа таттха гантва̄ ‘ахам̣ сет̣т̣хипутто’ти ватва̄ там̣ сет̣т̣хим̣ ван̃четва̄ тасса дхӣтарам̣ гахетва̄ сукхам̣ васеййа’’нти. со сайамева пан̣н̣ам̣ гахетва̄ ‘‘ахам̣ асукам̣ на̄ма мама путтам̣ тава сантикам̣ пахин̣им̣, а̄ва̄хавива̄хасамбандхо на̄ма майхан̃ча тайа̄, туйхан̃ча майа̄ саддхим̣ патирӯпо, тасма̄ твам̣ имасса да̄ракасса аттано дхӣтарам̣ датва̄ етам̣ таттхева васа̄пехи, ахампи ока̄сам̣ лабхитва̄ а̄гамисса̄мӣ’’ти ликхитва̄ сет̣т̣хиссева муддика̄йа лан̃джетва̄ йатха̄ручитам̣ париббайан̃чева гандхаваттха̄дӣни ча гахетва̄ паччантам̣ гантва̄ сет̣т̣хим̣ дисва̄ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си.
атха нам̣ сет̣т̣хи ‘‘куто а̄гатоси, та̄та̄’’ти пуччхи. ‘‘ба̄ра̄н̣асито’’ти. ‘‘касса путтосӣ’’ти? ‘‘ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хисса̄’’ти. ‘‘кенаттхена̄гатосӣ’’ти? тасмим̣ кхан̣е кат̣а̄хако ‘‘идам̣ дисва̄ джа̄ниссатха̄’’ти пан̣н̣ам̣ ада̄си. сет̣т̣хи пан̣н̣ам̣ ва̄четва̄ ‘‘ида̄на̄хам̣ джӣва̄ми на̄ма̄’’ти тут̣т̣хачитто дхӣтарам̣ датва̄ патит̣т̣ха̄песи. тасса парива̄ро маханто ахоси. со йа̄гукхаджджака̄дӣсу ва̄ ваттхагандха̄дӣсу ва̄ упанӣтесу ‘‘евампи на̄ма йа̄гум̣ пачанти, евам̣ кхаджджакам̣, евам̣ бхаттам̣, ахо паччантава̄сика̄ на̄ма̄’’ти йа̄гуа̄дӣни гарахати. ‘‘име паччантава̄сибха̄венева ахатаса̄т̣аке вал̣ан̃джитум̣ на джа̄нанти, гандхе писитум̣, пуппха̄ни гантхитум̣ на джа̄нантӣ’’ти ваттхакаммантика̄дайо гарахати.
бодхисаттопи да̄сам̣ апассанто ‘‘кат̣а̄хако на диссати, кахам̣ гато, парийесатха на’’нти саманта̄ мануссе пайоджеси. тесу еко таттха гантва̄ там̣ дисва̄ сан̃джа̄нитва̄ атта̄нам̣ аджа̄на̄петва̄ а̄гантва̄ бодхисаттасса а̄рочеси. бодхисатто там̣ паваттим̣ сутва̄ ‘‘айуттам̣ тена катам̣, гантва̄ нам̣ гахетва̄ а̄гаччхисса̄мӣ’’ти ра̄джа̄нам̣ а̄пуччхитва̄ махантена парива̄рена никкхами. ‘‘сет̣т̣хи кира паччантам̣ гаччхатӣ’’ти саббаттха па̄кат̣о джа̄то. кат̣а̄хако ‘‘сет̣т̣хи кира а̄гаччхатӣ’’ти сутва̄ чинтеси ‘‘на со ан̃н̃ена ка̄ран̣ена а̄гаччхиссати, мам̣ нисса̄йевасса а̄гаманена бхавитаббам̣. саче пана̄хам̣ пала̄йисса̄ми, пуна а̄гантум̣ на сакка̄ бхависсати. аттхи панеса упа̄йо. мама са̄микасса пат̣ипатхам̣ гантва̄ да̄сакаммам̣ катва̄ тамева а̄ра̄дхесса̄мӣ’’ти. со тато пат̣т̣ха̄йа парисамаджджхе евам̣ бха̄сати ‘‘ан̃н̃е ба̄ламанусса̄ аттано ба̄лабха̄вена ма̄та̄питӯнам̣ гун̣ам̣ аджа̄нанта̄ тесам̣ бходжанавела̄йа апачитикаммам̣ акатва̄ техи саддхим̣йева бхун̃джанти, майам̣ пана ма̄та̄питӯнам̣ бходжанака̄ле пат̣иггахам̣ упанема, кхел̣амаллакам̣ упанема, бха̄джана̄ни упанема, па̄нӣйампи бӣджанимпи гахетва̄ упатит̣т̣ха̄ма̄’’ти йа̄ва сарӣравал̣ан̃джанака̄ле удакакаласам̣ а̄да̄йа пат̣иччханнат̣т̣ха̄нагамана̄ саббам̣ да̄сехи са̄мика̄нам̣ каттаббакиччам̣ пака̄сеси.
со евам̣ парисам̣ угган̣ха̄петва̄ бодхисаттасса паччантасамӣпам̣ а̄гатака̄ле сасурам̣ авоча ‘‘та̄та, мама кира пита̄ тумха̄кам̣ дассанаттха̄йа а̄гаччхати, тумхе кха̄данӣйабходжанӣйам̣ пат̣ийа̄да̄петха, ахам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ пат̣ипатхам̣ гамисса̄мӣ’’ти. со ‘‘са̄дху, та̄та̄’’ти сампат̣иччхи. кат̣а̄хако бахум̣ пан̣н̣а̄ка̄рама̄да̄йа махантена парива̄рена гантва̄ бодхисаттам̣ вандитва̄ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ ада̄си. бодхисаттопи пан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ тена саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ па̄тара̄сака̄ле кхандха̄ва̄рам̣ нива̄сетва̄ сарӣравал̣ан̃джанаттха̄йа пат̣иччханнат̣т̣ха̄нам̣ па̄виси. кат̣а̄хако аттано парива̄рам̣ ниваттетва̄ каласам̣ а̄да̄йа бодхисаттасса сантикам̣ гантва̄ удакакиччапарийоса̄не па̄десу патитва̄ ‘‘са̄ми, ахам̣ тумха̄кам̣ йаттакам̣ иччхатха, таттакам̣ дханам̣ дасса̄ми, ма̄ ме йасам̣ антарадха̄пайиттха̄’’ти а̄ха. бодхисатто тасса ваттасампада̄йа пасӣдитва̄ ‘‘ма̄ бха̄йи, наттхи те мама сантика̄ антара̄йо’’ти самасса̄сетва̄ паччантанагарам̣ па̄виси. маханто сакка̄ро ахоси, кат̣а̄хакописса нирантарам̣ да̄сена каттаббакиччам̣ кароти. атха нам̣ ека̄йа вела̄йа сукханисиннам̣ паччантасет̣т̣хи а̄ха ‘‘маха̄сет̣т̣хи, майа̄ тумха̄кам̣ пан̣н̣ам̣ дисва̄ва тумха̄кам̣ путтасса да̄рика̄ динна̄’’ти бодхисатто кат̣а̄хакам̣ путтамева катва̄ тадануччхавикам̣ пийавачанам̣ ватва̄ сет̣т̣хим̣ тосеси. тато пат̣т̣ха̄йа кат̣а̄хакасса мукхам̣ уллокетум̣ саматтхо на̄ма на̄хоси.
атхекадивасам̣ маха̄сатто сет̣т̣хидхӣтарам̣ паккоситва̄ ‘‘ехи, амма, сӣсе ме ӯка̄ вичина̄хӣ’’ти ватва̄ там̣ а̄гантва̄ ӯка̄ гахетва̄ т̣хитам̣ пийавачанам̣ ватва̄ ‘‘катхехи, амма, каччи те мама путто сукхадуккхесу аппаматто, убхо джана̄ саммодама̄на̄ самаггава̄сам̣ васатха̄’’ти пуччхи. ‘‘та̄та, маха̄сет̣т̣хи тумха̄кам̣ путтасса ан̃н̃о досо наттхи, кевалам̣ а̄ха̄рам̣ гарахатӣ’’ти. ‘‘амма, ниччака̄ламеса дуккхасӣлова, апича те ахам̣ тасса мукхабандханамантам̣ дасса̄ми, там̣ твам̣ са̄дхукам̣ угган̣хитва̄ мама путтасса бходжанака̄ле гарахантасса уггахитанийа̄менева пурато т̣хатва̄ вадеййа̄сӣ’’ти га̄тхам̣ угган̣ха̄петва̄ катипа̄хам̣ васитва̄ ба̄ра̄н̣асимева агама̄си. кат̣а̄хакопи бахум̣ кха̄данӣйабходжанӣйам̣ а̄да̄йа анумаггам̣ гантва̄ бахудханам̣ датва̄ вандитва̄ ниватти. со бодхисаттасса гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа атирекама̄нӣ ахоси. со екадивасам̣ сет̣т̣хидхӣта̄йа на̄наггарасабходжанам̣ упанетва̄ кат̣аччхум̣ а̄да̄йа паривисантийа̄ бхаттам̣ гарахитум̣ а̄рабхи. сет̣т̣хидхӣта̄ бодхисаттасса сантике уггахитанийа̄менева имам̣ га̄тхама̄ха –
125. ‘‘бахумпи со викаттхеййа, ан̃н̃ам̣ джанападам̣ гато;
анва̄гантва̄на дӯсеййа, бхун̃джа бхоге кат̣а̄хака̄’’ти.
таттха бахумпи со викаттхеййа, ан̃н̃ам̣ джанападам̣ гатоти йо аттано джа̄тибхӯмито ан̃н̃ам̣ джанападам̣ гато хоти, йаттхасса джа̄тим̣ на джа̄нанти, со бахумпи викаттхеййа, вамбханавачанам̣ ван̃чанавачанам̣ вадеййа. анва̄гантва̄на дӯсеййа̄ти имам̣ та̄ва ва̄рам̣ са̄микасса пат̣ипатхам̣ гантва̄ да̄сакиччасса кататта̄ каса̄хи пахаритва̄ пит̣т̣хичаммуппа̄т̣анато ча лаккхан̣а̄хананато ча муттоси. саче ана̄ча̄рам̣ кароси, пуна ан̃н̃асмим̣ а̄гаманава̄ре тава са̄мико анва̄гантва̄на дӯсеййа, имам̣ гехам̣ ануа̄гантва̄ каса̄бхигха̄техи чева лаккхан̣а̄хананена ча джа̄типпака̄санена ча там̣ дӯсеййа упаханеййа. тасма̄ имам̣ ана̄ча̄рам̣ паха̄йа бхун̃джа бхоге кат̣а̄хака, ма̄ паччха̄ аттано да̄сабха̄вам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄ретва̄ виппат̣иса̄рӣ ахосӣти айаметтха сет̣т̣хино адхиппа̄йо.
сет̣т̣хидхӣта̄ пана етаматтхам̣ аджа̄нантӣ уггахитанийа̄мена бйан̃джанамева пайируда̄ха̄си. кат̣а̄хако ‘‘аддха̄ сет̣т̣хина̄ мама кулам̣ а̄чиккхитва̄ етисса̄ саббам̣ катхитам̣ бхависсатӣ’’ти тато пат̣т̣ха̄йа пуна бхаттам̣ гарахитум̣ на висахи, нихатама̄но йатха̄ладдхам̣ бхун̃джитва̄ йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси ‘‘тада̄ кат̣а̄хако викаттхакабхиккху ахоси, ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи пана ахамева ахоси’’нти.
кат̣а̄хакаджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.
[126] 6. асилаккхан̣аджа̄такаван̣н̣ана̄
татхевекасса калйа̄н̣анти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто косаларан̃н̃о асилаккхан̣апа̄т̣хакам̣ бра̄хман̣ам̣ а̄раббха катхеси. со кира камма̄рехи ран̃н̃о асӣнам̣ а̄хат̣ака̄ле асим̣ упасин̇гхитва̄ асилаккхан̣ам̣ уда̄харати. со йесам̣ хаттхато ла̄бхам̣ лабхати, тесам̣ асим̣ ‘‘лаккхан̣асампанно ман̇галасам̣йутто’’ти вадати. йесам̣ хаттхато ла̄бхам̣ на лабхати, тесам̣ асим̣ ‘‘авалаккхан̣о’’ти гарахати. атхеко камма̄ро асим̣ катва̄ косийам̣ сукхумам̣ маричачун̣н̣ам̣ паккхипитва̄ ран̃н̃о асим̣ а̄хари. ра̄джа̄ бра̄хман̣ам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘асим̣ вӣмам̣са̄’’ти а̄ха. бра̄хман̣асса асим̣ а̄кад̣д̣хитва̄ упасин̇гхантасса маричачун̣н̣а̄ни на̄сам̣ пависитва̄ кхипитука̄матам̣ уппа̄десум̣. тасса кхипантасса на̄сика̄ асидха̄ра̄йа пат̣ихата̄ двидха̄ чхиджджи. тассевам̣ на̄сика̄йа чхиннабха̄во бхиккхусан̇гхе па̄кат̣о джа̄то. атхекадивасам̣ дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, ран̃н̃о кира асилаккхан̣апа̄т̣хако асим̣ упасин̇гханто на̄сикам̣ чхинда̄песӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева со бра̄хман̣о асим̣ упасин̇гханто на̄сика̄чхедам̣ патто, пуббепи паттойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте тасса асилаккхан̣апа̄т̣хако бра̄хман̣о ахосӣти саббам̣ паччуппаннаваттхусадисамева. ра̄джа̄ пана тасса ведждже датва̄ на̄сика̄кот̣им̣ пха̄сукам̣ ка̄ра̄петва̄ ла̄кха̄йа пат̣ина̄сикам̣ ка̄ретва̄ пуна там̣ упат̣т̣ха̄камева ака̄си. ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о пана путто наттхи, ека̄ дхӣта̄ чева бха̄гинеййо ча ахесум̣. со убхопи те аттано сантикейева вад̣д̣ха̄песи. те екато вад̣д̣ханта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пат̣ибаддхачитта̄ ахесум̣. ра̄джа̄пи амачче паккоса̄петва̄ ‘‘майхам̣ бха̄гинеййопи имасса раджджасса са̄микова, дхӣтарам̣ етассева датва̄ абхисекамасса каромӣ’’ти ватва̄ пуна чинтеси ‘‘майхам̣ бха̄гинеййо саббатха̄пи н̃а̄такойева, етасса ан̃н̃ам̣ ра̄джадхӣтарам̣ а̄нетва̄ абхисекам̣ катва̄ дхӣтарам̣ ан̃н̃асса ран̃н̃о дасса̄ми, евам̣ но н̃а̄така̄ бахӯ бхависсанти, двиннампи раджджа̄нам̣ майамева са̄мика̄ бхависса̄ма̄’’ти. со амаччехи саддхим̣ саммантетва̄ ‘‘убхопете висум̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти бха̄гинеййам̣ ан̃н̃асмим̣ нивесане, дхӣтарам̣ ан̃н̃асмим̣ ва̄сеси.
те сол̣асавассуддесикабха̄вам̣ патта̄ ативийа пат̣ибаддхачитта̄ ахесум̣. ра̄джакума̄ро ‘‘кена ну кхо упа̄йена ма̄туладхӣтарам̣ ра̄джагеха̄ нӣхара̄петум̣ сакка̄ бхавеййа̄’’ти чинтенто ‘‘аттхеко упа̄йо’’ти маха̄иккхан̣икам̣ паккоса̄петва̄ тасса̄ сахассабхан̣д̣икам̣ датва̄ ‘‘ким̣ майа̄ каттабба’’нти вутте ‘‘амма, тайи каронтийа̄ аниппхатти на̄ма наттхи, кин̃чидева ка̄ран̣ам̣ ватва̄ йатха̄ мама ма̄туло ра̄джа̄ дхӣтарам̣ антогеха̄ нӣхара̄пети, татха̄ карохӣ’’ти а̄ха. са̄дху, са̄ми, ахам̣ ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ евам̣ ваккха̄ми ‘‘дева, ра̄джадхӣта̄йа упари ка̄л̣акан̣н̣ӣ аттхи, еттакам̣ ка̄лам̣ ниваттитва̄ олокентопи наттхи, ахам̣ ра̄джадхӣтарам̣ асукадивасе на̄ма ратхам̣ а̄ропетва̄ бахуа̄вудхахаттхе пурисе а̄да̄йа махантена парива̄рена суса̄нам̣ гантва̄ ман̣д̣алапӣт̣хика̄йа хет̣т̣ха̄ман̃че матамануссам̣ нипаджджа̄петва̄ упариман̃че ра̄джадхӣтарам̣ т̣хапетва̄ гандходакагхат̣а̄нам̣ ат̣т̣хуттарасатена нха̄петва̄ ка̄л̣акан̣н̣им̣ пава̄хесса̄мӣ’’ти евам̣ ватва̄ ра̄джадхӣтарам̣ суса̄нам̣ несса̄ми, твам̣ амха̄кам̣ таттха гаманадивасе амхехи пуретарамева тхокам̣ маричачун̣н̣ам̣ а̄да̄йа а̄вудхахаттхехи аттано мануссехи паривуто ратхам̣ абхируйха суса̄нам̣ гантва̄ ратхам̣ суса̄надва̄ре екападесе т̣хапетва̄ а̄вудхахаттхе мануссе суса̄наванам̣ песетва̄ сайам̣ суса̄не ман̣д̣алапӣт̣хикам̣ паса̄ретва̄ матако вийа пат̣икуджджо хутва̄ нипаджджа. ахам̣ таттха а̄гантва̄ тава упари ман̃чакам̣ аттхаритва̄ ра̄джадхӣтарам̣ уккхипитва̄ ман̃че сайа̄песса̄ми, твам̣ тасмим̣ кхан̣е маричачун̣н̣ам̣ на̄сика̄йа паккхипитва̄ две тайо ва̄ре кхипеййа̄си. тайа̄ кхипитака̄ле майам̣ ра̄джадхӣтарам̣ паха̄йа пала̄йисса̄ма. атха твам̣ ра̄джадхӣтарам̣ сӣсам̣ нха̄петва̄ сайампи сӣсам̣ нха̄йитва̄ там̣ а̄да̄йа аттано нивесанам̣ гаччхеййа̄сӣти. со ‘‘са̄дху сундаро упа̄йо’’ти сампат̣иччхи.
са̄пи гантва̄ ран̃н̃о таматтхам̣ а̄рочеси, ра̄джа̄пи сампат̣иччхи. ра̄джадхӣта̄йапи там̣ антарам̣ а̄чиккхи, са̄пи сампат̣иччхи. са̄ никкхаманадивасе кума̄расса сан̃н̃ам̣ датва̄ махантена парива̄рена суса̄нам̣ гаччхантӣ а̄раккхаманусса̄нам̣ бхайаджананаттхам̣ а̄ха – ‘‘майа̄ ра̄джадхӣта̄йа ман̃че т̣хапитака̄ле хет̣т̣ха̄ман̃че матапурисо кхиписсати, кхипитва̄ ча хет̣т̣ха̄ман̃ча̄ никкхамитва̄ йам̣ пат̣хамам̣ пассиссати, тамева гахессати, аппаматта̄ бхавеййа̄тха̄’’ти. ра̄джакума̄ро пуретарам̣ гантва̄ вуттанайенева таттха нипаджджи. маха̄иккхан̣ика̄ ра̄джадхӣтарам̣ уккхипитва̄ ман̣д̣алапӣт̣хика̄т̣ха̄нам̣ гаччхантӣ ‘‘ма̄ бха̄йӣ’’ти сан̃н̃а̄петва̄ ман̃че т̣хапеси. тасмим̣ кхан̣е кума̄ро маричачун̣н̣ам̣ на̄са̄йа паккхипитва̄ кхипи. тена кхипитаматтейева маха̄иккхан̣ика̄ ра̄джадхӣтарам̣ паха̄йа маха̄равам̣ равама̄на̄ саббапат̣хамам̣ пала̄йи, тасса̄ пала̄така̄лато пат̣т̣ха̄йа екопи т̣ха̄тум̣ саматтхо на̄ма на̄хоси, гахитагахита̄ни а̄вудха̄ни чхад̣д̣етва̄ саббе пала̄йим̣су. кума̄ро йатха̄саммантитам̣ саббам̣ катва̄ ра̄джадхӣтарам̣ а̄да̄йа аттано нивесанам̣ агама̄си.
иккхан̣ика̄ гантва̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ ‘‘пакатийа̄пи са̄ майа̄ тассеваттха̄йа пут̣т̣ха̄, па̄йа̄се чхад̣д̣итасаппи вийа джа̄та’’нти сампат̣иччхитва̄ апарабха̄ге бха̄гинеййасса раджджам̣ датва̄ дхӣтарам̣ маха̄девим̣ ка̄реси. со та̄йа саддхим̣ самаггава̄сам̣ васама̄но дхаммена раджджам̣ ка̄реси. сопи асилаккхан̣апа̄т̣хако тассева упат̣т̣ха̄ко ахоси. тассекадивасам̣ ра̄джӯпат̣т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ пат̣исӯрийам̣ т̣хатва̄ упат̣т̣хахантасса ла̄кха̄ вилӣйи, пат̣ина̄сика̄ бхӯмийам̣ пати. со ладжджа̄йа адхомукхо ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ ра̄джа̄ парихасанто ‘‘а̄чарийа, ма̄ чинтайиттха, кхипитам̣ на̄ма екасса калйа̄н̣ам̣ хоти, екасса па̄пакам̣. тумхехи кхипитена на̄сика̄ чхиджджӣйиттха, майам̣ пана кхипанта̄ ма̄туладхӣтарам̣ лабхитва̄ раджджам̣ па̄пун̣имха̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
126. ‘‘татхевекасса калйа̄н̣ам̣, татхевекасса па̄пакам̣;
тасма̄ саббам̣ на калйа̄н̣ам̣, саббам̣ ва̄пи на па̄пака’’нти.
таттха татхевекасса̄ти тадевекасса. айамева ва̄ па̄т̣хо. дутийападепи есева найо.
ити со има̄йа га̄тха̄йа там̣ ка̄ран̣ам̣ а̄харитва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато.
саттха̄ има̄йа десана̄йа локасаммата̄нам̣ калйа̄н̣апа̄пака̄нам̣ анекам̣сикабха̄вам̣ пака̄сетва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ асилаккхан̣апа̄т̣хакова етарахи асилаккхан̣апа̄т̣хако, бха̄гинеййара̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
асилаккхан̣аджа̄такаван̣н̣ана̄ чхат̣т̣ха̄.
[127] 7. калан̣д̣укаджа̄такаван̣н̣ана̄
те деса̄ та̄ни ваттхӯнӣти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ викаттхакабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. таттха двепи ваттхӯни кат̣а̄хакаджа̄такасадиса̄нева.
идха панеса ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хино да̄со калан̣д̣уко на̄ма ахоси. тасса пала̄йитва̄ паччантава̄сисет̣т̣хино дхӣтарам̣ гахетва̄ махантена парива̄рена васанака̄ле ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи парийеса̄петва̄пи тасса гатат̣т̣ха̄нам̣ аджа̄нанто ‘‘гаччха, калан̣д̣укам̣ парийеса̄’’ти аттана̄ пут̣т̣хам̣ сукапотакам̣ песеси. сукапотако ито чито ча вичаранто там̣ нагарам̣ па̄пун̣и. тасмин̃ча ка̄ле калан̣д̣уко надӣкӣл̣ам̣ кӣл̣итука̄мо бахум̣ ма̄ла̄гандхавилепанан̃чева кха̄данӣйабходжанӣйа̄ни ча га̄ха̄петва̄ надим̣ гантва̄ сет̣т̣хидхӣта̄йа саддхим̣ на̄вам̣ а̄руйха удаке кӣл̣ати. тасмин̃ча падесе надӣкӣл̣ам̣ кӣл̣анта̄ иссараджа̄тика̄ тикхин̣абхесаджджапарибха̄витам̣ кхӣрам̣ пиванти, тена тесам̣ дивасабха̄гампи удаке кӣл̣анта̄нам̣ сӣтам̣ на ба̄дхати. айам̣ пана калан̣д̣уко кхӣраган̣д̣ӯсам̣ гахетва̄ мукхам̣ виккха̄летва̄ там̣ кхӣрам̣ нут̣т̣хубхати. нут̣т̣хубхантопи удаке анут̣т̣хубхитва̄ сет̣т̣хидхӣта̄йа сӣсе нут̣т̣хубхати. сукапотакопи надӣтӣрам̣ гантва̄ екисса̄ удумбараса̄кха̄йа нисӣдитва̄ олокетва̄ калан̣д̣укам̣ сан̃джа̄нитва̄ сет̣т̣хидхӣта̄йа сӣсе нут̣т̣хубхантам̣ дисва̄ ‘‘аре, калан̣д̣ука да̄са, аттано джа̄тин̃ча васанат̣т̣ха̄нан̃ча ануссара, кхӣраган̣д̣ӯсам̣ гахетва̄ мукхам̣ виккха̄летва̄ джа̄тисампанна̄йа сукхасам̣вад̣д̣ха̄йа сет̣т̣хидхӣта̄йа сӣсе ма̄ нут̣т̣хубхи, аттано пама̄н̣ам̣ на джа̄на̄сӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
127. ‘‘те деса̄ та̄ни ваттхӯни, ахан̃ча ванагочаро;
анувичча кхо там̣ ган̣хеййум̣, пива кхӣрам̣ калан̣д̣ука̄’’ти.
таттха те деса̄ та̄ни ваттхӯнӣти ма̄тукуччхим̣ сандха̄йа вадати. айаметтха̄дхиппа̄йо – йаттха те васитам̣, на те кхаттийадхӣта̄дӣнам̣ куччхидеса̄. йаттха ва̄си патит̣т̣хито, на та̄ни кхаттийадхӣта̄дӣнам̣ куччхиваттхӯни. атха кхо да̄сикуччхийам̣ твам̣ васи чева патит̣т̣хито ча̄ти. ахан̃ча ванагочароти тираччха̄набхӯтопи етаматтхам̣ джа̄на̄мӣти дӣпети. анувичча кхо там̣ ган̣хеййунти евам̣ ана̄ча̄рам̣ чарама̄нам̣ майа̄ гантва̄ а̄рочите анувичча джа̄нитва̄ тава са̄мика̄ та̄л̣етва̄ чева лаккхан̣а̄хатан̃ча катва̄ там̣ ган̣хеййум̣, гахетва̄ гамиссанти, тасма̄ аттано пама̄н̣ам̣ н̃атва̄ сет̣т̣хидхӣта̄йа сӣсе анут̣т̣хубхитва̄ пива кхӣрам̣. калан̣д̣ука̄ти там̣ на̄мена̄лапати.
калан̣д̣укопи сувапотакам̣ сан̃джа̄нитва̄ ‘‘мам̣ па̄кат̣ам̣ кареййа̄’’ти бхайена ‘‘ехи, са̄ми, када̄ а̄гатосӣ’’ти а̄ха. суко ‘‘на еса мам̣ хитака̄мата̄йа паккосати, гӣвам̣ пана ме ват̣т̣етва̄ ма̄ретука̄мо’’ти н̃атва̄ва ‘‘на ме тайа̄ аттхо’’ти тато уппатитва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ йатха̄дит̣т̣хам̣ сет̣т̣хино виттха̄рена катхеси. сет̣т̣хи ‘‘айуттам̣ тена ката’’нти ватва̄ гантва̄ тасса а̄н̣ам̣ ка̄ретва̄ ба̄ра̄н̣асимева нам̣ а̄нетва̄ да̄сапарибхогена парибхун̃джи.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ калан̣д̣уко айам̣ бхиккху ахоси, ба̄ра̄н̣асисет̣т̣хи пана ахамева ахоси’’нти.
калан̣д̣укаджа̄такаван̣н̣ана̄ саттама̄.
[128] 8. бил̣а̄раватаджа̄такаван̣н̣ана̄
йо ве дхаммам̣ дхаджам̣ катва̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ кухакабхиккхум̣ а̄раббха катхеси. тада̄ хи саттха̄ тасса кухакабха̄ве а̄рочите ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепеса кухакойева̄’’ти ватва̄ атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто мӯсикайонийам̣ пат̣исандхим̣ гахетва̄ вуд̣д̣химанва̄йа маха̄сарӣро сӯкараччха̄пакасадисо хутва̄ анекасатамӯсика̄хи паривуто аран̃н̃е вихарати. атхеко син̇га̄ло ито чито ча вичаранто там̣ мӯсикайӯтхам̣ дисва̄ ‘‘има̄ мӯсика̄ ван̃четва̄ кха̄дисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ мӯсика̄нам̣ а̄сайасса авидӯре сӯрийа̄бхимукхо ва̄там̣ пиванто екена па̄дена ат̣т̣ха̄си. бодхисатто гочара̄йа чарама̄но там̣ дисва̄ ‘‘сӣлава̄ есо бхависсатӣ’’ти тасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘бханте, твам̣ ко на̄мо’’ти пуччхи. ‘‘дхаммико на̄ма̄’’ти. ‘‘чатта̄ро па̄де бхӯмийам̣ ат̣хапетва̄ касма̄ екенева т̣хитосӣ’’ти. ‘‘майи чатта̄ро па̄де патхавийам̣ т̣хапенте патхавӣ вахитум̣ на саккоти, тасма̄ екенева тит̣т̣ха̄мӣ’’ти. ‘‘мукхам̣ виваритва̄ касма̄ т̣хитосӣ’’ти? ‘‘майам̣ ан̃н̃ам̣ на бхаккхайа̄ма, ва̄тамева бхаккхайа̄ма̄’’ти. ‘‘атха касма̄ сӯрийа̄бхимукхо тит̣т̣хасӣ’’ти? ‘‘сӯрийам̣ намасса̄мӣ’’ти. бодхисатто тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘сӣлава̄ есо бхависсатӣ’’ти тато пат̣т̣ха̄йа мӯсикаган̣ена саддхим̣ са̄йам̣ па̄там̣ тасса упат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати.
атхасса упат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ гаманака̄ле син̇га̄ло саббапаччхимам̣ мӯсикам̣ гахетва̄ мам̣сам̣ кха̄дитва̄ аджджхохаритва̄ мукхам̣ пун̃чхитва̄ тит̣т̣хати. анупуббена мӯсикаган̣о тануко джа̄то. мӯсика̄ ‘‘пуббе амха̄кам̣ айам̣ а̄сайо наппахоти, нирантара̄ тит̣т̣ха̄ма. ида̄ни ситхила̄, евампи а̄сайо на пӯратева, ким̣ ну кхо ета’’нти бодхисаттасса там̣ паваттим̣ а̄рочесум̣. бодхисатто ‘‘кена ну кхо ка̄ран̣ена мусика̄ тануттам̣ гата̄’’ти чинтенто син̇га̄ле а̄сан̇кам̣ т̣хапетва̄ ‘‘вӣмам̣сисса̄ми на’’нти упат̣т̣ха̄нака̄ле сесамӯсика̄ пурато катва̄ сайам̣ паччхато ахоси. син̇га̄ло тасса упари паккханди, бодхисатто аттано гахан̣аттха̄йа там̣ паккхандантам̣ дисва̄ ниваттитва̄ ‘‘бхо син̇га̄ла, идам̣ те ватасама̄да̄нам̣ на дхаммасудхаммата̄йа, паресам̣ пана вихим̣санаттха̄йа дхаммам̣ дхаджам̣ катва̄ чарасӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
128. ‘‘йо ве дхаммам̣ дхаджам̣ катва̄, нигӯл̣хо па̄пама̄чаре;
висса̄сайитва̄ бхӯта̄ни, бил̣а̄рам̣ на̄ма там̣ вата’’нти.
таттха йо вети кхаттийа̄дӣсу йо кочидева. дхаммам̣ дхаджам̣ катва̄ти дасакусалакаммапатхадхаммам̣ дхаджам̣ каритва̄, кӯт̣ам̣ каронто вийа усса̄петва̄ дассентоти аттхо. висса̄сайитва̄ти ‘‘сӣлава̄ айа’’нти сан̃н̃а̄йа сан̃джа̄тависса̄са̄ни катва̄. бил̣а̄рам̣ на̄ма там̣ ватанти там̣ евам̣ дхаммам̣ дхаджам̣ катва̄ рахо па̄па̄ни каронтасса ватам̣ кера̄т̣икаватам̣ на̄ма хотӣти аттхо.
мӯсикара̄джа̄ катхентова уппатитва̄ тасса гӣва̄йам̣ патитва̄ ханукасса хет̣т̣ха̄ антогалана̄л̣ийам̣ д̣ам̣ситва̄ галана̄л̣им̣ пха̄летва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄песи. мӯсикаган̣о ниваттитва̄ син̇га̄лам̣ ‘‘муру мурӯ’’ти кха̄дитва̄ агама̄си. пат̣хама̄гата̄ва кирасса мам̣сам̣ лабхим̣су, паччха̄ а̄гата̄ на лабхим̣су. тато пат̣т̣ха̄йа мӯсикаган̣о ниббхайо джа̄то.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ син̇га̄ло кухакабхиккху ахоси, мӯсикара̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
бил̣а̄раватаджа̄такаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хама̄.
[129] 9. аггикабха̄радва̄джаджа̄такаван̣н̣ана̄
на̄йам̣ сикха̄ пун̃н̃ахетӯти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто кухакан̃н̃ева бхиккхум̣ а̄раббха катхеси.
атӣтасмин̃хи ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто мӯсикара̄джа̄ хутва̄ аран̃н̃е васати. атхеко син̇га̄ло давад̣а̄хе ут̣т̣хите пала̄йитум̣ асакконто екасмим̣ руккхе сӣсам̣ а̄хачча ат̣т̣ха̄си. тасса сакаласарӣре лома̄ни джха̄йим̣су, руккхам̣ а̄хачча т̣хитат̣т̣ха̄не пана маттхаке чӯл̣а̄ вийа тхока̄ни лома̄ни ат̣т̣хам̣су. со екадивасам̣ сон̣д̣ийам̣ па̄нӣйам̣ пиванто чха̄йам̣ олокенто чӯл̣ам̣ дисва̄ ‘‘уппаннам̣ да̄ни ме бхан̣д̣амӯла’’нти аран̃н̃е вичаранто там̣ мӯсика̄дарим̣ дисва̄ ‘‘има̄ мӯсика̄ ван̃четва̄ кха̄дисса̄мӣ’’ти хет̣т̣ха̄ вуттанайенева авидӯре ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ бодхисатто гочара̄йа чаранто дисва̄ ‘‘сӣлава̄ айа’’нти сан̃н̃а̄йа упасан̇камитва̄ ‘‘твам̣ кинна̄мосӣ’’ти пуччхи. ‘‘ахам̣ аггикабха̄радва̄джо на̄ма̄’’ти. ‘‘атха касма̄ а̄гатосӣ’’ти? ‘‘тумха̄кам̣ раккханаттха̄йа̄’’ти. ‘‘кинти катва̄ амхе раккхиссасӣ’’ти? ‘‘ахам̣ ан̇гут̣т̣хаган̣анам̣ на̄ма джа̄на̄ми, тумха̄кам̣ па̄това никкхамитва̄ гочара̄йа гаманака̄ле ‘еттака̄’ти ган̣етва̄ пачча̄гаманака̄лепи ган̣есса̄ми, евам̣ са̄йам̣ па̄там̣ ган̣енто раккхисса̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи раккха ма̄тула̄’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ никкхаманака̄ле ‘‘еко две тайо’’ти ган̣етва̄ пачча̄гаманака̄лепи татхева ган̣етва̄ саббапаччхимам̣ гахетва̄ кха̄дати. сесам̣ пуримасадисамева.
идха пана мӯсикара̄джа̄ ниваттитва̄ т̣хито ‘‘бхо аггикабха̄радва̄джа, на̄йам̣ тава дхаммасудхаммата̄йа маттхаке чӯл̣а̄ т̣хапита̄, куччхика̄ран̣а̄ пана т̣хапита̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
129. ‘‘на̄йам̣ сикха̄ пун̃н̃ахету, гха̄сахету айам̣ сикха̄;
на̄гут̣т̣хиган̣анам̣ йа̄ти, алам̣ те хоту аггика̄’’ти.
таттха на̄гут̣т̣хиган̣анам̣ йа̄тӣти ‘‘ан̇гут̣т̣хиган̣ана̄’’ти ан̇гут̣т̣хаган̣ана̄ вуччати, айам̣ мӯсикаган̣о ан̇гут̣т̣хаган̣анам̣ на гаччхати на упети на пӯрети, париккхайам̣ гаччхатӣти аттхо. алам̣ те хоту аггика̄ти син̇га̄лам̣ на̄мена а̄лапанто а̄ха. етта̄вата̄ те алам̣ хоту, на ито парам̣ мӯсике кха̄диссаси. амхехи ва̄ тайа̄ саддхим̣ сам̣ва̄со алам̣ хоту, на майам̣ ида̄ни тайа̄ саддхим̣ васисса̄ма̄типи аттхо. сесам̣ пуримасадисамева.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси ‘‘тада̄ син̇га̄ло айам̣ бхиккху ахоси, мӯсикара̄джа̄ пана ахамева ахоси’’нти.
аггикабха̄радва̄джаджа̄такаван̣н̣ана̄ навама̄.
[130] 10. косийаджа̄такаван̣н̣ана̄
йатха̄ ва̄ча̄ ча бхун̃джассӯти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто екам̣ са̄ваттхийам̣ ма̄туга̄мам̣ а̄раббха катхеси. са̄ кирекасса саддха̄сампаннасса упа̄сакабра̄хман̣асса бра̄хман̣ӣ дуссӣла̄ па̄падхамма̄ раттим̣ атичаритва̄ дива̄ кин̃чи каммам̣ акатва̄ гила̄на̄лайам̣ дассетва̄ ниттхунама̄на̄ нипаджджати. атха нам̣ бра̄хман̣о ‘‘ким̣ те бхадде апха̄сука’’нти пуччхи. ‘‘ва̄та̄ ме виджджхантӣ’’ти. ‘‘атха ким̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘синиддхамадхура̄ни пан̣ӣтапан̣ӣта̄ни йа̄губхаттатела̄дӣнӣ’’ти. бра̄хман̣о йам̣ йам̣ са̄ иччхати, там̣ там̣ а̄харитва̄ дети, да̄со вийа саббакичча̄ни кароти. са̄ пана бра̄хман̣асса гехам̣ павит̣т̣хака̄ле нипаджджати, бахи никкхантака̄ле джа̄рехи саддхим̣ вӣтина̄мети.
атха бра̄хман̣о ‘‘имисса̄ сарӣре виджджханава̄та̄нам̣ парийанто на пан̃н̃а̄йатӣ’’ти екадивасам̣ гандхама̄ла̄дӣни а̄да̄йа джетаванам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ пӯджетва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣдитва̄ ‘‘ким̣, бра̄хман̣а, на пан̃н̃а̄йасӣ’’ти вутте ‘‘бханте, бра̄хман̣ийа̄ кира ме сарӣре ва̄та̄ виджджханти, сва̄хам̣ тасса̄ саппитела̄дӣни чева пан̣ӣтапан̣ӣтабходжана̄ни ча парийеса̄ми, сарӣрамасса̄ гханам̣ виппасанначчхавиван̣н̣ам̣ джа̄там̣, ва̄тарогасса пана парийанто на пан̃н̃а̄йати. ахам̣ там̣ пат̣иджаггантова идха̄гаманасса ока̄сам̣ на лабха̄мӣ’’ти а̄ха. саттха̄ бра̄хман̣ийа̄ па̄пабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘бра̄хман̣а, ‘евам̣ нипаннасса ма̄туга̄масса роге авӯпасаманте идан̃чидан̃ча бхесаджджам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’ти пуббепи те пан̣д̣итехи катхитам̣, бхавасан̇кхепагататта̄ пана на саллаккхесӣ’’ти ватва̄ тена йа̄чито атӣтам̣ а̄хари.
атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ниббаттитва̄ вайаппатто таккасила̄йам̣ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ диса̄па̄моккхо а̄чарийо ахоси. екасатара̄джадха̄нӣсу кхаттийакума̄ра̄ ча бра̄хман̣акума̄ра̄ ча йебхуййена тассева сантике сиппам̣ угган̣ханти. атхеко джанападава̄сӣ бра̄хман̣ама̄н̣аво бодхисаттасса сантике тайо веде ат̣т̣ха̄раса ча виджджа̄т̣т̣ха̄на̄ни угган̣хитва̄ ба̄ра̄н̣асийам̣йева кут̣умбам̣ сан̣т̣хапетва̄ дивасе дивасе дваттиккхаттум̣ бодхисаттасса сантикам̣ а̄гаччхати. тасса бра̄хман̣ӣ дуссӣла̄ ахоси па̄падхамма̄ти саббам̣ паччуппаннаваттхусадисамева.
бодхисатто пана ‘‘имина̄ ка̄ран̣ена ова̄дагахан̣а̄йа ока̄сам̣ на лабха̄мӣ’’ти вутте ‘‘са̄ ма̄н̣авика̄ имам̣ ван̃четва̄ нипаджджатӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘тасса̄ рога̄нуччхавикам̣ бхесаджджам̣ а̄чиккхисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ а̄ха ‘‘та̄та, твам̣ ито пат̣т̣ха̄йа тасса̄ саппикхӣрараса̄дӣни ма̄ ада̄си, гомутте пана пан̃чапан̣н̣а̄ни пхала̄дӣни ча паккхипитва̄ кот̣т̣етва̄ наватамбалохабха̄джане паккхипитва̄ лохагандхам̣ га̄ха̄петва̄ раджджум̣ ва̄ йоттам̣ ва̄ руккхам̣ ва̄ латам̣ ва̄ гахетва̄ ‘идам̣ те рогасса ануччхавикабхесаджджам̣, идам̣ ва̄ пива, ут̣т̣ха̄йа ва̄ тайа̄ бхуттабхаттасса ануччхавикам̣ каммам̣ карохӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхам̣ вадеййа̄си. ‘‘саче бхесаджджам̣ на пивати, атха нам̣ раджджуйа̄ ва̄ йоттена ва̄ руккхена ва̄ лата̄йа ва̄ катичи паха̄ре пахаритва̄ кесесу гахетва̄ а̄кад̣д̣хитва̄ каппарена потхеййа̄си, са̄ тан̇кхан̣ан̃н̃ева ут̣т̣ха̄йа каммам̣ кариссатӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ вуттанийа̄менева бхесаджджам̣ катва̄ ‘‘бхадде, имам̣ бхесаджджам̣ пива̄’’ти а̄ха. ‘‘кена те идам̣ а̄чиккхита’’нти? ‘‘а̄чарийена, бхадде’’ти. ‘‘апанехи там̣, на пивисса̄мӣ’’ти. ма̄н̣аво ‘‘на твам̣ аттано ручийа̄ пивиссасӣ’’ти раджджум̣ гахетва̄ ‘‘аттано рогасса ануччхавикам̣ бхесаджджам̣ ва̄ пива, йа̄губхатта̄нуччхавикам̣ каммам̣ ва̄ карохӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
130. ‘‘йатха̄ва̄ча̄ ча бхун̃джассу, йатха̄бхуттан̃ча бйа̄хара;
убхайам̣ те на самети, ва̄ча̄ бхуттан̃ча косийе’’ти.
таттха йатха̄ва̄ча̄ ча бхун̃джассӯти йатха̄ те ва̄ча̄, татха̄ бхун̃джассу, ‘‘ва̄та̄ ме виджджхантӣ’’ти ва̄ча̄йа ануччхавикамева катва̄ бхун̃джассӯти аттхо. ‘‘йатха̄ва̄чам̣ ва̄’’типи па̄т̣хо йуджджати, ‘‘йатха̄ва̄ча̄йа̄’’типи пат̣ханти, саббаттха айамева аттхо. йатха̄бхуттан̃ча бйа̄хара̄ти йам̣ йатха̄ те бхуттам̣, тасса ануччхавикамева бйа̄хара, ‘‘арогамхӣ’’ти ватва̄ гехе каттаббам̣ каросӣти аттхо. ‘‘йатха̄бхӯтан̃ча̄’’типи па̄т̣хо, атха ва̄ арогамхӣти йатха̄бхӯтамева ватва̄ каммам̣ карохӣти аттхо. убхайам̣ те на самети, ва̄ча̄бхуттан̃ча косийети йа̄ ча те айам̣ ва̄ча̄ ‘‘ва̄та̄ мам̣ виджджхантӣ’’ти йан̃ча те идам̣ пан̣ӣтабходжанам̣ бхуттам̣, идам̣ убхайампи туйхам̣ на самети, тасма̄ ут̣т̣ха̄йа каммам̣ карохи. ‘‘косийе’’ти там̣ готтена̄лапати.
евам̣ вутте косийабра̄хман̣адхӣта̄ ‘‘а̄чарийена уссуккам̣ а̄паннака̄лато пат̣т̣ха̄йа на сакка̄ майа̄ еса ван̃четум̣, ут̣т̣ха̄йа каммам̣ карисса̄мӣ’’ти ут̣т̣ха̄йа каммам̣ ака̄си. ‘‘а̄чарийена ме дуссӣлабха̄во н̃а̄то, ида̄ни на сакка̄ ито пат̣т̣ха̄йа пуна еварӯпам̣ ка̄ту’’нти а̄чарийе га̄равена па̄пакамматопи вирамитва̄ сӣлаватӣ ахоси. са̄пи бра̄хман̣ӣ ‘‘самма̄самбуддхена кирамхи н̃а̄та̄’’ти саттхарипи га̄равена на пуна ана̄ча̄рам̣ ака̄си.
саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси – ‘‘тада̄ джайампатика̄ ида̄ни джайампатика̄ва, а̄чарийо пана ахамева ахоси’’нти.
косийаджа̄такаван̣н̣ана̄ дасама̄.
кусана̄л̣ивагго терасамо.
тассудда̄нам̣ –
кусана̄л̣и ча думмедхам̣, нан̇галӣсамбакат̣а̄хам̣;
асилаккхан̣акалан̣д̣укам̣, бил̣а̄раггикакосийанти.