1. апан̣н̣акавагго

1. апан̣н̣акаджа̄такаван̣н̣ана̄

имам̣ та̄ва апан̣н̣акадхаммадесанам̣ бхагава̄ са̄ваттхим̣ упанисса̄йа джетаванамаха̄виха̄ре вихаранто катхеси. кам̣ пана а̄раббха айам̣ катха̄ самут̣т̣хита̄ти? сет̣т̣хисса саха̄йаке пан̃часате титтхийаса̄ваке. екасмин̃хи дивасе ана̄тхапин̣д̣ико сет̣т̣хи аттано саха̄йаке пан̃часате ан̃н̃атиттхийаса̄ваке а̄да̄йа бахум̣ ма̄ла̄гандхавилепанан̃чева саппителамадхупха̄н̣итаваттхаччха̄дана̄ни ча га̄ха̄петва̄ джетаванам̣ гантва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджетва̄ бхесаджджа̄ни чева ваттха̄ни ча бхиккхусан̇гхасса виссаджджетва̄ чха нисаджджа̄досе ваджджетва̄ екамантам̣ нисӣди. тепи ан̃н̃атиттхийаса̄вака̄ татха̄гатам̣ вандитва̄ саттху пун̣н̣ачандасассирикам̣ мукхам̣, лаккхан̣а̄нубйан̃джанапат̣иман̣д̣итам̣ бйа̄маппабха̄париккхиттам̣ брахмака̄йам̣, а̄вел̣а̄вел̣а̄ йамакайамака̄ хутва̄ ниччхарантийо гханабуддхарасмийо ча олокайама̄на̄ ана̄тхапин̣д̣икасса самӣпейева нисӣдим̣су.

атха несам̣ саттха̄ маносила̄тале сӣхана̄дам̣ наданто тарун̣асӣхо вийа гаджджанто па̄вуссакамегхо вийа ча а̄ка̄саган̇гам̣ ота̄ренто вийа ча ратанада̄мам̣ гантхенто вийа ча ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатена саванӣйена каманӣйена брахмассарена на̄на̄найавичиттам̣ мадхурадхаммакатхам̣ катхеси. те саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ пасанначитта̄ ут̣т̣ха̄йа дасабалам̣ вандитва̄ ан̃н̃атиттхийасаран̣ам̣ бхиндитва̄ буддхам̣ саран̣ам̣ агамам̣су. те тато пат̣т̣ха̄йа ниччака̄лам̣ ана̄тхапин̣д̣икена саддхим̣ гандхама̄ла̄дихаттха̄ виха̄рам̣ гантва̄ дхаммам̣ сун̣анти, да̄нам̣ денти, сӣлам̣ раккханти, упосатхакаммам̣ каронти.

атха бхагава̄ са̄ваттхито пунадева ра̄джагахам̣ агама̄си. те татха̄гатасса гатака̄ле там̣ саран̣ам̣ бхиндитва̄ пуна ан̃н̃атиттхийасаран̣ам̣ гантва̄ аттано мӯлат̣т̣ха̄нейева патит̣т̣хита̄. бхагава̄пи саттат̣т̣ха ма̄се вӣтина̄метва̄ пуна джетаванамева агама̄си. ана̄тхапин̣д̣ико пунапи те а̄да̄йа саттху сантикам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджетва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. тепи бхагавантам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. атха несам̣ татха̄гате ча̄рикам̣ пакканте гахитасаран̣ам̣ бхиндитва̄ пуна ан̃н̃атиттхийасаран̣амева гахетва̄ мӯле патит̣т̣хитабха̄вам̣ бхагавато а̄рочеси.

бхагава̄ апаримитакаппакот̣ийо нирантарам̣ паваттитавачӣсучарита̄нубха̄вена диббагандхагандхитам̣ на̄на̄гандхапӯритам̣ ратанакаран̣д̣акам̣ виваранто вийа мукхападумам̣ виваритва̄ мадхурассарам̣ ниччха̄ренто ‘‘саччам̣ кира тумхе упа̄сака̄ тӣн̣и саран̣а̄ни бхиндитва̄ ан̃н̃атиттхийасаран̣ам̣ гата̄’’ти пуччхи. атха техи пат̣иччха̄детум̣ асакконтехи ‘‘саччам̣ бхагава̄’’ти вутте саттха̄ ‘‘упа̄сака̄ хет̣т̣ха̄ авӣчим̣ упари бхаваггам̣ париччхедам̣ катва̄ тирийам̣ апарима̄н̣а̄су локадха̄тӯсу сӣла̄дӣхи гун̣ехи буддхена садисо на̄ма наттхи, куто адхикатаро’’ти. ‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, сатта̄ апада̄ ва̄ двипада̄ ва̄ чатуппада̄ ва̄ бахуппада̄ ва̄, татха̄гато тесам̣ аггамаккха̄йати (сам̣. ни. 5.139; а. ни. 4.34), йам̣ кин̃чи виттам̣ идха ва̄ хурам̣ ва̄…пе… (кху. па̄. 6.3; су. ни. 226) аггато ве пасанна̄на’’нтиа̄дӣхи (а. ни. 4.34; итиву. 90) суттехи пака̄сите ратанаттайагун̣е пака̄сетва̄ ‘‘евам̣ уттамагун̣ехи саманна̄гатам̣ ратанаттайам̣ саран̣ам̣ гата̄ упа̄сака̄ ва̄ упа̄сика̄ ва̄ нирайа̄дӣсу ниббаттака̄ на̄ма наттхи, апа̄йаниббаттито пана муччитва̄ девалоке уппаджджитва̄ маха̄сампаттим̣ анубхонти, тасма̄ тумхехи еварӯпам̣ саран̣ам̣ бхиндитва̄ ан̃н̃атиттхийасаран̣ам̣ гаччхантехи айуттам̣ ката’’нти а̄ха.

еттха ча тӣн̣и ратана̄ни моккхавасена уттамавасена саран̣агата̄нам̣ апа̄йесу ниббаттийа̄ абха̄вадӣпанаттхам̣ има̄ни сутта̄ни дассетабба̄ни –

‘‘йе кечи буддхам̣ саран̣ам̣ гата̄се, на те гамиссанти апа̄йабхӯмим̣;

паха̄йа ма̄нусам̣ дехам̣, девака̄йам̣ парипӯрессанти. (дӣ. ни. 2.332; сам̣. ни. 1.37);

‘‘йе кечи дхаммам̣ саран̣ам̣ гата̄се, на те гамиссанти апа̄йабхӯмим̣;

паха̄йа ма̄нусам̣ дехам̣, девака̄йам̣ парипӯрессанти.

‘‘йе кечи сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гата̄се, на те гамиссанти апа̄йабхӯмим̣;

паха̄йа ма̄нусам̣ дехам̣, девака̄йам̣ парипӯрессанти.

‘‘бахум̣ ве саран̣ам̣ йанти, паббата̄ни вана̄ни ча;

а̄ра̄маруккхачетйа̄ни, манусса̄ бхайатаджджита̄.

‘‘нетам̣ кхо саран̣ам̣ кхемам̣, нетам̣ саран̣амуттамам̣;

нетам̣ саран̣ама̄гамма, саббадуккха̄ памуччати.

‘‘йо ча буддхан̃ча дхамман̃ча, сан̇гхан̃ча саран̣ам̣ гато;

чатта̄ри арийасачча̄ни, саммаппан̃н̃а̄йа пассати.

‘‘дуккхам̣ дуккхасамуппа̄дам̣, дуккхасса ча атиккамам̣;

арийан̃чат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣, дуккхӯпасамага̄минам̣.

‘‘етам̣ кхо саран̣ам̣ кхемам̣, етам̣ саран̣амуттамам̣;

етам̣ саран̣ама̄гамма, саббадуккха̄ памуччатӣ’’ти. (дха. па. 188-192);

на кевалан̃ча несам̣ саттха̄ еттакам̣йева дхаммам̣ десеси, апича кхо ‘‘упа̄сака̄ буддха̄нуссатикаммат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма, дхамма̄нуссатикаммат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма, сан̇гха̄нуссатикаммат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма сота̄паттимаггам̣ дети, сота̄паттипхалам̣ дети, сакада̄га̄мимаггам̣ дети, сакада̄га̄мипхалам̣ дети, ана̄га̄мимаггам̣ дети, ана̄га̄мипхалам̣ дети, арахаттамаггам̣ дети, арахаттапхалам̣ детӣ’’тиевама̄дӣхипи найехи дхаммам̣ десетва̄ ‘‘еварӯпам̣ на̄ма саран̣ам̣ бхиндантехи айуттам̣ тумхехи ката’’нти а̄ха. еттха ча буддха̄нуссатикаммат̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ сота̄паттимагга̄диппада̄нам̣ ‘‘екадхаммо, бхиккхаве, бха̄вито бахулӣкато екантаниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати. катамо екадхаммо? буддха̄нуссатӣ’’тиевама̄дӣхи (а. ни. 1.296) суттехи дӣпетаббам̣.

евам̣ бхагава̄ на̄наппака̄рехи упа̄саке овадитва̄ ‘‘упа̄сака̄ пуббепи манусса̄ асаран̣ам̣ ‘саран̣а’нти таккагга̄хена вираддхагга̄хена гахетва̄ амануссапариггахите канта̄ре йаккхабхаккха̄ хутва̄ маха̄вина̄сам̣ патта̄, апан̣н̣акагга̄хам̣ пана екам̣сикагга̄хам̣ авираддхагга̄хам̣ гахитаманусса̄ тасмим̣йева канта̄ре соттхибха̄вам̣ патта̄’’ти ватва̄ тун̣хӣ ахоси. атха кхо ана̄тхапин̣д̣ико гахапати ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ вандитва̄ абхиттхавитва̄ сирасмим̣ ан̃джалим̣ патит̣т̣ха̄петва̄ евама̄ха ‘‘бханте, ида̄ни та̄ва имесам̣ упа̄сака̄нам̣ уттамасаран̣ам̣ бхиндитва̄ таккаггахан̣ам̣ амха̄кам̣ па̄кат̣ам̣, пуббе пана амануссапариггахите канта̄ре таккика̄нам̣ вина̄со, апан̣н̣акагга̄хам̣ гахитаманусса̄нан̃ча соттхибха̄во амха̄кам̣ пат̣иччханно, тумха̄камева па̄кат̣о, са̄дху вата но бхагава̄ а̄ка̄се пун̣н̣ачандам̣ ут̣т̣ха̄пенто вийа имам̣ ка̄ран̣ам̣ па̄кат̣ам̣ каротӯ’’ти. атха бхагава̄ ‘‘майа̄ кхо, гахапати, апаримитака̄лам̣ даса па̄рамийо пӯретва̄ локасса кан̇кхаччхеданаттхамева саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиддхам̣, сӣхаваса̄йа суван̣н̣ана̄л̣им̣ пӯренто вийа саккаччам̣ сотам̣ одахитва̄ сун̣охӣ’’ти сет̣т̣хино сатуппа̄дам̣ джанетва̄ химагаббхам̣ пада̄летва̄ пун̣н̣ачандам̣ нӣхаранто вийа бхавантарена пат̣иччханнака̄ран̣ам̣ па̄кат̣ам̣ ака̄си.

атӣте ка̄сират̣т̣хе ба̄ра̄н̣асинагаре брахмадатто на̄ма ра̄джа̄ ахоси. тада̄ бодхисатто саттхава̄хакуле пат̣исандхим̣ гахетва̄ дасама̄саччайена ма̄тукуччхито никкхамитва̄ анупуббена вайаппатто пан̃чахи сакат̣асатехи ван̣иджджам̣ каронто вичарати. со када̄чи пуббантато апарантам̣ гаччхати, када̄чи апарантато пуббантам̣. ба̄ра̄н̣асийам̣йева ан̃н̃опи саттхава̄хапутто аттхи ба̄ло абйатто анупа̄йакусало. тада̄ бодхисатто ба̄ра̄н̣асито махаггхам̣ бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ пан̃ча сакат̣асата̄ни пӯретва̄ гаманасаджджа̄ни катва̄ т̣хапеси. сопи ба̄ласаттхава̄хапутто татхева пан̃ча сакат̣асата̄ни пӯретва̄ гаманасаджджа̄ни катва̄ т̣хапеси.

тада̄ бодхисатто чинтеси ‘‘саче айам̣ ба̄ласаттхава̄хапутто майа̄ саддхим̣йева гамиссати, сакат̣асахассе екато маггам̣ гаччханте маггопи наппахоссати, манусса̄нам̣ да̄рудака̄дӣнипи, балибадда̄нам̣ тин̣а̄нипи дуллабха̄ни бхависсанти, етена ва̄ майа̄ ва̄ пурато гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со там̣ паккоса̄петва̄ етаматтхам̣ а̄рочетва̄ ‘‘двӣхипи амхехи екато гантум̣ на сакка̄, ким̣ твам̣ пурато гамиссаси, уда̄ху паччхато’’ти а̄ха. со чинтеси ‘‘майи пурато гаччханте бахӯ а̄нисам̣са̄, маггена абхинненева гамисса̄ми, гон̣а̄ ана̄мат̣т̣хатин̣ам̣ кха̄диссанти, манусса̄нам̣ ана̄мат̣т̣хам̣ сӯпеййапан̣н̣ам̣ бхависсати, пасаннам̣ удакам̣ бхависсати, йатха̄ручим̣ аггхам̣ т̣хапетва̄ бхан̣д̣ам̣ виккин̣исса̄мӣ’’ти. со ‘‘ахам̣, самма, пурато гамисса̄мӣ’’ти а̄ха. бодхисаттопи паччхато гамане бахӯ а̄нисам̣се аддаса. евам̣ хисса ахоси – ‘‘пурато гаччханта̄ магге висамат̣т̣ха̄нам̣ самам̣ кариссанти, ахам̣ техи гатамаггена гамисса̄ми, пурато гатехи балибаддехи парин̣ататхаддхатин̣е кха̄дите мама гон̣а̄ пуна ут̣т̣хита̄ни мадхуратин̣а̄ни кха̄диссанти, гахитапан̣н̣ат̣т̣ха̄нато ут̣т̣хитам̣ манусса̄нам̣ сӯпеййапан̣н̣ам̣ мадхурам̣ бхависсати, анудаке т̣ха̄не а̄ва̄т̣ам̣ кханитва̄ ете удакам̣ уппа̄дессанти, техи катесу а̄ва̄т̣есу майам̣ удакам̣ пивисса̄ма, аггхат̣т̣хапанам̣ на̄ма манусса̄нам̣ джӣвита̄ воропанасадисам̣, ахам̣ паччхато гантва̄ етехи т̣хапитаггхена бхан̣д̣ам̣ виккин̣исса̄мӣ’’ти. атха со еттаке а̄нисам̣се дисва̄ ‘‘самма, твам̣ пурато гаччха̄хӣ’’ти а̄ха. ‘‘са̄дху, самма̄’’ти ба̄ласаттхава̄хо сакат̣а̄ни йоджетва̄ никкханто анупуббена манусса̄ва̄сам̣ атиккамитва̄ канта̄рамукхам̣ па̄пун̣и.

канта̄рам̣ на̄ма – чораканта̄рам̣, ва̄л̣аканта̄рам̣, нирудакаканта̄рам̣, амануссаканта̄рам̣, аппабхаккхаканта̄ранти пан̃чавидхам̣. таттха чорехи адхит̣т̣хитамагго чораканта̄рам̣ на̄ма. сӣха̄дӣхи адхит̣т̣хитамагго ва̄л̣аканта̄рам̣ на̄ма. йаттха нха̄йитум̣ ва̄ па̄тум̣ ва̄ удакам̣ наттхи, идам̣ нирудакаканта̄рам̣ на̄ма. аманусса̄дхит̣т̣хитам̣ амануссаканта̄рам̣ на̄ма. мӯлакха̄данӣйа̄дивирахитам̣ аппабхаккхаканта̄рам̣ на̄ма. имасмим̣ пан̃чавидхе канта̄ре там̣ канта̄рам̣ нирудакаканта̄ран̃чева амануссаканта̄ран̃ча. тасма̄ со ба̄ласаттхава̄хапутто сакат̣есу махантамаханта̄ ча̄т̣ийо т̣хапетва̄ удакасса пӯра̄петва̄ сат̣т̣хийоджаникам̣ канта̄рам̣ пат̣ипаджджи.

атхасса канта̄рамаджджхам̣ гатака̄ле канта̄ре адхиваттхайаккхо ‘‘имехи мануссехи гахитам̣ удакам̣ чхад̣д̣а̄петва̄ дуббале катва̄ саббева не кха̄дисса̄мӣ’’ти саббасетатарун̣абалибаддайуттам̣ манорамам̣ йа̄накам̣ ма̄петва̄ дханукала̄папхалака̄вудхахаттхехи дасахи два̄дасахи амануссехи паривуто уппалакумуда̄ни пил̣андхитва̄ аллакосо аллаваттхо иссарапурисо вийа тасмим̣ йа̄наке нисӣдитва̄ каддамамаккхитехи чаккехи пат̣ипатхам̣ агама̄си. парива̄рааманусса̄писса пурато ча паччхато ча гаччханта̄ аллакеса̄ аллаваттха̄ уппалакумудама̄ла̄ пил̣андхитва̄ падумапун̣д̣арӣкакала̄пе гахетва̄ бхисамул̣а̄ла̄ни кха̄данта̄ удакабиндӯхи чева калалехи ча паггхарантехи агамам̣су. саттхава̄ха̄ ча на̄ма йада̄ дхурава̄то ва̄йати, тада̄ йа̄наке нисӣдитва̄ упат̣т̣ха̄капаривута̄ раджам̣ парихаранта̄ пурато гаччханти. йада̄ паччхато ва̄то ва̄йати, тада̄ тенева найена паччхато гаччханти. тада̄ пана дхурава̄то ахоси, тасма̄ со саттхава̄хапутто пурато агама̄си.

йаккхо там̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ аттано йа̄накам̣ магга̄ оккама̄петва̄ ‘‘кахам̣ гаччхатха̄’’ти тена саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ ака̄си. саттхава̄хопи аттано йа̄накам̣ магга̄ оккама̄петва̄ сакат̣а̄нам̣ гаманока̄сам̣ датва̄ екаманте т̣хито там̣ йаккхам̣ авоча ‘‘бхо, амхе та̄ва ба̄ра̄н̣асито а̄гаччха̄ма. тумхе пана уппалакумуда̄ни пил̣андхитва̄ падумапун̣д̣арӣкахаттха̄ бхисамул̣а̄ла̄ни кха̄данта̄ каддамамаккхита̄ удакабиндӯхи паггхарантехи а̄гаччхатха. ким̣ ну кхо тумхехи а̄гатамагге дево вассати, уппала̄дисан̃чханна̄ни ва̄ сара̄ни аттхӣ’’ти пуччхи. йаккхо тасса катхам̣ сутва̄ ‘‘самма, ким̣ на̄метам̣ катхеси. еса̄ нӣлаванара̄джи пан̃н̃а̄йати. тато пат̣т̣ха̄йа сакалам̣ аран̃н̃ам̣ екодакам̣, нибаддхам̣ дево вассати, кандара̄ пӯра̄, тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не падума̄дисан̃чханна̄ни сара̄ни аттхӣ’’ти ватва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ гаччхантесу сакат̣есу ‘‘има̄ни сакат̣а̄ни а̄да̄йа кахам̣ гаччхатха̄’’ти пуччхи. ‘‘асукаджанападам̣ на̄ма̄’’ти. ‘‘имасмим̣ чимасмин̃ча сакат̣е ким̣ на̄ма бхан̣д̣а’’нти? ‘‘асукан̃ча асукан̃ча̄’’ти. ‘‘паччхато а̄гаччхантам̣ сакат̣ам̣ ативийа гарукам̣ хутва̄ а̄гаччхати, етасмим̣ ким̣ бхан̣д̣а’’нти? ‘‘удакам̣ еттха̄’’ти. ‘‘парато та̄ва удакам̣ а̄нентехи во мана̄пам̣ катам̣, ито пат̣т̣ха̄йа пана удакена киччам̣ наттхи, пурато баху удакам̣, ча̄т̣ийо бхиндитва̄ удакам̣ чхад̣д̣етва̄ сукхена гаччхатха̄’’ти а̄ха. еван̃ча пана ватва̄ ‘‘тумхе гаччхатха, амха̄кам̣ папан̃чо хотӣ’’ти тхокам̣ гантва̄ тесам̣ адассанам̣ патва̄ аттано йаккханагарамева агама̄си.

сопи ба̄ласаттхава̄хо аттано ба̄лата̄йа йаккхасса вачанам̣ гахетва̄ ча̄т̣ийо бхинда̄петва̄ пасатаматтампи удакам̣ анавасесетва̄ саббам̣ чхад̣д̣а̄петва̄ сакат̣а̄ни па̄джа̄песи, пурато аппаматтакампи удакам̣ на̄хоси, манусса̄ па̄нӣйам̣ алабханта̄ киламим̣су. те йа̄ва сӯрийаттхан̇гамана̄ гантва̄ сакат̣а̄ни мочетва̄ париват̣т̣акена т̣хапетва̄ гон̣е чаккесу бандхим̣су. нева гон̣а̄нам̣ удакам̣ ахоси, на манусса̄нам̣ йа̄губхаттам̣ ва̄. дуббаламанусса̄ таттха таттха нипаджджитва̄ сайим̣су. раттибха̄гасаманантаре йаккха̄ йаккханагарато а̄гантва̄ саббепи гон̣е ча мануссе ча джӣвитаккхайам̣ па̄петва̄ мам̣сам̣ кха̄дитва̄ ат̣т̣хӣни авасесетва̄ агамам̣су. евамекам̣ ба̄ласаттхава̄хапуттам̣ нисса̄йа саббепи те вина̄сам̣ па̄пун̣им̣су, хаттхат̣т̣хика̄дӣни диса̄видиса̄су виппакин̣н̣а̄ни ахесум̣. пан̃ча сакат̣асата̄ни йатха̄пӯрита̄нева ат̣т̣хам̣су.

бодхисаттопи кхо ба̄ласаттхава̄хапуттасса никкхантадивасато ма̄сад̣д̣хама̄сам̣ вӣтина̄метва̄ пан̃чахи сакат̣асатехи нагара̄ никкхамма анупуббена канта̄рамукхам̣ па̄пун̣и. со таттха удакача̄т̣ийо пӯретва̄ бахум̣ удакам̣ а̄да̄йа кхандха̄ва̄ре бхерим̣ чара̄петва̄ мануссе саннипа̄тетва̄ евама̄ха ‘‘тумхе мам̣ ана̄пуччхитва̄ пасатаматтампи удакам̣ ма̄ вал̣ан̃джайиттха, канта̄ре висаруккха̄ на̄ма хонти, паттам̣ ва̄ пуппхам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ тумхехи пуре акха̄дитапуббам̣ мам̣ ана̄пуччхитва̄ ма̄ кха̄диттха̄’’ти. евам̣ манусса̄нам̣ ова̄дам̣ датва̄ пан̃чахи сакат̣асатехи канта̄рам̣ пат̣ипаджджи. тасмим̣ канта̄рамаджджхам̣ сампатте со йаккхо пуриманайенева бодхисаттасса пат̣ипатхе атта̄нам̣ дассеси. бодхисатто там̣ дисва̄ва ан̃н̃а̄си ‘‘имасмим̣ канта̄ре удакам̣ наттхи, нирудакаканта̄ро на̄меса, айан̃ча ниббхайо раттанетто, чха̄йа̄писса на пан̃н̃а̄йати, ниссам̣сайам̣ имина̄ пурато гато ба̄ласаттхава̄хапутто саббам̣ удакам̣ чхад̣д̣а̄петва̄ киламетва̄ сапарисо кха̄дито бхависсати, майхам̣ пана пан̣д̣итабха̄вам̣ упа̄йакосаллам̣ на джа̄на̄ти ман̃н̃е’’ти. тато нам̣ а̄ха ‘‘гаччхатха тумхе, майам̣ ва̄н̣иджа̄ на̄ма ан̃н̃ам̣ удакам̣ адисва̄ гахитаудакам̣ на чхад̣д̣ема, дит̣т̣хат̣т̣ха̄не пана чхад̣д̣етва̄ сакат̣а̄ни саллахука̄ни катва̄ гамисса̄ма̄’’ти йаккхо тхокам̣ гантва̄ адассанам̣ упагамма аттано йаккханагарамева гато.

йаккхе пана гате манусса̄ бодхисаттам̣ а̄хам̣су ‘‘аййа, ете манусса̄ ‘еса̄ нӣлаванара̄джи пан̃н̃а̄йати, тато пат̣т̣ха̄йа нибаддхам̣ дево вассатӣ’ти ватва̄ уппалакумудама̄ла̄дха̄рино падумапун̣д̣арӣкакала̄пе а̄да̄йа бхисамул̣а̄ла̄ни кха̄данта̄ аллаваттха̄ аллакеса̄ удакабиндӯхи паггхарантехи а̄гата̄, удакам̣ чхад̣д̣етва̄ саллахукехи сакат̣ехи кхиппам̣ гаччха̄ма̄’’ти. бодхисатто тесам̣ катхам̣ сутва̄ сакат̣а̄ни т̣хапа̄петва̄ саббе мануссе саннипа̄та̄петва̄ ‘‘тумхехи ‘имасмим̣ канта̄ре саро ва̄ поккхаран̣ӣ ва̄ аттхӣ’ти кассачи сутапубба’’нти пуччхи. ‘‘на, аййа, сутапубба’’нти. нирудакаканта̄ро на̄ма есо, ида̄ни екачче манусса̄ ‘‘ета̄йа нӣлаванара̄джийа̄ пурато дево вассатӣ’’ти ваданти, ‘‘вут̣т̣хива̄то на̄ма киттакам̣ т̣ха̄нам̣ ва̄йатӣ’’ти? ‘‘йоджанаматтам̣, аййа̄’’ти. ‘‘каччи пана во екасса̄пи сарӣрам̣ вут̣т̣хива̄то пахаратӣ’’ти? ‘‘наттхи аййа̄’’ти. ‘‘мегхасӣсам̣ на̄ма киттаке т̣ха̄не пан̃н̃а̄йатӣ’’ти? ‘‘тийоджанаматте аййа̄’’ти. ‘‘аттхи пана во кеначи екампи мегхасӣсам̣ дит̣т̣ха’’нти? ‘‘наттхи, аййа̄’’ти. ‘‘виджджулата̄ на̄ма киттаке т̣ха̄не пан̃н̃а̄йатӣ’’ти? ‘‘чатуппан̃чайоджанаматте, аййа̄’’ти. ‘‘аттхи пана во кеначи виджджулатобха̄со дит̣т̣хо’’ти? ‘‘наттхи, аййа̄’’ти. ‘‘мегхасаддо на̄ма киттаке т̣ха̄не суййатӣ’’ти? ‘‘екадвийоджанаматте, аййа̄’’ти. ‘‘аттхи пана во кеначи мегхасаддо суто’’ти? ‘‘наттхи, аййа̄’’ти. ‘‘на ете манусса̄, йаккха̄ ете, амхе удакам̣ чхад̣д̣а̄петва̄ дуббале катва̄ кха̄дитука̄ма̄ а̄гата̄ бхависсанти. пурато гато ба̄ласаттхава̄хапутто на упа̄йакусало. аддха̄ со етехи удакам̣ чхад̣д̣а̄петва̄ киламетва̄ кха̄дито бхависсати, пан̃ча сакат̣асата̄ни йатха̄пӯрита̄нева т̣хита̄ни бхависсанти. аджджа майам̣ та̄ни пассисса̄ма, пасатаматтампи удакам̣ ачхад̣д̣етва̄ сӣгхасӣгхам̣ па̄джетха̄’’ти па̄джа̄песи.

со гаччханто йатха̄пӯрита̄нева пан̃ча сакат̣асата̄ни гон̣аманусса̄нан̃ча хаттхат̣т̣хика̄дӣни диса̄видиса̄су виппакин̣н̣а̄ни дисва̄ сакат̣а̄ни моча̄петва̄ сакат̣апариват̣т̣акена кхандха̄ва̄рам̣ бандха̄петва̄ ка̄лассева мануссе ча гон̣е ча са̄йама̄сабхаттам̣ бходжа̄петва̄ манусса̄нам̣ маджджхе гон̣е нипаджджа̄петва̄ сайам̣ балана̄йако хутва̄ кхаггахаттхо тийа̄мараттим̣ а̄раккхам̣ гахетва̄ т̣хитакова арун̣ам̣ ут̣т̣ха̄песи. пунадивасе пана па̄това саббакичча̄ни нит̣т̣ха̄петва̄ гон̣е бходжетва̄ дуббаласакат̣а̄ни чхад̣д̣а̄петва̄ тхира̄ни га̄ха̄петва̄ аппаггхам̣ бхан̣д̣ам̣ чхад̣д̣а̄петва̄ махаггхам̣ бхан̣д̣ам̣ а̄ропа̄петва̄ йатха̄дхиппетам̣ т̣ха̄нам̣ гантва̄ дигун̣атигун̣ена мӯлена бхан̣д̣ам̣ виккин̣итва̄ саббам̣ парисам̣ а̄да̄йа пуна аттано нагарамева агама̄си.

саттха̄ имам̣ дхаммакатхам̣ катхетва̄ ‘‘евам̣, гахапати, пуббе таккагга̄хага̄хино маха̄вина̄сам̣ патта̄, апан̣н̣акагга̄хага̄хино пана аманусса̄нам̣ хаттхато муччитва̄ соттхина̄ иччхитат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ пуна сакат̣т̣ха̄намева пачча̄гамим̣сӯ’’ти ватва̄ двепи ваттхӯни гхат̣етва̄ имисса̄ апан̣н̣акадхаммадесана̄йа абхисамбуддхо хутва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

1. ‘‘апан̣н̣акам̣ т̣ха̄намеке, дутийам̣ а̄ху таккика̄;

етадан̃н̃а̄йа медха̄вӣ, там̣ ган̣хе йадапан̣н̣ака’’нти.

таттха апан̣н̣аканти екам̣сикам̣ авираддхам̣ ниййа̄никам̣. т̣ха̄нанти ка̄ран̣ам̣. ка̄ран̣ан̃хи йасма̄ тада̄йаттавуттита̄йа пхалам̣ тит̣т̣хати на̄ма, тасма̄ ‘‘т̣ха̄на’’нти вуччати, ‘‘т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нато ат̣т̣ха̄нан̃ча ат̣т̣ха̄нато’’тиа̄дӣсу (вибха. 809) часса пайого ведитаббо. ити ‘‘апан̣н̣акам̣ т̣ха̄на’’нти пададвайена̄пи ‘‘йам̣ екантахитасукха̄вахатта̄ пан̣д̣итехи пат̣ипаннам̣ екам̣сикака̄ран̣ам̣ авираддхака̄ран̣ам̣ ниййа̄никака̄ран̣ам̣, там̣ ида’’нти дӣпети. айаметтха сан̇кхепо, пабхедато пана тӣн̣и саран̣агамана̄ни, пан̃ча сӣла̄ни, даса сӣла̄ни, па̄тимоккхасам̣варо, индрийасам̣варо, а̄джӣвапа̄рисуддхи, паччайапат̣исеванам̣, саббампи чатупа̄рисуддхисӣлам̣; индрийесу гуттадва̄рата̄, бходжане маттан̃н̃ута̄, джа̄гарийа̄нуйого, джха̄нам̣, випассана̄, абхин̃н̃а̄, сама̄патти, арийамагго, арийапхалам̣, саббампетам̣ апан̣н̣акат̣т̣ха̄нам̣ апан̣н̣акапат̣ипада̄, ниййа̄никапат̣ипада̄ти аттхо.

йасма̄ ча пана ниййа̄никапат̣ипада̄йа етам̣ на̄мам̣, тасма̄йева бхагава̄ апан̣н̣акапат̣ипадам̣ дассенто имам̣ суттама̄ха –

‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху апан̣н̣акапат̣ипадам̣ пат̣ипанно хоти, йони часса а̄раддха̄ хоти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. катамехи тӣхи? идха, бхиккхаве, бхиккху индрийесу гуттадва̄ро хоти, бходжане маттан̃н̃ӯ хоти, джа̄гарийам̣ ануйутто хоти. катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху индрийесу гуттадва̄ро хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти…пе… евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху индрийесу гуттадва̄ро хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху бходжане маттан̃н̃ӯ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху пат̣исан̇кха̄ йонисо а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети нева дава̄йа на мада̄йа…пе… евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху бходжане маттан̃н̃ӯ хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху джа̄гарийам̣ ануйутто хоти. идха, бхиккхаве, бхиккху дивасам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа…пе… евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху джа̄гарийам̣ ануйутто хотӣ’’ти (а. ни. 3.16).

имасмин̃ча̄пи сутте тайова дхамма̄ вутта̄. айам̣ пана апан̣н̣акапат̣ипада̄ йа̄ва арахаттапхалам̣ лаббхатева. таттха арахаттапхалампи, пхаласама̄паттивиха̄расса чева, анупа̄да̄паринибба̄насса ча, пат̣ипада̄йева на̄ма хоти.

екети екачче пан̣д̣итаманусса̄. таттха кин̃ча̄пи ‘‘асука̄ на̄ма̄’’ти нийамо наттхи, идам̣ пана сапарисам̣ бодхисаттам̣йева сандха̄йа вуттанти ведитаббам̣. дутийам̣ а̄ху таккика̄ти дутийанти пат̣хамато апан̣н̣акат̣т̣ха̄нато ниййа̄никака̄ран̣ато дутийам̣ таккагга̄хака̄ран̣ам̣ аниййа̄никака̄ран̣ам̣. а̄ху таккика̄ти еттха пана саддхим̣ пуримападена айам̣ йоджана̄ – апан̣н̣акат̣т̣ха̄нам̣ екам̣сикака̄ран̣ам̣ авираддхака̄ран̣ам̣ ниййа̄никака̄ран̣ам̣ еке бодхисаттаппамукха̄ пан̣д̣итаманусса̄ ган̣хим̣су. йе пана ба̄ласаттхава̄хапуттаппамукха̄ таккика̄ а̄ху, те дутийам̣ са̄пара̄дхам̣ анекам̣сикат̣т̣ха̄нам̣ вираддхака̄ран̣ам̣ аниййа̄никака̄ран̣ам̣ аггахесум̣. тесу йе апан̣н̣акат̣т̣ха̄нам̣ аггахесум̣, те суккапат̣ипадам̣ пат̣ипанна̄. йе дутийам̣ ‘‘пурато бхавитаббам̣ удакена̄’’ти таккагга̄хасан̇кха̄там̣ аниййа̄никака̄ран̣ам̣ аггахесум̣. те кан̣хапат̣ипадам̣ пат̣ипанна̄.

таттха суккапат̣ипада̄ апариха̄нипат̣ипада̄, кан̣хапат̣ипада̄ париха̄нипат̣ипада̄. тасма̄ йе суккапат̣ипадам̣ пат̣ипанна̄, те апарихӣна̄ соттхибха̄вам̣ патта̄. йе пана кан̣хапат̣ипадам̣ пат̣ипанна̄, те парихӣна̄ анайабйасанам̣ а̄панна̄ти имаматтхам̣ бхагава̄ ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатино ватва̄ уттари идама̄ха ‘‘етадан̃н̃а̄йа медха̄вӣ, там̣ ган̣хе йадапан̣н̣ака’’нти.

таттха етадан̃н̃а̄йа медха̄вӣти ‘‘медха̄’’ти ладдхана̄ма̄йа випула̄йа висуддха̄йа уттама̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гато кулапутто етам̣ апан̣н̣аке чева сапан̣н̣аке ча̄ти двӣсу атаккагга̄хатаккагга̄хасан̇кха̄тесу т̣ха̄несу гун̣адосам̣ вуддхиха̄ним̣ аттха̄наттхам̣ н̃атва̄ти аттхо. там̣ ган̣хе йадапан̣н̣аканти йам̣ апан̣н̣акам̣ екам̣сикам̣ суккапат̣ипада̄апариха̄нийапат̣ипада̄сан̇кха̄там̣ ниййа̄никака̄ран̣ам̣, тадева ган̣хеййа. касма̄? екам̣сика̄дибха̄ватойева. итарам̣ пана на ган̣хеййа. касма̄? анекам̣сика̄дибха̄ватойева. айан̃хи апан̣н̣акапат̣ипада̄ на̄ма саббесам̣ буддхапаччекабуддхабуддхапутта̄нам̣ пат̣ипада̄. саббабуддха̄ хи апан̣н̣акапат̣ипада̄йамева т̣хатва̄ дал̣хена вӣрийена па̄рамийо пӯретва̄ бодхимӯле буддха̄ на̄ма хонти, паччекабуддха̄ паччекабодхим̣ уппа̄денти, буддхапутта̄ са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджханти.

ити бхагава̄ тесам̣ упа̄сака̄нам̣ тиссо куласампаттийо ча чха ка̄масагге брахмалокасампаттийо ча датва̄пи парийоса̄не арахаттамаггапхалада̄йика̄ апан̣н̣акапат̣ипада̄ на̄ма, чатӯсу апа̄йесу пан̃часу ча нӣчакулесу ниббаттида̄йика̄ сапан̣н̣акапат̣ипада̄ на̄ма̄ти имам̣ апан̣н̣акадхаммадесанам̣ дассетва̄ уттари чатта̄ри сачча̄ни сол̣асахи а̄ка̄рехи пака̄сеси. чатусаччапарийоса̄не саббепи те пан̃часата̄ упа̄сака̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ дассетва̄ две ваттхӯни катхетва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄нетва̄ дассеси – ‘‘тасмим̣ самайе ба̄ласаттхава̄хапутто девадатто ахоси, тасса париса̄ девадаттапариса̄ва, пан̣д̣итасаттхава̄хапуттапариса̄ буддхапариса̄, пан̣д̣итасаттхава̄хапутто пана ахамева ахоси’’нти десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.

апан̣н̣акаджа̄такаван̣н̣ана̄ пат̣хама̄.

2. ван̣н̣упатхаджа̄такаван̣н̣ана̄

акила̄суноти имам̣ дхаммадесанам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихаранто катхеси. кам̣ пана а̄раббха̄ти? екам̣ оссат̣т̣хавӣрийам̣ бхиккхум̣. татха̄гате кира са̄ваттхийам̣ вихаранте еко са̄ваттхива̄сӣ кулапутто джетаванам̣ гантва̄ саттху сантике дхаммадесанам̣ сутва̄ пасанначитто ка̄месу а̄дӣнавам̣ дисва̄ паббаджитва̄ упасампада̄йа пан̃чавассико хутва̄ две ма̄тика̄ угган̣хитва̄ випассана̄ча̄рам̣ сиккхитва̄ саттху сантике аттано читтаручийам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ екам̣ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ вассам̣ упагантва̄ тема̄сам̣ ва̄йамантопи обха̄саматтам̣ ва̄ нимиттаматтам̣ ва̄ уппа̄детум̣ на̄саккхи.

атхасса етадахоси ‘‘саттха̄ра̄ чатта̄ро пуггала̄ катхита̄, тесу майа̄ падапарамена бхавитаббам̣, наттхи ман̃н̃е майхам̣ имасмим̣ аттабха̄ве магго ва̄ пхалам̣ ва̄, ким̣ карисса̄ми аран̃н̃ава̄сена, саттху сантикам̣ гантва̄ рӯпасобхаггаппаттам̣ буддхасарӣрам̣ олокенто мадхурам̣ дхаммадесанам̣ сун̣анто вихарисса̄мӣ’’ти пуна джетаванамева пачча̄гама̄си. атха нам̣ сандит̣т̣хасамбхатта̄ а̄хам̣су – ‘‘а̄вусо, твам̣ саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ ‘саман̣адхаммам̣ карисса̄мӣ’ти гато, ида̄ни пана а̄гантва̄ сан̇ган̣ика̄йа абхирамама̄но чараси, ким̣ ну кхо те паббаджитакиччам̣ маттхакам̣ паттам̣, аппат̣исандхико джа̄тосӣ’’ти? а̄вусо, ахам̣ маггам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ алабхитва̄ ‘‘абхаббапуггалена майа̄ бхавитабба’’нти вӣрийам̣ оссаджитва̄ а̄гатомхӣти. ‘‘ака̄ран̣ам̣ те, а̄вусо, катам̣ дал̣хавӣрийасса саттху са̄сане паббаджитва̄ вӣрийам̣ оссаджантена, айуттам̣ те катам̣, ехи татха̄гатасса дассема̄’’ти там̣ а̄да̄йа саттху сантикам̣ агамам̣су.

саттха̄ там̣ дисва̄ евама̄ха ‘‘бхиккхаве, тумхе етам̣ бхиккхум̣ аниччхама̄нам̣ а̄да̄йа а̄гата̄, ким̣ катам̣ имина̄’’ти? ‘‘бханте, айам̣ бхиккху еварӯпе ниййа̄никаса̄сане паббаджитва̄ саман̣адхаммам̣ каронто вӣрийам̣ оссаджитва̄ а̄гато’’ти а̄хам̣су. атха нам̣ саттха̄ а̄ха ‘‘саччам̣ кира тайа̄ бхиккху вӣрийам̣ оссат̣т̣ха’’нти? ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти. ‘‘ким̣ пана твам̣ бхиккху еварӯпе мама са̄сане паббаджитва̄ ‘аппиччхо’ти ва̄ ‘сантут̣т̣хо’ти ва̄ ‘павивитто’ти ва̄ ‘а̄раддхавӣрийо’ти ва̄ евам̣ атта̄нам̣ аджа̄на̄петва̄ ‘оссат̣т̣хавӣрийо бхиккхӯ’ти джа̄на̄песи. нану твам̣ пуббе вӣрийава̄ ахоси, тайа̄ екена катам̣ вӣрийам̣ нисса̄йа маруканта̄ре пан̃часу сакат̣асатесу манусса̄ ча гон̣а̄ ча па̄нӣйам̣ лабхитва̄ сукхита̄ джа̄та̄, ида̄ни касма̄ вӣрийам̣ оссаджасӣ’’ти. со бхиккху еттакена вачанена упаттхамбхито ахоси.

там̣ пана катхам̣ сутва̄ бхиккхӯ бхагавантам̣ йа̄чим̣су – ‘‘бханте, ида̄ни имина̄ бхиккхуна̄ вӣрийасса оссат̣т̣хабха̄во амха̄кам̣ па̄кат̣о, пуббе панасса екасса вӣрийам̣ нисса̄йа маруканта̄ре гон̣аманусса̄нам̣ па̄нӣйам̣ лабхитва̄ сукхитабха̄во пат̣иччханно, тумха̄кам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ассева па̄кат̣о, амха̄кампетам̣ ка̄ран̣ам̣ катхетха̄’’ти. ‘‘тена хи, бхиккхаве, сун̣а̄тха̄’’ти бхагава̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ сатуппа̄дам̣ джанетва̄ бхавантарена пат̣иччханнака̄ран̣ам̣ па̄кат̣амака̄си.

атӣте ка̄сират̣т̣хе ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто саттхава̄хакуле пат̣исандхим̣ гахетва̄ вайаппатто пан̃чахи сакат̣асатехи ван̣иджджам̣ каронто вичарати. со екада̄ сат̣т̣хийоджаникам̣ маруканта̄рам̣ пат̣ипаджджи. тасмим̣ канта̄ре сукхумава̄лука̄ мут̣т̣хина̄ гахита̄ хаттхе на тит̣т̣хати, сӯрийуггаманато пат̣т̣ха̄йа ан̇га̄рара̄си вийа ун̣ха̄ хоти, на сакка̄ аккамитум̣. тасма̄ там̣ пат̣ипаджджанта̄ да̄рудакатилатан̣д̣ула̄дӣни сакат̣ехи а̄да̄йа раттимева гантва̄ арун̣уггамане сакат̣а̄ни париват̣т̣ам̣ катва̄ маттхаке ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ ка̄лассева а̄ха̄ракиччам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ чха̄йа̄йа нисинна̄ дивасам̣ кхепетва̄ аттхан̇гате сӯрийе са̄йама̄сам̣ бхун̃джитва̄ бхӯмийа̄ сӣтала̄йа джа̄та̄йа сакат̣а̄ни йоджетва̄ гаччханти, самуддагаманасадисамева гаманам̣ хоти. тхаланийа̄мако на̄ма ладдхум̣ ват̣т̣ати, со та̄ракасан̃н̃а̄ саттхам̣ та̄рети.

сопи саттхава̄хо тасмим̣ ка̄ле имина̄ва нийа̄мена там̣ канта̄рам̣ гаччханто екӯнасат̣т̣хи йоджана̄ни гантва̄ ‘‘ида̄ни екараттенева маруканта̄ра̄ никкхаманам̣ бхависсатӣ’’ти са̄йама̄сам̣ бхун̃джитва̄ саббам̣ да̄рудакам̣ кхепетва̄ сакат̣а̄ни йоджетва̄ па̄йа̄си. нийа̄мако пана пуримасакат̣е а̄санам̣ паттхара̄петва̄ а̄ка̄се та̄ракам̣ олокенто ‘‘ито па̄джетха, ито па̄джетха̄’’ти вадама̄но нипаджджи. со дӣгхамаддха̄нам̣ анидда̄йанабха̄вена киланто ниддам̣ окками, гон̣е ниваттитва̄ а̄гатамаггамева ган̣ханте на ан̃н̃а̄си. гон̣а̄ саббараттим̣ агамам̣су. нийа̄мако арун̣уггаманавела̄йа пабуддхо наккхаттам̣ олокетва̄ ‘‘сакат̣а̄ни ниваттетха ниваттетха̄’’ти а̄ха. сакат̣а̄ни ниваттетва̄ пат̣ипа̄т̣им̣ каронта̄нан̃н̃ева арун̣о уггато. манусса̄ ‘‘хиййо амха̄кам̣ нивит̣т̣хакхандха̄ва̄рат̣т̣ха̄намеветам̣, да̄рудакампи но кхӣн̣ам̣, ида̄ни нат̣т̣хамха̄’’ти сакат̣а̄ни мочетва̄ париват̣т̣акена т̣хапетва̄ маттхаке ман̣д̣апам̣ катва̄ аттано аттано сакат̣асса хет̣т̣ха̄ анусочанта̄ нипаджджим̣су.

бодхисатто ‘‘майи вӣрийам̣ оссаджанте саббе винассиссантӣ’’ти па̄то сӣталавела̄йамева а̄хин̣д̣анто екам̣ даббатин̣агаччхам̣ дисва̄ ‘‘има̄ни тин̣а̄ни хет̣т̣ха̄ удакасинехена ут̣т̣хита̄ни бхависсантӣ’’ти чинтетва̄ кудда̄лам̣ га̄ха̄петва̄ там̣ падесам̣ кхан̣а̄песи, те сат̣т̣хихаттхат̣т̣ха̄нам̣ кхан̣им̣су. еттакам̣ т̣ха̄нам̣ кхан̣итва̄ пахаранта̄нам̣ кудда̄ло хет̣т̣ха̄па̄са̄н̣е пат̣ихан̃н̃и, пахат̣аматте саббе вӣрийам̣ оссаджим̣су. бодхисатто пана ‘‘имасса па̄са̄н̣асса хет̣т̣ха̄ удакена бхавитабба’’нти отаритва̄ па̄са̄н̣е т̣хито он̣амитва̄ сотам̣ одахитва̄ саддам̣ а̄вадждженто хет̣т̣ха̄ удакасса паваттанасаддам̣ сутва̄ уттаритва̄ чӯл̣упат̣т̣ха̄кам̣ а̄ха – ‘‘та̄та, тайа̄ вӣрийе оссат̣т̣хе саббе винассисса̄ма, твам̣ вӣрийам̣ аноссаджанто имам̣ айакӯт̣ам̣ гахетва̄ а̄ва̄т̣ам̣ отаритва̄ етасмим̣ па̄са̄н̣е паха̄рам̣ дехӣ’’ти. со тасса вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ саббесу вӣрийам̣ оссаджитва̄ т̣хитесупи вӣрийам̣ аноссаджанто отаритва̄ па̄са̄н̣е паха̄рам̣ ада̄си. па̄са̄н̣о маджджхе бхиджджитва̄ хет̣т̣ха̄ патитва̄ сотам̣ саннирумбхитва̄ ат̣т̣ха̄си, та̄лаккхандхаппама̄н̣а̄ удакават̣т̣и угган̃чхи. саббе па̄нӣйам̣ пивитва̄ нха̄йим̣су, атирека̄ни аккхайуга̄дӣни пха̄летва̄ йа̄губхаттам̣ пачитва̄ бхун̃джитва̄ гон̣е ча бходжетва̄ сӯрийе аттхан̇гате удака̄ва̄т̣асамӣпе дхаджам̣ бандхитва̄ иччхитат̣т̣ха̄нам̣ агамам̣су. те таттха бхан̣д̣ам̣ виккин̣итва̄ дигун̣ам̣ тигун̣ам̣ чатуггун̣ам̣ ла̄бхам̣ лабхитва̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева агамам̣су. те таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йатха̄каммам̣ гата̄, бодхисаттопи да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммамева гато.

самма̄самбуддхо имам̣ дхаммадесанам̣ катхетва̄ абхисамбуддхова имам̣ га̄тхам̣ катхеси –

2. ‘‘акила̄суно ван̣н̣упатхе кхан̣анта̄, удан̇ган̣е таттха папам̣ авиндум̣;

евам̣ мунӣ вӣрийабалӯпапанно, акила̄су винде хадайасса санти’’нти.

таттха акила̄суноти никкосаджджа̄ а̄раддхавӣрийа̄. ван̣н̣упатхети ван̣н̣у вуччати ва̄лука̄, ва̄лука̄маггети аттхо. кхан̣анта̄ти бхӯмим̣ кхан̣ама̄на̄. удан̇ган̣ети еттха уда̄ти нипа̄то, ан̇ган̣ети манусса̄нам̣ сан̃чаран̣ат̣т̣ха̄не, ана̄ва̄т̣е бхӯмибха̄гети аттхо. таттха̄ти тасмим̣ ван̣н̣упатхе. папам̣ авиндунти удакам̣ пат̣илабхим̣су. удакан̃хи папӣйанабха̄вена ‘‘папа̄’’ти вуччати. паваддхам̣ ва̄ а̄пам̣ папам̣, маходаканти аттхо.

еванти опаммапат̣ипа̄данам̣. мунӣти монам̣ вуччати н̃а̄н̣ам̣, ка̄йамонеййа̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атарам̣, тена саманна̄гататта̄ пуггало ‘‘мунӣ’’ти вуччати. со панеса ага̄рийамуни, анага̄рийамуни, секкхамуни, асеккхамуни, паччекабуддхамуни, мунимунӣти анекавидхо. таттха ага̄рийамунӣти гихӣ а̄гатапхало вин̃н̃а̄таса̄сано. анага̄рийамунӣти татха̄рӯпова паббаджито. секкхамунӣти сатта секкха̄. асеккхамунӣти кхӣн̣а̄саво. паччекабуддхамунӣти паччекасамбуддхо. мунимунӣти самма̄самбуддхо. имасмим̣ панаттхе саббасан̇га̄хакавасена монеййасан̇кха̄та̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гато ‘‘мунӣ’’ти ведитаббо. вӣрийабалӯпапанноти вӣрийена чева ка̄йабалан̃а̄н̣абалена ча саманна̄гато. акила̄сӯти никкосаджджо –

‘‘ка̄мам̣ тачо ча нха̄ру ча, ат̣т̣хи ча авасиссату;

упасуссату ниссесам̣, сарӣре мам̣салохита’’нти. –

евам̣ вуттена чатуран̇гасаманна̄гатена вӣрийена саманна̄гататта̄ аналасо. винде хадайасса сантинти читтассапи хадайарӯпассапи сӣталабха̄вакаран̣ена ‘‘санти’’нти сан̇кхам̣ гатам̣ джха̄навипассана̄бхин̃н̃а̄арахаттамагган̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ арийадхаммам̣ виндати пат̣илабхатӣти аттхо. бхагавата̄ хи –

‘‘дуккхам̣, бхиккхаве, кусӣто вихарати вокин̣н̣о па̄пакехи акусалехи дхаммехи, махантан̃ча садаттхам̣ париха̄пети. а̄раддхавӣрийо ча кхо, бхиккхаве, сукхам̣ вихарати павивитто па̄пакехи акусалехи дхаммехи, махантан̃ча садаттхам̣ парипӯрети, на, бхиккхаве, хӣнена аггасса патти хотӣ’’ти (сам̣. ни. 2.22) –

евам̣ анекехи суттехи кусӣтасса дуккхавиха̄ро, а̄раддхавӣрийасса ча сукхавиха̄ро сам̣ван̣н̣ито. идха̄пи а̄раддхавӣрийасса аката̄бхинивесасса випассакасса вӣрийабалена адхигантаббам̣ тамева сукхавиха̄рам̣ дассенто ‘‘евам̣ мунӣ вӣрийабалӯпапанно, акила̄су винде хадайасса санти’’нти а̄ха. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ те ва̄н̣иджа̄ акила̄суно ван̣н̣упатхе кхан̣анта̄ удакам̣ лабхим̣су, евам̣ имасмимпи са̄сане акила̄су хутва̄ ва̄йамама̄но пан̣д̣ито бхиккху имам̣ джха̄на̄дибхедам̣ хадайасса сантим̣ лабхати. со твам̣ бхиккху пуббе удакаматтасса аттха̄йа вӣрийам̣ катва̄ ида̄ни еварӯпе маггапхалада̄йаке ниййа̄никаса̄сане касма̄ вӣрийам̣ оссаджасӣти евам̣ имам̣ дхаммадесанам̣ дассетва̄ чатта̄ри сачча̄ни пака̄сеси, саччапарийоса̄не оссат̣т̣хавӣрийо бхиккху аггапхале арахатте патит̣т̣ха̄си.

саттха̄пи две ваттхӯни катхетва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄нетва̄ дассеси ‘‘тасмим̣ самайе вӣрийам̣ аноссаджитва̄ па̄са̄н̣ам̣ бхиндитва̄ маха̄джанасса удакада̄йако чӯл̣упат̣т̣ха̄ко айам̣ оссат̣т̣хавӣрийо бхиккху ахоси, авасесапариса̄ ида̄ни буддхапариса̄ джа̄та̄, саттхава̄хаджет̣т̣хако пана ахамева ахоси’’нти десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.

ван̣н̣упатхаджа̄такаван̣н̣ана̄ дутийа̄.

3. серивава̄н̣иджаджа̄такаван̣н̣ана̄

идха че нам̣ вира̄дхесӣти имампи дхаммадесанам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихаранто екам̣ оссат̣т̣хавӣрийамева бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. тан̃хи пуриманайенева бхиккхӯхи а̄нӣтам̣ дисва̄ саттха̄ а̄ха – ‘‘твам̣ бхиккху, еварӯпе маггапхалада̄йаке са̄сане паббаджитва̄ вӣрийам̣ оссаджанто сатасахассаггханика̄йа кан̃чанапа̄тийа̄ парихӣно серивава̄н̣иджо вийа чирам̣ сочиссасӣ’’ти. бхиккхӯ тассаттхасса а̄вибха̄ваттхам̣ бхагавантам̣ йа̄чим̣су, бхагава̄ бхавантарена пат̣иччханнака̄ран̣ам̣ па̄кат̣амака̄си.

атӣте ито пан̃чаме каппе бодхисатто сериварат̣т̣хе каччхапут̣ава̄н̣иджо ахоси. со серивана̄макена екена лолакаччхапут̣ава̄н̣иджена саддхим̣ воха̄раттха̄йа гаччханто нӣлава̄хам̣ на̄ма надим̣ уттаритва̄ арит̣т̣хапурам̣ на̄ма нагарам̣ пависанто нагаравӣтхийо бха̄джетва̄ аттано паттавӣтхийа̄ бхан̣д̣ам̣ виккин̣анто вичари. итаропи аттано паттавӣтхим̣ ган̣хи. тасмин̃ча нагаре екам̣ сет̣т̣хикулам̣ париджин̣н̣ам̣ ахоси, саббе путтабха̄тика̄ ча дханан̃ча париккхайам̣ агамам̣су, ека̄ да̄рика̄ аййика̄йа саддхим̣ авасеса̄ ахоси, та̄ двепи паресам̣ бхатим̣ катва̄ джӣванти. гехе пана та̄сам̣ маха̄сет̣т̣хина̄ парибхуттапубба̄ суван̣н̣апа̄ти бха̄джанантаре никкхитта̄ дӣгхараттам̣ авалан̃джийама̄на̄ малаггахита̄ ахоси, та̄ тасса̄ суван̣н̣апа̄тибха̄вампи на джа̄нанти. со лолава̄н̣иджо тасмим̣ самайе ‘‘ман̣ике ган̣хатха, ман̣ике ган̣хатха̄’’ти вичаранто там̣ гхарадва̄рам̣ па̄пун̣и. са̄ кума̄рика̄ там̣ дисва̄ аййикам̣ а̄ха ‘‘амма майхам̣ екам̣ пил̣андханам̣ ган̣ха̄’’ти. амма майам̣ дуггата̄, ким̣ датва̄ ган̣хисса̄ма̄ти. айам̣ но па̄ти аттхи, но ча амха̄кам̣ упака̄ра̄, имам̣ датва̄ ган̣ха̄ти. са̄ ва̄н̣иджам̣ паккоса̄петва̄ а̄сане нисӣда̄петва̄ там̣ па̄тим̣ датва̄ ‘‘аййа, имам̣ гахетва̄ тава бхагинийа̄ кин̃чидева дехӣ’’ти а̄ха. ва̄н̣иджо па̄тим̣ хаттхена гахетва̄ва ‘‘суван̣н̣апа̄ти бхависсатӣ’’ти париваттетва̄ па̄типит̣т̣хийам̣ сӯчийа̄ лекхам̣ кад̣д̣хитва̄ суван̣н̣абха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘има̄сам̣ кин̃чи адатва̄ва имам̣ па̄тим̣ харисса̄мӣ’’ти ‘‘айам̣ ким̣ аггхати, ад̣д̣хама̄сакописса̄ мӯлам̣ на хотӣ’’ти бхӯмийам̣ кхипитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми. екена пависитва̄ никкхантавӣтхим̣ итаро пависитум̣ лабхатӣти бодхисатто там̣ вӣтхим̣ пависитва̄ ‘‘ман̣ике ган̣хатха, ман̣ике ган̣хатха̄’’ти вичаранто тамева гхарадва̄рам̣ па̄пун̣и.

пуна са̄ кума̄рика̄ татхева аййикам̣ а̄ха. атха нам̣ аййика̄ ‘‘амма, пат̣хамам̣ а̄гатава̄н̣иджо па̄тим̣ бхӯмийам̣ кхипитва̄ гато, ида̄ни ким̣ датва̄ ган̣хисса̄ма̄’’ти а̄ха. амма, со ва̄н̣иджо пхарусава̄чо, айам̣ пана пийадассано мудусалла̄по, аппева на̄ма нам̣ ган̣хеййа̄ти. амма, тена хи паккоса̄хӣти. са̄ там̣ паккоси. атхасса гехам̣ пависитва̄ нисиннасса там̣ па̄тим̣ адам̣су. со тасса̄ суван̣н̣апа̄тибха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘амма, айам̣ па̄ти сатасахассам̣ аггхати, сатасахассаггханакабхан̣д̣ам̣ майхам̣ хаттхе наттхӣ’’ти а̄ха. аййа, пат̣хамам̣ а̄гатава̄н̣иджо ‘‘айам̣ ад̣д̣хама̄сакампи на аггхатӣ’’ти ватва̄ бхӯмийам̣ кхипитва̄ гато, айам̣ пана тава пун̃н̃ена суван̣н̣апа̄ти джа̄та̄ бхависсати, майам̣ имам̣ туйхам̣ дема, кин̃чидева но датва̄ имам̣ гахетва̄ йа̄хӣти. бодхисатто тасмим̣ кхан̣е хаттхагата̄ни пан̃ча каха̄пан̣асата̄ни пан̃часатаггханакан̃ча бхан̣д̣ам̣ саббам̣ датва̄ ‘‘майхам̣ имам̣ тулан̃ча пасиббакан̃ча ат̣т̣ха ча каха̄пан̣е детха̄’’ти еттакам̣ йа̄читва̄ а̄да̄йа пакка̄ми. со сӣгхамева надӣтӣрам̣ гантва̄ на̄викасса ат̣т̣ха каха̄пан̣е датва̄ на̄вам̣ абхирухи.

тато лолава̄н̣иджопи пуна там̣ гехам̣ гантва̄ ‘‘а̄харатха там̣ па̄тим̣, тумха̄кам̣ кин̃чидева дасса̄мӣ’’ти а̄ха. са̄ там̣ парибха̄ситва̄ ‘‘твам̣ амха̄кам̣ сатасахассаггханикам̣ суван̣н̣апа̄тим̣ ад̣д̣хама̄саггханикампи на ака̄си, туйхам̣ пана са̄микасадисо еко дхаммико ва̄н̣иджо амха̄кам̣ сахассам̣ датва̄ там̣ а̄да̄йа гато’’ти а̄ха. там̣ сутва̄ва ‘‘сатасахассаггханика̄йа суван̣н̣апа̄тийа̄ парихӣномхи, маха̄джа̄никаро вата ме айа’’нти сан̃джа̄табалавасоко сатим̣ паччупат̣т̣ха̄петум̣ асакконто висан̃н̃ӣ хутва̄ аттано хаттхагате каха̄пан̣е чева бхан̣д̣икан̃ча гхарадва̄рейева викиритва̄ нива̄санапа̄рупанам̣ паха̄йа тула̄дан̣д̣ам̣ муггарам̣ катва̄ а̄да̄йа бодхисаттасса анупадам̣ пакканто надӣтӣрам̣ гантва̄ бодхисаттам̣ гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘амбхо, на̄вика, на̄вам̣ ниваттехӣ’’ти а̄ха. бодхисатто пана ‘‘та̄та, ма̄ ниваттайӣ’’ти пат̣иседхеси. итарассапи бодхисаттам̣ гаччхантам̣ пассантассева балавасоко удапа̄ди, хадайам̣ ун̣хам̣ ахоси, мукхато лохитам̣ угган̃чхи, ва̄пикаддамо вийа хадайам̣ пхали. со бодхисатте а̄гха̄там̣ бандхитва̄ таттхева джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣и. идам̣ пат̣хамам̣ девадаттасса бодхисатте а̄гха̄табандханам̣. бодхисатто да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато.

самма̄самбуддхо имам̣ дхаммадесанам̣ катхетва̄ абхисамбуддхова имам̣ га̄тхам̣ катхеси –

3. ‘‘идха че нам̣ вира̄дхеси, саддхаммасса нийа̄матам̣;

чирам̣ твам̣ анутаппеси, серива̄йам̣ва ва̄н̣иджо’’ти.

таттха идха че нам̣ вира̄дхеси, саддхаммасса нийа̄матанти имасмим̣ са̄сане етам̣ саддхаммасса нийа̄мата̄сан̇кха̄там̣ сота̄паттимаггам̣ вира̄дхеси. йади вира̄дхеси, вӣрийам̣ оссаджанто на̄дхигаччхаси на пат̣илабхасӣти аттхо. чирам̣ твам̣ анутаппесӣти евам̣ санте твам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ сочанто паридеванто анутапессаси, атха ва̄ оссат̣т̣хавӣрийата̄йа арийамаггасса вира̄дхитатта̄ дӣгхараттам̣ нирайа̄дӣсу уппанно на̄наппака̄ра̄ни дуккха̄ни анубхаванто анутапписсаси киламиссасӣти айаметтха аттхо. катхам̣? серива̄йам̣ва ва̄н̣иджоти ‘‘серива̄’’ти евам̣на̄мако айам̣ ва̄н̣иджо йатха̄. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ пуббе серивана̄мако ва̄н̣иджо сатасахассаггханикам̣ суван̣н̣апа̄тим̣ лабхитва̄ тасса̄ гахан̣аттха̄йа вӣрийам̣ акатва̄ тато парихӣно анутаппи, евамева твампи имасмим̣ са̄сане пат̣ийаттасуван̣н̣апа̄тисадисам̣ арийамаггам̣ оссат̣т̣хавӣрийата̄йа анадхигаччханто тато парихӣно дӣгхараттам̣ анутапписсаси. саче пана вӣрийам̣ на оссаджиссаси, пан̣д̣итава̄н̣иджо суван̣н̣апа̄тим̣ вийа мама са̄сане нававидхампи локуттарадхаммам̣ пат̣илабхиссасӣти.

евамасса саттха̄ арахаттена кӯт̣ам̣ ган̣ханто имам̣ дхаммадесанам̣ дассетва̄ чатта̄ри сачча̄ни пака̄сеси, саччапарийоса̄не оссат̣т̣хавӣрийо бхиккху аггапхале арахатте патит̣т̣ха̄си.

саттха̄пи две ваттхӯни катхетва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄нетва̄ дассеси – ‘‘тада̄ ба̄лава̄н̣иджо девадатто ахоси, пан̣д̣итава̄н̣иджо пана ахамева ахоси’’нти десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.

серивава̄н̣иджаджа̄такаван̣н̣ана̄ татийа̄.

4. чӯл̣асет̣т̣хиджа̄такаван̣н̣ана̄

аппакенапи медха̄вӣти имам̣ дхаммадесанам̣ бхагава̄ ра̄джагахам̣ упанисса̄йа джӣвакамбаване вихаранто чӯл̣апантхакаттхерам̣ а̄раббха катхеси.

таттха чӯл̣апантхакасса та̄ва ниббатти катхетабба̄. ра̄джагахе кира дханасет̣т̣хикуласса дхӣта̄ аттано да̄сенева саддхим̣ сантхавам̣ катва̄ ‘‘ан̃н̃епи ме имам̣ каммам̣ джа̄неййу’’нти бхӣта̄ евама̄ха ‘‘амхехи имасмим̣ т̣ха̄не васитум̣ на сакка̄, саче ме ма̄та̄питаро имам̣ досам̣ джа̄ниссанти, кхан̣д̣а̄кхан̣д̣ам̣ кариссанти, видесам̣ гантва̄ васисса̄ма̄’’ти хаттхаса̄рам̣ гахетва̄ аггадва̄рена никкхамитва̄ ‘‘йаттха ва̄ таттха ва̄ ан̃н̃ехи аджа̄нанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ васисса̄ма̄’’ти убхопи агамам̣су.

тесам̣ екасмим̣ т̣ха̄не васанта̄нам̣ сам̣ва̄саманва̄йа тасса̄ куччхийам̣ габбхо патит̣т̣ха̄си. са̄ габбхапарипа̄кам̣ а̄гамма са̄микена саддхим̣ мантеси ‘‘габбхо ме парипа̄кам̣ гато, н̃а̄тибандхувирахите т̣ха̄не габбхавут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма убхиннампи амха̄кам̣ дуккхамева, кулагехамева гаччха̄ма̄’’ти. со ‘‘сача̄хам̣ гамисса̄ми, джӣвитам̣ ме наттхӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘аджджа гаччха̄ма, све гаччха̄ма̄’’ти дивасе атикка̄меси. са̄ чинтеси ‘‘айам̣ ба̄ло аттано досамахантата̄йа гантум̣ на уссахати, ма̄та̄питаро на̄ма екантахита̄, айам̣ гаччхату ва̄ ма̄ ва̄, майа̄ гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. са̄ тасмим̣ геха̄ никкханте гехапариккха̄рам̣ пат̣иса̄метва̄ аттано кулагхарам̣ гатабха̄вам̣ анантарагехава̄сӣнам̣ а̄рочетва̄ маггам̣ пат̣ипаджджи.

атха со пурисо гхарам̣ а̄гато там̣ адисва̄ пат̣ивиссаке пуччхитва̄ ‘‘кулагхарам̣ гата̄’’ти сутва̄ вегена анубандхитва̄ антара̄магге сампа̄пун̣и. тасса̄пи таттхева габбхавут̣т̣ха̄нам̣ ахоси. со ‘‘ким̣ идам̣ бхадде’’ти пуччхи. ‘‘са̄ми, еко путто джа̄то’’ти. ‘‘ида̄ни ким̣ карисса̄ма̄’’ти? ‘‘йассаттха̄йа майам̣ кулагхарам̣ гаччхеййа̄ма, там̣ каммам̣ антара̄ва ниппханнам̣, таттха гантва̄ ким̣ карисса̄ма, ниватта̄ма̄’’ти двепи екачитта̄ хутва̄ ниваттим̣су. тасса ча да̄ракасса пантхе джа̄татта̄ ‘‘пантхако’’ти на̄мам̣ акам̣су. тасса̄ на чирассева апаропи габбхо патит̣т̣хахи. саббам̣ пуриманайенева виттха̄ретаббам̣. тасса̄пи да̄ракасса пантхе джа̄татта̄ пат̣хамаджа̄тасса ‘‘маха̄пантхако’’ти на̄мам̣ катва̄ итарасса ‘‘чӯл̣апантхако’’ти на̄мам̣ акам̣су. те двепи да̄раке гахетва̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева а̄гата̄.

тесам̣ таттха васанта̄нам̣ айам̣ маха̄пантхакада̄рако ан̃н̃е да̄раке ‘‘чӯл̣апита̄ маха̄пита̄’’ти, ‘‘аййако аййика̄’’ти ча ваданте сутва̄ ма̄тарам̣ пуччхи ‘‘амма, ан̃н̃е да̄рака̄ ‘чӯл̣апита̄ маха̄пита̄’типи ваданти, ‘аййако аййика̄’типи ваданти, амха̄кам̣ н̃а̄така̄ наттхӣ’’ти. ‘‘а̄ма, та̄та, тумха̄кам̣ еттха н̃а̄така̄ наттхи, ра̄джагаханагаре пана во дханасет̣т̣хи на̄ма аййако, таттха тумха̄кам̣ бахӯ н̃а̄така̄’’ти. ‘‘касма̄ таттха на гаччхатха, амма̄’’ти? са̄ аттано агаманака̄ран̣ам̣ путтасса акатхетва̄ путтесу пунаппунам̣ катхентесу са̄микам̣ а̄ха – ‘‘име да̄рака̄ мам̣ ативийа киламенти, ким̣ но ма̄та̄питаро дисва̄ мам̣сам̣ кха̄диссанти, ехи да̄рака̄нам̣ аййакакулам̣ дассесса̄ма̄’’ти. ‘‘ахам̣ саммукха̄ бхавитум̣ на саккхисса̄ми, там̣ пана таттха найисса̄мӣ’’ти. ‘‘са̄дху, аййа, йена кеначи упа̄йена да̄рака̄нам̣ аййакакуламева дат̣т̣хум̣ ват̣т̣атӣ’’ти двепи джана̄ да̄раке а̄да̄йа анупуббена ра̄джагахам̣ патва̄ нагарадва̄ре екисса̄ са̄ла̄йа нива̄сам̣ катва̄ да̄ракама̄та̄ две да̄раке гахетва̄ а̄гатабха̄вам̣ ма̄та̄питӯнам̣ а̄роча̄песи.

те там̣ са̄санам̣ сутва̄ ‘‘сам̣са̄ре вичаранта̄нам̣ на путто на дхӣта̄ на̄ма наттхи, те амха̄кам̣ маха̄пара̄дхика̄, на сакка̄ техи амха̄кам̣ чаккхупатхе т̣ха̄тум̣, еттакам̣ пана дханам̣ гахетва̄ двепи джана̄ пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ джӣванту, да̄раке пана идха песентӯ’’ти. сет̣т̣хидхӣта̄ ма̄та̄питӯхи песитам̣ дханам̣ гахетва̄ да̄раке а̄гатадӯта̄нам̣йева хаттхе датва̄ песеси, да̄рака̄ аййакакуле вад̣д̣ханти. тесу чӯл̣апантхако атидахаро, маха̄пантхако пана аййакена саддхим̣ дасабаласса дхаммакатхам̣ сотум̣ гаччхати. тасса ниччам̣ саттху саммукха̄ дхаммам̣ сун̣антасса паббаджджа̄йа читтам̣ нами. со аййакам̣ а̄ха ‘‘саче тумхе сампат̣иччхатха, ахам̣ паббаджеййа’’нти. ‘‘ким̣ вадеси, та̄та, майхам̣ сакалалокассапи паббаджджа̄то тавева паббаджджа̄ бхаддика̄, саче саккоси, паббаджа та̄та̄’’ти сампат̣иччхитва̄ саттху сантикам̣ гато. саттха̄ ‘‘ким̣ маха̄сет̣т̣хи да̄рако те ладдхо’’ти. ‘‘а̄ма, бханте айам̣ да̄рако майхам̣ натта̄, тумха̄кам̣ сантике паббаджа̄мӣти вадатӣ’’ти а̄ха. саттха̄ ан̃н̃атарам̣ пин̣д̣ача̄рикам̣ бхиккхум̣ ‘‘имам̣ да̄ракам̣ пабба̄джехӣ’’ти а̄н̣а̄песи. тхеро тасса тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхитва̄ пабба̄джеси. со бахум̣ буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ парипун̣н̣авассо упасампадам̣ лабхи. упасампанно хутва̄ йонисо манасика̄ре каммам̣ каронто арахаттам̣ па̄пун̣и.

со джха̄насукхена, маггасукхена, пхаласукхена вӣтина̄менто чинтеси ‘‘сакка̄ ну кхо имам̣ сукхам̣ чӯл̣апантхакасса да̄ту’’нти. тато аййакасет̣т̣хисса сантикам̣ гантва̄ ‘‘маха̄сет̣т̣хи саче тумхе сампат̣иччхатха, ахам̣ чӯл̣апантхакам̣ пабба̄джеййа’’нти а̄ха. ‘‘пабба̄джетха, бханте’’ти. тхеро чӯл̣апантхакада̄ракам̣ пабба̄джетва̄ дасасу сӣлесу патит̣т̣ха̄песи. чӯл̣апантхакаса̄ман̣еро паббаджитва̄ва дандхо ахоси.

‘‘падумам̣ йатха̄ коканадам̣ сугандхам̣, па̄то сийа̄ пхулламавӣтагандхам̣;

ан̇гӣрасам̣ пасса вирочама̄нам̣, тапантама̄диччамиванталиккхе’’ти. (сам̣. ни. 1.123; а. ни. 5.195) –

имам̣ екага̄тхам̣ чатӯхи ма̄сехи ган̣хитум̣ на̄саккхи. со кира кассапасамма̄самбуддхака̄ле паббаджитва̄ пан̃н̃ава̄ хутва̄ ан̃н̃атарасса дандхабхиккхуно уддесаггахан̣ака̄ле париха̄сакел̣им̣ ака̄си. со бхиккху тена париха̄сена ладжджито нева уддесам̣ ган̣хи, на саджджха̄йамака̄си. тена каммена айам̣ паббаджитва̄ва дандхо джа̄то, гахитагахитам̣ падам̣ упарӯпари падам̣ ган̣хантасса нассати. тасса имамева га̄тхам̣ гахетум̣ ва̄йамантасса чатта̄ро ма̄са̄ атикканта̄.

атха нам̣ маха̄пантхако а̄ха ‘‘чӯл̣апантхака, твам̣ имасмим̣ са̄сане абхаббо, чатӯхи ма̄сехи екампи га̄тхам̣ гахетум̣ на саккоси, паббаджитакиччам̣ пана твам̣ катхам̣ маттхакам̣ па̄пессаси, никкхама ито’’ти виха̄ра̄ никкад̣д̣хи. чӯл̣апантхако буддхаса̄сане синехена гихибха̄вам̣ на паттхети. тасмин̃ча ка̄ле маха̄пантхако бхаттуддесако хоти. джӣвако кома̄рабхаччо бахум̣ гандхама̄лам̣ а̄да̄йа аттано амбаванам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ пӯджетва̄ дхаммам̣ сутва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ дасабалам̣ вандитва̄ маха̄пантхакам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘киттака̄, бханте, саттху сантике бхиккхӯ’’ти пуччхи. ‘‘пан̃чаматта̄ни бхиккхусата̄нӣ’’ти. ‘‘све, бханте, буддхаппамукха̄ни пан̃ча бхиккхусата̄ни а̄да̄йа амха̄кам̣ нивесане бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти. ‘‘упа̄сака, чӯл̣апантхако на̄ма бхиккху дандхо авирул̣хидхаммо, там̣ т̣хапетва̄ сеса̄нам̣ нимантанам̣ сампат̣иччха̄мӣ’’ти тхеро а̄ха. там̣ сутва̄ чӯл̣апантхако чинтеси ‘‘тхеро еттака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ нимантанам̣ сампат̣иччханто мам̣ ба̄хирам̣ катва̄ сампат̣иччхати, ниссам̣сайам̣ майхам̣ бха̄тикасса майи читтам̣ бхиннам̣ бхависсати, ким̣ ида̄ни майхам̣ имина̄ са̄санена, гихӣ хутва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни каронто джӣвисса̄мӣ’’ти.

со пунадивасе па̄това ‘‘гихӣ бхависса̄мӣ’’ти па̄йа̄си. саттха̄ паччӯсака̄лейева локам̣ олокенто имам̣ ка̄ран̣ам̣ дисва̄ пат̣хаматарам̣ гантва̄ чӯл̣апантхакасса гаманамагге два̄ракот̣т̣хаке чан̇каманто ат̣т̣ха̄си. чӯл̣апантхако гхарам̣ гаччханто саттха̄рам̣ дисва̄ упасан̇камитва̄ ванди. атха нам̣ саттха̄ ‘‘кахам̣ пана, твам̣ чӯл̣апантхака, има̄йа вела̄йа гаччхасӣ’’ти а̄ха. бха̄та̄ мам̣, бханте, никкад̣д̣хати, тена̄хам̣ виббхамитум̣ гаччха̄мӣти. чӯл̣апантхака, тава паббаджджа̄ на̄ма мама сантака̄, бха̄тара̄ никкад̣д̣хито касма̄ мама сантикам̣ на̄ган̃чхи? ехи ким̣ те гихибха̄вена, мама сантике бхависсасӣ’’ти бхагава̄ чӯл̣апантхакам̣ а̄да̄йа гантва̄ гандхакут̣иппамукхе нисӣда̄петва̄ ‘‘чӯл̣апантхака, твам̣ пураттха̄бхимукхо хутва̄ имам̣ пилотикам̣ ‘раджохаран̣ам̣ раджохаран̣а’нти паримаджджанто идхева хохӣ’’ти иддхийа̄ абхисан̇кхатам̣ парисуддхам̣ пилотика̄кхан̣д̣ам̣ датва̄ ка̄ле а̄рочите бхиккхусан̇гхапаривуто джӣвакасса гехам̣ гантва̄ пан̃н̃атта̄сане нисӣди.

чӯл̣апантхакопи сӯрийам̣ олокенто там̣ пилотика̄кхан̣д̣ам̣ ‘‘раджохаран̣ам̣ раджохаран̣а’’нти паримаджджанто нисӣди, тасса там̣ пилотика̄кхан̣д̣ам̣ паримаджджантасса паримаджджантасса килит̣т̣хам̣ ахоси. тато чинтеси ‘‘идам̣ пилотика̄кхан̣д̣ам̣ ативийа парисуддхам̣, имам̣ пана аттабха̄вам̣ нисса̄йа пуримапакатим̣ виджахитва̄ евам̣ килит̣т̣хам̣ джа̄там̣, аничча̄ вата сан̇кха̄ра̄’’ти кхайавайам̣ пат̣т̣хапенто випассанам̣ вад̣д̣хеси. саттха̄ ‘‘чӯл̣апантхакасса читтам̣ випассанам̣ а̄рул̣ха’’нти н̃атва̄ ‘‘чӯл̣апантхака, твам̣ етам̣ пилотика̄кхан̣д̣амева сам̣килит̣т̣хам̣ раджоран̃джитам̣ джа̄танти ма̄ сан̃н̃ам̣ кари, аббхантаре пана те ра̄гараджа̄дайо аттхи, те хара̄хӣ’’ти ватва̄ обха̄сам̣ виссаджджетва̄ пурато нисинно вийа пан̃н̃а̄йама̄нарӯпо хутва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си –

‘‘ра̄го раджо на ча пана рен̣у вуччати, ра̄гассетам̣ адхивачанам̣ раджоти;

етам̣ раджам̣ виппаджахитва бхиккхаво, вихаранти те вигатараджасса са̄сане.

‘‘досо раджо на ча пана рен̣у вуччати, досассетам̣ адхивачанам̣ раджоти;

етам̣ раджам̣ виппаджахитва бхиккхаво, вихаранти те вигатараджасса са̄сане.

‘‘мохо раджо на ча пана рен̣у вуччати, мохассетам̣ адхивачанам̣ раджоти;

етам̣ раджам̣ виппаджахитва бхиккхаво, вихаранти те вигатараджасса са̄сане’’ти. (маха̄ни. 209; чӯл̣ани. удайама̄н̣авапуччха̄ниддеса 74);

га̄тха̄парийоса̄не чӯл̣апантхако саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и, пат̣исамбхида̄хийевасса тӣн̣и пит̣ака̄ни а̄гамам̣су. со кира пуббе ра̄джа̄ хутва̄ нагарам̣ падаккхин̣ам̣ каронто нала̄т̣ато седе муччанте парисуддхена са̄т̣акена нала̄т̣антам̣ пун̃чхи, са̄т̣ако килит̣т̣хо ахоси. со ‘‘имам̣ сарӣрам̣ нисса̄йа еварӯпо парисуддхо са̄т̣ако пакатим̣ джахитва̄ килит̣т̣хо джа̄то, аничча̄ вата сан̇кха̄ра̄’’ти аниччасан̃н̃ам̣ пат̣илабхи. тена ка̄ран̣енасса раджохаран̣амева паччайо джа̄то.

джӣвакопи кхо кома̄рабхаччо дасабаласса даккхин̣одакам̣ упана̄меси. саттха̄ ‘‘нану, джӣвака, виха̄ре бхиккхӯ аттхӣ’’ти хаттхена паттам̣ пидахи. маха̄пантхако ‘‘бханте, виха̄ре наттхи бхиккхӯ’’ти а̄ха. саттха̄ ‘‘аттхи джӣвака̄’’ти а̄ха. джӣвако ‘‘тена хи, бхан̣е, гаччха, виха̄ре бхиккхӯнам̣ аттхибха̄вам̣ ва̄ наттхибха̄вам̣ ва̄ джа̄на̄хӣ’’ти пурисам̣ песеси. тасмим̣ кхан̣е чӯл̣апантхако ‘‘майхам̣ бха̄тико ‘виха̄ре бхиккхӯ наттхӣ’ти бхан̣ати, виха̄ре бхиккхӯнам̣ аттхибха̄вамасса пака̄сесса̄мӣ’’ти сакалам̣ амбаванам̣ бхиккхӯнам̣йева пӯреси. екачче бхиккхӯ чӣваракаммам̣ каронти, екачче раджанакаммам̣, екачче саджджха̄йам̣ каронтӣти евам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асадисам̣ бхиккхусахассам̣ ма̄песи. со пурисо виха̄ре бахӯ бхиккхӯ дисва̄ ниваттитва̄ ‘‘аййа, сакалам̣ амбаванам̣ бхиккхӯхи парипун̣н̣а’’нти джӣвакасса а̄рочеси. тхеропи кхо таттхева –

‘‘сахассаккхаттуматта̄нам̣, нимминитва̄на пантхако;

нисӣдамбаване рамме, йа̄ва ка̄лаппаведана̄’’ти. (тхерага̄. 563);

атха саттха̄ там̣ пурисам̣ а̄ха – ‘‘виха̄рам̣ гантва̄ ‘саттха̄ чӯл̣апантхакам̣ на̄ма паккосатӣ’ти вадехӣ’’ти. тена гантва̄ татха̄вутте ‘‘ахам̣ чӯл̣апантхако, ахам̣ чӯл̣апантхако’’ти мукхасахассам̣ ут̣т̣хахи. пурисо гантва̄ ‘‘саббепи кира те, бханте, чӯл̣апантхака̄йева на̄ма̄’’ти а̄ха. тена хи твам̣ гантва̄ йо пат̣хамам̣ ‘‘ахам̣ чӯл̣апантхако’’ти вадати, там̣ хаттхе ган̣ха, авасеса̄ антарадха̄йиссантӣти. со татха̄ ака̄си, та̄вадева сахассаматта̄ бхиккхӯ антарадха̄йим̣су. тхеро тена пурисена саддхим̣ агама̄си. саттха̄ бхаттакиччапарийоса̄не джӣвакам̣ а̄мантеси ‘‘джӣвака, чӯл̣апантхакасса паттам̣ ган̣ха, айам̣ те анумоданам̣ кариссатӣ’’ти. джӣвако татха̄ ака̄си. тхеро сӣхана̄дам̣ наданто тарун̣асӣхо вийа тӣн̣и пит̣ака̄ни сам̣кхобхетва̄ анумоданам̣ ака̄си.

саттха̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхиккхусан̇гхапарива̄ро виха̄рам̣ гантва̄ бхиккхӯхи ватте дассите ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ гандхакут̣иппамукхе т̣хатва̄ бхиккхусан̇гхасса сугатова̄дам̣ датва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхетва̄ бхиккхусан̇гхам̣ уййоджетва̄ сурабхигандхава̄ситам̣ гандхакут̣им̣ пависитва̄ даккхин̣ена пассена сӣхасеййам̣ упагато. атха са̄йанхасамайе дхаммасабха̄йам̣ бхиккхӯ ито чито ча самосаритва̄ раттакамбаласа̄н̣им̣ париккхипанта̄ вийа нисӣдитва̄ саттху гун̣акатхам̣ а̄рабхим̣су ‘‘а̄вусо, маха̄пантхако чӯл̣апантхакасса аджджха̄сайам̣ аджа̄нанто ‘чатӯхи ма̄сехи екага̄тхам̣ ган̣хитум̣ на саккоти, дандхо айа’нти виха̄ра̄ никкад̣д̣хи, самма̄самбуддхо пана аттано ануттарадхаммара̄джата̄йа екасмим̣йевасса антарабхатте саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ ада̄си, тӣн̣и пит̣ака̄ни пат̣исамбхида̄хийева а̄гата̄ни, ахо буддха̄нам̣ балам̣ на̄ма маханта’’нти.

атха бхагава̄ дхаммасабха̄йам̣ имам̣ катха̄паваттим̣ н̃атва̄ ‘‘аджджа майа̄ гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти буддхасеййа̄йа ут̣т̣ха̄йа сураттадупат̣т̣ам̣ нива̄сетва̄ виджджулатам̣ вийа ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ раттакамбаласадисам̣ сугатамаха̄чӣварам̣ па̄рупитва̄ сурабхигандхакут̣ито никкхамма маттава̄ран̣о вийа сӣхавиккантавила̄сена виджамбхама̄но сӣхо вийа ананта̄йа буддхалӣла̄йа дхаммасабхам̣ гантва̄ алан̇катаман̣д̣апамаджджхе супан̃н̃аттаварабуддха̄санам̣ абхируйха чхаббан̣н̣абуддхарасмийо виссадждженто ан̣н̣авакуччхим̣ обха̄сайама̄но йугандхараматтхаке ба̄ласӯрийо вийа а̄санамаджджхе нисӣди. самма̄самбуддхе пана а̄гатаматте бхиккхусан̇гхо катхам̣ паччхиндитва̄ тун̣хӣ ахоси.

саттха̄ мудукена меттачиттена парисам̣ олокетва̄ ‘‘айам̣ париса̄ ативийа собхати, екассапи хаттхакуккуччам̣ ва̄ па̄дакуккуччам̣ ва̄ укка̄ситасаддо ва̄ кхипитасаддо ва̄ наттхи, саббепиме буддхага̄равена сага̄рава̄ буддхатеджена таджджита̄ майи а̄йукаппампи акатхетва̄ нисинне пат̣хамам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ на катхессанти, катха̄самут̣т̣ха̄панаваттам̣ на̄ма майа̄ва джа̄нитаббам̣, ахамева пат̣хамам̣ катхесса̄мӣ’’ти мадхурена брахмассарена бхиккхӯ а̄мантетва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄, ка̄ ча пана во антара̄катха̄ виппаката̄’’ти а̄ха. бханте, на майам̣ имасмим̣ т̣ха̄не нисинна̄ ан̃н̃ам̣ тираччха̄накатхам̣ катхема, тумха̄кам̣йева пана гун̣е ван̣н̣айама̄на̄ нисинна̄мха ‘‘а̄вусо маха̄пантхако чӯл̣апантхакасса аджджха̄сайам̣ аджа̄нанто ‘чатӯхи ма̄сехи екам̣ га̄тхам̣ ган̣хитум̣ на саккоти, дандхо айа’нти виха̄ра̄ никкад̣д̣хи, самма̄самбуддхо пана ануттарадхаммара̄джата̄йа екасмим̣йевасса антарабхатте саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ ада̄си, ахо буддха̄нам̣ балам̣ на̄ма маханта’’нти. саттха̄ бхиккхӯнам̣ катхам̣ сутва̄ ‘‘бхиккхаве, чӯл̣апантхако мам̣ нисса̄йа ида̄ни та̄ва дхаммесу дхаммамахантатам̣ патто, пуббе пана мам̣ нисса̄йа бхогесупи бхогамахантатам̣ па̄пун̣ӣ’’ти а̄ха. бхиккхӯ тассаттхасса а̄вибха̄ваттхам̣ бхагавантам̣ йа̄чим̣су. бхагава̄ бхавантарена пат̣иччханнам̣ ка̄ран̣ам̣ па̄кат̣ам̣ ака̄си.

атӣте ка̄сират̣т̣хе ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто сет̣т̣хикуле ниббаттитва̄ вайаппатто сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ лабхитва̄ чӯл̣асет̣т̣хи на̄ма ахоси, со пан̣д̣ито бйатто саббанимитта̄ни джа̄на̄ти. со екадивасам̣ ра̄джупат̣т̣ха̄нам̣ гаччханто антаравӣтхийам̣ матамӯсикам̣ дисва̄ тан̇кхан̣ан̃н̃ева наккхаттам̣ сама̄нетва̄ идама̄ха ‘‘сакка̄ чаккхумата̄ кулапуттена имам̣ ундӯрам̣ гахетва̄ путтада̄рабхаран̣ан̃ча ка̄тум̣ камманте ча пайоджету’’нти? ан̃н̃атаро дуггатакулапутто там̣ сет̣т̣хисса вачанам̣ сутва̄ ‘‘на̄йам̣ аджа̄нитва̄ катхессатӣ’’ти там̣ мӯсикам̣ гахетва̄ екасмим̣ а̄пан̣е бил̣а̄лассаттха̄йа виккин̣итва̄ ка̄кан̣икам̣ лабхитва̄ та̄йа ка̄кан̣ика̄йа пха̄н̣итам̣ гахетва̄ екена гхат̣ена па̄нӣйам̣ ган̣хи. со аран̃н̃ато а̄гаччханте ма̄ла̄ка̄ре дисва̄ тхокам̣ тхокам̣ пха̄н̣итакхан̣д̣ам̣ датва̄ ул̣ун̇кена па̄нӣйам̣ ада̄си, те часса екекам̣ пуппхамут̣т̣хим̣ адам̣су. со тена пуппхамӯлена пунадивасепи пха̄н̣итан̃ча па̄нӣйагхат̣ан̃ча гахетва̄ пуппха̄ра̄мамева гато. тасса там̣ дивасам̣ ма̄ла̄ка̄ра̄ ад̣д̣хочитаке пуппхагаччхе датва̄ агамам̣су. со на чирассева имина̄ упа̄йена ат̣т̣ха каха̄пан̣е лабхи.

пуна екасмим̣ ва̄тавут̣т̣хидивасе ра̄джуййа̄не бахӯ суккхадан̣д̣ака̄ ча са̄кха̄ ча пала̄сан̃ча ва̄тена па̄титам̣ хоти, уййа̄напа̄ло чхад̣д̣етум̣ упа̄йам̣ на пассати. со таттха гантва̄ ‘‘саче има̄ни да̄рупан̣н̣а̄ни майхам̣ дассаси, ахам̣ те има̄ни сабба̄ни нӣхарисса̄мӣ’’ти уййа̄напа̄лам̣ а̄ха, со ‘‘ган̣ха аййа̄’’ти сампат̣иччхи. чӯл̣антева̄сико да̄рака̄нам̣ кӣл̣анаман̣д̣алам̣ гантва̄ пха̄н̣итам̣ датва̄ мухуттена сабба̄ни да̄рупан̣н̣а̄ни нӣхара̄петва̄ уййа̄надва̄ре ра̄сим̣ ка̄реси. тада̄ ра̄джакумбхака̄ро ра̄джакуле бха̄джана̄нам̣ пачанаттха̄йа да̄рӯни парийесама̄но уййа̄надва̄ре та̄ни дисва̄ тасса хаттхато кин̣итва̄ ган̣хи. там̣ дивасам̣ чӯл̣антева̄сико да̄рувиккайена сол̣аса каха̄пан̣е ча̄т̣иа̄дӣни ча пан̃ча бха̄джана̄ни лабхи.

со чатувӣсатийа̄ каха̄пан̣есу джа̄тесу ‘‘аттхи айам̣ упа̄йо майха’’нти нагарадва̄рато авидӯре т̣ха̄не екам̣ па̄нӣйача̄т̣им̣ т̣хапетва̄ пан̃часате тин̣аха̄раке па̄нӣйена упат̣т̣хахи. те а̄хам̣су ‘‘самма, твам̣ амха̄кам̣ бахӯпака̄ро, ким̣ те карома̄’’ти? со ‘‘майхам̣ кичче уппанне кариссатха̄’’ти ватва̄ ито чито ча вичаранто тхалапатхакаммикена ча джалапатхакаммикена ча саддхим̣ миттасантхавам̣ ака̄си. тасса тхалапатхакаммико ‘‘све имам̣ нагарам̣ ассава̄н̣иджако пан̃ча ассасата̄ни гахетва̄ а̄гамиссатӣ’’ти а̄чиккхи. со тасса вачанам̣ сутва̄ тин̣аха̄раке а̄ха ‘‘аджджа майхам̣ екекам̣ тин̣акала̄пам̣ детха, майа̄ ча тин̣е авиккин̣ите аттано тин̣ам̣ ма̄ виккин̣атха̄’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ пан̃ча тин̣акала̄пасата̄ни а̄харитва̄ тасса гхаре па̄пайим̣су. ассава̄н̣иджо сакаланагаре асса̄нам̣ гочарам̣ алабхитва̄ тасса сахассам̣ датва̄ там̣ тин̣ам̣ ган̣хи.

тато катипа̄хаччайенасса джалапатхакаммико саха̄йако а̄рочеси ‘‘пат̣т̣анамхи маха̄на̄ва̄ а̄гата̄’’ти. со ‘‘аттхи айам̣ упа̄йо’’ти ат̣т̣хахи каха̄пан̣ехи саббапарива̄расампаннам̣ та̄вака̄ликам̣ ратхам̣ гахетва̄ махантена йасена на̄ва̄пат̣т̣анам̣ гантва̄ екам̣ ан̇гулимуддикам̣ на̄викасса саччака̄рам̣ датва̄ авидӯре т̣ха̄не са̄н̣ийа̄ париккхипа̄петва̄ нисинно пурисе а̄н̣а̄песи ‘‘ба̄хирато ва̄н̣иджесу а̄гатесу татийена пат̣иха̄рена мам̣ а̄рочетха̄’’ти. ‘‘на̄ва̄ а̄гата̄’’ти сутва̄ ба̄ра̄н̣асито сатаматта̄ ва̄н̣иджа̄ ‘‘бхан̣д̣ам̣ ган̣ха̄ма̄’’ти а̄гамим̣су. бхан̣д̣ам̣ тумхе на лабхиссатха, асукат̣т̣ха̄не на̄ма маха̄ва̄н̣иджена саччака̄ро динноти. те там̣ сутва̄ тасса сантикам̣ а̄гата̄. па̄дамӯликапуриса̄ пуримасан̃н̃а̄васена татийена пат̣иха̄рена тесам̣ а̄гатабха̄вам̣ а̄рочесум̣. те сатаматта̄ ва̄н̣иджа̄ екекам̣ сахассам̣ датва̄ тена саддхим̣ на̄ва̄йа паттика̄ хутва̄ пуна екекам̣ сахассам̣ датва̄ паттим̣ виссаджджа̄петва̄ бхан̣д̣ам̣ аттано сантакамакам̣су.

чӯл̣антева̄сико две сатасахасса̄ни ган̣хитва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ а̄гантва̄ ‘‘катан̃н̃уна̄ ме бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти екам̣ сатасахассам̣ га̄ха̄петва̄ чӯл̣асет̣т̣хисса самӣпам̣ гато. атха нам̣ сет̣т̣хи ‘‘ким̣ те, та̄та, катва̄ идам̣ дханам̣ ладдха’’нти пуччхи. со ‘‘тумхехи катхитаупа̄йе т̣хатва̄ чатума̄самбхантарейева ладдха’’нти матамӯсикам̣ а̄дим̣ катва̄ саббам̣ ваттхум̣ катхеси. чӯл̣асет̣т̣хи тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘ида̄ни еварӯпам̣ да̄ракам̣ мама сантакам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вайаппаттам̣ аттано дхӣтарам̣ датва̄ сакалакут̣умбасса са̄микам̣ ака̄си. со сет̣т̣хино аччайена тасмим̣ нагаре сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ лабхи. бодхисаттопи йатха̄каммам̣ агама̄си.

самма̄самбуддхопи имам̣ дхаммадесанам̣ катхетва̄ абхисамбуддхова имам̣ га̄тхам̣ катхеси –

4. ‘‘аппакенапи медха̄вӣ, па̄бхатена вичаккхан̣о;

самут̣т̣ха̄пети атта̄нам̣, ан̣ум̣ аггим̣ва сандхама’’нти.

таттха аппакенапӣти тхокенапи париттакенапи. медха̄вӣти пан̃н̃ава̄. па̄бхатена̄ти бхан̣д̣амӯлена. вичаккхан̣оти воха̄ракусало. самут̣т̣ха̄пети атта̄нанти махантам̣ дханан̃ча йасан̃ча уппа̄детва̄ таттха атта̄нам̣ сан̣т̣ха̄пети патит̣т̣ха̄пети. йатха̄ ким̣? ан̣ум̣ аггим̣ва сандхамам̣, йатха̄ пан̣д̣итапурисо париттам̣ аггим̣ ануккамена гомайачун̣н̣а̄дӣни паккхипитва̄ мукхава̄тена дхаманто самут̣т̣ха̄пети вад̣д̣хети махантам̣ аггиккхандхам̣ кароти, евамева пан̣д̣ито тхокампи па̄бхатам̣ лабхитва̄ на̄на̄упа̄йехи пайоджетва̄ дханан̃ча йасан̃ча вад̣д̣хети, вад̣д̣хетва̄ ча пана таттха атта̄нам̣ патит̣т̣ха̄пети, та̄йа ева ва̄ пана дханайасамахантата̄йа атта̄нам̣ самут̣т̣ха̄пети, абхин̃н̃а̄там̣ па̄кат̣ам̣ каротӣти аттхо.

ити бхагава̄ ‘‘бхиккхаве, чӯл̣апантхако мам̣ нисса̄йа ида̄ни дхаммесу дхаммамахантатам̣ патто, пуббе пана бхогесупи бхогамахантатам̣ па̄пун̣ӣ’’ти евам̣ имам̣ дхаммадесанам̣ дассетва̄ две ваттхӯни катхетва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси ‘‘тада̄ чӯл̣антева̄сико чӯл̣апантхако ахоси, чӯл̣акасет̣т̣хи пана ахамева ахоси’’нти десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.

чӯл̣асет̣т̣хиджа̄такаван̣н̣ана̄ чатуттха̄.

5. тан̣д̣улана̄л̣иджа̄такаван̣н̣ана̄

кимаггхати тан̣д̣улана̄л̣ика̄ти идам̣ саттха̄ джетаване вихаранто ла̄луда̄йиттхерам̣ а̄раббха катхеси. тасмим̣ самайе а̄йасма̄ даббо маллапутто сан̇гхасса бхаттуддесако хоти. тасмим̣ па̄това сала̄кабхатта̄ни уддисама̄не ла̄луда̄йиттхерасса када̄чи варабхаттам̣ па̄пун̣а̄ти, када̄чи ла̄макабхаттам̣. со ла̄макабхаттасса паттадивасе сала̄каггам̣ а̄кулам̣ кароти, ‘‘ким̣ даббова сала̄кам̣ да̄тум̣ джа̄на̄ти, амхе на джа̄на̄ма̄’’ти вадати. тасмим̣ сала̄каггам̣ а̄кулам̣ каронте ‘‘ханда да̄ни твамева сала̄кам̣ дехӣ’’ти сала̄капаччхим̣ адам̣су. тато пат̣т̣ха̄йа со сан̇гхасса сала̄кам̣ ада̄си. денто ча пана ‘‘идам̣ варабхатта’’нти ва̄ ‘‘ла̄макабхатта’’нти ва̄ ‘‘асукавассагге варабхатта’’нти ва̄ ‘‘асукавассагге ла̄макабхатта’’нти ва̄ на джа̄на̄ти, т̣хитикам̣ каронтопи ‘‘асукавассагге т̣хитика̄’’ти на саллаккхети. бхиккхӯнам̣ т̣хитавела̄йа ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не айам̣ т̣хитика̄ т̣хита̄, имасмим̣ т̣ха̄не айа’’нти бхӯмийам̣ ва̄ бхиттийам̣ ва̄ лекхам̣ кад̣д̣хати. пунадивасе сала̄кагге бхиккхӯ мандатара̄ ва̄ хонти бахутара̄ ва̄, тесу мандатаресу лекха̄ хет̣т̣ха̄ хоти, бахутаресу упари. со т̣хитикам̣ аджа̄нанто лекха̄сан̃н̃а̄йа сала̄кам̣ дети.

атха нам̣ бхиккхӯ ‘‘а̄вусо, уда̄йи, лекха̄ на̄ма хет̣т̣ха̄ ва̄ хоти упари ва̄, варабхаттам̣ пана асукавассагге т̣хитам̣, ла̄макабхаттам̣ асукавассагге’’ти а̄хам̣су. со бхиккхӯ пат̣иппхаранто ‘‘йади евам̣ айам̣ лекха̄ касма̄ евам̣ т̣хита̄, ким̣ ахам̣ тумха̄кам̣ саддаха̄ми, имисса̄ лекха̄йа саддаха̄мӣ’’ти вадати. атха нам̣ дахара̄ ча са̄ман̣ера̄ ча ‘‘а̄вусо ла̄луда̄йи тайи сала̄кам̣ денте бхиккхӯ ла̄бхена париха̄йанти, на твам̣ да̄тум̣ ануччхавико, гаччха ито’’ти сала̄каггато никкад̣д̣хим̣су. тасмим̣ кхан̣е сала̄кагге махантам̣ кола̄халам̣ ахоси. там̣ сутва̄ саттха̄ а̄нандаттхерам̣ пуччхи ‘‘а̄нанда, сала̄кагге махантам̣ кола̄халам̣, ким̣ саддо на̄месо’’ти. тхеро татха̄гатасса таматтхам̣ а̄рочеси. ‘‘а̄нанда, на ида̄нева ла̄луда̄йи аттано ба̄лата̄йа паресам̣ ла̄бхаха̄ним̣ кароти, пуббепи ака̄сийева̄’’ти а̄ха. тхеро тассаттхасса а̄вибха̄ваттхам̣ бхагавантам̣ йа̄чи. бхагава̄ бхавантарена пат̣иччханнам̣ ка̄ран̣ам̣ па̄кат̣ам̣ ака̄си.

атӣте ка̄сират̣т̣хе ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатто ра̄джа̄ ахоси. тада̄ амха̄кам̣ бодхисатто тасса аггха̄панико ахоси. хаттхиасса̄дӣни чева ман̣исуван̣н̣а̄дӣни ча аггха̄песи, аггха̄петва̄ бхан̣д̣аса̄мика̄нам̣ бхан̣д̣а̄нурӯпамева мӯлам̣ да̄песи. ра̄джа̄ пана луддхо хоти, со лобхапакатита̄йа евам̣ чинтеси ‘‘айам̣ аггха̄панико евам̣ аггха̄пенто на чирассева мама гехе дханам̣ париккхайам̣ гамессати, ан̃н̃ам̣ аггха̄паникам̣ карисса̄мӣ’’ти. со сӣхапан̃джарам̣ уггха̄т̣етва̄ ра̄джан̇ган̣ам̣ олокенто екам̣ га̄микамануссам̣ лолаба̄лам̣ ра̄джан̇ган̣ена гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘еса майхам̣ аггха̄паникакаммам̣ ка̄тум̣ саккхиссатӣ’’ти там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘саккхиссаси, бхан̣е, амха̄кам̣ аггха̄паникакаммам̣ ка̄ту’’нти а̄ха. саккхисса̄ми, дева̄ти. ра̄джа̄ аттано дханараккхан̣аттха̄йа там̣ ба̄лам̣ аггха̄паникакамме т̣хапеси. тато пат̣т̣ха̄йа со ба̄ло хаттхиасса̄дӣни аггха̄пенто аггхам̣ ха̄петва̄ йатха̄ручийа̄ катхети. тасса т̣ха̄нантаре т̣хитатта̄ йам̣ со катхети, тамева мӯлам̣ хоти.

тасмим̣ ка̄ле уттара̄патхато еко ассава̄н̣иджо пан̃ча ассасата̄ни а̄неси. ра̄джа̄ там̣ пурисам̣ паккоса̄петва̄ ассе аггха̄песи. со пан̃чаннам̣ ассасата̄нам̣ екам̣ тан̣д̣улана̄л̣икам̣ аггхамака̄си. катва̄ ча пана ‘‘ассава̄н̣иджасса екам̣ тан̣д̣улана̄л̣икам̣ детха̄’’ти ватва̄ ассе ассаса̄ла̄йам̣ сан̣т̣ха̄песи. ассава̄н̣иджо пора̄н̣ааггха̄паникасса сантикам̣ гантва̄ там̣ паваттим̣ а̄рочетва̄ ‘‘ида̄ни ким̣ каттабба’’нти пуччхи. со а̄ха ‘‘тасса пурисасса лан̃джам̣ датва̄ евам̣ пуччхатха ‘амха̄кам̣ та̄ва асса̄ екам̣ тан̣д̣улана̄л̣икам̣ аггхантӣти н̃а̄таметам̣, тумхе пана нисса̄йа тан̣д̣улана̄л̣ийа̄ аггхам̣ джа̄нитука̄мамха̄, саккхиссатха но ран̃н̃о сантике т̣хатва̄ са̄ тан̣д̣улана̄л̣ика̄ идам̣ на̄ма аггхатӣти ватту’нти, саче саккомӣти вадати, там̣ гахетва̄ ран̃н̃о сантикам̣ гаччхатха, ахампи таттха а̄гамисса̄мӣ’’ти.

ассава̄н̣иджо ‘‘са̄дхӯ’’ти бодхисаттасса вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ аггха̄паникасса лан̃джам̣ датва̄ таматтхам̣ а̄рочеси. со лан̃джам̣ лабхитва̄ва ‘‘саккхисса̄ми тан̣д̣улана̄л̣им̣ аггха̄пету’’нти. ‘‘тена хи гаччха̄ма ра̄джакула’’нти там̣ а̄да̄йа ран̃н̃о сантикам̣ агама̄си. бодхисаттопи ан̃н̃епи бахӯ амачча̄ агамим̣су. ассава̄н̣иджо ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ а̄ха – ‘‘дева, пан̃чаннам̣ ассасата̄нам̣ екам̣ тан̣д̣улана̄л̣им̣ аггханакабха̄вам̣ джа̄на̄ма, са̄ пана тан̣д̣улана̄л̣и ким̣ аггхатӣти аггха̄паникам̣ пуччхатха дева̄’’ти. ра̄джа̄ там̣ паваттим̣ аджа̄нанто ‘‘амбхо аггха̄паника, пан̃ча ассасата̄ни ким̣ аггхантӣ’’ти пуччхи. тан̣д̣улана̄л̣им̣, дева̄ти. ‘‘хоту, бхан̣е, асса̄ та̄ва тан̣д̣улана̄л̣им̣ аггханту. са̄ пана ким̣ аггхати тан̣д̣улана̄л̣ика̄’’ти пуччхи. со ба̄лапурисо ‘‘ба̄ра̄н̣асим̣ сантараба̄хирам̣ аггхати тан̣д̣улана̄л̣ика̄’’ти а̄ха. со кира пуббе ра̄джа̄нам̣ ануваттанто екам̣ тан̣д̣улана̄л̣им̣ асса̄нам̣ аггхамака̄си. пуна ва̄н̣иджасса хаттхато лан̃джам̣ лабхитва̄ тасса̄ тан̣д̣улана̄л̣ика̄йа ба̄ра̄н̣асим̣ сантараба̄хирам̣ аггхамака̄си. тада̄ пана ба̄ра̄н̣асийа̄ па̄ка̄рапариккхепо два̄дасайоджанико хоти. идамасса антарам̣, ба̄хирам̣ пана тийоджанасатикам̣ рат̣т̣хам̣. ити со ба̄ло евам̣ махантам̣ ба̄ра̄н̣асим̣ сантараба̄хирам̣ тан̣д̣улана̄л̣ика̄йа аггхамака̄си.

там̣ сутва̄ амачча̄ па̄н̣им̣ пахаритва̄ хасама̄на̄ ‘‘майам̣ пуббе патхавин̃ча раджджан̃ча анаггханти сан̃н̃ино ахумха, евам̣ махантам̣ кира сара̄джакам̣ ба̄ра̄н̣асираджджам̣ тан̣д̣улана̄л̣иматтам̣ аггхати, ахо аггха̄паникасса н̃а̄н̣асампада̄. кахам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ айам̣ аггха̄панико виха̄си, амха̄кам̣ ран̃н̃о ева ануччхавико’’ти париха̄сам̣ акам̣су –

5. ‘‘кимаггхати тан̣д̣улана̄л̣ика̄йам̣, асса̄на мӯла̄йа вадехи ра̄джа;

ба̄ра̄н̣асим̣ сантараба̄хирам̣, айамаггхати тан̣д̣улана̄л̣ика̄’’ти.

тасмим̣ ка̄ле ра̄джа̄ ладжджито там̣ ба̄лам̣ никкад̣д̣ха̄петва̄ бодхисаттассева аггха̄паникат̣т̣ха̄нам̣ ада̄си. бодхисаттопи йатха̄каммам̣ гато.

саттха̄ имам̣ дхаммадесанам̣ а̄харитва̄ две ваттхӯни катхетва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ джа̄такам̣ самодха̄неси ‘‘тада̄ га̄микаба̄лааггха̄панико ла̄луда̄йӣ ахоси, пан̣д̣итааггха̄панико пана ахамева ахоси’’нти десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.

тан̣д̣улана̄л̣иджа̄такаван̣н̣ана̄ пан̃чама̄.

6. девадхаммаджа̄такаван̣н̣ана̄

хириоттаппасампанна̄ти идам̣ бхагава̄ джетаване вихаранто ан̃н̃атарам̣ бахубхан̣д̣икам̣ бхиккхум̣ а̄раббха катхеси. са̄ваттхива̄сӣ киреко кут̣умбико бхарийа̄йа ка̄лаката̄йа паббаджи. со паббаджанто аттано паривен̣ан̃ча аггиса̄лан̃ча бхан̣д̣агаббхан̃ча ка̄ретва̄ бхан̣д̣агаббхам̣ саппитан̣д̣ула̄дӣхи пӯретва̄ паббаджи. паббаджитва̄ ча пана аттано да̄се паккоса̄петва̄ йатха̄ручитам̣ а̄ха̄рам̣ пача̄петва̄ бхун̃джати, бахупариккха̄ро ча ахоси, раттим̣ ан̃н̃ам̣ нива̄санапа̄рупанам̣ хоти, дива̄ ан̃н̃ам̣. виха̄рапаччанте васати. тассекадивасам̣ чӣварапаччаттхаран̣а̄дӣни нӣхаритва̄ паривен̣е паттхаритва̄ суккха̄пентасса самбахула̄ джа̄напада̄ бхиккхӯ сена̄санача̄рикам̣ а̄хин̣д̣анта̄ паривен̣ам̣ гантва̄ чӣвара̄дӣни дисва̄ ‘‘кассима̄нӣ’’ти пуччхим̣су. со ‘‘майхам̣, а̄вусо’’ти а̄ха. ‘‘а̄вусо, идампи чӣварам̣, идампи нива̄санам̣, идампи паччаттхаран̣ам̣, саббам̣ туйхамева̄’’ти? ‘‘а̄ма майхамева̄’’ти. ‘‘а̄вусо бхагавата̄ тӣн̣и чӣвара̄ни анун̃н̃а̄та̄ни, твам̣ евам̣ аппиччхасса буддхасса са̄сане паббаджитва̄ евам̣ бахупариккха̄ро джа̄то, ехи там̣ дасабаласса сантикам̣ несса̄ма̄’’ти там̣ а̄да̄йа саттху сантикам̣ агамам̣су.

саттха̄ дисва̄ва ‘‘ким̣ ну кхо, бхиккхаве, аниччхама̄накам̣йева бхиккхум̣ ган̣хитва̄ а̄гататтха̄’’ти а̄ха. ‘‘бханте, айам̣ бхиккху бахубхан̣д̣о бахупариккха̄ро’’ти. ‘‘саччам̣ кира твам̣ бхиккху бахубхан̣д̣о’’ти? ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти. ‘‘касма̄ пана твам̣ бхиккху бахубхан̣д̣о джа̄то’’? ‘‘нану ахам̣ аппиччхата̄йа сантут̣т̣хита̄йа павивекасса вӣрийа̄рамбхасса ван̣н̣ам̣ вада̄мӣ’’ти. со саттху вачанам̣ сутва̄ купито ‘‘имина̄ да̄ни нӣха̄рена чарисса̄мӣ’’ти па̄рупанам̣ чхад̣д̣етва̄ парисамаджджхе екачӣваро ат̣т̣ха̄си.

атха нам̣ саттха̄ упаттхамбхайама̄но ‘‘нану твам̣ бхиккху пуббе хироттаппагавесако дакараккхасака̄лепи хироттаппам̣ гавесама̄но два̄даса сам̣ваччхара̄ни виха̄си, атха касма̄ ида̄ни евам̣ гаруке буддхаса̄сане паббаджитва̄ чатупарисамаджджхе па̄рупанам̣ чхад̣д̣етва̄ хироттаппам̣ паха̄йа т̣хитосӣ’’ти? со саттху вачанам̣ сутва̄ хироттаппам̣ паччупат̣т̣ха̄петва̄ там̣ чӣварам̣ па̄рупитва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. бхиккхӯ тассаттхасса а̄вибха̄ваттхам̣ бхагавантам̣ йа̄чим̣су, бхагава̄ бхавантарена пат̣иччханнам̣ ка̄ран̣ам̣ па̄кат̣ам̣ ака̄си.

атӣте ка̄сират̣т̣хе ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатто на̄ма ра̄джа̄ ахоси. тада̄ бодхисатто тасса аггамахесийа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хи. тасса на̄маггахан̣адивасе ‘‘махиса̄сакума̄ро’’ти на̄мам̣ акам̣су. тасса а̄дха̄витва̄ паридха̄витва̄ вичаран̣ака̄ле ран̃н̃о ан̃н̃опи путто джа̄то, тасса ‘‘чандакума̄ро’’ти на̄мам̣ акам̣су. тасса пана а̄дха̄витва̄ паридха̄витва̄ вичаран̣ака̄ле бодхисаттасса ма̄та̄ ка̄ламака̄си, ра̄джа̄ ан̃н̃ам̣ аггамахесит̣т̣ха̄не т̣хапеси. са̄ ран̃н̃о пийа̄ ахоси мана̄па̄, са̄пи сам̣ва̄саманва̄йа екам̣ путтам̣ виджа̄йи, ‘‘сӯрийакума̄ро’’тисса на̄мам̣ акам̣су. ра̄джа̄ путтам̣ дисва̄ тут̣т̣хачитто ‘‘бхадде, путтасса те варам̣ даммӣ’’ти а̄ха. девӣ, варам̣ иччхитака̄ле гахетаббам̣ катва̄ т̣хапеси. са̄ путте вайаппатте ра̄джа̄нам̣ а̄ха – ‘‘девена майхам̣ путтасса джа̄така̄ле варо динно, путтасса ме раджджам̣ дехӣ’’ти. ра̄джа̄ ‘‘майхам̣ две путта̄ аггиккхандха̄ вийа джалама̄на̄ вичаранти, на сакка̄ тава путтасса раджджам̣ да̄ту’’нти пат̣иккхипитва̄пи там̣ пунаппунам̣ йа̄чама̄намева дисва̄ ‘‘айам̣ майхам̣ путта̄нам̣ па̄пакампи чинтеййа̄’’ти путте паккоса̄петва̄ а̄ха – ‘‘та̄та̄, ахам̣ сӯрийакума̄расса джа̄така̄ле варам̣ ада̄сим̣. ида̄нисса ма̄та̄ раджджам̣ йа̄чати, ахам̣ тасса на да̄тука̄мо, ма̄туга̄мо на̄ма па̄по, тумха̄кам̣ па̄пакампи чинтеййа, тумхе аран̃н̃ам̣ пависитва̄ мама аччайена куласантаке нагаре раджджам̣ кареййа̄тха̄’’ти родитва̄ кандитва̄ сӣсе чумбитва̄ уййоджеси. те питарам̣ вандитва̄ па̄са̄да̄ отаранте ра̄джан̇ган̣е кӣл̣ама̄но сӯрийакума̄ро дисва̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ ‘‘ахампи бха̄тикехи саддхим̣ гамисса̄мӣ’’ти техи саддхим̣йева никкхами. те химавантам̣ пависим̣су.

бодхисатто магга̄ оккамма руккхамӯле нисӣдитва̄ сӯрийакума̄рам̣ а̄мантеси ‘‘та̄та сӯрийакума̄ра, етам̣ сарам̣ гантва̄ нхатва̄ ча пивитва̄ ча падуминипан̣н̣ехи амха̄кампи па̄нӣйам̣ а̄нехӣ’’ти. там̣ пана сарам̣ вессаван̣асса сантика̄ екена дакараккхасена ладдхам̣ хоти, вессаван̣о ча там̣ а̄ха – ‘‘т̣хапетва̄ девадхаммаджа̄нанаке йе ан̃н̃е имам̣ сарам̣ отаранти, те кха̄дитум̣ лабхаси. анотин̣н̣е на лабхасӣ’’ти. тато пат̣т̣ха̄йа со раккхасо йе там̣ сарам̣ отаранти, те девадхамме пуччхитва̄ йе на джа̄нанти, те кха̄дати. атха кхо сӯрийакума̄ро там̣ сарам̣ гантва̄ авӣмам̣ситва̄ва отари. атха нам̣ со раккхасо гахетва̄ ‘‘девадхамме джа̄на̄сӣ’’ти пуччхи. со ‘‘девадхамма̄ на̄ма чандимасӯрийа̄’’ти а̄ха. атха нам̣ ‘‘твам̣ девадхамме на джа̄на̄сӣ’’ти ватва̄ удакам̣ павесетва̄ аттано васанат̣т̣ха̄не т̣хапеси. бодхисаттопи там̣ атичира̄йантам̣ дисва̄ чандакума̄рам̣ песеси. раккхасо тампи гахетва̄ ‘‘девадхамме джа̄на̄сӣ’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма джа̄на̄ми, девадхамма̄ на̄ма чатассо диса̄’’ти. раккхасо ‘‘на твам̣ девадхамме джа̄на̄сӣ’’ти тампи гахетва̄ таттхева т̣хапеси.

бодхисатто тасмимпи чира̄йанте ‘‘екена антара̄йена бхавитабба’’нти сайам̣ таттха гантва̄ двиннампи отаран̣ападавал̣ан̃джам̣ дисва̄ ‘‘раккхасапариггахитена имина̄ сарена бхавитабба’’нти кхаггам̣ саннайхитва̄ дханум̣ гахетва̄ ат̣т̣ха̄си. дакараккхасо бодхисаттам̣ удакам̣ анотарантам̣ дисва̄ ванакаммикапурисо вийа хутва̄ бодхисаттам̣ а̄ха – ‘‘бхо, пуриса, твам̣ маггакиланто касма̄ имам̣ сарам̣ отаритва̄ нхатва̄ пивитва̄ бхисамул̣а̄лам̣ кха̄дитва̄ пуппха̄ни пил̣андхитва̄ йатха̄сукхам̣ на гаччхасӣ’’ти? бодхисатто там̣ дисва̄ ‘‘есо йаккхо бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘тайа̄ ме бха̄тика̄ гахита̄’’ти а̄ха. ‘‘а̄ма, гахита̄’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘ахам̣ имам̣ сарам̣ отин̣н̣аке лабха̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана саббева лабхасӣ’’ти? ‘‘йе девадхамме джа̄нанти, те т̣хапетва̄ авасесе лабха̄мӣ’’ти. ‘‘аттхи пана те девадхаммехи аттхо’’ти? ‘‘а̄ма, аттхӣ’’ти. ‘‘йади евам̣ ахам̣ те девадхамме катхесса̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи катхехи, ахам̣ девадхамме сун̣исса̄мӣ’’ти. бодхисатто а̄ха ‘‘ахам̣ девадхамме катхеййам̣, килит̣т̣хагатто панамхӣ’’ти. йаккхо бодхисаттам̣ нха̄петва̄ бходжанам̣ бходжетва̄ па̄нӣйам̣ па̄йетва̄ пуппха̄ни пил̣андха̄петва̄ гандхехи вилимпа̄петва̄ алан̇катаман̣д̣апамаджджхе паллан̇кам̣ аттхаритва̄ ада̄си.

бодхисатто а̄сане нисӣдитва̄ йаккхам̣ па̄дамӯле нисӣда̄петва̄ ‘‘тена хи охитасото саккаччам̣ девадхамме сун̣а̄хӣ’’ти имам̣ га̄тхама̄ха –

6. ‘‘хириоттаппасампанна̄, суккадхаммасама̄хита̄;

санто саппуриса̄ локе, девадхамма̄ти вуччаре’’ти.

таттха хириоттаппасампанна̄ти хирийа̄ ча оттаппена ча саманна̄гата̄. тесу ка̄йадуччарита̄дӣхи хирийатӣти хирӣ, ладжджа̄йетам̣ адхивачанам̣. техийева оттаппатӣти оттаппам̣, па̄пато уббегассетам̣ адхивачанам̣. таттха аджджхаттасамут̣т̣ха̄на̄ хирӣ, бахиддха̄самут̣т̣ха̄нам̣ оттаппам̣. атта̄дхипатеййа̄ хирӣ, лока̄дхипатеййам̣ оттаппам̣. ладжджа̄сабха̄васан̣т̣хита̄ хирӣ, бхайасабха̄васан̣т̣хитам̣ оттаппам̣. саппатиссавалаккхан̣а̄ хирӣ, ваджджабхӣрукабхайадасса̄вилаккхан̣ам̣ оттаппам̣.

таттха аджджхаттасамут̣т̣ха̄нам̣ хирим̣ чатӯхи ка̄ран̣ехи самут̣т̣ха̄пети – джа̄тим̣ паччавеккхитва̄ вайам̣ паччавеккхитва̄ сӯрабха̄вам̣ паччавеккхитва̄ ба̄хусаччам̣ паччавеккхитва̄. катхам̣? ‘‘па̄пакаран̣ам̣ на̄метам̣ на джа̄тисампанна̄нам̣ каммам̣, хӣнаджачча̄нам̣ кеват̣т̣а̄дӣнам̣ каммам̣, ма̄дисасса джа̄тисампаннасса идам̣ каммам̣ ка̄тум̣ на йутта’’нти евам̣ та̄ва джа̄тим̣ паччавеккхитва̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дипа̄пам̣ акаронто хирим̣ самут̣т̣ха̄пети. татха̄ ‘‘па̄пакаран̣ам̣ на̄метам̣ дахарехи каттаббам̣ каммам̣, ма̄дисасса вайе т̣хитасса идам̣ каммам̣ ка̄тум̣ на йутта’’нти евам̣ вайам̣ паччавеккхитва̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дипа̄пам̣ акаронто хирим̣ самут̣т̣ха̄пети. татха̄ ‘‘па̄пакаммам̣ на̄метам̣ дуббаладжа̄тика̄нам̣ каммам̣, ма̄дисасса сӯрабха̄васампаннасса идам̣ каммам̣ ка̄тум̣ на йутта’’нти евам̣ сӯрабха̄вам̣ паччавеккхитва̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дипа̄пам̣ акаронто хирим̣ самут̣т̣ха̄пети. татха̄ ‘‘па̄пакаммам̣ на̄метам̣ андхаба̄ла̄нам̣ каммам̣, на пан̣д̣ита̄нам̣, ма̄дисасса пан̣д̣итасса бахуссутасса идам̣ каммам̣ ка̄тум̣ на йутта’’нти евам̣ ба̄хусаччам̣ паччавеккхитва̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дипа̄пам̣ акаронто хирим̣ самут̣т̣ха̄пети. евам̣ аджджхаттасамут̣т̣ха̄нам̣ хирим̣ чатӯхи ка̄ран̣ехи самут̣т̣ха̄пети. самут̣т̣ха̄петва̄ ча пана аттано читте хирим̣ павесетва̄ па̄пакаммам̣ на кароти. евам̣ хирӣ аджджхаттасамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма хоти.

катхам̣ оттаппам̣ бахиддха̄самут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма? ‘‘саче твам̣ па̄пакаммам̣ кариссаси, чатӯсу париса̄су гарахаппатто бхависсаси.

‘‘гарахиссанти там̣ вин̃н̃ӯ, асучим̣ на̄гарико йатха̄;

ваджджито сӣлавантехи, катхам̣ бхиккху кариссасӣ’’ти. (дха. са. ат̣т̣ха. 1 балара̄сиван̣н̣ана̄) –

евам̣ паччавеккханто хи бахиддха̄самут̣т̣хитена оттаппена па̄пакаммам̣ на кароти. евам̣ оттаппам̣ бахиддха̄самут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма хоти.

катхам̣ хирӣ атта̄дхипатеййа̄ на̄ма? идхекаччо кулапутто атта̄нам̣ адхипатим̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ ‘‘ма̄дисасса саддха̄паббаджитасса бахуссутасса дхутан̇гадхарасса на йуттам̣ па̄пакаммам̣ ка̄ту’’нти па̄пам̣ на кароти. евам̣ хирӣ атта̄дхипатеййа̄ на̄ма хоти. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘со атта̄нам̣йева адхипатим̣ катва̄ акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄вети. са̄ваджджам̣ паджахати, анаваджджам̣ бха̄вети. суддхаматта̄нам̣ парихаратӣ’’ти (а. ни. 3.40).